# 1916.

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 19. vijek – **20. vijek** – 21. vijek
 |
| Decenija:
 |  1880-e  1890-e  1900-e  – 1910-e –  1920-e  1930-e  1940-e  |
| Godine:
 | 1913 1914 1915 – **1916** – 1917 1918 1919
 |

1916.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1916.. (MCMXVI) |
| Ab urbe condita
 | 2669.
 |
| Islamski
 | 1334–1335.
 |
| Iranski
 | 1294–1295.
 |
| Hebrejski
 | 5676–5677.
 |
| Bizantski
 | 7424–7425.
 |
| Koptski
 | 1632–1633.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1971–1972.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1838–1839.
 |
| • *Kali Yuga* | 5017–5018.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4552–4553.
 |
| • 60 godina
 | Yang Vatra Zmaj (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11916.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1916** (**MCMXVI**) bila je prijestupna godina koja počinje u subotu po gregorijanskom, odn. prijestupna godina koja počinje u petak po 13 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

|  |
| --- |
| **1916**: 1 • 2 • 3 • 4 • 5 • 6 • 7 • 8 • 9 • 10 • 11 • 12 Rođenja • Smrti
 |

## Događaji

### Januar/Siječanj

* 1. 1. - Austrougarska naredba o Vojnom generalnom guvernmanu u Srbiji (zapadna Srbija i Šumadija); prvi guverner od 3. 1. gen. grof Johann von Salis-Seewis.
* 1. 1. - Kamerunska kampanja: britansko-francuske snage zauzimaju Jaunde u Nemačkom Kamerunu, do februara pada čitava kolonija.
* 3. 1. - Lazar Mijušković novi predsednik vlade Crne Gore - "borba po svaku cijenu".
* 6. 1. - U Medovskom zalivu, Albanija, potonuo italijanski brod "Brindizi" sa dobrovoljcima iz Severne Amerike, od 520 vojnika preživelo 164; istog dana kreću prvi transporti iz Medove i Drača u Bizertu u Tunisu.
* 6. 1. - "Masakr kraj Derviške njive" - Bugarski okupator ubio 103 najuglednija meštanina Porečea u Manastirecu kod Makedonskog Broda.
* 7. 1. - Mojkovačka bitka - crnogorska vojska brani odstupnicu srpske.
* 8. 1. - Francuzi i Britanci odlučili da prebace Srbe na Krf, francuske trupe se iskrcale tamo tri dana kasnije (ili 16.?), ne tražeći dozvolu od grčke vlade.
* 8. 1. - Brod *SS Citta Di Palermo* sa komonveltskim vojnicima za Solunski front naleteo na minu blizu Brindizija.
* 9. 1. - Galipoljska operacija okončana evakuacijom poslednjih britanskih vojnika.
* 13. 1. - Dva dana nakon Lovćena, AU trupe ovladale i Cetinjem - kralj, vlada i Vrhovna komanda u Podgorici.
* 14. 1. - Olujna poplava Zuiderzeea u Holandiji.
* 16. 1. - Crnogorska vlada prihvatila kapitulaciju, mada vojska tome nije sklona; AU trupe zaustavljene u bici između Cetinja i Podgorice.
* 16. 1. - Norveški grad Bergen stradao u požaru.
* 18. 1. - Jadransko bojište: podmornica SM U-11 zarobila italijanski bolnički brod *Ferdinando Palasciano* kod Šenđina (San Đovani di Medua).
* 18. 1. - Sastanak nemačkog i bugarskog vladara, Wilhelma II i Ferdinanda I u Nišu (vidi sliku)
* 19. 1. - Prve srpske jedinice stižu na Krf (transportovanje ide sporo).
* 19. 1. - Kralj Nikola napustio Crnu Goru, vojska raspuštena dva dana kasnije, deo se povukao u Albaniju.
* 20. 1. - Boris Štjurmer, blizak carici i Raspućinu, novi je predsednik ruske vlade (do novembra), kasnije uzima i resore unutrašnjih odn. spoljnih poslova.
* 23. 1. - AU snage u Skadru, srpske trupe idu ka Draču i Valoni.
* 23 - 24. 1. - U mestu Browning, Montana temperatura za jedan dan pala sa +7 °C na -49 °C.
* 24. 1. - *Brushaber v. Union Pacific Railroad*: Vrhovni sud SAD podržao porez na dohodak.
* 23. 1. - 23. 3. - U "Plavu grobnicu" u Krfskom kanalu spušteno 4.847 srpskih vojnika i oficira.
* 25. 1. - Potpisano primirje u Crnoj Gori (tj. njena kapitulacija).
* 29. 1. - Cepelin LZ 79 bacio bombe na Pariz.
* 16. 1. - Francuski gen. Maurice Sarrail dobio komandu na Solunskom frontu (do decembra 1917).

