# 1925.

< |
19. vijek |
**20. vijek**
| 21. vijek
| >

< |
1890-e |
1900-e |
1910-e |
**1920-e**
| 1930-e
| 1940-e
| 1950-e
| >

<< |
< |
1921. |
1922. |
1923. |
1924. |
**1925..**
| 1926.
| 1927.
| 1928.
| 1929.
| >
| >>

1925.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1925.. (MCMXXV) |
| Ab urbe condita
 | 2678.
 |
| Islamski
 | 1343–1344.
 |
| Iranski
 | 1303–1304.
 |
| Hebrejski
 | 5685–5686.
 |
| Bizantski
 | 7433–7434.
 |
| Koptski
 | 1641–1642.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1980–1981.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1847–1848.
 |
| • *Kali Yuga* | 5026–5027.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4561–4562.
 |
| • 60 godina
 | Yin Drvo Vo(l) (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11925.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1925** (**MCMXXV**) bila je redovna godina koja počinje u četvrtak.

|  |
| --- |
| **1925**: 1 • 2 • 3 • 4 • 5 • 6 • 7 • 8 • 9 • 10 • 11 • 12 Rođenja • Smrti
 |

## Događaji

### Januar/Siječanj

* 1. 1. - Edvin Habl predao rad Američkom astronomskom društvu u kome obrazlaže da je maglina Andromeda u stvari zasebna galaksija (fundamentalno otkriće).
* 1. 1. - Glavni grad Norveške Kristijanija se ponovo zove Oslo.
* 1. 1. - Francuski mandat za Siriju i Liban: Države Alep i Damask spojene u Državu Siriju; Alavitska država za sada posebna (priključuje se Sirijskoj Republici 1936).
* 1/2. 1. - Objavljena Obznana o rasturanju HRSS i hapšenju njenog vođstva, na osnovu Zakona o zaštiti države. Uhapšeni su Vladko Maček, Josip Predavec, Juraj Krnjević, August Košutić i Stjepan Košutić; pretresi i hapšenja i narednih dana.
* 2. 1. - Osnovana Gornjo-badahšanska autonomna oblast u okviru Tadžičke ASSR.
* 2 - 3. 1. - Dečiji luftbalon sa porukom leteo od Ženeve do Solina.
* 3. 1. - Prkosan Mussolinijev govor u Parlamentu: preuzima odgovornost za nasilje crnokošuljaša, čika protivnike da ga zbace - odbacuje demokratsku fasadu i počinje diktatorsku vladavinu.
* 5. 1. - U Zagrebu uhapšen Stjepan Radić, kao i još preko 2000 lica u narednih nekoliko dana.
* 12. 1. - Zagrebački Sudbeni stol pustio optužene HRSS-ovce, osim Radića, procenjujući da Seljačka i Komunistička internacionala nisu isto - ali odmah ponovo uhapšeni (novo puštanje i hapšenje 21. 1.).
* 15. 1. - Pod pritiskom trojke Staljin-Zinovjev-Kamenjev, Lav Trocki smenjen s mesta narodnog komesara za vojna i pomorska dela SSSR; zamenjuje ga Mihail Frunze (do oktobra).
	+ Pošto je Trocki sklonjen raste razdor Staljina sa Zinovjevim i Kamenjevim.
* 15. 1. - Hans Luther je njemački kancelar nakon Wilhelma Marxa, na čelu partijsko-tehnokratske koalicije (do 1926).
* c. januar - U Khostu na jugoistoku Emirata Afganistan je ugušena pobuna plemena protiv vesternizatorske politike Amanullah Khana, za oko godinu dana je stradalo 14.000 ljudi.
* 20. 1. - Pekinški ugovor (Sovjetsko-japanska osnovna konvencija): Japan priznaje SSSR, povući će trupe sa severnog Sahalina.
* 22. 1. - Albanska konstituanta proglasila republiku.
* 23. 1. - Još jedan vojni udar u Čileu, zbačena Septembarska hunta, četiri dana kasnije dolazi Januarska koja poziva bivšeg predsednika Alessandrija da se vrati u zemlju (stiže u martu).

Šarganska osmica 1970.
* 25. 1. - Prošao prvi voz prugom uskog koloseka između Užica i Vardišta, preko Šarganske osmice (veza prema Višegradu i Sarajevu), znatno skraćena komunikacija istočnog dela zemlje sa Jadranom, Pruga traje do 1974, Šarganska osmica je obnovljena 2003, u turističke svrhe, produžena do Višegrada 2011.
* 25. 1. - KSHS otvara granicu prema Albaniji, zatvorenu letos.
* 25. 1. - Lider Nemačke stranke Stefan Kraft je teže povređen u premlaćivanju u Novom Sivcu, kao i još dva funkcionera stranke.
* 27. 1. - 1. 2. - Trka sa serumom do Noma: antitoksin za difteriju prenet psećim sankama preko Aljaske.
* 30. 1. - Sukob radikala i demokrata u Nevesinju, nedaleko od mesta ubijena dvojica radikala, otac i sin.
* 30. 1. - Turske vlasti proterale vaseljenskog patrijarha Konstantina VI u Grčku (daje ostavku u maju).

### Februar/Veljača

Ahmet Zogu, na čelu Albanije 1925-39
* 1. 2. -  Ahmet Zogu je predsednik novoproglašene Albanske Republike (do 1928, zatim kralj do 1939).
* 2. 2. - Danica Androlić, prošlog oktobra oslobođena optužbe za špijunažu, sada osuđena na tri godine robije († 1935).
* 2. 2. - U SAD je potpisan Zakon o vazdušnoj pošti ili Kellyjev zakon - ugovori za avionski prenos pošte se dodeljuju privatnicima, što podstiče komercijalnu avijaciju u SAD.
* 2. 2. - Sears, Roebuck, & Co. otvara u Čikagu prvu robnu kuću, nakon što su od 1890-tih prodavali robu preko pošte.
* ca. 2. 2. - Varcar-Vakuf preimenovan u Mrkonjićev Grad.
* 4. 2. - Mitropolit-primat Miron Cristea izabran je za prvog patrijarha Rumunske pravoslavne crkve (do 1939), ustoličen je 1. novembra.
* 6. 2. - Demonstracije radićevaca i komunista uveče u Zagrebu, sukobi sa policijom.
* 7. 2. - Objavljeno otkriće Deteta iz Taunga, fosila Australopithecus africanusa iz Južne Afrike.
* 7. 2. - Barmatov skandal: bivši nemački kancelar, socijaldemokrata Gustav Bauer daje ostavku na mesto u Rajhstagu (skandal je podsticaj desnici i antisemitizmu).
* 8. 2. - Parlamentarni izbori u KSHS: Narodna radikalna stranka 143 poslanika (+35), HRSS 67 (-3), Demokratska stranka 37 poslanika (-14) itd. Izbori održani u atmosferi prinude, u neke delove zemlje su poslate dodatne vojne jedinice. Demokrati se nakon izbora žale na teror u Bregalničkoj oblasti.
* 8. 2. - Prikazan film *The Lost World*, valjda prvi dugometražni sa stop animacijom i animiranim dinosaurima.
* 8. 2. - U jugoistočnoj Turskoj izbija Ustanak šeika Saida u ime obnove kalifata - ugušen u martu.
* 10. 2. - Saudijsko osvajanje Hedžaza: Ibn Saud opseda Hussein bin Alija u Džedi (do decembra).
* 11. 2. - Eksplozija u rudniku kod Dortmunda, 136 mrtvih.
* 13. 2. - U Sofiji ubijen Nikola Milev, "duhovni vođa makedonstvujuščih"; počinioci su iz prokomunističke grupe oko Dimitra Vlahova.
* 17. 2. - Na beogradskom Bulbulderu je otkrivena tajna komunistička štamparija, uhapšeno je dvadeset lica, među kojima i novinar Moša Pijade. Otkrivena je i kancelarija odbora Crvene pomoći (petoro optuženih iz Crvene pomoći, među kojima i Kamilo Horvatin, oslobođeno je na suđenju u septembru).
* 19. 2. - U Ženevi potpisana revidirana Međunarodna opijumska konvencija (KSHS prvo nije želela jer je opijum vrlo unosan ali ostavljeno je svakoj državi da pazi na proizvodnju, Jugoslavija je ratifikovala konvenciju 1929).
* 21. 2. - Izlazi časopis *The New Yorker*.
* 22. 2. - Opsadno stanje u 12 bugarskih okruga, prema KSHS i drugima sa aktivnim "zemljodelskim i komunističkim četama".
* 25. 2. - Formiran opozicioni Blok narodnog sporazuma i seljačke demokratije: demokrati, klerikalci, muslimani i radićevci.
* 25. 2. - Pobuna naroda Kuna u Panami, osnova autonomije provincije Guna Yala na severoistoku zemlje.
* 27. 2. - U Osijeku pogubljeni odmetnici Jovo Stanisavljević Čaruga i Pavao Prpić Veliki.
* 27. 2. - Nacistička stranka je obnovljena, Hitler u prepunoj minhenskoj pivnici drži prvi govor nakon puštanja iz zatvora prošlog decembra - u martu su mu ponovo zabranjeni javni nastupi.
* 27. 2. - Thor Bjørklund patentirao slajser za sir (*Ostehøvel*, "blanja za sir").
* 28. 2. - Definitivno ukinuta pokrajinska uprava za Hrvatsku-Slavoniju u Zagrebu, funkcije prenete na oblasti i državna ministarstva.
* 28. 2. - Pristalice JMO započele bojkot Jevreja u Bosni.
* 28. 2. - Umro predsednik Nemačke Friedrich Ebert.
* 28. 2. - Zemljotres Charlevoix–Kamouraska: jak potres pogodio severoistok Severne Amerike.

