# 1855.

*Ovo je članak o godini 1855.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1820-e  1830-e  1840-e  – 1850-e –  1860-e  1870-e  1880-e  |
| Godine:
 | 1852 1853 1854 – **1855** – 1856 1857 1858
 |

1855.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1855.. (MDCCCLV) |
| Ab urbe condita
 | 2608.
 |
| Islamski
 | 1271–1272.
 |
| Iranski
 | 1233–1234.
 |
| Hebrejski
 | 5615–5616.
 |
| Bizantski
 | 7363–7364.
 |
| Koptski
 | 1571–1572.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1910–1911.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1777–1778.
 |
| • *Kali Yuga* | 4956–4957.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4491–4492.
 |
| • 60 godina
 | Yin Drvo Zec (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11855.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1855** (**MDCCCLV**) bila je redovna godina koja počinje u ponedjeljak po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u subotu po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju godišnje kalendare).

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 11. 1. - Kamehameha IV postaje kralj Havaja (do 1863).
* januar - Državni Savet u Srbiji traži raspuštanje polovine vojske (okupljena zbog Krimskog rata i eventualne austrijske okupacije) i povratak državne kase iz Kragujevca u Beograd.
* 23. 1. - U današnjem Minneapolisu otvoren prvi stalni most preko Mississippija.
* 23. 1. - Zemljotres kod Wairarape je najjači zabeleženi u istoriji Novog Zelanda (magnituda oko 8,2).
* 26. 1. - Krimski rat: Pijemont-Sardinija ulazi u rat protiv Rusije sa 15.000 vojnika (komanduje A.F. La Marmora).
* 27. 1. - Panamska željeznica postaje prva željeznička pruga s kojom su spojeni Atlantski i Tihi ocean; nagađa se da je tijekom gradnje umrlo 5 do 10 tisuća radnika.
* 5. 2. - Lord Palmerston postaje Premijer britanski premijer nakon ostavke Lorda Aberdeena u vezi vođenja Krimskog rata.
* 7. 2. - Potpisan Šimodski ugovor između Japana i Rusije - početak zvaničnih odnosa dve zemlje.
* 8. 2. - Na inicijativu pruskog predstavnika u nemačkom Bundestagu, Otta von Bismarcka, odlučeno da se proglasi oružana neutralnost, a ne mobilizacija protiv Rusije.
* 9. 2. - Đavolje stope u Devonu: neobjašnjen niz potkovičastih tragova u snegu.
* 11. 2. - Tevodros II postaje car ponovo ujedinjene Etiopije (do 1868).
* 16. 2. - Francuska ratna fregata *Sémillante* se nasukala kod Korzike, blizu 700 mrtvih.
* 17. 2. - Bitka kod Jevpatorije: Rusi ne uspevaju zauzeti savezničku bazu na Krimu (učestvovao i Omer-paša Latas).

