# 1929.

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 19. vijek – **20. vijek** – 21. vijek
 |
| Decenija:
 |  1890-e  1900-e  1910-e  – 1920-e –  1930-e  1940-e  1950-e  |
| Godine:
 | 1926 1927 1928 – **1929** – 1930 1931 1932
 |

1929.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1929.. (MCMXXIX) |
| Ab urbe condita
 | 2682.
 |
| Islamski
 | 1347–1348.
 |
| Iranski
 | 1307–1308.
 |
| Hebrejski
 | 5689–5690.
 |
| Bizantski
 | 7437–7438.
 |
| Koptski
 | 1645–1646.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1984–1985.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1851–1852.
 |
| • *Kali Yuga* | 5030–5031.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4565–4566.
 |
| • 60 godina
 | Yin Zemlja Zmija (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11929.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1929** (**MCMXXIX**) bila je redovna godina koja počinje u utorak.

|  |
| --- |
| **1929**: 1 • 2 • 3 • 4 • 5 • 6 • 7 • 8 • 9 • 10 • 11 • 12 Rođenja • Smrti
 |

## Događaji

### Januar/Siječanj

* januar - mart - Ekstremno hladna zima u našim krajevima i Evropi, snega bilo i u aprilu.
* 1. 1. - Stupa na snagu novo uređenje finansijske službe Kraljevine SHS (prema zakonu od 8. 10. 1928.), određeno 14 direkcija sa odgovarajućim oblastima.
* 2. 1. - Usvojena ostavka predsednika vlade KSHS Antona Korošeca, kralj Aleksandar se naredna tri dana (formalno) konsultuje sa liderima stranaka.
* 6. 1. - **Šestojanuarska diktatura**. Proglas "Mome dragom narodu...": zbog "nemogućnosti" parlamentarnog sporazuma, u ime narodnog jedinstva i državne celine, Kralj Aleksandar I Karađorđević ukida Vidovdanski ustav, raspušta Skupštinu i zavodi lični režim. Postavljena vlada generala Petra Živkovića. Proglašen niz zakona - zabranjene stranke sa "verskim ili plemenskim" obeležjem, cenzura štampe, komesari umesto oblasnih skupština i odbora itd. U svim opštinama, pa tako i u gradu Beogradu izabrane opštinske organe smenjuju od strane kralja postavljeni predsednici opština.
* 6. 1. - Majka Tereza stiže u Kalkutu.
* 6. 1. - Heinrich Himmler postavljen za *Reichsführer-SS* (do 1945), *Schutzstaffel* u ovo vreme ima svega 280 pripadnika.

Petar Živković, premijer KJ 1929-32
* 8. 1. - U KSHS osnovan Državni sud za zaštitu države.
* 10. 1. - Prva pojava lika Tintin, u stripu "Tintin u zemlji Sovjeta".
* 14. 1. - Suočen sa pobunom, kralj Afganistana Amanullah Khan abdicira i beži u Britansku Indiju; na tri dana ga nasleđuje brat Inayatullah Khan, zatim dolazi pobunjenik Habibullāh Kalakāni (do oktobra).
* 17. 1. - U stripu se prvi put javlja lik Popaj.
* 19/20. 1. - Ante Pavelić pobegao u Austriju.
* 20. 1. - Policija obustavila delovanje svih političkih stranaka i organizacija sa hrvatskim imenom u nazivu.
* 20. 1. - U "Pravdi" objavljen stari Lenjinov članak "Kako organizovati nadmetanje", poziva na oslobađanje kreativne energije radnika i seljaka - poticaj za pojavu udarnih brigada i udarnika u SSSR.
* 24. 1. - Rezolucija Biroa CK SKOJ-a - "ostaje jedino" put nelegalnog oružanog ustanka radnika i seljaka protiv diktature (→ Oružani otpor diktaturi u Kraljevini Jugoslaviji).
* 29. 1. - Remarqueov roman "Na zapadu ništa novo" objavljen u obliku knjige.
* 29. 1. - Konzervativni španski političar José Sánchez Guerra pokušao da pokrene pobunu protiv Primo de Riverine diktature u Valensiji.
* kraj januara - Zabranjene političke stranke u KSHS.
* 30. 1. - U Nemačkoj prikazan film *Die Büchse der Pandora* sa Louise Brooks.

### Februar/Veljača

Mapa Vatikana
* 1. 2. - Prikazana *The Broadway Melody*, prvi potpuno zvučni mjuzikl, finansijski uspeh i dobitnik oskara za najbolji film.
* 3. 2. - Na kongresu u Beču osnovana Organizacija Ukrajinskih Nacionalista, prvi lider Jevhen Konovalec.
* 4. 2. - U Gospiću je -36 stupnjeva i 285 cm snijega.
* 7. 2. - Odbor američke Federalne rezerve objavio svoje pismo bankama gde upozorava da je "prevelika količina kredita u zemlji apsorbovana u spekulativnim zajmovima".
* 9. 2. - Litvinovljev protokol - SSSR, Poljska, Rumunija, Letonija i Estonija potpisali u Moskvi pakt o nenapadanju (u skladu sa Kellogg-Briandovim paktom).
* 10. 2. - Najviša dnevna temperatura u Beogradu -18,5 °C, sledećeg jutra pada do -25,5 °C (od 1. do 23. 2. samo jedan dan nije bio leden).
* 11. 2. -  Lateranski ugovori daju nezavisnost Vatikanu od Italije, čime je rešeno Rimsko pitanje koje je trajalo od 1848. odn. 1870.