### Mart/Ožujak

* 1. 3. - Izdat austrijski šiling, jedan za 10.000 austrijskih kruna.
* 4. 3. - Tzv. Hrvatsko narodno zastupstvo donosi zaključak o ulasku HRSS u Blok narodnog sporazuma i seljačke demokracije.
* 4. 3. - Predsednik SAD Calvin Coolidge inauguriran u sopstveni mandat (bio je potpredsednik Warrenu G. Hardingu koji je umro 1923); ovo je prva inauguracija prenošena preko radija. Vreme je Burnih dvadesetih, Coolidge uglavnom ne pribegava regulaciji, smanjuje federalne poreze; države se smatraju nadležnim za mnoge oblasti zakonodavstva a ne federacija.
* 6. 3. - Generalni guverner Soluna je predao Srpsku slobodnu zonu delegatu KSHS (zastava KSHS je prvi put istaknuta u maju 1926.).
* 6. 3. - Posle šest godina privremene belgijske administracije, bivši nemački okruzi Eupen-Malmedy potpuno integrirani u Belgiju.
* 9. 3. - 1. 5. - Pinkov rat: britansko vazduhoplovstvo bombarduje pleme Mahsud u Južnom Vaziristanu (Britanska Indija, danas Pakistan).
* 10. 3. - Mladi nacista smrtno ranio austrijskog pisca Huga Bettauera jer je ovaj satirizovao antisemitizam u romanu "Grad bez Jevreja".
* 12. 3. - Umro je Sun Yat-sen; kontrolu nad Kuomintangom će dogodine, nakon unutrašnjeg sukoba, preuzeti Chiang Kai-shek, koji je pri tome istisnuo Wang Jingweija.
* 12. 3. - Vanredni izbori u Egiptu: uprkos velikih gubitaka, partija Wafd je i dalje najveća u parlamentu - nakon što je za predsednika istog izabran Saad Zaghloul, kralj ga raspušta.
* 14. 3. - Tzv. *Turkish Petroleum Company* dobila koncesiju za istraživanje i eksploataciju nafte u Iraku (pronalazi je 1927, menja ime u *Iraq Petroleum Company* '29, monopol do '61, nacionalizovana '72).
* mart - Marusijski masakr: čileanska vojska ugušila štrajk rudara šalitre na severu zemlje uz nekoliko stotina mrtvih.
* 16. 3. - Verifikacioni odbor Skupštine poništio mandate HRSS, opozicija ga napustila.
* 16. 3. - Zemljotres u kineskoj provinciji Junan, 5.000 žrtava.
* 18. 3. - Tri-State tornado je najsmrtonosniji koji je ikad pogodio SAD, 695 mrtvih u Ilinoju, Misuriju i Indijani.
* 18. 3. - Gen. Tang Yijao, lider Yunannske klike, izjavljuje da je on pravi naslednik Kuomintanga - drugi partijski lideri ga smatraju uzurpatorom, pokreće vojni pohod.
* 20. 3. - Primo da Riverina diktatura raspušta i zabranjuje Katalonsku zajednicu (*Mancomunitat de Catalunya*).
* 21. 3. - Guverner Tenesija potpisao Butlerov zakon kojim se zabranjuje predavanje evolucije i poricanje biblijskog opisa nastanka čoveka u državnim školama (ukinut 1967).
* 22. 3. - Zasedanje parlamenta: Ljuba Davidović izlaže program Bloka narodnog sporazuma i seljačke (ljudske) demokratije - monarhija engleskog tipa i samouprava na svim nivoima. Kasnije u skupštini izbija tuča između radikala i opozicije (radićevci i demokrati), počela kada je hrvatski poslanik Albert Bazala udaren tašnom po glavi, nakon što je upotrebio reč "zastupnici" umesto "poslanici" i insinuirao da su neki od kolega "vladini poslanici"..
* 25. 3. - John Logie Baird prikazuje TV sliku sa pokretnim siluetama u londonskoj robnoj kući Selfridges.
* 27. 3. - Govor Pavla Radića u skupštini: **HRSS priznaje Ustav i monarhiju Karađorđevića**. Zauzvrat, vlada poništila samo mandate uhapšenog vođstva HRSS (Radić, St. Košutić, A. Košutić, Krnjević, Maček, Predavec).
* 29. 3. - Prvi krug predsedničkih izbora u Nemačkoj: najviše glasova za Karla Jarresa iz Narodne partije, u drugom krugu će ustupiti mesto generalu Hindenburgu.
* 29. 3. - Bajram Curi opkoljen na severu Albanije, radije se ubio nego da se preda.
* 31. 3. - Nesreća prilikom prelaska reke Weser kod Veltheima u Nemačkoj, utopio se 81 vojnik.

### April/Travanj

Bauhaus u Dessau
* 1. 4. - Zvanično otvorenje Hebrejskog univerziteta u Jeruzalemu.
* 4. 4. - U okviru *Sturmabteilung*a osnovan *Schutzstaffel* (SS), jedinica za ličnu zaštitu Adolfa Hitlera i drugih partijskih lidera (zvanični datum osnivanja 9. novembar).
* ca. 6. 4. - Ukupni dugovi KSHS iznose malo više od 30,9 milijardi dinara, 2.380 dinara po glavi, što je daleko manje od većine drugih zemalja učesnica u ratu.
* 7. 4. - Lazar Kaganovič postaje Prvi sekretar ukrajinske komunističke partije sa zadatkom sprovođenja ukrajinizacije, tj. izgradnje lokalnih kadrova (→ korenizacija).
* 10. 4. - Objavljen Fitzgeraldov roman *The Great Gatsby*.
* 10. 4. - Sovjetskom gradu Caricin promenjeno ime u Staljingrad.
* 12. 4. - Sahrana ruskog patrijarha Tihona je valjda poslednji javni verski događaj u Rusiji za sledećih šest decenija.
* 13. 4. - Rifski rat stiže i do Francuskog Maroka: počinje Bitka na Uargi (do jula), Abd el-Krimove snage napale francuske položaje i nanele im velike gubitke.
* 14. 4. - Anarhisti pucali na automobil bugarskog cara Borisa III u Botevgradskom prevoju (Arabakonak). Uveče, u Sofiji je od strane komunista ubijen gen. Konstantin Georgiev.
* april - Aprilska događanja u Bugarskoj: Cankovljeva vlada primenjuje silu protiv levičara i opozicije.
* april? - Umetnička škola Bauhaus prelazi iz Weimara u Dessau
* april - Zhang Zongchang, general Fengtianske klike, zauzeo je Šangaj, zatim i Nanking.
* april-maj - Fuzijom dve kompanije nastaje *Caterpillar Tractor Co.*, današnji *Caterpillar Inc.*.

Crkva Svete Nedelje u Sofiji posle napada
* 16. 4. - Napad u Crkvi Svete nedelje: od komunističke bombe gine 150 ljudi na službi za gen. Georgijeva, uglavnom iz vojne i političke elite Bugarske; proglašeno ratno stanje, sledi represija.
* 17. 4. - U tajnosti osnovana Komunistička partija Koreje (zemlja je pod japanskom vlašću).
* 18. 4. - Neuspela vojna pobuna u Portugalu - pokušaće još nekoliko puta, do uspeha u maju 1926.
* 20. 4. - Persijski premijer Reza Khan uhapsio šeika Khaz'al al-Ka'bija, lidera prošlogodišnje arapske pobune u Huzestanu.
* 22. 4. - Konferencija ambasadora dozvoljava Bugarskoj da privremeno poveća oružane snage. Bugarski ministar un. poslova Rusev optužuje Moskvu i Srbiju za pripremu prevrata u zemlji (bugarska vlada se kasnije izvinjava).
* 24. 4. - Poljsko-čehoslovački ugovor pomirenja i arbitraže; potvrđene granice, uzajamna pomoć u slučaju nemačke invazije.
* 25. 4. - Bulom *Supremum pastorale munus* osnovana je Riječka biskupija - Rijeka je ranije pripadala hrvatskoj Senjsko-modruškoj biskupiji, nova biskupija se poklapa sa talijanskom Kvarnerskom provincijom.