Aleksandar II od Rusije (vl. 1855-81)
* 2. 3. (18. 2. po j.k.) - Aleksandar II postaje ruski car (do 1881).
* 3. 3. - Kongres SAD odobrio sredstva za Kamilji korpus (eksperiment traje desetak godina).
* mart - Tajpinški ustanak: Tajpinška severna ekspedicija razbijena kod Lianzhena.
* 18. 3. - Otvoren Viseći most kod Nijagarinih vodopada, prvi železnički viseći most.
* 27. 3. (15.3. po j.k.) - Srbija: Savet odbio zahtev kneza Aleksandra da se savetsko ustrojstvo uskladi sa ustavom (počeci borbe između Saveta i Kneza).
* 28. 3. - Proradio prvi telegraf u Srbiji - Beograd povezan sa austrijskim Zemunom, u aprilu i sa Aleksincem.
* 30. 3. - Održani izbori za skupštinu Teritorije Kanzas na kojoj su većinu osvojili pristaše ropstva, uz pomoć "Graničnih siledžija" (*Border Ruffians*) iz Misurija.
* 30. 3. - Pešavarski ugovor: Britanci priznaju Dost Mohammad Khana za vladara Afganistana i sklapaju vojni savez s njim protiv Persije.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 3. 4. - Nepalskom invazijom počinje Nepalsko-tibetanski rat (do 1856).
* 8 - 18. 4. - Opsada Sevastopolja: uskršnje bombardovanje grada.
* 18. 4. - Potpisan Bowringov ugovor između Sijama i Velike Britanije - liberalizovana trgovina, biće uspostavljen britanski konzulat u Bangkoku.
* 28. 4. - Italijanski patriota Giovanni Pianori pokušao atentat na cara Napoleona III u Parizu.
* 4. 5. - Ivan Zajc izvodi svoju "diplomsku" operu u Milanu, najbolju od svih među učenicima (u listopadu se vraća u Rijeku).
* 5. 5. (23. 4. po j.k.) - Crnogorski knjaz Danilo Petrović donio "Obšti zakonik crnogorski i brdski", poznat kao Zakonik knjaza Danila (tekst na rastko.org).
* 15. 5. - U Parizu otvorena *Exposition Universelle* (traje do 15. novembra) - to je druga svjetska izložba, prva u Parizu.
* 15. 5. - Velika pljačka zlata iz voza u Engleskoj.
* 22. 5. - Kolonija Victoria dobila samoupravu.
* 24. 5. - Krimski rat: saveznici brzo zauzimaju Kerč; nakon ovoga sledi bezuspešna Opsada Taganroga (jun-avgust).
* 7. i 17-18. 6. - Dva velika saveznička juriša na sevastopoljske fortifikacije odbijena s velikim žrtvama; Lord Raglan umire desetak dana kasnije.
* 9. 6. - Britanski brod *HMS Merlin* u Finskom zalivu je prvi brod oštećen morskom minom, zbog čega saveznici preduzimaju prvu minolovačku operaciju u istoriji.
* jun - Krimski rat: Rusi započeli Opsadu Karsa na istočnom ratištu - traje do novembra, turskom tvrđavom komanduje britanski general Williams).
* 16. 6. - Avanturist William Walker se iskrcao sa 58 ljudi u Nikaragvi, gde ga je pozvala jedna strana u građanskom ratu.
* 29. 6. - U Londonu počeo izlaziti *Daily Telegraph*.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 4. 7. - Izlazi prvo izdanje Whitmanove zbirke poezije *Leaves of Grass* koju će sledeće četiri decenije stalno dograđivati.
* 10. 7. - Ruski admiral Pavel Nahimov smrtno ranjen snajperom kod Sevastopolja, umire dva dana kasnije.
* 16. 7. - Historija Australije: britanske kolonije u Australiji dobijaju samoupravu.
* 1. 8. - Prvi uspon na Monte Rosu, drugu planinu Alpa (Dufourov vrh 4.634 m).
* 7 - 9. 8. - Savezničko bombardovanje Sveaborga (Suomenlinne), tvrđave u luci Helsinki.
* 16. 8. - Bitka na Černoj je neuspešni ruski napad kod opsednutog Sevastopolja.
* 24. 8. (12.8. po j.k.) - Državni Savet u Srbiji protestuje protiv eventualnog uzimanja nesavetnika za ministre u vladi.
* 27. 8. - Njegoševe kosti prenesene u kapelu na Lovćenu.
* 2 - 3. 9. - Ratovi sa Sijuksima: Bitka kod Ash Hollowa je osveta Vojske SAD za prošlogodišnji Grattanov masakr.
* 3. 9. - U Londonu održan poslednji Vartolomejski vašar (*Bartholomew Fair*) posle više od 700 godina tradicije - ukinut zbog "ohrabrivanja razvrata i nereda".
* 8. 9. - Francuska vojska zauzela Fort Malahov, otvorena vrata Sevastopolja.
* 9. 9. (28. 8. po j.k.) - Opsada Sevastopolja okončana posle blizu 11 meseci, savezničke trupe zauzimaju grad.
* 9. 9. - Ivan Josip Vitezić zaređen za krčkog biskupa (do 1877).
* 10. 9. (29. 8. po j.k.) - Beogradski paša zove predstavnike Kneza i Saveta radi izmirenja i da im poruči da samo Porta može tumačiti ustav.
* 16. 9. - Pedro V Portugalski postaje punoletan.
* septembar-novembar? - Ilija Garašanin u Parizu, u ime većine članova Saveta predlaže obaranje kneza Aleksandra Karađorđevića i postavljanje nekog evropskog princa (osim ruskog i austrijskog).