Aleksandar na *Time*-u
* 11. 2. - Kralj Aleksandar na naslovnoj strani magazina *Time*, sa legendom "*Alexander the Absolute...*".
* 11. 2. - Umro Johann II., preko 70 godina knez Lihtenštajna, nasleđuje ga brat Franz I. (do 1938).
* 12. 2. - Lav Trocki proteran iz SSSR - odlazi u Tursku.
* 14. 2. - Masakr na Valentinovo u Čikagu - ubijeno sedam gangstera iz bande Bugs Morana, Kaponeovih rivala.
* februar - Rukovodstvo KPJ poziva radnike i seljake na borbu za rušenje režima. Na inicijativu Kominterne, KPJ pozvala na oružani otpor diktaturi, što su vlasti iskoristile da nanesu teške gubitke partiji (→ Sedam sekretara SKOJ-a). Do kraja godine CK KPJ prestao delovati kao jedinstveno rukovodstvo, članovi u emigraciji.
* februar - Voz Orient Express je bio zaglavljen pet dana u snegu kod Čerkezkoja u turskoj Trakiji - inspiracija za "Ubojstvo u Orient Expressu".

### Mart/Ožujak

Herbert Hoover
* 3. 3. - Meksički general José Gonzalo Escobar diže pobunu protiv vlade, ima početnih uspeha na severu zemlje ali je poražen do kraja aprila.
* 4. 3. - Herbert Hoover naslijedio je Calvina Coolidge-a na mjestu američkog predsjednika i postao 31. predsjednik SAD-a (do 1933).
* 4. 3. - Plutarco Elías Calles osniva u Meksiku Nacionalnu revolucionarnu partiju, kasnije Institucionalno revolucionarna partija (PRI), koja na vlasti ostaje bez prekida do 2000.
* 17. 3. - U Ženevi potpisan grčko-jugoslovenski sporazum o Solunskoj zoni.
* 18. 3. - Radio Beograd emituje probnu emisiju - izveštaji o vodostanju, zbog naglog otapanja snega i poplava.
* 20. 3. - Sovjetski Politbiro odobrio sugestiju za upotrebu Uralsko-sibirskog metoda sakupljanja žita - anticipacija raskulačivanja, pojačan nemir i represija na selu.
* 22. 3. - U Zagrebu ubijen Toni Schlegel, direktor Jugoštampe, koji je bio naklonjen kralju.
* 24. 3. - Počeo sa emitovanjem Radio Beograd AD.
* 24. 3. - Jednostranački izbori u Italiji, Nacionalna fašistička partija dobila podršku 98,4% birača. Vladimir Gortan i drugovi učestvovali u oružanoj akciji ometanja izbora u Istri.
* 26. 3. - Velika sahrana maršala Focha u Parizu.
* 28. 3. - Japanski vojnici se povukli iz kineske provincije Shandong u svoju bazu u Qingdao, čime je okončan prošlogodišnji Jinanski incident.
* 29. 3. - Bitka kod Sabille je glavni okršaj Ikhwanske pobune u Arabiji i pobeda Ibn Saudove vojske nad verskom milicijom.
* 31. 3. - Pakt prijateljstva, mirenja i sudskog raspravljanja između Kraljevine SHS i Grčke.
* 31. 3. - Novi Zakon o vrhovnoj državnoj upravi u KSHS: ukinuta četiri ministarstva (vera, agrarne reforme, narodnog zdravlja, pošta i telegrafa).

### April/Travanj

* 1. 4. - Josephine Baker, "Crna zvezda", stigla u Beograd.
* 1. 4. - Radio Beograd emitovao prvi kamerno-muzički koncert posvećen Mocartu (početak muzikologije na RB).
* 7. 4. - Prvi direktan prenos fudbalske utakmice u Jugoslaviji, "BSK" - "Jugoslavija" 7:1. Utakmica igrana po blatu i snegu, koji je padao i u drugim krajevima zemlje, čak i u Splitu.
* 8. 4. - U SSSR doneti zakoni o religijskim udruženjima - aktivnosti crkve ograničene na crkvene zgrade, zakoni su osnova za progon u narednoj deceniji.
* 9. 4. - Josephine Baker u Zagrebu, na sutrašnjoj predstavi izgredi nekih klerikalnih studenata.
* 14. 4. - Održana prva Velika nagrada Monaka, pobednik je William Grover-Williams u vozilu Bugatti Type 35B.
* april - Uhapšen Dragoljub Jovanović, levi Zemljoradnik.
* 16. 4. - Osnovana Privilegovana agrarna banka (prvi zbor akcionara 15. 8. u Beogradu, zgrada banke završena 1934).

Pavelić i Perčec u Sofiji
* april - Na plenumu Centralnog komiteta i Centralne kontrolne komisije u SSSR poražena "Buharinova grupa", koji je smenjen sa položaja; Buharin je zajedno sa Rikovom i Tomskim činio "Desnu opoziciju".
* 19. 4. - Ante Pavelić i Gustav Perčec stigli u Sofiju, pozdravljeni od pristalica VMRO, sutradan usvojena Sofijska deklaracija o saradnji u borbi za nezavisnost Hrvatske i Makedonije (→ naslovnica "Makedonije").
* 19. 4. - Prvi radio-prenos iz Opere Narodnog pozorišta u Beogradu ("Knez Igor" A. Borodina).
* 24. 4. - Dignuta optužnica protiv Pavelića i Perčeca.
* 25. 4. - Đuro Đaković, organizacioni sekretar CK KPJ, i Nikola Hećimović, skojevac i sekretar Crvene pomoći, ubijeni na jugoslovensko-austrijskoj granici (bili su uhapšeni u velikoj raciji u Zagrebu 20. 4.).
* 30. 4. - Vojvoda Stepa Stepanović sahranjen u Čačku.