* Srpska vojska na albanskoj obali
* Evakuacija iz Albanije
* Vido, ostrvo smrti
* Na Krfu

### Februar/Veljača

Verdunska bitka: Fort Douaumont
* februar - Kriza između AU i Bugarske oko razgraničenja okupacionih zona u Srbiji (npr. austrougarski vojnici isterani iz Kačanika).
* 8. 2. - Nemačka podmornica potopila francuski oklopni krstaš *Amiral Charner* kod Bejruta.
* 10. 2. - U Beogradu otvorena prva AU osnovna škola (ćirilica dozvoljena samo u verskom delu nastave).
* 13. 2. - U Parizu osnovano Čehoslovačko narodno vijeće, predsjednik Tomáš Garrigue Masaryk.
* 14. 2. - Austrougarska eskadrila Rudolfa Szepessy-Sokolla bombardovala Milano, Italijani uzvraćaju bombardovanjem Ljubljane.
* 15. 2. - Rok za oduzimanje udžbenika i učila na srpskom jeziku u bugarskoj zoni (u maju i sve ostale knjige, slike i mape).
* 16. 2. - Kavkaska kampanja: Bitka za Erzurum se okončava ruskim zauzećem grada.
* 21. 2. - Verdunska bitka započinje njemačkim napadom na francuske položaje kod Verduna. Bitka traje do decembra, jedna je od najdužih i najkrvavijih u ljudskoj historiji. Neke nemačke jedinice su pre bitke dobile prve čelične šlemove (*Stahlhelm*).
* 26. 2. - Prvi vojni generalni guverner u Crnoj Gori je gen. Viktor Weber von Webenau.
* 27. 2. - Austrougari zauzeli Drač.
* 28. 2. - Glavnina srpske vojske prebačena na Krf i u tunisku Bizertu.
* 29. 2. - Arthur Hale patentirao u SAD cestovnu petlju u obliku deteline (sa četiri lista).

### Mart/Ožujak

* 2. 3. - U Ujedinjenom Kraljevstvu stupio na snagu Zakon o vojnoj službi (*Military Service Act*) kojim je prvi put uvedena regrutacija, uz neka izuzeća.
* 2. 3. - Ivan Stojanović, upravnik vojne pošte u Baru, tokom povlačenja srpske vojske poneo sa sobom pakete zatečenu pošte na Krf, koja je na kraju uručena adresantima - za ovaj podvig je postavljen za upravnika Vojne pošte Timočke divizije na Solunskom frontu.
* 5. 3. - Španski putnički brod *Príncipe de Asturias* se nasukao kod Brazila, poginulo 445 ljudi.
* 7. 3. - Zaplovio prvi srpski ratni brod "Srbija" (sa Krfa za Solun).
* 7. 3. - U Minhenu osnovan BMW.
* 9. 3. - Pancho Villa poslao vojnike na teritoriju SAD, delimično spaljen grad Columbus, New Mexico. Nakon ovoga dolazi do neuspešne ekspedicije protiv Pancha Ville na čelu sa generalom Pershingom.
* 9. 3. - Nemačka objavljuje rat Portugalu nakon što je ovaj internirao 36 nemačkih i austrougarskih brodova.
* 9 - 15. 3. - Peta bitka na Soči je italijanska ofanziva protiv Austrougarske, diverzija za Verden.
* 11. 3. - Počelo prebacivanje srpskih vojnika sa Krfa na Solunski front, uglavnom francuskim brodovima, traje do maja.
* c. 12. 3. - U lavini na prevoju Vršič stradalo 110 ratnih zarobljenika i 7 čuvara, preostali ruski zarobljenici su do novembra podigli kapelicu.
* mart - U Srbiji je glad.
* mart - Persijska kampanja: ruske snage gen. Baratova zauzele Kermanšah (3.) i Isfahan (19.); britanski oficir Percy Sykes je istog meseca stigao na jug Persije.
* 18. 3. - april - Bitka na jezeru Narač, potpuno neuspešna ruska ofanziva protiv Nemaca, diverzija za Verden.
* 20. 3. - Albert Einstein objavio članak "Osnovi Opšte teorije relativnosti".
* 22. 3. - Kina je opet republika jer je Yuan Shikai abdicirao nakon svega 83 dana zbog građanskog rata (vojni lideri južnih provincija su se otcepili).
* 24. 3. - Nemci teško oštetili feribot *SS Sussex* u La Manšu, u maju će dati "*Sussex*-ovo obećanje" kojim su ograničili podmorničko ratovanje (do januara 1917).