Paul von Hindenburg
* 26. 4. - Drugi krug predsedničkih izbora u Nemačkoj: nezavisni Paul von Hindenburg 48,3%, Wilhelm Marx iz katoličkog Centruma 45,3%, komunista Ernst Thälmann 6,4%.
* 26. 4. - Kafkin "Proces" je posthumno objavljen.
* 27 - 29. 4. - XIV konferencija SKP(b): Staljinov koncept socijalizma u jednoj zemlji umesto svetske revolucije, s čim se ne slažu Zinovjev i Kamenjev ("Nova opozicija", kojoj se pridružuju Nadežda Krupskaja i Grigorij Sokoljnikov, dok je Staljin u savezu sa Buharinom i Rikovim).
* 28. 4. - Kancelar eksčekera Winston Churchill predstavlja vladin budžet i objavljuje povratak Velike Britanije na zlatni standard prema predratnom paritetu (kontroverzna odluka).
* 28. 4. - 28. 10. - *Exposition internationale des Arts décoratifs et industriels modernes* - međunarodna izložba u Parizu po kojoj će biti nazvan *Art Deco*.
* 30. 4. - Rekonstrukcija Pašićeve vlade, smatra se kao privremena dok se vode pregovori sa HSS - ušli su Uzunović, Srškić i još dvojica.

* proleće - Na sajmu u Leipzigu predstavljena kamera *Leica*, koja će popularizovati film 35 mm.

### Maj/Svibanj

Leica I
* 1. 5. - Kipar proglašen za britansku krunsku koloniju (do 1960).
* 1. 5. - U italijanskim novinama *Il Mondo* objavljen Manifest antifašističkih intelektualaca, odgovor na Manifest fašističkih intelektualaca od 21. aprila.
* 2. 5. - Kraljeviću Đorđu "određeno mesto stanovanja" i lekar.
* 5. 5. - Nastavnik biologije u Tenesiju John T. Scopes uhapšen zbog predavanja evolucionizma.
* 5. 5. - Pravo glasa u Japanu prošireno na sve muškarce starije od 25.
* 6. 5. - Pucnjava u vilnenskoj gimnaziji, tada u Poljskoj - dvojica učenika pucala i bacala bombe, pet mrtvih uključujuči napadače.
* 8. 5. - U bečkom Burg-teatru ubijen bugarsko-makedonski vojvoda Todor Panica. Ubica je Menča Krničeva, supruga Vanča Mihajlova.
* 10. 5. - Na Banjici poleteo prvi avion izrađen u Beogradu, u fabrici Rogožarski.
* 10. 5. - Opštinski izbori u Zagrebu: Hrvatski blok 15 mandata, samostalni demokrati i komunisti po 3, frankovci i Jevreji po 2.
* 11. 5. - Osam smrtnih presuda za atentat u sofijskoj crkvi, tri posthumno - trojica javno obešena u Sofiji 27. 5..
* 12. 5. - Jedan osumnjičeni uhapšen, jedan pobegao, koji su se nalazili u blizini stanova bugarskih emigranata u Beogradu. Zatim je objavljeno da je granicu, u organizaciji Makedonskog komiteta, prešlo 70 atentatora s ciljem da 15. maja napadnu glavne objekte u Beogradu i izvrše atentate na najviše političare. Narednih dana se vrše pretresi.
* 12. 5. - Paul von Hindenburg položio zakletvu za predsednika Nemačke (ostaje do 1934).
* 12. 5. - U Japanu donesen zakon o očuvanju javne sigurnosti kojim su zabranjene asocijacije za promenu sistema vlasti ili privatne imovine - usmereno protiv komunista i socijalista.
* 13. 5. - Britanski Zakon o zlatnom standardu: nema više zlatnih kovanica, zlato se prodaje samo u polugama od pribl. 400 trojunci/12,4 kg; vraća se predratni kurs funte od 4,86 dolara (do krize 1931).
* 15. 5. - Osmorica pobegla iz SSSR tako što su oteli parobrod "Utriš" i doplovili u Varnu u Bugarskoj.
* 18. 5. (ili 15. 5.) - U Španiji ukinuto vanredno stanje uvedeno 1923.
* 18. 5. - Konferencija ambasadora nalaže Bugarskoj da raspusti 10.000 nedavno sazvanih vojnika.
* 19. 5. - Marija Ljubičić, žena stolarskog radnika Velimira Ljubičića, osuđena na pet godina zatvora zbog prenošenja paketa sa komunističkim brošurama.
* 20. 5. - Gerardo Machado postaje predsednik Kube (do 1934).
* 22. 5. - Počinje snimanje "Metropolisa" (prikazan 1927).
* 23. 5. - Zemljotres u severnoj Tadžimi u japanskoj prefekturi Hyōgo: 428 mrtvih, 7.863 srušenih zgrada.
* 24. 5. - Prvi broj "Komsomolskaje pravde".
* 26. 5. - Hajduk Dragoljub Bojović osuđen u Valjevu na 792 godine robije za dela izvršena u maloletstvu i na smrt za dela u punoletstvu (streljan 23. 10.).
* 29. 5. - Presuda povodom ilegalne komunističke štamparije otkrivene februara u Beogradu: Moša Pijade na 20 godina zatvora, kao i još petoro na zatvorske kazne (Pijadi skraćeno na 12 krajem septembra, izlazi 1939, četvoro oslobođeno).
* 29. 5. - Poslednja komunikacija od istraživača Percyja Fawcetta, koji je tražio izgubljeni grad u Amazoniji.
* 30. 5. - Pokret 30. maja u Kini počinje kada šangajska policija otvori vatru na demonstracije protiv imperijalizma.
* 30. 5. - 2. 6. - Drugi kongres ORJUNA-e u Beogradu (povorka i miting 31-og).
* 31. 5. - SPC obeležava 1600 godina od Prvog nikejskog sabora.

### Jun/Juni/Lipanj

Međunarodna izložba u Parizu: paviljon robne kuće *Galeries Lafayette*
* 1. 6. - Turska pošta više ne prima pošiljke adresirane na Konstantinopolj, već Istanbul.
* 6. 6. - Walter Chrysler osnovao korporaciju Chrysler.
* 10. 6. - Skupština KSHS usvojila Zakon o poljoprivrednom kreditu, po kome je osnovana Direkcija za p. k., ocenjena kao "čisto administrativna birokratska ustanova", mimo postojećih preko 2.400 zemljoradničkih kreditnih zadruga Rajfajzenovog tipa (Privilegovana agrarna banka će biti osnovana 1929).
* 10. 6. - Uveče, banda kačaka opljačkala jednu strugaru na Kopaoniku, sumnja se na Feriza Salkovića. U Kosovskoj Mitrovici izgoreli džamija i okolni dućani, pri čemu se aktivirala skrivena municija.
* 13. 6. - Charles Francis Jenkins prikazao u SAD prvi sinhronizovani prenos slike i zvuka, što on zove radiovizija (slika se prenosi mehaničkim sistemom sa 48 linija).
* 14. 6. - 18. 9. - Izložba slikarstva pokreta Nova stvarnost u Mannheimu.
* jun - Vlada KSHS je uputila notu austrijskoj povodom rada "komunističke centrale" u Beču.
* 15. 6. - Sukobi u VMRO: komitski vojvoda i književnik Pančo Mihajlov je ubijen u Sofiji po naređenju Vanča Mihajlova.
* 15. 6. - Kirgiska ASSR promenila ime u Kazačka ASSR (od 1936. Kazaška SSR; ne mešati sa Kirgiskom SSR koja se trenutno zove Kara-Kirgiska autonomna oblast).
* 15. 6. - Dve posade ekspedicije Roalda Amundsena na Severni pol se zbile u jedan avion i uspele da polete s leda i vrate se u civilizaciju.
* 17. 6. - Potpisan Ženevski protokol kojim su zabranjena hemijska i biološka oružja (na snazi 1928).
* 17. 6. - Na pariskoj izložbi dekorativne umetnosti je otvoren paviljon KSHS (ne privlači naročitu pažnju, u zemlji je slabo ocenjen).
* 21. 6. - Nguyen Ai Quoc, tj. Hồ Chí Minh, osnovao je Savez vijetnamske revolucionarne omladine u Kantonu - prva marksistička organizacija za Indokinu, početak vijetnamskog komunizma (KP Vijetnama osnovana 1930, fuzijom KP Indokine i KP Anama).
* 23. 6. - Vlada KSHS je obustavila viziranje bugarskih pasoša zbog hapšenja njenih podanika i prebacivanja komita i atentatora preko granice.
* 23. 6. - Pod uticajem Pokreta 30. maja dolazi do nereda u Kantonu i krvoprolića kad britanske trupe pucaju sa ostrva Shamian - počinje Kantonsko-hongkonški štrajk (do oktobra 1926).
* 23. 6. - U SSSR je osnovana Lenjinova nagrada, dodeljuje se 1926-35. i 1957-91.
* 25. 6. - Teodoros Pangalos izveo vojni udar u Grčkoj, postavljen je za premijera (zbačen u avgustu 1926).
* 26. 6. - Prikazan Čaplinov film "Zlatna groznica".
* 27. 6. - Verificirano je 26 mandata HSS koji su bili "pod anketom", sada ih je ukupno 64.
* 29. 6. - Zemljotres razara grad Santa Barbara, Kalifornija.
* 29. 6. - U Beogradskom baletu prvi put izvedeno "Labudovo jezero".