### Maj/Svibanj

* 1. 5. - Zemljotres u planinama Kopet Dag odnosi 3.800 života u severoistočnoj Persiji i sovjetskoj Turkmeniji.
* 1. 5. - Komunisti drže prvomajske demonstracije u Berlinu, uprkos zabrani - dolazi do višednevnih nereda sa mrtvima.
* 3. 5. - Prikazan *The Cocoanuts*, prvi dugometražni film Braće Marx.
* 4. 5. - Kratkometražni film *Unaccustomed As We Are* je prvi zvučni Stanlija i Olija.
* 8. 5. - Blizu Čikaga pronađena tela trojice gangstera (Albert Anselmi, John Scalise, Joseph Giunta), navodno ih je prethodne večeri Al Capone pretukao bejzbol palicom i dao ubiti na lažnoj proslavi.
* 13 - 16. 5. - Konferencija u Atlantic Cityju: okupljanje vođa organizovanog kriminala u SAD vodi osnivanju Nacionalnog sindikata kriminala (*National Crime Syndicate*).
* 15. 5. - Požar na klinici u Cleveland, Ohio odnosi 123 života.
* 16. 5. - 1. dodjela Oscara: najbolji film je *Wings*, prvi i poslednji nemi film dobitnik.
* 20. 5. - 30. 1. 1930. - Međunarodna izložba u Barseloni. Nemački paviljon Mies van der Rohea je značajan za modernu arhitekturu.

Jugoslovenski paviljon na Barselonskoj izložbi (Brašovan)
* 25. 5. - Premijera Nušićeve "Gospođe ministarke" u beogradskom Narodnom pozorištu (naslovna uloga Žanka Stokić).
* 25. 5. - Islandski liberali i konzervativci se udružili u Stranku nezavisnosti.
* 28. 5. - Prikazan *On with the Show*, prvi potpuno kolor i zvučni dugometražni film.
* 30. 5. - Izbori u Ujedinjenom kraljevstvu, prozvani "Flapper" izbori, jer su prvi put mogle glasati žene mlađe od 30 (i starije od 21). Najviše mandata za laburiste (287, novih 136), ali bez apsolutne većine.
* ? maj - Uhapšen Svetozar Pribićević, interniran u Brus.

### Jun/Juni/Lipanj

* 3. 6. - Ugovorom iz Lime rešen spor Perua i Čilea iz vremena Pacifičkog rata: Čile zadržava oblast Arike a Taknu vraća Peruu.
* 6. 6. - Premijera filma *Un Chien Andalou* u Parizu.
* 7. 6. - Presuda za atentat u Narodnoj skupštini 1928: Puniša Račić osuđen na zbirnih 60 godina robije, tj. zakonski maksimum od 20 godina (sud nije našao predumišljaj); Dragutin Jovanović Lune i Toma Popović oslobođeni krivice.
* 7. 6. - Italijanski parlament ratifikovao Lateranski ugovor.
* 8. 6. - Ramsay MacDonald formirao drugu, manjinsku, laburističku vladu UK, s podrškom liberala (do 1931, zatim na čelu Nacionalne, koalicione, vlade do 1935); u kabinetu je i prva žena, Margaret Bondfield.
* 19. 6. - Zakon o uređenju unutrašnje državne uprave i Uredba o radnom vremenu u trgovačkim i zanatskim radnjama u KSHS.
* 19. 6. - Nikolaj Buharin izbačen iz Prezidijuma Izvršnog komiteta Kominterne.
* 21. 6. - Američkim posredovanjem postignut sporazum između meksičke vlade i katoličke crkve, što je početak kraja Kristeroskog rata - antiklerikalni zakoni ostaju ali se neće primenjivati (ipak, vlada nastavlja progon katolika), zvona se oglasila 27. juna, prvi put posle tri godine.
* 22. 6. - A. E. Douglass istražuje ruševine u Arizoni i ustanovljuje dendrohronologiju.
* 24. 6. - Clärenore Stinnes i Carl-Axel Söderström završili u Berlinu dvogodišnje putovanje oko sveta automobilom.
* 27. 6. - U Njujorku održana prva demonstracija televizije u boji.
* 28. 6. - Na Bledu rođen Andrej Karađorđević, treći kraljević (kršten 15. 8.).
* 28. 6. - Deseta godišnjica Versajskog sporazuma u Nemačkoj obeležena danom žalosti i proklamacijom vlade koja ga osuđuje.

### Jul/Juli/Srpanj

* 3. 7. - Kriza portugalske vlade: nakon ministra pravde, ostavku dao i njegov prijatelj António de Oliveira Salazar, po verskim pitanjima - predsednik Carmona lično traži od Salazara da povuče ostavku, premijer puk. de Freitas odstupa, a Salazar će dobiti dodatna ovlašćenja.
* 9. 7. - Sastanak Adolfa Hitlera i Alfreda Hugenberga, nacionalističkog političara i medijskog magnata - radiće protiv vlade i Youngovog plana, nacisti dobijaju veliki publicitet.
* 10. 7. - Kineske vlasti zauzele Kinesko-istočnu železnicu, hapse i proteruju sovjetske zvaničnike, iz čega proističe Kinesko-sovjetski konflikt.
* 11. 7. - Tajni dekret Saveta narodnih komesara SSSR o stvaranju popravno-radnih logora - osnova sistema gulaga.