### April/Travanj

Groblje Douaumontske kosturnice
* 1. 4. - Austrijsko-bugarski ugovor o demarkacionoj liniji - AU pripada Elbasan i Đakovica, Bugarskoj Prizren i Priština.
* 5. 4. - Cela srpska konjička divizija prebačena na Krf, čime je evakuacija iz Albanije konačno završena.
* 11. 4. - Ruska brigada stigla u Marsej posle dvomesečnog putovanja iz Moskve.
* 11 - 15. 4. - Sinajsko-palestinska kampanja: napad na Džifdžafu, britanske snage uništavaju izvore vode na Sinaju, još jedna takva operacija u junu.
* 14. 4. - Bugarska država prešla na gregorijanski kalendar (31-om martu sledi 14. april).
* 15. 4. - Rusi zauzeli Trabzon (Trapezunt).
* april - U Rusiji osnovana Prva srpska dobrovoljačka divizija.
* april - William J. Newton i Morris Goldberg patentirali prekidač za svetlo.
* 16. 4. - Veleizdajnički proces u Banjaluci: 16 Srba osuđeno na smrt (pomilovani zalaganjem španskog kralja Alfonsa XIII).
* 22. 4. - Kineski parobrod SS Hsin-Yu potonuo sa preko 1.000 utopljenih.
* 24 - 30. 4. - Uskršnji ustanak u Dablinu, irski republikanci zauzeli zgradu glavne pošte i proglasili nezavisnost, britanska vojska ih ubrzo nadvladala ali represalije dovode do borbe za nezavisnost.
* 24. 4. - Bombardiranje Yarmoutha i Lowestofta: njemačka flota bombardira engleske luke kako bi namamila brodove - bez uspjeha.
* 24. 4. - 10. 5. - Putovanje "Jamesa Cairda": Ernest Shackleton sa drugovima prešao 1.500 kilometara čamcem po južnom Atlantiku kako bi spasao članove transantarktičke ekspedicije.
* 27. i 29. 4. - Gasni napadi kod Hullucha: Nemci napali Britance oblakom gasa, prvi put uspešno, drugi put im se vratio u lice.
* 29. 4. - Mesopotamska kampanja: Opsada Kuta u južno-centralnom Iraku okončana britanskom predajom.
* 30. 4. - Njemačka i Austrougarska uvele ljetno računanje vremena: subota 23:00 postaje nedelja 00:00 (do subote 1. listopada kad 01:00 postaje 00:00). Ljetno računanje postoji i 1917. i '18.

### Maj/Svibanj

Jutlandska bitka
* 1. 5. - Karl Liebknecht uhapšen zbog učešća na antiratnim demonstracijama, biće osuđen na robiju za veleizdaju.
* 2. 5. - Vijetnamski mandarin Trần Cao Vân pokušava da digne ustanak protiv Francuza sa mladim carem Duy Tânom - Tran je pogubljen a car zbačen i izgnan.
* 4. 5. - Najveća industrijska preduzeća, trgovine i banke u Srbiji stavljene pod kontrolu okupacionog Guvernmana.
* 6. 5. - Dan mučenika (Liban i Sirija): po naređenju Džemal-paše obešeni arapski nacionalisti, 7-orica u Damasku i 13-orica u Bejrutu.
* 11 - 16. 5. - Neredi zbog hrane u Beču.
* 12. 5. - Andrija Radović na čelu izbegličke crnogorske vlade u Francuskoj.
* 15. 5. - 10. 6. - Bitka kod Asijaga: iznenadna austrougarska ofanziva u Trentinu, značajan početni uspeh.
* 15. 5. - U mestu Waco, Texas linčovan crni tinejdžer Jesse Washington.
* 16. 5. - Zaključen tajni Sykes–Picotov sporazum o sferama uticaja Britanije i Francuske na Bliskom istoku.
* 16. 5. - Počinje Američka okupacija Dominikanske Republike (1916-24).
* 26. 5. - Grčka rojalistička vlada predaje Fort Rupel nemačko-bugarskim snagama.
* 31. 5. - Jutlandska bitka između britanske i njemačke flote je posljednji veliki pomorski okršaj u prvom svjetskom ratu. Završila je taktički neodlučno, ali su njome Britanci potvrdili nadmoć na Sjevernom moru.

### Jun/Juni/Lipanj

Brusilovljeva ofanziva
* 1. 6. - Louis Brandeis postaje sudija Vrhovnog suda SAD.
* 5. 6. - Oklopni krstaš *HMS Hampshire* naleteo na minu i potonuo zajedno sa lordom Kitchenerom.
* 4. 6. - 20. 9. - Brusilovljeva ofanziva nanosi razoran udarac austrougarskoj vojsci koju spašava Nemačka.
* 6. 6. - Umro predsednik Kine Yuan Shikai, zemlja je u anarhiji.
* 7. 6. - Bitka na Monte Meleti u Trentinu, istakao se Drugi bosanskohercegovački pješadijski regiment.
* 10. 6. -  Počinje Arapski ustanak protiv Osmanlija. Husein bin Ali, šerif Meke se proglasio za kralja Hidžaza i svih Arapa.
* 15. 6. - Brigadir Radomir Vešović u Crnoj Gori ubio oficira straže koja ga je uhapsila i pobegao u planinu - slede okupatorske represalije.
* 21. 6. - Grčki kralj zamenjuje premijera zbog savezničkog ultimatuma.
* jun - jul - Srpska vojska zaposela položaje od Kožufa do Lerina.

### Jul/Juli/Srpanj

Bitka na Sommi
* 1 - 12. 7. - Napadi ajkula na Jersey Shoreu: četvoro smrtno stradalo (inspiracija za roman "Ralje").
* 1. 7. - 18. 11. - Bitka na Sommi. Britanci imaju 19.240 mrtvih prvog dana. Neveliko napredovanje saveznika po cenu preko 600.000 izbačenih iz stroja. Britanci prvi put koriste tenkove.
* 2. 7. - Bitka kod Erzindžana: Turci neuspešno pokušali povratiti Trabzon.
* 4. 7. - U Rusiji počinje Srednjeazijski ustanak, čiji je povod ukaz o radnoj obavezi blizu fronta - gušenje traje do sledećeg januara (kirgiski deo je nazvan Urkun - "egzodus").
* 5. 7. - U Beogradu zabeleženo 40,2 stepena.
* 14. 7. - 3. 9. - Bitka kod šume Delville je britanska pobeda u Francuskoj.
* jul - Grčka kraljevska letnja palata stradala u požaru.
* 15. 7. - William Boeing osnovao *Pacific Aero Products Co.*, kasniji *Boeing*.
* 19 - 20. 7. - Bitka kod Fromellesa je debi australijskih snaga na Zapadnom frontu: napad odbijen uz velike žrtve.
* 22. 7. - Bomba na Dan spremnosti u San Francisku, poginulo 10 učesnika parade.
* 26. 7.? - Novi AU guverner u Srbiji je baron Adolf von Rhemen zu Barensfeld (do kraja rata).
* 30. 7. - Eksplozija Black Tom: nemački agenti uništili skladište municije u Jersey Cityju.