### Jul/Juli/Srpanj

* 4. 7. - Početak proslave hiljadugodišnjice hrvatskog kraljevstva - iluminacije i ukrasi u Zagrebu; sutradan muzika, povorke i pučka veselica.
* 5. 7. - Utakmica za fudbalsko prvenstvo: Građanski - Jugoslavija 2:3.
* ≤6. 7. - Ministar unutrašnjih dela odlučio da zabrani kockarnice u KSHS (bila je poznata kockarnica u Bledu, u Vojvodini je postojala u Vršcu, kao i nekoliko putujućih).
* 7. 7. - Ministar pravde Edo Lukinić, samostalni demokrat, podnosi ostavku pošto je optužen u skupštini za aferu Turn-Taksis (knezu je vraćena imovina, oko 30.000 ha, uglavnom pod šumom, kao austrijskom podaniku, mada je u stvari nemački; Lukinić izdat istražnom odboru 10. 7., skupština u decembru odlučila da ne bude izdat sudu).
* 9. 7. - Tuča u skupštini KSHS, na jednoj strani radićevci i zajedničari, na drugoj samostalni demokrati sa bosanskim i vojvođanskim radikalima.
* 9. 7. - Zbačen ekvadorski predsednik Gonzalo Córdova, vlast uzima Savez mladih oficira.
* 10. 7. - Indijski duhovni učitelj Meher Baba zaćutao do kraja života (1969).
* 14. 7. - Sporazum Narodne radikalne i Hrvatske seljačke stranke (Pašić je trenutno bolestan, prihvatio je sporazum ali tek 18. oktobra je to izričito izjavio). Hrvatska zajednica napušta klub HSS.
* jul? - Ljudi iz Udruženja protiv bugarskih bandita zapalili "225 kuća" u kočanskom srezu.
* 17. 7. - Svalbardski zakon ustanovljuje norveški suverenitet na Svalbardu i sprovođenje norveškog krivičnog, građanskog i procesnog prava.

Pavle Radić (HSS), ministar u koalicionoj vladi
* 18. 7. - Položila zakletvu koaliciona vlada radikala i Hrvatske seljačke stranke (raniji HRSS); Pavle Radić je ministar agrarne reforme. Kralj je istog dana abolirao Stjepana Radića, koji je odmah pušten i primljen u audijenciju dva dana kasnije na Bledu. Ovo je poslednja Pašićeva vlada, do aprila 1926. HSS-ovaca ima u vladi do januara 1927.
* 18. 7. - Objavljen prvi deo *Mein Kampf*-a, Hitlerove autobiografije sa političkim mišljenjima.
* 20. 7. - Posle višemesečnih pregovora, potpisane Netunske konvencije KSHS i Italije (saobraćaj sa Rijekom, optanti, ribolov i dr. - u KSHS ratifikovan tek 1928).
* 20. 7. - U Italiji teško pretučen protivnik fašizma Giovanni Amendola.
* 21. 7. - Scopesovo suđenje: nastavnik biologije John T. Scopes je osuđen u Tenesiju jer je prekršio zakon kojim se zabranjuje podučavanje evolucije (oglobljen $100, presuda kasnije poništena).
* 21. 7. - Bitkom kod al-Kafra počinje Sirijski ustanak (revolucija) protiv francuske vlasti u Siriji i Libanu, ugušen 1927.
* 22/23. 7. - Četvorostruko ubistvo u Natalincima kod Topole (sledećeg marta, petorica osuđena na smrt, četvorica na dvadeset godina robije u teškom okovu).
* 25. 7. - Otvorena je pruga Gračac–Knin, čime je završena Lička pruga (Knin-Ogulin tj. Oštarije), odn. pruga Zagreb–Split.
* 25. 7. - Osnovana Telegrafska agencija Sovjetskog Saveza (TASS).
* 25. 7. - Španija i Francuska odlučile na Madridskoj konferenciji da će zajednički ugušiti Rifsku pobunu u Maroku.
* 26. 7. - U Splitu otvorena prva Jadranska izložba i otkriven spomenik Marku Maruliću.
* 26. 7. - Antonio Ascari poginuo na Velikoj nagradi Francuske.
* 28. 7. - Albanske (Ahmed Zogu) i jugoslovenske vlasti se dogovorile da Manastir Sveti Naum pređe iz albanske pod vlast KSHS, u zamenu za selo Peškopi (pominje se i sporazum o Vrmošu).
* 28. 7. - Kod Kosovske Mitrovice, između Košutova i Žabara, ubijen je Selim Rušid, bivši član grupe Azema Bejte, i još dvojica. Uveče, kačaci opljačkali 30-tak putnika između prištinske železničke stanice i varoši.
* 31. 7. - "Crveni petak": britanska vlada izbegla rudarski štrajk davanjem subvencije s trajanjem od devet meseci (štrajk će izbiti sledećeg maja).

### Avgust/August/Kolovoz

* 1. 8. - Počinje štrajk pomoraca u Britaniji, Južnoj Africi i Australiji (do oktobra u Britaniji, do kraja novembra u Australiji).
* 2 - 3. 8. - Bitka kod al-Mazraa: Druzi i Beduini porazili Francuze na jugu Sirije.
* 3-5. 8. - U Štipu otkrivena "tajna prevratnička organizacija", povezana sa Makedonskim komitetom; kod uhapšenih pronađeno oružje i novac. Demokratski poslanik Arsa Lazić, čiji je sin među uhapšenima, tvrdi da je to nastavak "izbornih metoda"; i radikalski poslanik Puzderlijević smatra da je afera izmišljena a priznanja dobijena batinama.
* 4. 8. - Američka okupacija Nikaragve: marinci se povlače nakon 13 godina (ali vratiće se 1926-33).
* 4. 8. - U KSHS donesen Zakon o štampi. Novinarsko udruženje smatra da je narušena sloboda iste.
* 6. 8. - U Dallasu otvoren prvi hotel iz lanca *Hilton*.
* 8. 8. - Blizu 40.000 pripadnika Ku Klux Klana paradira u Vašingtonu.
* 9. 8. - Hindustanska republikanska asocijacija organizovala pljačku voza kod Kakorija, četvorica će zbog toga biti obešena 1927.
* 11. 8. - Sukob orjunaša i radićevaca, sa pucnjavom, u Kaštelu kod Splita, jedna žena stradala od kamenja.
* 11. 8. - Prema pismu Mehmeda Spaha ministru unutr. poslova, razbojnici su ubili petoricu muslimana kod Gacka, muslimani u srezu su "u paničnom strahu od pokolja".
* 14. 8. - Prema ugovoru iz 1920, arhipelag Svalbard postaje deo Norveške (ranije poznat kao Špicbergen, po najvećem ostrvu).

Sokolska mogila u Maksimiru
* 14 - 16. 8. - III. hrvatski svesokolski slet u Zagrebu, jedna od brojnih manifestacija održanih povodom obilježavanja tisućugodišnjice Hrvatskog kraljevstva, kojima prisustvuju i kralj i vlada.
	+ Sokolska mogila u Maksimiru formirana 15-tog. U njene temelje su postavljene i kamenice bačene na Hrvatski sokolski dom 1924, kako bi bila "pokopana i nebratska mržnja".
* 17. 8. - U Beču otvoren Četrnaesti Svetski cionistički kongres, fašisti priredili nasilne demonstracije. Velika imigracija srednje klase iz Poljske (Četvrta Alija) otvara pitanje privatnog vlasništva nasuprot preovlađujućih socijalističkih shvatanja. Revizionisti Ze'eva Jabotinskog zahtevaju aktivniji rad na stvaranju države.
* 18. 8. - Francuski maršal Philippe Pétain u Maroku, preduzima kontraofanzivu protiv rifskih pobunjenika.
* 19 - 30. 8. - Svetska konferencija crkava u Stokholmu okuplja protestantske i pravoslavne predstavnike.
* 20. 8. - Ubijen je Liao Zhongkai, jedan od lidera Kuomintanga - njegov desničarski kolega Hu Hanmin je osumnjičen za ovo i uhapšen. Wang Jingwei je na čelu kantonskog režima, dok ga sledeće godine ne istisne Chiang Kai-shek.
* 22 - 31. 8. - Prvi opšti veliki vašar i izložba u Subotici.