*SS Bremen*, maketa
* 16 - 22. 7. - Prvo putovanje naprednog putničkog broda *SS Bremen*, odmah osvaja Plavu vrpcu.
* 17. 7. - Ante Pavelić i Gustav Perčec u odsustvu osuđeni na smrt zbog izdaje.
* 20. 7. - U selu Stari Lec (opština Plandište) otkriveno telo beogradske milionerke Irme Molnar
* 23. 7. - U Konaku kneginje Ljubice otvoren Muzej savremene umetnosti, inicijativom kneza Pavla.
* 24. 7. - Na snagu stupio Briand-Kelloggov pakt kojim su potpisnice obećale da neće koristiti rat za rešavanje sporova.
* 24. 7. - U Grčkoj donesen zakon idionimon protiv "pobunjeničkih" ideja (komunisti, anarhisti, sindikalne mobilizacije).
* 25. 7. - Papa Pio XI. u velikoj procesiji izlazi na trg Svetog Petra - prvi put da Papa napušta Vatikan od 1870.
* 27. 7. - Ženevska konvencija o tretmanu zarobljenika. Crveni polumesec priznat kao znak pored crvenog krsta.
* 27. 7. - Tokom pokušaja hapšenja u Samoboru ubijeni Janko Mišić i Mijo Oreški, dvojica od Sedam sekretara SKOJ-a, kao i Slavko Oreški.
* 30. 7. - Pavle Marganović, jedan od Sedam sekretara SKOJ-a ubijen u zagrebačkoj policiji.

### Avgust/August/Kolovoz

Nirnberška partijska značka
* 1 - 4. 8. - Četvrti partijski sabor NSDAP u Nirnbergu, poslednji pre dolaska na vlast 1933 - Nirnberška partijska značka, ustanovljena 1936, biće oznaka partijske "stare garde".
* 5. 8. - Manuel Gonçalves Cerejeira je novi patrijarh Lisabona - Salazarov prijatelj i podrška, ostaje čak do 1971.
* 5/6. 8. - Eksplozija ispred žandarmerijske kasarne u Zagrebu, materijalna šteta, sumnja se na komuniste.
* 5 - 6. 8. - Rudarski štrajk u Lupeniju, u Rumunjskoj - u intervenciji vojske poginulo dvadesetak štrajkača.

Detalj spomenika Archibaldu Reissu (1931)
* 8. 8. - Archibald Reiss umro u Beogradu.
* 8 - 29. 8. - Nemački vazdušni brod *LZ 127 Graf Zeppelin* obleteo severnu hemisferu iz Lakehurst, New Jersey.
* 11. 8. - Šesnaesti Cionistički kongres u Cirihu, Palestinska cionistička egzekutiva restrukturirana u Jevrejsku agenciju.
* kolovoz - Funkcioneri HSS Juraj Krnjević (gen. sekretar) i August Košutić (potpredsednik) otišli u emigraciju.
* 16. 8. - Sukobom na Zidu plača počinju neredi u Palestini - u nedelji 23 - 29. 8. gine 133 Jevreja i 116 Arapa.
* 20. 8. - BBC eksperimentalno emituje TV sliku (Bairdov sistem sa 30 linija).
* 23-24. 8. - Hebronski masakr: ubijeno 65-68 Jevreja u tom palestinskom gradu, ostali proterani (vratiće se tek 1967).
* 29. 8. - U Safedu ubijeno 18-20 Jevreja.
* 29. 8. - Prikazan mjuzikl *Gold Diggers of Broadway*.
* 31. 8. - Na Prvoj Haškoj konferenciji finalizovan Youngov plan - smanjene nemačke ratne reparacije (112 milijardi maraka u periodu od 59 godina), prevaziđen već 1932. Okupacija Rajnlanda će biti okončana 1930, pet godina pre roka.

### Septembar/Rujan

Grgur Ninski
* 3. 9. - *Dow Jones Industrial Average* dostiže 381.17 - vrhunac koji će biti prevaziđen tek novembra 1954.
* 5. 9. - Francuski ino. ministar Aristide Briand pred Društvom naroda predlaže Evropsku federaciju.
* 7. 9. - U Finskoj potonuo parobrod *SS Kuru*, 136 mrtvih.
* septembar - Kreće ubrzana Kolektivizacija u SSSR.
* 17. 9. - Predsjednik Litve Antanas Smetona uklanja premijera Voldemarasa i zavodi diktaturu (do sovjetske okupacije 1940).
* 18. 9. - Gubici na njujorškoj berzi nakon upozorenja poslovnog teoretičara Rogera Babsona da "dolazi krah".
* 20. 9. - Bankrotstvo i hapšenje britanskog investitora Clarencea Hatryja vode krahu Londonske berze i nestabilnosti u SAD.
* 27. 9. - Objavljen Hemingwayev roman "Zbogom oružje".
* 29. 9. - Knez Pavle Karađorđević otkrio u Splitu spomenik Grguru Ninskom, prvobitno postavljen u Peristilu Dioklecijanove palače.
* 30. 9. - Fritz von Opel leteo u Frankfurtu prvim raketnim avionom, Opel RAK.1.
* jesen - Sovjetski revolucionarni kalendar: u SSSR se uvodi neprekidni proizvodni tjedan, "neprerivka" (različite verzije se koriste do 1940).