* leto - Austrougari u Brusu obesili Sibina Jeličića i još sedmoricu pod optužbom da su spremali ustanak; Kosta Vojinović (Vojnović) otišao u planinu.

### Avgust/August/Kolovoz

Situacija u Evropi, avgust 1916
Rumunski front (novembar - decembar)
* 2/3. 8. - U luci Taranto eksplodirao i potonuo italijanski bojni brod *Leonardo da Vinci* - okrivljeni austrougarski saboteri, što nije sigurno.
* 4. 8. - Potpisan ugovor po kome Danska prodaje svoje Djevičanske otoke SAD za 25 milijuna dolara (izvršeno sljedećeg ožujka).
* 5. 8. - Bitka kod Romanija: Centralne sile definitivno odbijene od Sueckog kanala.
* 6 - 17. 8. - Šesta bitka na Soči: italijanska ofanziva zauzima Goricu 8-og.
* 9. 8. - Poterni AU odred se sukobio sa jednom četom između Andrijevice i Gusinja (slede i okršaji kod Murina i u Gornjim Kučima).
* 9. 8. - Duga Bitliska bitka se okončava rusko-jermenskim zauzećem Bitlisa.
* 9 - 18. 8. - Bitka kod Dojrana, bugarski uspeh na solunskom frontu, prva bitka bugarske "Dojranske epopeje".
* 17. 8. - Strumska operacija: bugarski napad na Solunskom frontu (preduhitren napad saveznika 20-tog i ulazak Rumunije u rat). Rojalistička grčka vlada ne pruža otpor, Bugari će zauzeti Kavalu, Dramu i Ser. Saveznici prete da će postaviti srpskog prefekta u Solunu.
* 17. 8. - Rumunija sklapa sporazum sa Antantom: za ulazak u rat dobiće Erdelj, Bukovinu i Banat.
* 18. 8. - Memorandum premijera Radovića - predlaže kralju Nikoli da abdicira u korist regenta Aleksandra.
* 27. 8. - Kraljevina Rumunija ulazi u rat na strani Antante napadom na Austrougarsku u Transilvaniji - zauzimaju Brašov 30-tog.
* 28. 8. - Italija objavljuje rat Nemačkoj.
* 29. 8. - Paul von Hindenburg postaje načelnik nemačkog Generalštaba, zamenik je Erich Ludendorff.
* 29. 8. - U SAD donesen Zakon o autonomiji Filipina koji se obavezuje na nezavisnost te zemlje.
* 30. 8. - Uspešna pobuna oficira sklonih Venizelosu u Solunu.
* avgust - oktobar - Novi talas internacija iz Srbije nakon ulaska Rumunije u rat.

### Septembar/Rujan

Kapela na Kajmakčalanu
* 1. 9. - Bugarska objavljuje rat Rumuniji, sledeće noći bugarsko-nemačke snage napadaju Rumuniju u Dobrudži - zauzimaju Tutrakan 6-og.
* 1. 9. - U okupiranoj Srbiji se zavode tri dana nedeljno bez mesa, u novembru će beogradskom građanstvu biti naređeno da gaji povrće.
* 2. 9. - Leefe Robinson oborio nemački vazdušni brod iznad Engleske.
* 5. 9. - Premijera Griffithovog filma *Intolerance*.
* septembar - Sukob jedne čete kod Kragujevca sa austrougarskom vojskom.
* 10. 9. (28. 8. po j.k.) - Na Krfu se sastala srpska Narodna skupština.
* 11. 9. - Grčke snage u Kavali se predale Bugarima bez borbe.
* 11. 9. - Na regenta Aleksandra navodno pokušan atentat kod Ostrove (→ Solunski proces).
* 12. 9. - Počinje Bitoljska ofanziva saveznika na Solunskom frontu.
* 13. 9. - Slonica Mary obešena u Erwin, Tennessee nakon što je ubila nestručnog vodiča.
* 14 - 17. 9. - Gorničevska bitka: kontraofanziva saveznika (1. srpska armija) na Solunskom frontu - neprijatelj potisnut, prvi uspeh reorganizovane srpske vojske.
* 12 - 30. 9. - Bitka na Kajmakčalanu, osvojen vrh uz velike gubitke srpske vojske.
* 15. 9. - Bitka kod Dobrog Polja, saveznička pobeda.
* 20. 9. - Uredba o vojnom telegrafu - veza postaje samostalan rod Srpske vojske (danas Dan roda veze Vojske Srbije).
* 27. 9. - Zbačen etiopski car Jasu V, nasleđuje tetka Zaudita I (do 1930).
* 28. 9. - Kosta Pećanac se spustio avionom u kosaničkom srezu.
* 30. 9. - Srpsko-francusko bombardovanje Sofije sa dva aviona - oba pilota zarobljena.