Dva dinara
* 23. 8. - Lider Druza Sultan al-Atrash objavljuje revoluciju protiv francuske vlasti u Siriji.
* 25. 8. - Završava se francuska Okupacija Rura.
* 25. 8. - U Beogradu otvoren međunarodni kongres profesora (prvi međunarodni kongres u gradu).
* 25. 8. - Оluja u Bačkoj i Banatu, velika materijalna šteta, ima i mrtvih. U Subotici je srušen toranj crkve sv. Jurja. Stradala i Derventa.
* 26. 8. - Poslanik KSHS ulaže protest bugarskoj vladi zbog prelaska novih četa u "Južnu Srbiju" (od 1. 8. je prebačeno sedam četa, njihov učinak je ocenjen kao "potpun neuspeh").
* 30. 8. - Plebiscitom odobren novi Ustav Čilea, pojačana predsednička ovlašćenja (na snazi do Pinočeovog puča 1973).

### Septembar/Rujan

* 1. 9. - Američki oficir John Rodgers se spustio sa posadom na Tihi okean u pokušaju da preleti od Kalifornije do Havaja - od platnenih delova aviona su napravili jedro i nastavili put.
* 2. 9. - U Baljcima kod Bileće je ubijen crnogorski odmetnik Majo Vujović - pripisani su mu pokolji nad muslimanima u Hercegovini, uključujući nedavni kod Gackog (Stevo Stevović i Dušan Roganović su pobegli prema crnogorskoj granici).
* 3. 9. - Kruti vazdušni brod *USS Shenandoah* se raspao u oluji iznad Ohaja, poginulo je 14 od 43 člana posade.
* 5. 9. - U opticaj postepeno ulazi novi kovani novac, od 50 para, 1 i 2 dinara (isporuke iz Francuske i Belgije stižu do marta).
* 6. 9. - Hiljadugodišnjica hrvatskog kraljevstva proslavljena i u Sarajevu.
* 6. 9. - Osnovan Planinarski savez Jugoslavije.
* 8. 9. - Hapšenja pripadnika bugarske komitske organizacije u Valandovu i Strumici, ima i predsednika opština i članova udruženja za borbu protiv bugarskih bandita.
* 8. 9. - Rifski rat: Iskrcavanje u Alhucemasu španskih i francuskih snaga. Na čelu španskih snaga je Miguel Primo de Rivera, istakao se mladi pukovnik Francisco Franco.
* 8. 9. - Prvi susret Pašić–Radić, u Evijanu.

Njegoševa kapela
* 17. 9. - Frida Kahlo (18) teško povređena u saobraćajnoj nesreći, tokom tromesečnog ležanja u gipsanom koritu počinje crtati.
* 17. 9. - Delegacija Vaseljenske patrijaršije proglašava u Varšavskoj katedrali autokefalnost Poljske pravoslavne crkve (stečenu prošlog novembra).
* 18. 9. - Hajdelberški program nemačkih socijaldemokrata se zalaže za Sjedinjene Evropske Države.
* 20. 9. - Kralj Aleksandar stigao na rodno Cetinje, gde je trijumfalno dočekan (nemoć crnogorskog nacionalizma).
* 20. 9. - Radikalska konferencija za Osiječku oblast: prekosavski radikali su nezadovoljni načinom na koji "radićevci" sprovode sporazum, zahtevaju prestanak "gonjenja činovnika".
* 20. 9. - Završen je kongres pravnika u Beogradu: odlučeno je da se osnuje savez advokata SHS, doneta je rezolucija o izjednačenju muškog i ženskog naslednika.
* 21. 9. - Njegoševe kosti vraćene na Lovćen, u obnovljenu kapelu (zamenjenu mauzolejem izgrađenim 1972-74).
* 21/22. 9. - Nadomak Kosovske Mitrovice presretnuta kačačka družina Ali Topa i Saida Konjuha, razbijeni su u progonu do sela Lešana u Podgorskom srezu, neki zarobljeni su ubijeni u pokušaju bekstva.
* 22. 9. - Drugi dan svečanosti na Cetinju: revi (parada) i veliki narodni ručak. Izveštava se da je kralj potpisao amnestiju crnogorskih političkih krivaca. Kralj nakon ovoga obilazi Crnogorsko primorje, Dubrovnik, Korčulu, Hvar, Vis, Split, Solin.
* 22. 9. - Neredi u Aligarhu između muslimana i hinduista, najgori od ukupno 16 ove godine u Britanskoj Indiji.
* 22. 9. - U Mađarskoj otkrivena "boljševička zavera", uhapšen je Mátyás Rákosi - iza rešetaka je do 1940, kada razmenom odlazi u SSSR.
* 23. 9. - Osnovan Tehnološko-metalurški fakultet u Beogradu.
* 27. 9. - Osnovana hinduistička nacionalistička organizacija Rashtriya Swayamsevak Sangh ("Nacionalna dobrovoljačka/patriotska organizacija")

### Oktobar/Listopad

* 1. 10. - Menča Krničeva je u Beču osuđena na osam godina za ubistvo Todora Panice - istog meseca oslobođena iz zdravstvenih razloga.

Josephine Baker
* 2. 10. - Josephine Baker debituje u produkciji *La Revue Nègre* u Parizu i ubrzo postaje zvezda.
* 2. 10. - John Logie Baird preneo u svojoj laboratoriji prvu sliku sa nijansama (30 linija, pet slika u sekundi).
* 4. 10. - Sirijski ustanak: arapski nacionalista Fawzi al-Qawuqji diže pobunu u Hami, ali Francuzi je suzbijaju već sutradan, nakon jakog bombardovanja.
* 4. 10. - Posle 11 godina ukinuta delimična prohibicija u SSSR (uvedena od carskih vlasti na početku Velikog rata).
* 10 - 12. 10. - Na kongresu ujedinjenja osnovan je Ujedinjeni radnički sindikalni savez Jugoslavije (komunisti mu se protive do 1934, zabranjen је krajem 1940).
* 11. 10. - Pomen braniocima Beograda iz 1915: topovi, zvona, petominutna tišina u 11 sati, patrijarh drži opelo na Dunavskom keju. Na Kalemegdanu je osvećena obnovljena Crkva Ružica.
* 11. 10. - Otvorena Kulturno-historijska izložba grada Zagreba, dio proslave 1000-godišnjice Hrvatskog kraljevstva (kralj ju je posjetio 29-og).
* 11. 10. - U Zagrebu osnovana kulturno-prosvetna organizacija "Seljačka sloga".
* 11. 10. - U Beču je završena osnivačka konferencija Unutrašnje makedonske revolucionarne organizacije (objedinjene) - bivše levo krilo VMRO, u bliskim su vezama sa Bugarskom KP i Kominternom.
* 12. 10. - Komunisti u Parizu protestuju i traže štrajk zbog Rifskog rata, 2 mrtvih.
* 14. 10. - Albanski parlament je ratifikovao odluku Konferencije ambasadora o granici kod Sv. Nauma i Vrmoša.
* 16. 10. - Ugovori iz Locarna: garantovane granice Nemačke sa zapadnim zemljama (potpisani u Londonu 1. decembra, stupaju na snagu u septembru 1926); Francuska će sklopiti separatne ugovore sa Poljskom i Čehoslovačkom.

Tutankhamonova maska *in situ*
* 18. 10. - Otvorena je grčka slobodna zona u Solunu (srpska zona je opisana kao ometena i neaktivna,).
* 18. 10. - Sirijski pobunjenici ušli u Damask, Francuzi bombarduju grad.
* 19 - 29. 10. - Petrički incident ("Rat zalutalog psa"): grčke trupe su nakon graničnog incidenta ulazile na bugarsku teritoriju.
* 22. 10. - Vlada se odlučila na "tihu" likvidaciju Hrvatsko-slavonskog gospodarskog društva, zbog dugova.
* 24. 10. - Kačaci su između Debra i Ohrida uveče oteli ohridskog načelnika Blažića i predsednika duhovnog suda Miloševića, žandarm iz pratnje je ubijen (ohridski vladika Nikolaj Velimirović odustao od puta jer mu se "u snu javio sveti Naum").
* 25. 10. - Skupština fašista u Zadru: cilj im je priključenje Dalmacije Italiji, uključujući Dubrovnik i Kotor.
* 25. 10. - U Grenoblu je završena Međunarodna izložba hidroenergije ("belog uglja") i turizma, nagrađena je sekcija KSHS.
* 26. 10. - Kongres Srpske nacionalne omladine (Srnao), ujedinjenje dva krila. Sutradan imaju povorku u Beogradu, dolazi do incidenta kada je jedan prolaznik viknuo "Živela Jugoslavija!".
* 28. 10. - U Ankari je potpisan ugovor o miru i prijateljstvu KSHS i Turske, čime je i formalno nakon 11 godina završeno stanje rata.
* oktobar, krajem - U Ždrelu se predala hajdučica Petrija Milić, nedugo nakon što je hajduk Lazar Vučković iz Strmostena umro od rane - tri godine su izazivali najveći strah u Homolju i Resavi.
* 31. 10. - Pravaši obilježavaju 100-godišnjicu rođenja Eugena Kvaternika; Stjepan Buć i još četvorica disidenata iz HSS, Hrvatski republikanski savez, osnivaju sa njima Hrvatski seljački republikanski savez.
* 31. 10. - Iranski Medžlis zvanično zbacio Ahmed-šaha, poslednjeg kadžarskog vladara Persije.
* 31. 10. - Narodni komesar za vojne i pomorske poslove SSSR Mihail Frunze umro na operacionom stolu, pristalice Trockog sumnjiče Staljina.
* 31. 10. - Princ Albert, kasniji kralj George VI, jedva održao govor na Britanskoj imperijalnoj izložbi - izraženo mucanje ga primorava na terapiju.
* jesen - Sun Chuanfang je preoteo Šangaj Zhang Zongchangu.