### Oktobar/Listopad

Banovine Kraljevine Jugoslavije (1931)
* 3. 10. - Kralj Aleksandar promenio ime *Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca* u **Kraljevina Jugoslavija**; zemlja podeljena u 9 banovina plus Uprava Grada Beograda, umesto 33 oblasti (granice banovina su menjane 1931, npr. Vukovar i Vinkovci su iz Drinske prebačeni u Savsku banovinu).
* 6. 10. - Ruski general Pjotr Wrangel sahranjen u Beogradu, odakle je prenesen iz Brisela.
* 12. 10. - Potpisana Varšavska konvencija o međunarodnom vazdušnom prevozu ljudi i robe.
* 13. 10. - Mohammed Nadir Shah zauzima Kabul (vlada do 1933), Habibullāh Kalakāni je zarobljen i ubrzo pogubljen.
* 15. 10. - Prikazan SF film Fritza Langa *Frau im Mond*.
* 15. 10. - Ekonomista Irving Fisher izjavljuje da su akcije dostigle "ono što izgleda kao trajno visok plato" i da će još znatno porasti - ali veći gubici počinju već sutradan.
* oktobar - Kralj Aleksandar razmišlja o ukidanju ćirilice.
* oktobar - Pobuna Oromoa u nekim delovima Etiopije, Ras Tafari (Haile Selassie) zahteva od Gugsa Wellea da uguši pobunu, ali ovaj ne samo što odbija, nego u januaru diže i svoju pobunu - u zemlji je i dalje spor između Ras Tafarija i carice Zauditu.
* 16. 10. - U talijanskoj Puli, Vladimir Gortan osuđen na smrt (izvršeno sutradan), ostala četvorica optuženih na po 30 godina robije.
* 16. 10. - Dirižabl "Graf Cepelin" preleteo preko Beograda i današnje Srbije tokom putovanja oko sveta.
* 18. 10. - U slučaju *Edwards v Canada (AG)* presuđeno da su žene "osobe" i da mogu biti imenovane u Senat Kanade.

Njujorška berza
* 24. 10. - "Crni četvrtak" označava početak kraha Njujorške berze: početni gubitak od 11% umanjen na oko 2% intervencijom vodećih bankara.
* 28. 10. - "Crni ponedeljak": Dow Jones pao 13%.
* 29. 10. - "Crni utorak" donosi rekordni promet akcija na Dow Jones i pad od 12%. Ovo se smatra početkom **Velike depresije** (berza je, doduše, u naredna dva dana porasla 12 odn. 6% jer su brokeri kupovali bagatelne akcije).
* 31. 10. - Glavni grad Belgijskog Konga premešten iz Bome u Léopoldville (Kinshasa).

### Novembar/Studeni

* 7. 11. - U skromnim prostorijama otvoren njujorški Muzej moderne umetnosti (MoMA).
* 7. 11. - Dvanaesta godišnjica Oktobarske revolucije, Staljin opisuje 1929. kao godinu Velikog preloma (forsirana kolektivizacija i industrijalizacija)
* 13. 11. - Dow Jones dostigao prvo dno na 198.69 poena, 48% manje nego početkom septembra - sledi oporavak do aprila.
* 15. 11. - Prikazan britanski film *Atlantic*, istovremeno je snimljena i nemačka verzija, prvi zvučni film u toj zemlji.
* novembar - Vladimir Zvorikin patentirao u SAD poboljšani TV prijemnik sa katodnom cijevi.
* 17. 11. - Nikolaj Buharin, poslednja pretnja Staljinovoj vlasti, isključen iz Politbiroa.
* 18. 11. - Zemljotres na Grand Bancsu pored Newfoundlanda, osetio se do Njujorka i Montreala, prekinuto 12 podmorskih kablova, cunami u tri talasa visine do 4 metra.
* 20. 11. - Salvador Dalí imao prvu samostalnu izložbu u Parizu.
* 28. 11. - Istraživač Richard E. Byrd, pilot Bernt Balchen i još dvojica su prvi preleteli Južni pol.
* 30. 11. - Nadrealisti u Beogradu osnivaju svoj pokret, planira se pokretanje publikacije.

### Decembar/Prosinac

* 5. 12. -  Nacionalno razgraničenje u SSSR: Tadžička ASSR, deo Uzbečke SSR, postaje zasebna Tadžička Sovjetska Socijalistička Republika, proširena za severni deo, sa Hudžandom.
* 10. 12. - Uhapšen Josip Predavec, potpredsednik HSS, zbog navodne prevare u vezi stečaja Seljačke zadružne banke.
* 12. 12. - U beogradskom Malom mokrom lugu (zapravo na Konjarniku) osvećen budistički hram.
* 13. 12. - Počelo suđenje trovačicama, "tvorcima anđela", iz mađarskog sela Nagyrév.
* 13. 12. - Donesena odluka o promeni većeg broja naziva ulica u Beogradu.
* 17. 12. - Kraljev rođendan zvanično proslavljen u celoj zemlji (konfiskovani izveštaji o podmetnutoj bombi na pruzi Beograd-Zagreb i napadu na projugoslovenskog sveštenika Ritiga).
* 21. 12. - Raskošna proslava njegovog pedesetog rođendana se smatra početkom Staljinovog kulta ličnosti (Caricin/Staljingrad i Donjeck/Staljino su još ranije nazvani po njemu).
* 22. 12. - Uhapšen Vlatko Maček, predsednik HSS, pod optužbom da je finansirao neke članove navodne terorističke organizacije, koja je trebalo da deluje u vreme Kraljevog rođendana (16-17. decembar - bomba pod voz kojim su putovale deputacije u Beograd, bomba u katedrali i "moguće" u 'Esplanadi' tokom svečanog bala).
* 22. 12. - Nemački referendum protiv Youngovog plana nije uspeo, ali su nacisti tokom kampanje stekli publicitet i kredibilitet među mejnstrim desničarima.
* 22. 12. - Otvorena pruga Kragujevac-Kraljevo.
* 22. 12. - Habarovskim protokolom okončan Kinesko-sovjetski konflikt - status kvo ante.
* 27. 12. - Raskulačivanje (dekulakizacija): Staljin najavio likvidaciju kulaka kao klase.
* 28. 12. - "Crna subota" na Samoi - novozelandski kolonijalni policajci ubili 11 nenaoružanih demonstranata - začetak pokreta Mau za nezavisnost.
* 28. 12. - Francuski parlament izglasao sredstva za gradnju "Maginotove linije", nazvane po ministru rata Maginotu.
* 29. 12. - Sveindijski kongres u Lahoreu pod predsedavanjem Jawaharlala Nehrua zahteva potpunu nezavisnost Britanske Indije.
* 29. 12. - U Nizozemskoj Ostindiji uhapšen Sukarno i ostali lideri Indonežanske nacionalne partije, u pritvoru i zatvoru ostaje dve godine.
* 31. 12. - Katastrofa u kinu Glen: u požaru u škotskom bioskopu stradalo 69 djece.