### Oktobar/Listopad

"Trijumvirat": Elefterios Venizelos na čelu solunske vlade
* 4. 10. - Francuski brod *Gallia* potopljen na putu za Solun, između Sardinije i Tunisa - od 2.350 ljudi na brodu, ukljućujući 350 srpskih vojnika, stradalo je oko 600.
* 5. 10. - 19. 11. - Bitka na Crnoj reci.
* 11. 10. - Elefterios Venizelos uspostavlja Privremenu vladu nacionalne odbrane u Solunu, naklonjenu Saveznicima (u junu 1917. biće proširena na celu zemlju).
* 12. 10. - Hipólito Yrigoyen, zvani "Otac sirotinje", započinje prvi mandat argentinskog predsednika (vl. 1916-22 i 1928-30).
* 14. 10. - Uspostavljeni diplomatski odnosi između Srbije i Španije.
* 16. 10. - Margaret Sanger otvorila u Bruklinu prvu kliniku za kontrolu rađanja u SAD, ubrzo će biti uhapšena.
* 18. 10. - Otvaranjem mosta preko Amura u Habarovsku kompletirana Transsibirska željeznica.
* 21. 10. - Austrijski premijer Karl Stürgkh ubijen od strane socijaliste Friedricha Adlera; novi predsednik vlade Ernest von Koerber (do decembra).
* 22. 10. - Tokom Druge bitke kod Kobadina, August von Mackensen zauzeo Constanţu u Dobrudži.
* 23. 10. - Prvi susret T. E. Lawrencea ("Lorensa od Arabije") i šerifovića Fejsala.
* 24. 10. - Francuska vojska povratila Fort Douaumont kod Verduna.
* 25. 10. - Rumunske snage na transilvanskom frontu se usled kontraofanzive Centralnih sila vratile na početne položaje.
* 27. 10. - Etiopija: u Bitci kod Segalea razbijene snage lojalne zbačenom caru Jasuu.

### Novembar/Studeni

† Franjo Josip I
* 1. 11. - Pavel Miljukov održao u Carskoj dumi govor "Glupost ili izdaja?" za koji se misli da je pokrenuo lanac događaja ka Februarskoj revoluciji.
* 3. 11. - Katar postaje britanski protektorat (do 1971).
* 5. 11. -  Aktom dvojice careva proglašena Kraljevina Poljska kao nemačka marionetska država.
* 6. 11. - U Mediteranu torpedovan putnički brod *RMS Arabia*, 11 poginulih.
* 7. 11. - Woodrow Wilson tijesno reizabran za predsjednika SAD. Jeannette Rankin je prva žena izabrana u Predstavnički dom SAD.
* 18. 11. - Okončava se Bitka na Sommi, preko milion izbačenih iz stroja.
* 19. 11. - Bitka na Crnoj reci: oslobođen Bitolj - front stabilizovan severnije, sledi skoro dve godine rovovskog rata.
* 19. 11. - Osnovana filmska korporacija *Goldwyn Pictures*.
* 21. 11. - Umro austrougarski car i kralj Franjo Josip I, vladar od 1848 - nasljeđuje Karlo I. (do 1918).
* 21. 11. - Bolnički brod *HMHS Britannic* potonuo u Egeju nakon nailaska na minu, velika većina putnika spasena.
* 23. 11. - Rumunija: nemačke snage na jugu prelaze preko Dunava kod Svištova, na severu se narednih dana probijaju i kroz Karpate.
* 29. 11. - Vojin Popović, Vojvoda Vuk, poginuo na Gruništu; njegov odred je rasformiran jer je pao sa 2.600 na 450 ljudi.

### Decembar/Prosinac

Austrougari u Bukureštu
* decembar - U Nemačkoj počinje "Zima repe" (*Steckrübenwinter*), gladna zima bez mesa i krompira.
* decembar - Persijska kampanja: ruske snage gen. Baratova zauzele Qom i Hamadan.
* 1. 12. (18. 11. po j.k.) - *Noemvriana*: Saveznici iskrcali trupe u Pireju, sledi okršaj sa pristalicama kralja Konstantina I za Atinu.
* 2. 12. - Saveznici se povlače iz Atine, zvanično priznaju Venizelosovu solunsku vladu, a njegove pristalice u Atini su izložene pogromu.
* 5. 12. - Britanski premijer H. H. Asquith daje ostavku, nasleđuje ga David Lloyd George (do 1922), takođe liberal.
* 6. 12. - Snage Centralnih sila ulaze u Bukurešt.