### Novembar/Studeni

* 3. 11. - Načelnik ohridskog okruga Blažić, prota Milošević i njihov šofer oslobođeni od kačaka posle deset dana.
* 4. 11. - Socijalistički poslanik Tito Zaniboni planirao da snajperom ubije Mussolinija, ali ga je policija osujetila.
* 5. 11. - Operacija Trest: blizu Moskve egzekutiran Sidney Reilly, "špijunski as".
* 5. 11. - Prikazan antiratni film *The Big Parade*.
* 6. 11. - Posle neuspelog atentata na Musolinija, antimasonski neredi u Italiji, ali i demolirane prostorije slovenskog lista "Edinstvo" u Trstu.

Stjepan Radić, za 10 meseci od državnog neprijatelja do ministra
* 6. 11. - Kliment Vorošilov je novi narodni komesar za vojne poslove SSSR (do 1940).
* 6. 11. - Umro je vijetnamski car Khải Định, u januaru će ga naslediti sin Bảo Đại (12), poslednji monarh.
* 7. 11. - Vatikan je zauzeo Zavod sv. Jeronima u Rimu.
* 8. 11. - Antifašističke demonstracije u Kraljevini SHS, u Zagrebu polupani prozori na italijanskom konzulatu, u Splitu izlozi na nekim radnjama.
* 8. 11. - Prikazan je film *The Eagle* sa Rudolphom Valentinom. Njegov brak sa Natachom Rambovom je pri kraju.
* 11. 11. - Howard Carter sa timom započinje osmodnevno odmotavanje Tutankhamonove mumije.
* 11. 11.? - Pokret za prelazak na pravoslavlje na Visu (nakon što su katolički sveštenici preko organa vlasti uzimali vino od seljaka, kako bi naplatili ono što im seljaci nisu hteli plaćati ili zbog agrarne reforme i crkvenih imanja "mrtve ruke").
* 12. 11. - Britanska podmornica *HMS M1* potonula sa 69 članova posade u La Manšu, nakon što ju je udario švedski brod *SS Vidar*.
* 13. 11. - Narodna skupština KSHS je izglasala Invalidski zakon.
* c. 13. 11. - Poplave u više mesta Slovenije i Hrvatske, uključujući Zagreb.
* 14 - 26. 11. - *La peinture surréaliste*, prva nadrealistička izložba u Parizu.
* novembar - U Kini počinje Anti-Fengtianski rat, frakcija Guominjun protiv Fengtianske i Zhili klike.
* 17. 11. - Pesnik Tin Ujević je policijski proteran iz Beograda u Makarsku kao besposličar (ali Železnička direkcija ih je odvezla samo do Vinkovaca).
* 18. 11. - Stjepan Radić, lider HSS, postaje ministar prosvete (do aprila 1926). Zalaže se za depolitizaciju prosvete, ima ideju da srednjoškolci uče zanat i da se vojni rok skrati učenjem čitanja i pisanja.
* 25. 11. - Atatürkove reforme: zakonom određeno da se u Turskoj nosi šešir umesto fesa.
* 26. 1. - Prvi let Tupoljev TB-1 (ANT-4): sovjetski bombarder, metalni dvomotorni jednokrilac,
* 25. 11. - Prajadhipok je novi kralj Sijama/Tajlanda (do abdikacije 1935).
* 28. 11. - Iz Nešvila je, pod imenom *WSM Barn Dance*, emitovan prvi radio-program kantri muzike *Grand Ole Opry*, koji će postati institucija.
* 28. 11. - Aristide Briand je peti put francuski premijer, nakon Painlevéa (do jula 1926).
* 30. 11. - U Turskoj zabranjene tekije i derviške lože.

### Decembar/Prosinac

* 1. 12. - Ugovori iz Locarna su formalno potpisani u Londonu, nakon ratifikacija.
* 1. 12. - Počeo s emitovanjom Mađarski radio.
* 3. 12. - Sporazum o granici Severne Irske: granica ostaje ista, a Republici Irskoj je oprošten njen deo imperijalnog duga.
* 4. 12. - Španski diktator Miguel Primo de Rivera zamenjuje Vojni direktorijum Civilnim.
* 5. 12. - U Portugalu otkrivena prevara Alves dos Reisa koji je dao odštampati veliku količinu novčanica od 500 eskudosa i time srušio poverenje u portugalsku ekonomiju i vladu, što je doprinelo vojnom prevratu sledećeg maja.
* 5. 12. - Nemačka Lutherova vlada daje ostavku kako bi bila okupljena nova većina (desna DNVP se u oktobru povukla iz koalicije zbog ugovora iz Locarna). Novi Lutherov kabinet je formiran u januaru.
* 6. 12. - Sporazumom Milner-Schialoja, Jaghbub se nalazi na severoistoku Italijanske Severne Afrike (Libije), umesto britanskog Egipta. U oblasti je u toku Pacifikacija Libije.
* 8. 12. - Oštra zima: jutarnja temperatura u Beogradu -11, u Kragujevcu -24, "najhladnije u Evropi", Niš i Sarajevo -16, Skoplje i Ljubljana -15, Zagreb -9, Kotor -6, Mostar -3. Beograd se 11-tog opisuje kao "veliko klizalište" zbog ledene kiše.
* 11. 12. - Papska bula *Quas primas* ustanovljuje svetkovinu Krista Kralja kao odgovor na nacionalizam i sekularizam (prvi put 31. listopada 1926.).
* 11. 12. - Portugalski predsednik Manuel Teixeira Gomes daje ostavku usled kampanje koju je protiv njega pokrenuo premijer António Maria da Silva, zamenjuje ga Bernardino Machado (do maja).
* 12. 12. - Završeno Saudijsko osvajanje Hidžaza: Ibn Saudove snage zauzimaju Medinu, kasnije tokom meseca se predaju luke Jeddah (17.) i Yanbu (24.).
* 12. 12. - U San Luis Obispo, California otvoren prvi motel.
* 13. 12. - Ministar prosvete Radić drži govor u Mariboru koji se tumači kao njegovo mišljenje da neke fakultete treba ukinuti, npr. pravni u Subotici, a što izaziva proteste.
* 13. 12. - Zakon o zatvaranju tekija i zavija u Turskoj.

Reza-šah Pahlavi
* 15. 12. - Premijer Reza-šah Pahlavi je šah Persije (do 1941) - sprovodi modernizatorske politike, na autokratski način. Dinastija Pahlavi traje do 1979.
* 15. 12. - Mosulsko pitanje: komisija Društva naroda dodeljuje područje Mosula Iraku, a ne Turskoj.
* 18. 12. - Nakon jakog snega, ponovo velika hladnoća: -22 u Sarajevu i Kragujevcu (zatim naglo otopljenje i poplave).
* 18 - 31. 12. - XIV kongres SKP(b), nazvan "kongres industrijalizacije": poražena Nova opozicija Zinovjeva i Kamenjeva, pobeda "centrističke" pozicije Staljina i Buharina (dogodine se Trocki, Zinovjev i Kamenjev udružuju u Ujedinjenu opoziciju).
* 19. 12. - Pošto su Saudove snage pregazile Hidžaz, kralj i šerif Meke Ali bin Hussein abdicira i beži preko Crvenog mora u Irak, kod brata Fejsala.
* 21. 12. - U SSSR prikazan film "Oklopnjača Potemkin".
* 24. 12. - Ministar finansija Milan Stojadinović putuje u SAD radi regulisanja ratnih dugova (86 miliona dolara s kamatama; nakon povratka u martu pominje se 62,8 miliona); Radić je nezadovoljan sastavom delegacije.
* 24. 12. - Sudar vozova u Novom Marofu, dvoje mrtvih.
* 25. 12. - Fuzijom šest nemačkih kompanija nastaje *IG Farben*.
* 26. 12. - Rano ujutru u "Adonisu", spikiziju italijanske mafije u južnom Bruklinu, ubijen je lider irske Bande Bele Ruke sa dvojicom saradnika, nakon što je vređao goste. U klubu je bio i Al Capone, ali nije bilo dokaza protiv njega.
* 27. 12. - Otvorena pruga (Niš–)Doljevac–Prokuplje, koja se smatra deonicom jadranske pruge.
* 27. 12. - Protestni zbor u Bitolju protiv "terora" u Grčkoj nad "našim narodom" - nasilje grčkih vlasti i izbeglica iz Male Azije koje uzimaju kuće i imanja, zbog čega se beži u KSHS (po jednom "pouzdanom izveštaju", do kraja ove godine internirano je 2.500 osoba, od čega je 100 ubijeno i isto toliko umrlo u logorima).
* 28. 12. - Rumunski krunski princ Carol se odriče prava na nasledstvo zbog skandalozne veze sa Magdom Lupescu - njegovu poziciju preuzima mali sin Mihai, ali Carol se ipak vraća i vlada 1930-40.
* 28. 12. - Ubio se Sergej Jesenjin.
* 30. 12. - Prikazan je "Ben-Hur" sa Ramonom Novarrom, najskuplji film nijeme ere.
* 31. 12. - U Strumici izrečene presude po Valandovskoj aferi iz septembra: većina osuđena na robiju i zatvor, do osam godina (na novom suđenju u martu, deo osuđenih oslobođen jer su bili tučeni u istražnom pritvoru).