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 13. 10. - Zauzećem Granade, uporišta nikaragvanskih legitimista, William Walker stavlja zemlju pod kontrolu (u početku je komandant vojske).
* oktobar - John Brown (abolicionist) stigao u Kanzas.
* 16. 10. - Počela predavanja na sveučilištu ETH Zürich.
* 17. 10. - Henry Bessemer prijavio prvi patent u vezi novog procesa proizvodnje čelika (→ Bessemerov proces).
* 17. 10. - Bitka kod Kinburna: ruska utvrđenja zauzeta uz pomoć francuskih železnih oklopnjača.
* oktobar-novembar - Omer-paša Latas ratuje s Rusima u Mingreliji i Abhaziji, zauzeo je Suhumi.
* 10. 11. - Giovanni Caselli patentirao pantelegraf prethodnika faks mašine.
* 11. 11. - Nasuprot izabranoj legislaturi, protivnici robovlasništva u Kanzasu sastavili Ustav iz Topeke (usvojen 15. decembra, pristalice ropstva ga bojkotuju).
* 11. 11. - Razoran zemljotres u blizini Tokija, 7.000 mrtvih.
* 13. 11. - Car Franjo Josip objavio sklapanje konkordata sa Svetom stolicom, po kome crkva ima više prava.
* 17. 11. - David Livingstone je prvi Evropljanin koji je vidio Viktorijine vodopade u Africi.
* 21. 11. - *Bleeding Kansas* ("Krvavi Kanzas"): ubistvom protivnika robovlasništva Charles W. Dowa počinje period čarkanja nazvan Rat na Wakarusi (do decembra).
* 28. 11. - Osmanski grad Kars se predao ruskom generalu Muravjovu.
* 20. 12. - Seminolskim napadom počinje Treći i poslednji Seminolski rat na Floridi (do 1858).
* 28. 12. (16. 12. po j.k.) - Na čelu nove vlade u Srbiji Aleksa Janković, unutrašnje poslove dobio Radovan Damjanović (blizak Vučiću Perišiću, koji je knežev protivnik).
* 28. 12. - Nakon što je 9/21.12. za ministra finansija postavljen Aleksandar J. Nenadović, nesavetnik i kneginjin stric, Savet traži posredovanje Porte.
* krajem godine - Dolazi do većih albanskih nereda u Prizrenskom pašaluku.

### Kroz godinu

* Buna u Drobnjacima protiv Turaka (o kojoj vojvoda Mirko Petrović piše pesmu).
* 1855-56 - Bune u Kučima protiv knjaza Danila koje su surovo ugušene (200 mrtvih, 13 spaljenih sela).
* Porez džizija u Osmanskom carstvu zamenjen vojnicom.
* Anastas Jovanović uradio prve stereoskopske snimke Beča.
* Zabrana trgovine robovima izaziva anti-osmanlijske nerede u Džedi.
* U američkoj Teritoriji Washington izbijaju Rat Yakima (do '58.) i Rat u Puget Soundu (do '56) sa Indijancima.
* Žuta reka se nakon poplave vratila u severno korito (oko pet stoleća se ulivala u more južno od Šantunga).
* U kineskoj provinciji Yunnan počinje Treća pandemija kuge - traje stotinak godina, najviše u Kini i Indiji.
* Nauka i tehnika:
	+ Friedrich Gaedcke izolirao kokain (nazvao ga je eritroksilin).
	+ Robert Wilhelm Bunsen pronašao Bunzenov plamenik (10. 5.).
	+ Adolf Eugen Fick formulirao Fickove zakone difuzije.

## Karte

* Etnografska karta Evrope (Berghaus)
* Etnografska karta Austrijskog carstva (Czoernig)

## Umjetnost

* "Slikarev studio", Gustave Courbet
* "U operi", W.P. Frith
* "Carica Eugénie okružena dvorskim damama", F.X. Winterhalter
* "Senokos u Auvergneu", Rosa Bonheur
* "Poslednje od Engleske", F.M. Brown
* "*L'Entente cordiale*", Roger Fenton (fotografija sa Krima)