David Lloyd George
* 7. 12. - Venizelosova solunska vlada objavila rat Centralnim silama - kralj naredio njegovo hapšenje, atinski arhiepiskop ga pod pritiskom anatemisao.
* 11/12. 12. - Italijanski bojni brod *Regina Margherita* naleteo na mine blizu Valone i potonuo, 675 poginulih, 270 preživelih.
* 12. 12. - Nemačka ponuda mira, Saveznici odbijaju 30-tog.
* 12. 12. - General Joseph Joffre imenovan za "vrhovnog generala" francuskih armija a Robert Nivelle je vrhovni komandant armija Severa i Severoistoka - Joffre je 26-tog unapređen u maršala ali odlučuje da se povuče.
* 13. 12. - Britanski general Frederick Stanley Maude započinje uspešnu ofanzivu u Mesopotamiji.
* 13. 12. - Italijanski front: veliki broj vojnika gine od lavina u Dolomitima.
* 15. 12. - Kod Blaževa na Kopaoniku Vojinovićeve komite napale austrougarsku patrolu od 9 ljudi, spasao se samo jedan.
* 18. 12. - Okončana Verdunska bitka, Francuzi sačuvali tvrđavu.
* 20. 12. - Heinrich Clam-Martinic novi predsednik austrijske vlade (do sledećeg maja).
* 21. 12. - Britanske imperijalne snage ušle u Ariš na Sinaju.
* 22. 12. - Prvi let britanskog lovca Sopwith Camel.
* 28. 12. - Uhapšeni Dragutin Dimitrijević Apis i još neki pripadnici udruženja "Ujedinjenje ili smrt", optuženi za atentat na Aleksandra.
* 29. - 31. 12. - Lucknowski pakt: sporazum između Indijskog nacionalnog kongresa i Sveindijske muslimanske lige.
* 30. 12. - Ubijen Grigorij Raspućin.
* 30. 12. - 4. 1. 1917 - Austrougarsko-bugarska operacija čišćenja okoline Blaževa (paljevine, streljanja) - prva u nizu brutalnih operacija.

### Kroz godinu

* Umetnički pokret dadaizam.
* "Kurs generalne lingvistike" Ferdinanda de Saussura.
* U austrougarskom gradu Aušvicu/Ošvjencimu podignut logor sa barakama za poljoprivredne radnike koji će biti iskorišćen u Drugom svetskom ratu.

## Rođenja

### Januar/Siječanj – Februar/Veljača

Stjepan Filipović
* 7. 1. - Elena Ceaușescu, rumunska "prva dama" i političarka († 1989)
* 10. 1. - Rato Dugonjić, narodni heroj, predsjednik Predsjedništva SR BiH († 1987)
* 12. 1. - P. W. Botha, predsednik Južne Afrike († 2006)
* 14. 1. - Vaso Miskin Crni, narodni heroj († 1945)
* 16. 1. - Veljko Mićunović, narodni heroj, diplomata († 1982)
* 20. 1. - Miloš Macura, direktor Saveznog zavoda za statistiku, akademik († 2005)
* 22. 1. - Henri Dutilleux, kompozitor († 2013)
* 27. 1. - Stjepan Filipović, narodni heroj († 1942)
* 28. 1. - Nisim Albahari, narodni heroj, društveno-politički radnik SRBiH i SFRJ († 1992)

* 7. 2. - Mladen Veža, hrvatski slikar († 2010)
* 13. 2. - Rade Hamović, narodni heroj, general-pukovnik JNA, načelnik Generalštaba († 2009)
* 15. 2. - Drago Štajnberger, učesnik Španskog rata i NOB, narodni heroj († 1942)
* 18. 2. - Zija Dizdarević, književnik († 1942)
* 20. 2. - Mia Čorak Slavenska, primabalerina († 2002)
* 26. 2. - Jackie Gleason, glumac, komičar († 1987)

### Mart/Ožujak – April/Travanj

* 1. 3. - Ratko Sarić, glumac († 1991)
* 3. 3. - Joža Vlahović, narodni heroj († 1941)
* 3. 3. - Silvije Bombardelli, dirigent, skladatelj († 2002)
* 5. 3. - Josip Antolović, narodni heroj, general-pukovnik JNA († 1999)
* 9. 3. - Vjekoslav Rukljač, kipar († 1997)
* 11. 3. - Harold Wilson, britanski premijer († 1995)
* 15. 3. - Fadil Hoxha, narodni heroj, društveno-politički radnik SAP Kosovo, SRSr i SFRJ († 2001)
* 26. 3. - Sterling Hayden, glumac, agent OSS, književnik († 1986)
* 28. 3. - Janko Gredelj, narodni heroj († 1941)

Gregory Peck
Ivo Lola Ribar
* 3. 4. - Sonja Marinković, narodni heroj († 1941)
* 4. 4. - Nikola Ljubičić, narodni heroj, general armije JNA, savezni sekretar za narodnu odbranu, predsednik Predsedništva SR Srbije(† 2005)
* 5. 4. - Gregory Peck, glumac († 2003)
* 15. 4. - Branibor Debeljković, fotograf († 2003)
* 17. 4. - Sirimavo Bandaranaike, cejlonska državnica († 2000)
* 22. 4. - Jehudi Menjuhin, violinista († 1999)
* 23. 4. - Ivo Lola Ribar, sekretar SKOJ-a, narodni heroj († 1943)
* 28. 4. - Ferruccio Lamborghini, industrijalac († 1993)

### Maj/Svibanj – Jun/Lipanj

* 1. 5. - Glenn Ford, glumac († 2006)
* 6. 5. - Mirko Kovačević, učesnik Španskog rata i NOB, narodni heroj († 1941)
* 8. 5. - João Havelange, predsednik FIFA († 2016)
* 21. 5. - Vladimir Rolović, diplomata († 1971)
* 26. 5. - Halil İnalcık, istoričar († 2016)