### Kroz godinu

Pozorišni trg u Beogradu
* ? U Beogradu podignuta zgrada pošte Beograd 2, najveća na Balkanu (desetak godina kasnije, uslovi rada u njoj su teški i tvrdi se da je Beograđani ne vole).
* U KSHS/KJ je potrošeno 153.000 tona železa, od čega je 72% uvezeno; od 42.000 tona domaće proizvodnje, 47% potiče iz Zenice.
* Domaći nemi filmovi: "Kroz buru i oganj" i "Rudareva sreća".
* Fibus Lavin otkrio dezoksiribozu.
* Karl Lohmann otkrio adenozin trifosfat.

## Rođenja

### Januar/Siječanj – Februar/Veljača

* 3. 1. - Sergio Leone, filmski režiser († 1989)
* 3. 1. - Gordon Moore, suosnivač korporacije *Intel* († 2023)
* 6. 1. - Babrak Karmal, predsednik Afganistana († 1996)
* 7. 1. - Miroslav Pečujlić, profesor Pravnog fakulteta, rektor BU († 2006)
* 14. 1. - Aleksandar Petrović, režiser († 1994)
* 14. 1. - Lazar Trifunović, istoričar umetnosti, kritičar († 1983)
* 15. 1. - Martin Luther King, Jr., lider pokreta za ljudska prava, nobelovac za mir († 1968)
* 16. 1. - Mirjana Dančuo, operna pjevačica, sopran
* 24. 1. - Ivan Ivanji, književnik, prevodilac († 2024)
* 27. 1. - Mohamed Al-Fayed, poslovni magnat († 2023)
* 29. 1. - Sima Ćirković, srpski istoričar († 2009)
* 31. 1. - Rudolf Mössbauer, fizičar, nobelovac († 2011)
* 31. 1. - Jean Simmons, glumica († 2010)
* 5. 2. - Fred Sinowatz, kancelar Austrije († 2008)
* 10. 2. - Jerry Goldsmith, američki kompozitor filmske muzike († 2004)
* 13. 2. - Omar Torrijos, vojni lider Paname († 1981)
* 14. 2. - Mihajlo Viktorović, glumac († 1998)
* 15. 2. - Graham Hill, vozač F1 († 1975)
* 17. 2. - Patricia Routledge, glumica († 2025)
* 17. 2. - Božidar Ferjančić, istoričar, akademik († 1998)
* 22. 2. - James Hong, glumac
* 23. 2. - Patrijarh moskovski Aleksije II († 2008)
* 28. 2. - Frank Gehry, arhitekta († 2025)

### Mart/Ožujak – April/Travanj

* 1. 3. - Georgi Markov, bugarski disident († 1978)
* 4. 3. - Sava Mrmak, TV reditelj († 2002)
* 13. 3. - Boris Buzančić, glumac, gradonačelnik Zagreba († 2014)
* 18. 3. - Christa Wolf, njemačka književnica († 2011)
* 21. 3. - Gallieno Ferri, crtač stripova († 2016)
* 23. 3. - Roger Bannister, atletičar († 2018)
* 27. 3. - Slavko Leovac, klasični filolog, akademik († 2000)
* 28. 3. - Predrag Laković, glumac († 1997)
* 28. 3. - Dragan Laković, glumac († 1990)
* 1. 4. - Milan Kundera, književnik († 2023)
* 2. 4. - Hans Koschnick, nemački političar, EU administrator Mostara († 2016)
* 5. 4. - Zorka Manojlović, glumica († 2013)
* 8. 4. - Jacques Brel, šansonjer († 1978)
* 10. 4. - Max von Sydow, glumac († 2020)
* 14. 4. - Chadli Bendjedid, predsednik Alžira († 2012)
* 17. 4. - Nikola Milošević, srpski filozof i akademik († 2007)
* 17. 4. - James Last, kompozitor i lider orkestra († 2015)

### Maj/Svibanj – Jun/Lipanj

* 1. 5. - Ralf Dahrendorf, sociolog, filozof, politikolog († 2009)
* 2. 5. - Édouard Balladur, premijer Francuske
* 4. 5. - Audrey Hepburn, glumica († 1993)
* 11. 5. - Margaret Kerry, glumica, model za Zvončicu
* 12. 5. - Sam Nujoma, prvi predsednik Namibije († 2025)
* 17. 5. - Branko Zebec, nogometaš i trener († 1988)
* 24. 5. - Slobodan V. Ribnikar, jedan od osnivača Nuklearnog centra "Vinča", akademik († 2008)
* 25. 5. - Svetozar Kurepa, matematičar († 2010)
* 29. 5. - Peter Higgs, fizičar, nobelovac († 2024)
* 31. 5. - Ljuba Tadić, glumac († 2005)
* 2. 6. - Marko Todorović, glumac († 2000)
* 4. 6. - Karolos Papuljas, predsednik Grčke († 2021)
* 12. 6. - Brigid Brophy, britanska spisateljica, aktivistkinja († 1995)
* 12. 6. - Anne Frank, žrtva holokausta († 1945)
* 16. 6. - Sabah IV Ahmad Al-Jaber Al-Sabah, emir Kuvajta († 2020)
* 17. 6. - Tigran Petrosjan, sovjetski šahist († 1984)
* 17. 6. - Tomislav Crnković, nogometaš († 2009)
* 18. 6. - Jürgen Habermas, sociolog, filozof († 2026)
* 23. 6. - Miron Flašar, klasični filolog († 1997)
* 23. 6. - Stevan Šalajić, glumac († 2002)
* 25. 6. - Emil Glad, glumac († 2009)
* 28. 6. - Andrej Karađorđević, kraljević († 1990)
* 29. 6. - Oriana Fallaci, novinarka († 2006)
* 30. 6. - Vlastimir Đuza Stojiljković, glumac, pevač († 2015)