## Rođenja

* 5. 1. - King C. Gillette, pronalazač nožića za brijanje († 1932)
* 13. 1. - Otto Lehmann, fizičar, istraživač tečnih kristala († 1922)
* 23. 1. - John Browning, konstruktor oružja († 1926)
* 6. 2. - Stojan Ribarac, srpski političar († 1922)
* 7. 2. - Augustin Čengić, hrvatski pisac († 1911)
* 17. 2. - Otto Liman von Sanders, nemački general, osmanski maršal († 1929)
* 28. 2. - Draga Ljočić, prva žena lekar u Srbiji († 1926)
* 1. 3. - Lazar Paču, lekar, političar, čuveni srpski ministar finansija († 1915)
* 5. 3. - Sophie Friederike von Österreich, prvo dijete Franje Josipa i Elizabete († 1857)
* 13. 3. - Percival Lowell, astronom († 1916)
* 9. 4. - Pavlos Kunduriotis, grčki admiral († 1935)
* 7. 5. - Oskar von Miller, inženjer osnivač *Deutsches Museum*-a († 1934)
* 10. 5. - Yukteswar Giri, guru, jogin († 1936)
* 21. 5. - Émile Verhaeren, belgijski pjesnik († 1916)
* 28. 6. - Theodor Reuss, okultista († 1923)
* 3. 7. - Pera Đorđević, srpski filolog i akademik († )
* 4. 7. - Vlaho Bukovac, hrvatski slikar († 1922)
* 16. 7. - Rodolphe Lindt, proizvođač čokolade († 1909)
* 18. 7. - Axel Paulsen, klizač († 1938)
* 19. 7. - Živojin Mišić, srpski vojvoda. († 1921.)
* 26. 7. - Ferdinand Tönnies, sociolog († 1936)
* 7. 8. - Svetislav Dinulović, pozorišni glumac i reditelj († 1923)
* 28. 9. - Milan Rojc, hrvatski političar († 1946)
* 19. 10. - Jovan Grčić, istoričar, pravnik († 1941)
* 27. 10. - Ivan Vladimirovič Mičurin, selekcioner voćki († 1935)
* 1. 11. - Guido Adler, austrijski muzikolog († 1941.)
* 23. 11. - Stevan Sremac, srpski književnik († 1906)
* 5. 12. - Ambroz Haračić, hrvatski florist († 1916)
* 18. 12. - Jovan Hranilović, književnik († 1924)
* ? - Spiridon Gopčević, pustolov, pisac († 1928)
* ? - Micko Krstić, četnički vojvoda († 1909)

## Smrti

* 15. 1. - Henri Braconnot, hemičar, farmaceut (\* 1780)
* 20. 1. - Adelheid von Österreich, kraljica-supružnica Pijemont-Sardinije (\* 1822)
* 23. 2. - Carl Friedrich Gauss, matematičar, astronom, fizičar (\* 1777)
* 2. 3. - Nikolaj I Romanov, car Rusije (\* 1796)
* 10. 3. - Carlos María Isidro de Borbón, karlistički pretendent na španski presto (\* 1788)
* 13. 3. - Dimitrije Avramović, slikar i književnik (\* 1815)
* 19. 3. - Vladimir Istomin, ruski kontraadmiral (\* 1809)
* 27. 3. - Ignjat Alojzije Brlić, književnik, jezikoslovac (\* 1795)
* 31. 3. - Charlotte Brontë, britanska književnica (\* 1816)
* 26. 5. - Stevan Knićanin, srpski vojvoda (\* 1807)
* 30. 5. - Ahmad I ibn Mustafa, beg Tunisa (\* 1806)
* 29. 6. - FitzRoy Somerset, 1st Baron Raglan, britanski komandant na Krimu (\* 1788)
* 1. 7. - Antonio Rosmini-Serbati, svećenik, filozof (\* 1797)
* 9. 7. - William Edward Parry, britanski kontraadmiral, polarni istraživač (\* 1790)
* 12. 7. - Pavel Nahimov, ruski admiral (\* 1802)
* 13. 7. - Kleopatra Karađorđević, kćerka kneza Aleksandra (\* 1835)
* 28. 7. - Salomon Mayer von Rothschild, osnivač austrijskog ogranka familije (\* 1774)
* 11. 11. - Søren Kierkegaard, danski filozof, teolog i književnik (\* 1813)
* 19. 11. - Brno Kabužić (Bernardo Caboga-Cerva), austrijski general (\* 1785)
* 26. 11. - Adam Mickiewicz, poljski pjesnik (\* 1798)
* ? - Petar Jovanović, pravnik, profesor, urednik "Bačke vile" (\* 1800)

## Reference

Literatura