### Kroz godinu

* U KSHS, u drugoj polovini godine, oskudici kapitala i krizi industrije se pridružuje i kriza agrara: pale su cene žitarica, cena industrijskih proizvoda je porasla nakon nove carinske tarife od 20. juna, ubrzana je naplata poreza (Slavonija, Vojvodina).
* Ukidanjem nagode je povećan broj stečaja.
* U Vojvodini se žale da su im visoki porezi, "gladuje" se u Hercegovini.
* Na području pravoslavne crkve u KSHS ima tri do četiri puta više razvoda nego pre rata; na selima i do 40% žive vanbračno.

### Umetnost

* "Kuća pored pruge", E. Hopper

## Rođenja

### Januar/Siječanj – Februar/Veljača

* 1. 1. - Kosara Bokšan-Omčikus, slikarka († 2009)
* 6. 1. - John DeLorean, auto industrijalac († 2005)
* 9. 1. - Lee Van Cleef, glumac († 1989)
* 11. 1. - Vojislav Manojlović, narodni heroj († 1944)
* 14. 1. - Yukio Mishima, književnik († 1970)
* 26. 1. - Paul Newman, glumac, režiser († 2008)
* 26. 1. - Joan Leslie, glumica, plesačica († 2015)
* 30. 1. - Douglas Engelbart, pionir računarstva i interneta († 2013)
* 5. 2. - Zuzana Halupova, slikarka-naivka († 2001)
* 6. 2. - Žika Živulović Serafim, srpski novinar i književnik († 2001)
* 8. 2. - Jack Lemmon, američki filmski glumac († 2001.)
* 11. 2. - Virginia E. Johnson, seksolog († 2013)
* 16. 2. - Stojan Ćelić, slikar († 1992)
* 17. 2. - Hal Holbrook, glumac († 2021)
* 18. 2. - George Kennedy, glumac († 2016)
* 18. 2. - Vanja Sutlić, filozof († 1989)
* 20. 2. - Robert Altman, američki redatelj, scenarist i producent († 2006.)
* 21. 2. - Sam Peckinpah, filmski režiser († 1984)
* 21. 2. - Ivo Kalina, hrvatski slikar († 1995.)
* 21. 2. - Zvonimir Ferenčić, glumac († 1998)

### Mart/Ožujak – April/Travanj

* 4. 3. - Paul Mauriat, lider orkestra († 2006)
* 10. 3. - Mate Blažina, narodni heroj († 1945)
* 15. 3. - Riza Sapunxhiu, društveno-politički radnik SAPK, SRSr i SFRJ († 2008)
* 21. 3. - Peter Brook, kazališni redatelj († 2022)
* 29. 3. - Sava Stojkov, slikar-naivac († 2014)
* 3. 4. - Tony Benn, britanski političar († 2014)
* 4. 4. - Branislav Surutka, spiker RTV Beograd († 1979)
* 6. 4. - Stole Janković, filmski režiser († 1987)
* 7. 4. - Vera Miščević, narodni heroj († 1944)
* 8. 4. - Radivoj Vlah, ortoped, sportski lekar, jedan od osnivača FK Crvena Zvezda († 2010)
* 14. 4. - Rod Steiger, glumac († 2002)
* 18. 4. - Sven Lasta, hrvatski glumac († 1996.)
* 19. 4. - Iwao Takamoto, animator, kreator lika Scooby-Doo († 2007.)

### Maj/Svibanj – Jun/Lipanj

* 1. 5. - Scott Carpenter, astronaut († 2013)
* 3. 5. - Olivera Marković, srpska glumica († 2011)
* 5. 5. - Željko Čajkovski, nogometaš († 2016)
* 14. 5. - Branko V. Radičević, srpski književnik († 2001)
* 14. 5. - Ljubomir Tadić, filozof, akademik SANU († 2013)
* 17. 5. - Veselin Đuranović, predsjednik Predsjedništva SFRJ († 1997)
* 19. 5. - Malcolm X, borac za prava američkih crnaca († 1965.)
* 19. 5. - Pol Pot, lider Crvenih kmera († 1998)
* 3. 6. - Tony Curtis, glumac († 2010)
* 3. 6. - Derviš Sušić, književnik, novinar († 1990)
* 8. 6. - Barbara Bush, prva dama SAD († 2018)
* 20. 6. - Vladeta Urošević, srpski fizičar († 2005)
* 21. 6. - Maureen Stapleton, glumica († 2006)
* 25. 6. - June Lockhart, američka glumica
* 29. 6. - Giorgio Napolitano, predsednik Italije

### Jul/Srpanj – Avgust/Kolovoz

* 2. 7. - Patrice Lumumba, prvi premijer Kongo-Leopoldvila († 1961)
* 2. 7. - Medgar Evers, aktivista za ljudska prava u SAD († 1963)
* 6. 7. - Bill Haley, rock muzičar († 1981)
* 9. 7. - Borislav Stanković, košarkaš, trener, predsednik FIBA († 2020)
* 10. 7. - Mahathir Mohamad, premijer Malezije
* 19. 7. - Bora Roković, džez muzičar († 2006)
* 20. 7. - Jacques Delors, predsednik Evropske komisije († 2023)
* 25. 7. - Zorko Čanadi, general-pukovnik JNA, načelnik Generalštaba († 2003)
* 29. 7. - Mikis Theodorakis, grčki skladatelj († 2021)
* 2. 8. - Dragoljub Dragan Nedeljković, književnik, slavista († 2015)
* 8. 8. - Alija Izetbegović, predsjednik BiH († 2003)
* 22. 8. - Milivoj Jugin, inženjer, novinar, publicista († 2013)
* 22. 8. - Mihailo Đurić, filozof, sociolog († 2011)
* 28. 8. - Donald O'Connor, glumac, plesač († 2003)

### Septembar/Rujan – Oktobar/Listopad

* 8. 9. - Peter Sellers, glumac, komičar († 1980)
* 9. 9. - Veljko Guberina, srpski advokat i političar († 2016)
* 13. 9. - Mel Tormé, američki džez muzičar († 1999)
* 16. 9. - Đokica Milaković, glumac († 2001)
* 16. 9. - B.B. King, bluz kantautor, gitarista († 2015)
* 17. 9. - Miljenko Prohaska, skladatelj, aranžer, dirigent († 2014)
* 28. 9. - Mileta Andrejević, slikar († 1989)
* 28. 9. - Seymour Cray, arhitekta superkompjutera († 1996)
* 3. 10. - Gore Vidal, američki pisac († 2012)
* 5. 10. - Ines Fančović, glumica († 2011)
* 11. 10. - Elmore Leonard, američki književnik i filmski scenarist († 2013)
* 13. 10. - Margaret Thatcher, premijerka UK († 2013)
* 13. 10. - Lenny Bruce, komičar († 1966)
* 16. 10. - Angela Lansbury, glumica († 2022)
* 18. 10. - Ramiz Alia, posljednji komunistički vođa Albanije († 2011.)
* 20. 10. - Art Buchwald, satiričar, komnentator († 2007)
* 22. 10. - Robert Rauschenberg, američki slikar († 2008)
* 23. 10. - Johnny Carson, TV voditelj, komičar († 2005)
* 26. 10. - Vuka Dunđerović, glumica († 1999)
* 27. 10. - Warren Christopher, državni sekretar SAD († 2011)