### Jul/Srpanj – Avgust/Kolovoz

* 2. 7. - Imelda Marcos, prva dama Filipina
* 5. 7. - Jovan Rašković, psihijatar i političar († 1992)
* 9. 7. - Hasan II, kralj Maroka († 1999)
* 15. 7. - Abdulah Jesenković, suosnivač preduzeća "Svjetlost" († 1994)
* 17. 7. - Rudi Alvađ, bh. glumac († 1988)
* 19. 7. - Ilija Ladin, pjesnik († 2001)
* 19. 7. - Gaston Glock, osnivač firme Glock († 2023)
* 28. 7. - Jacqueline Kennedy Onassis, prva dama SAD († 1994)
* 29. 7. - Jean Baudrillard, filozof († 2007)
* 1. 8. - Hafizullah Amin, predsednik Afganistana († 1979)
* 2. 8. - Dušan Vuisić, glumac († 1977)
* 3. 8. - Muhamed Filipović, bosanskohercegovački historičar, pisac i filozof († 2020)
* 14. 8. - Nikša Stipčević, istoričar književnosti, akademik SANU († 2011)
* 20. 8. - Miodrag Radovanović - Mrgud, glumac († 2019)
* 27. 8. - Jaser Arafat, palestinski lider, nobelovac za mir († 2004)

### Septembar/Rujan – Oktobar/Listopad

* 3. 9. - Irene Papas, glumica († 2022)
* 5. 9. - Bob Newhart, glumac, komičar († 2024)
* 13. 9. - Zlatko Ugljen, arhitekt
* 18. 9. - Petar Džadžić, književnik i književni kritičar († 1996)
* 24. 9. - Vitomir Lukić, književnik († 1991)
* 25. 9. - Barbara Walters, novinarka († 2022)
* 28. 9. - Nikolaj Riškov, premijer SSSR († 2024)
* 15. 10. - Milorad Pavić, književnik († 2009)
* 18. 10. - Violeta Chamorro, predsednica Nikaragve († 2025)
* 20. 10. - Sibina Mijatović, glumica († 1970)
* 21. 10. - Ursula K. Le Guin, SF spisateljica († 2018)
* 22. 10. - Lav Jašin, sovjetski golman († 1990)
* 29. 10. - Jevgenij Primakov, premijer Rusije († 2015)
* 31. 10. - Bud Spencer, glumac († 2016)

### Novembar/Studeni – Decembar/Prosinac

* 4. 11. - Mira Banjac, glumica
* 5. 11. - Bora Todorović, glumac († 2014)
* 5. 11. - Lennart Johansson, predsednik UEFA († 2019)
* 9. 11. - Imre Kertész, književnik, nobelovac († 2016)
* 12. 11. - Grace Kelly, glumica, kneginja Monaka († 1982)
* 12. 11. - Michael Ende, pisac fantazije († 1995)
* 17. 11. - Ranko Žeravica, košarkaš, trener († 2015)
* 20. 11. - Aleksandar Popović, dramski pisac i reditelj († 1996)
* 28. 11. - Berry Gordy, muzički producent, osnivač *Motown*-a
* 29. 11. - Renata Ulmanski, glumica
* 30. 11. - Dick Clark, TV voditelj († 2012)
* 9. 12. - John Cassavetes, glumac, režiser († 1989)
* 13. 12. - Christopher Plummer, glumac († 2021)
* 20. 12. - Milan Panić, biznismen, premijer SRJ
* 24. 12. - Mary Higgins Clark, američka književnica († 2020)

### Kroz godinu

* Ivo Latin, gradonačelnik Zagreba, predsjednik Predsjedništva SR Hrvatske († 2002)
* Aleksandar Ravlić, novinar i fotograf († 2005)
* Boško Krunić, društveno-politički radnik SAPV, SFRJ († 2017)

## Smrti

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 5. 1. - Nikolaj Nikolajevič Romanov, ruski veliki vojvoda i general (\* 1856)
* 13. 1. - Wyatt Earp, kockar, šerif, revolveraš... (\* 1848)
* 30. 1. - La Goulue, pariska plesačica (\* 1866)
* 1. 2. - Rudolf Valdec, hrvatski kipar (\* 1872)
* 6. 2. - Maria Christina, španska kraljica (\* 1858)
* 11. 2. - Johann II., knez Lihtenštajna (\* 1840)
* 12. 2. - Lillie Langtry, glumica i pevačica (\* 1853)
* febr. - Samson Černov, fotograf, snimatelj, slikar (\* 1887)
* 23. 2. - Mercédès Jellinek, po kojoj je nazvan "Mercedes" (\* 1889)
* 27. 2. - Briton Hadden, suosnivač *Time*-a (\* 1898)
* 5. 3. - David Dunbar Buick, osnivač kompanije *Buick* (\* 1854)
* 20. 3. - Ferdinand Foch, maršal Francuske, *Généralissime* iz I sv. rata (\* 1851)