* 6. 6. - Hamani Diori, prvi predsednik Nigera († 1989)
* 8. 6. - Francis Crick, molekularni biolog, nobelovac († 2004)
* 9. 6. - Robert McNamara, biznismen, sekretar odbrane SAD († 2009)
* 24. 6. - Vlada Aksentijević, narodni heroj († 1942)

### Jul/Srpanj – Avgust/Kolovoz

* 1. 7. - Olivia de Havilland, glumica († 2020)
* 1. 7. - Eugen Pusić, pravnik, akademik († 2010)
* 2. 7. - Hans-Ulrich Rudel, nemački letački as († 1982)
* 6. 7. - Zvonimir Vučković, vojvoda JVuO, politički emigrant, pisac († 2004)
* 9. 7. - Edward Heath, britanski premijer († 2005)
* 11. 7. - Aleksandar Prohorov, sovjetski fizičar, nobelovac († 2002)
* 18. 7. - Andrej Frušić, episkop budimljanski, banjalučki, odn. sremski († 1986)
* 20. 7. - Dragiša Nedović, kompozitor, tekstopisac († 1966)
* 22. 7. - Marcel Cerdan, bokser († 1949)

* 5. 8. - Momčilo Moma Stanojlović, pilot, narodni heroj († 1943)
* 6. 8. - Dom Mintof, malteški političar († 2012)
* 7. 8. - Kermit Love, lutkar († 2008)
* 21. 8. - Stefan Boca, episkop dalmatinski, odn. žički († 2003)
* 21. 8. - Jelena Ćetković, narodni heroj († 1943)
* 21. 8. - Đuro Kladarin, narodni heroj, direktor "Vjesnika", član Predsjedništva SFRJ († 1987)
* 25. 8. - Branko Đonović, grafički radnik, narodni heroj († 1944)

### Septembar/Rujan – Oktobar/Listopad

* 2. 9. - Ljuban Jednak, svedok masakra u Glini († 1997)
* 13. 9. - Roald Dahl, književnik († 1990)
* 17. 9. - Jumdžagin Cedenbal, lider NR Mongolije († 1991)
* 20. 9. - Rudolf-August Oetker, industrijalac († 2007)
* 23. 9. - Aldo Moro, italijanski premijer († 1978)

François Mitterrand
* 4. 10. - Vitalij Ginzburg, fizičar, nobelovac († 2009)
* 23. 10. - Stevo Rauš, narodni heroj, general-pukovnik JNA († 1998)
* 26. 10. - François Mitterrand, francuski predsednik († 1996)
* 27. 10. - Bogdan Oreščanin, narodni heroj, general-pukovnik JNA, diplomata († 1978)

### Novembar/Studeni – Decembar/Prosinac

* 4. 11. - Walter Cronkite, američki novinar i TV-voditelj († 2009)
* 4. 11. - Vitomir Voja Trifunović, kompozitor, osnivač i direktor muzičke škole "V. Vučković" († 2007)
* 10. 11. - Boris Hanžeković, atletičar, žrtva Jasenovca († 1945)
* 23. 11. - Michael Gough, glumac († 2011)
* 28. 11. - Mika Špiljak, narodni heroj, predsjednik SIV, predsjednik Predsjedništva SFRJ († 2007)

Kirk Douglas
* 8. 12. - Richard Fleischer, filmski režiser († 2006)
* 9. 12. - Kirk Douglas, glumac († 2020)
* 16. 12. - Ratko Vujović, učesnik Španskog rata i NOB, narodni heroj, general-pukovnik JNA († 1977)
* 17. 12. - Esad Mekuli, književnik († 1993)
* 18. 12. - Betty Grable, glumica († 1973)
* 25. 12. - Ahmed Ben Bella, prvi predsednik Alžira († 2012)

### Kroz godinu

* Hazim Šabanović, historičar-osmanista († 1971)
* Kamil Silajdžić, hafiz, efendija († 1997)
* Zlatko Prica, slikar († 2003)

## Smrti

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 8. 1. - Rembrandt Bugatti, skulptor (\* 1884)
* 13. 1. - Victoriano Huerta, bivši predsednik Meksika (\* 1850)
* 17. 1. - Arthur V. Johnson, filmski glumac i režiser (\* 1876)
* 20. 1. - Nedeljko Čabrinović, sarajevski atentator (\* 1895)
* 23. 1. - Isa Boljetinac, albanski lider (\* 1864)
* 27. 1. - Ferdo Becić, književnik (\* 1844)
* 28. 1. - Pavel Rovinski, ruski naučnik i revolucionar (\* 1831)

* 6. 2. - Rubén Darío, nikaragvanski pesnik (\* 1867)
* 12. 2. - Richard Dedekind, matematičar (\* 1831)
* 19. 2. - Ernst Mach, fizičar, filozof (\* 1838)
* 23. 2. - Hugo von Pohl, nemački admiral (\* 1855)
* 23. 2. - Ilija Plamenac, crnogorski vojvoda (\* 1821)
* 28. 2. - Henry James, književnik (\* 1843)