### Novembar/Studeni – Decembar/Prosinac

* 4. 11. - Doris Roberts, glumica († 2016)
* 6. 11. - Đorđe Jelisić, glumac († 2016)
* 10. 11. - Richard Burton, britanski filmski glumac († 1984.)
* 16. 11. - Stane Dolanc, društveno-politički radnik SRSl i SFRJ († 1999)
* 17. 11. - Rock Hudson, američki glumac († 1985)
* 20. 11. - Robert F. Kennedy, američki političar, brat JFK († 1968)
* 20. 11. - Maja Pliseckaja, balerina († 2015)
* 21. 11. - Veljko Kadijević, general armije JNA, savezni sekretar za narodnu odbranu († 2014)
* 22. 11. - Irena Kolesar, hrvatska glumica († 2002.)
* 27. 11. - Claude Lanzmann, francuski režiser († 2018.)
* 29. 11. - Stjepan Babić, hrvatski jezikoslovac († 2021.)
* 29. 11. - Mladen Srbinović, slikar († 2009)
* 2. 12. - Julie Harris, glumica († 2013)
* 3. 12. - Kim Dae-jung, predsednik Južne Koreje, nobelovac za mir († 2009)
* 8. 12. - Sammy Davis Jr., plesač, pevač, glumac († 1990)
* 9. 12. - Radomir Šaper, srpski košarkaš i sportski radnik († 1998)
* 9. 12. - Irma Flis, novinar i filmski kritičar Radio Beograda († 2005)
* 13. 12. - Dick Van Dyke, glumac, komičar
* 19. 12. - Lepa Radić, narodni heroj († 1943)
* 23. 12. - Janika Balaž, tamburaš († 1988)
* 27. 12. - Michel Piccoli, francuski glumac († 2020)
* 28. 12. - Hildegard Knef, njemačka glumica, pjevačica, pjesnikinja i književnica († 2002.)
* 28. 12. - Milton Obote, predsednik Ugande († 2005)

## Smrti

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 8. 1. - George Bellows, američki slikar (\* 1882)
* 16. 1. - Aleksej Kuropatkin, ruski carski general (\* 1848)
* 25. 1. - Juan Vucetich, pionir daktiloskopije (\* 1858)
* 29. 1. - Rajna Dimitrijević, pijanistkinja, pedagog (\* 1884)
* 3. 2. - Oliver Heaviside, matematičar, fizičar, elektroinženjer (\* 1850)
* 4. 2. - Robert Koldewey, nemački arheolog (\* 1855)
* 7. 2. - Josip Kašman, operni pjevač, bariton (\* 1850)
* 24. 2. - Hjalmar Branting, prvi socijaldemokratski premijer Švedske, nobelovac za mir (\* 1860)
* 27. 2. - Jovo Stanisavljević Čaruga, razbojnik (\* 1897)
* 28. 2. - Friedrich Ebert, predsednik Nemačke (\* 1871)
* 2. 3. - Luigj Gurakuqi, albanski pisac i političar (\* 1879)
* 7. 3. - Georgij Lavov, bivši premijer Rusije (\* 1861)
* 12. 3. - Sun Jat-sen, "otac kineske nacije", lider Kuomintanga (\* 1866)
* 13. 3. - Lucille Ricksen, glumica (\* 1910)
* 20. 3. - George Nathaniel Curzon, bivši vicekralj Indije i britanski sekretar za inostrane poslove (\* 1859)
* 26. 3. - Hugo Bettauer, austrijski pisac (\* 1872)
* 28. 3. - Henry Rawlinson, britanski general (\* 1864)
* 29. 3. - Bajram Curi, vođa kačaka (\* 1862, 66)
* 30. 3. - Rudolf Steiner, filozof, ezoterik (\* 1861)

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 5. 4. - Muhamed Ali-šah Kadžar, bivši šah Persije (\* 1872)
* 7. 4. - Tihon (patrijarh moskovski), svetac (\* 1865)
* 13. 4. - Elwood Haynes, metalurg, pionir automobilske industrije (\* 1857)
* 14. 4. - John Singer Sargent, američki slikar (\* 1856)
* 25. 4. - Žiga Kopajtić-Bakarski, predsjednik Jadranske plovidbe d.d. (\* 1853)
* 2. 5. - Johann Palisa, austrijski astronom (\* 1848.)
* 2. 5. - Antun Branko Šimić, hrvatski pjesnik i esejist (\* 1898.)
* 6. 5. - Mujaga Komadina, bivši gradonačelnik Mostara (\* 1839)
* 12. 5. - Charles Mangin, francuski general (\* 1866)
* 15. 5. - Nelson A. Miles, američki general (\* 1839)
* 22. 5. - Stevan Todorović, slikar (\* 1832)
* 22. 5. - John French, britanski feldmaršal (\* 1852)
* 3. 6. - Camille Flammarion, astronom, pisac (\* 1842)
* 6. 6. - Pierre Louÿs, pisac (\* 1870)
* 11. 6. - Ivan Bojničić Kninski, povjesničar, arhivist (\* 1858)
* 16. 6. - Emmett Hardy, džez muzičar (\* 1903)
* 22. 6. - Felix Klein, matematičar (\* 1849)

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 1. 7. - Erik Satie, francuski kompozitor (\* 1866)
* 2. 7. - Nikolaj Golicin, poslednji carski premijer Rusije (\* 1850)
* 4. 7. - Hamzalija Ajanović, bh. političar, urednik "Pravde" (\* 1892)
* 7. 7. - Clarence Hudson White, fotograf (\* 1871)
* 11. 7. - Pavle Marinković, srpski političar, diplomata, publicista (\* 1866)
* 15. 7. - Todor Stanković, srpski konzul i nacionalni radnik (\* 1852)
* 17. 7. - Lovis Corinth, nemački slikar (\* 1858)
* 26. 7. - Gottlob Frege, njemački matematičar i fizičar (\* 1848.)
* 26. 7. - Antonio Ascari, auto-trkač (\* 1888)
* 26. 7. - William Jennings Bryan, američki političar (\* 1860)
* 6. 8. - Grigorij Kotovski, sovjetski oficir, folk-heroj (\* 1881)
* 15. 8. - Mihailo Ristić, srpski diplomata (\* 1864)
* 25. 8. - Franz Conrad von Hötzendorf, bivši austrougarski načelnik Generalštaba (\* 1852)
* 28. 8. - Ivan Brlo, član VMRO (\* 1877)
* 29. 8. - Ida Verona, književnica iz Boke (\* 1863)
* 7. 9. - René Viviani, bivši premijer Francuske (\* 1863)
* 10. 9. - Milan Biljčević, novinar (\* 1860)
* 16. 9. - Aleksandar Fridman, sovjetski fizičar i matematičar (\* 1888)
* 29. 9. - Léon Bourgeois, bivši premijer Francuske i predsednik skupštine Društva naroda, nobelovac za mir (\* 1851)

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 8. 10. - Mihajlo Kosovljanin, vlasnik jagodinske pivare (\* 1862)
* 8. 10. - Vincenzo Peruggia, kradljivac "Mona Lize" (\* 1881)
* 14. 10. - Eugen Sandow, "otac modernog bodibildinga" (\* 1867)
* 22. 10.? - Đorđe Berović, nekadašnji guverner Krita (\* 1843?)
* 31. 10. - Mihail Frunze, narodni komesar vojnih i pomorskih dela SSSR (\* 1885)
* 31. 10. - Max Linder, francuski glumac, komičar, režiser (\* 1883)
* 6. 11. - Khải Định, car Vijetnama (\* 1885)
* 17. 11. - Eleodoro Damianovich, argentinski general saniteta (\* 1843)
* 20. 11. - Aleksandra, kraljica-majka Velike Britanije (\* 1844)
* 25. 11. - Vajiravudh, kralj Sijama/Tajlanda (\* 1880)
* 5. 12. - Josip Pazman, svećenik, teolog, političar (\* 1863)
* 8. 12. - Marguerite Marsh, glumica (\* 1888)
* 9. 12. - Pablo Iglesias Posse, osnivač španske socijalističke stranke (\* 1850)
* 15. 12. - Battling Siki, bokser (\* 1897)
* 25. 12. - Karl Abraham, psihoanalitičar (\* 1877)
* 28. 12. - Sergej Jesenjin, ruski pjesnik (\* 1895.)
* 29. 12. - Félix Vallotton, slikar (\* 1865)

### Kroz godinu

* Paško Vučetić, slikar (\* 1871)

## Nobelova nagrada za 1925. godinu

* **Fizika**: James Franck i Gustav Ludwig Hertz (otkriće zakona koji upravljaju sudarom elektrona i atoma, → Franck–Hertzov eksperiment)
* **Kemija**: Richard Adolf Zsigmondy (demonstracija heterogene prirode koloidnih rastvora i za metode koje je upotrebio, → ultramikroskop)
* **Fiziologija i medicina**: nije dodijeljena
* **Književnost**: George Bernard Shaw (rad koji je označen idealizmom i humanošću, stimulativna satira često napojena jedinstvenom poetskom lepotom)
* **Mir**: Austen Chamberlain (doprinos Ugovorima iz Locarna) i Charles Gates Dawes (Dawesov plan za problem ratnih reparacija)

## Reference