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 4. 4. - Karl Benz, pionir automobila (\* 1844)
* 20. 4. - Leonid Solarević, general (\* 1854)
* 25. 4. - Đuro Đaković, organizacioni sekretar CK KPJ (\* 1886)
* 25. 4. - Nikola Hećimović, član SKOJ, sekretar Crvene pomoći (\* 1900)
* 27. 4. - Stepa Stepanović, srpski vojskovođa (\* 1856)
* 2. 5. - Haralambos Cerulis, grčki general (\* 1879)
* 18. 5. - P. J. Kennedy, deda Džona i Roberta Kenedija (\* 1858)
* 19. 5. - Dragomir Krančević, srpski violinista (\* 1847)
* 26. 5. - Milenko Materni, srpski pedijatar (\* 1875)
* 24. 6. - Nikola Mihanović, argentinski preduzetnik (\* 1846)
* 28. 6. - Edward Carpenter, engleski pisac, socijalista i gej aktivista (\* 1844)

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 2. 7. - Gladys Brockwell, glumica (\* 1893)
* 15. 7. - Hugo von Hofmannsthal, književnik (\* 1874)
* 27. 7. - Janko Mišić, organizacioni sekretar CK SKOJ (\* 1900)
* 27. 7. - Mijo Oreški, politički sekretar CK SKOJ (\* 1905)
* 30. 7. - Paja Marganović, sekretar CK SKOJ (\* 1904)
* 30. 7. - Miroslav Milisavljević, general (\* 1868)
* 3. 8. - Emile Berliner, pronalazač gramofona (\* 1851)
* 3. 8. - Thorstein Veblen, ekonomista, sociolog (\* 1857)
* 8. 8. - Archibald Reiss, forenzičar, kriminolog, prijatelj Srba (\* 1875)
* 15. 8. - Luka Ćelović - Trebinjac, veletrgovac, finansijer, dobrotvor (\* 1854)
* 19. 8. - Sergej Djagiljev, ruski baletski impresario (\* 1872)
* 26. 8. - Vladimir Nešić, funkcioner Crvenog krsta, član KPJ (\* 1896)
* 27. 8. - Herman Potočnik, pionir kosmonautike (\* 1892)
* 30. 8. - Ivo Vojnović, književnik (\* 1857)
* 2. 9. - Paul Leni, filmski režiser (\* 1885)
* 3. 9. - Hinko Hinković, odvjetnik, političar, publicist (\* 1854)
* 7. 9. - Vladimir Matijević, srpski trgovac, dobrotvor (\* 1854)
* 23. 9. - Richard Adolf Zsigmondy, hemičar, nobelovac (\* 1865)
* 27. 9. - Bracan Bracanović, funkcioner KPJ (\* 1893)

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 1. 10. - Antoine Bourdelle, skulptor (\* 1861)
* 3. 10. - Gustav Stresemann, nemački političar, nobelovac za mir (\* 1878)
* 3. 10. - Jeanne Eagels, glumica (\* 1890)
* 17. 10. - Vladimir Gortan, istarski antifašist (\* 1904)
* 21. 10. - Vasil Radoslavov, bivši premijer Bugarske (\* 1854)
* 28. 10. - Bernhard von Bülow, bivši nemački kancelar (\* 1849)
* 3. 11. - Svetozar Pisarević, operski pevač, bas (\* 1885)
* 5. 11. - Veljko Milićević, književnik (\* 1886)
* 6. 11. - Maksimilijan Badenski, bivši nemački kancelar (\* 1867)
* 15. 11. - Andra Stevanović, arhitekta, profesor (\* 1859)
* 17. 11. - Herman Hollerith, statističar, otac mašinske obrade podataka (\* 1860.)
* 24. 11. - Georges Clemenceau, bivši premijer Francuske (\* 1841)
* 25. 11. - Matija Pavić, monsinjor, povjesničar (\* 1859)
* 10. 12. - Harry Crosby, pesnik, izdavač, bonvivan (\* 1898)
* 17. 12. - Šandor Aleksander, hrvatski plemić, industrijalac, političar, filantrop (\* 1866)
* 20. 12. - Émile Loubet, bivši predsednik Francuske (\* 1838)
* 28. 12. - Ilarion Trojicki, episkop RPC, sveštenomučenik (\* 1886)
* 29. 12. - Wilhelm Maybach, projektant i proizvođač automobila (\* 1846)

### Kroz godinu

* Milan Antonović, arhitekta (\* 1850)
* Benjamin Finci, član KPJ (\* 1888)
* Sakib Korkut, muftija, političar, novinar (\* 1884)

## Dani sećanja

## Nobelove nagrade

* **Fizika**: Louis de Broglie (otkriće talasne prirode elektrona)
* **Kemija**: Arthur Harden i Hans von Euler-Chelpin (ispitivanje fermentacije šećera i fermentativnih enzima, → zimaza)
* **Fiziologija i medicina**: Christiaan Eijkman ("otkriće antineuritičkog vitamina") i Frederick Gowland Hopkins ("otkriće vitamina koji stimuliraju rast", npr. A i D)
* **Književnost**: Thomas Mann (pre svega za njegov veliki roman "Budenbrokovi", koji dobija sve veće priznanje kao jedno od klasičnih dela savremene književnosti)
* **Mir**: Frank Billings Kellogg (Briand-Kelloggov pakt za odricanje od rata)

## Literatura/Reference

## Vanjske veze

* YUGOSLAVIA: General v. Girls, *Time* magazin, 25. mart 1929. (zabranjene kratke suknje, svilene čarape i šminka za devojke)
* YUGOSLAVIA: Beets for Baker Arhivirano 2010-10-27 na Wayback Machine-u, *Time* magazin, 22. 4. 1929. (protest protiv Džozefine Bejker u Zagrebu)
* YUGOSLAVIA: Breathless Conductors Arhivirano 2010-10-27 na Wayback Machine-u, *Time* magazin, 13. maj 1929. (zabranjeni rakija i beli luk tramvajskim kondukterima - "uspeh za diktaturu"!)

---

*Vidi takođe*: Godišnji kalendar - Dnevni kalendar