* 2. 3. - Elisabeth zu Wied, rumunska kraljica (\* 1843)
* 4. 3. - Franz Marc, slikar, osnivač "Plavog jahača" (\* 1880)
* 11. 3. - Florence Baker, istraživačica Afrike (\* 1841)
* 25. 3. - Ishi, poslednji pripadnik jednog kalifornijskog plemena

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 11. 4. - Richard Harding Davis, novinar, pisac (\* 1864)
* 19. 4. - Colmar von der Goltz, pruski feldmaršal, turski paša (\* 1843)

* 3. 5. - Patrick Pearse, irski nacionalista (\* 1879)
* 11. 5. - Karl Schwarzschild, astrofizičar (\* 1873)
* 12. 5. - James Connolly, irski socijalista, lider Uskršnje pobune (\* 1868)
* 13. 5. - Šolem Alejhem, književnik (\* 1859)
* 19. 5. - Georges Boillot, automobilista i vojni pilot (\* 1884)
* 21. 5. - Artúr Görgei, general iz Mađarske revolucije (\* 1818)
* 27. 5. - Joseph Gallieni, francuski general (\* 1849)
* 28. 5. - Ivan Franko, ukrajinski književnik (\* 1856)
* 31. 5. - Horace Hood, britanski kontraadmiral (\* 1870)

* 5. 6. - Horatio Herbert Kitchener, britanski feldmaršal (\* 1850)
* 5. 6. - Mehmed Šukri-paša, osmanski vojskovođa (\* 1857)
* 6. 6. - Yuan Shikai, kineski predsednik (\* 1859)
* 18. 6. - Helmuth von Moltke mlađi, bivši načelnik nemačkog Generalštaba (\* 1848)
* 18. 6. - Max Immelmann, letački as (\* 1890)
* 25. 6. - Thomas Eakins, slikar, fotograf, skulptor (\* 1844)

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

Petar Kočić
* 6. 7. - Odilon Redon, slikar (\* 1840)
* 16. 7. - Ilja Iljič Mečnikov, nobelovac za medicinu (\* 1845)
* 22. 7. - James Whitcomb Riley, pesnik (\* 1849)
* 23. 7. - William Ramsay, nobelovac za hemiju (\* 1852)
* 27. 7. - Ljudevit Vuličević, franjevac, pisac (\* 1839)

* 3. 8. - Roger Casement, britanski diplomata, irski nacionalista (\* 1864)
* 4. 8. - Ditko Aleksić, četnički vojvoda
* 10. 8. - Henry Moseley, fizičar (\* 1887)
* 10. 8. - Nazario Sauro, talijanski iredentista (\* 1880)
* 16. 8. - Franjo Gregl, hrvatski biciklist (\* 1891)
* 17. 8. - Umberto Boccioni, slikar, skulptor (\* 1882)
* 21. 8. - Trifko Grabež, sarajevski atentator (\* 1895)
* 27. 8. - Petar Kočić, srpski književnik (\* 1877)

* 14. 9. - Pierre Duhem, fizičar (\* 1861)

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

Jack London
* 1. 10. - Ambroz Haračić, botaničar (\* 1855)
* 10. 10. - Antonio Sant'Elia, arhitekta (\* 1888)
* 12. 10. - Tony Jannus, avijatičar i projektant (\* 1889)
* 21. 10. - Karl Stürgkh, premijer austrijskog dela Austrougarske (\* 1859)
* 28. 10. - Oswald Boelcke, avijatičarski as (\* 1891)
* 29. 10. - Nikanor Ružičić, bivši episkop žički odn. niški (\* 1843)
* 31. 10. - Charles Taze Russell, sveštenik, prethodnik Jehovinih svedoka (\* 1852)

* 9. 11. - Ioan Dragalina, rumunski general (\* 1860)
* 15. 11. - Henryk Sienkiewicz, književnik (\* 1864)
* 17. 11. - Nikola Antula, srpski književnik i kritičar (\* 1884)
* 21. 11. - Franjo Josip I., austrougarski car i kralj (\* 1830)
* 22. 11. - Jack London, književnik (\* 1876)
* 24. 11. - Hiram Maxim, pronalazač mitraljeza i dr. (\* 1840)
* 27. 11. - Svetozar Botorić, prvi srpski filmski producent (\* 1857)
* 28. 11. - Nikola Spasić, veletrgovac, dobrotvor, zadužbinar (\* 1838)
* 29. 11. - Vojin Popović (Vojvoda Vuk), komitski vođa, kom. Dobrovoljačkog odreda na Solunskom frontu (\* 1881)

* c. 10. 12. - Mališa Glišić, slikar (\* 1886)
* 30. 12. - Grigorij Raspućin, mistik (\* 1869)
* 30. 12. - Ognjeslav Kostović Stepanović, pronalazač (\* 1851)

### Kroz godinu

* Mihailo Ristić-Džervinac, četnik (\* 1854)
* Mija Seferović, violinista (\* ca. 1860)
* Stojan Titelbah, arhitekta (\* 1877)
* Fehim Čurčić, bivši gradonačelnik Sarajeva (\* 1886)

## Nobelove nagrade

Dodeljena je samo nagrada za:

* **Književnost**: Verner von Heidenstam

## Reference

## Literatura

* Istorija srpskog naroda, knjiga 6, tom 2, SKZ 1983.

---

*Vidi takođe*: Godišnji kalendar - Dnevni kalendar