# 1830.

*Ovo je članak o godini 1830.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1800-e  1810-e  1820-e  – 1830-e –  1840-e  1850-e  1860-e  |
| Godine:
 | 1827 1828 1829 – **1830** – 1831 1832 1833
 |

 *Sloboda vodi narod* , slika Eugènea Delacroixa kojom je obilježena Julska revolucija, jedna od Revolucija 1830.

1830.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1830.. (MDCCCXXX) |
| Ab urbe condita
 | 2583.
 |
| Islamski
 | 1245–1246.
 |
| Iranski
 | 1208–1209.
 |
| Hebrejski
 | 5590–5591.
 |
| Bizantski
 | 7338–7339.
 |
| Koptski
 | 1546–1547.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1885–1886.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1752–1753.
 |
| • *Kali Yuga* | 4931–4932.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4466–4467.
 |
| • 60 godina
 | Yang Metal Tigar (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11830.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1830.** (**MDCCCXXX**) bila je redovna godina koja počinje u petak po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u srijedu po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju godišnje kalendare).

Revolucije u Francuskoj, Nizozemskoj i Poljskoj.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

Nezavisna Grčka (modro)
* 1. 1. - Učitelj Đorđe Nikolajević otvario prvu srpsku osnovnu školu u Dubrovniku pod austrijskom vlašću, ali dalmatinski namesnik Franjo Tomašić je zatvara već posle mesec dana.
* januar - Izlazi prvi tom Lyellovih "Principa geologije" koji dokazuju da je planeta mnogo starija od nekoliko hiljada godina.
* 3. 2. – Londonski protokol: Grčka formalno stječe nezavisnost od Otomanskog Carstva čime je završen Grčki rat za nezavisnost. Za kralja će biti predložen Leopold od Saxe-Coburga i Gothe ali on će odbiti.
* 5 - 9. 2. (24 - 28. 1. po j.k.) - Velika narodna skupština u Kragujevcu.
* februar - Poslata sedma srpska deputacija u Carigrad.
* 15. 2. - Na beogradskoj staroj Sabornoj crkvi postavljena prva zvona - zvonila su, mada je paša pretio da će gađati grad topovima.
* 25. 2. - "Bitka kod Ernanija" (*Bataille d'Hernani*): premijera Hugoove drame *Hernani* praćena demonstracijama i polemikom između romantičara i klasicista.
* 28. 2. - 12. 3. - Dve ledene brane izazvale poplave u Beču u kojima su stradale 74 osobe.
* 26. 3. – Knjiga Mormona štampana u gradu Palmyra, New York.
* 29. 3. - U Španiji donesena Pragmatička sankcija kojom se omogućuje žensko nasledstvo prestola.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 6. 4. – Joseph Smith i 5 sljedbenika u sjeverozapadnom New Yorku osnivaju Crkvu Krista (kasnije nazvanu Crkva Isusa Krista Svetaca Posljednjih dana), prvu crkvu pokreta Svetaca Posljednjih dana.
* 8. 4. - Meksiko zabranjuje doseljavanje iz SAD u Teksas.
* 27. 4. – Predsednik Velike Kolumbije Simón Bolívar daje ostavku (ima nameru da ode u Evropu ali umire u decembru).
* proleće - Progoni Srba u pograničnim krajevima Turske koji trebaju pripasti Srbiji (Šest nahija).
* april/maj - Po naredbi Petra Lazarevića, upravnika beogradske policije, varoš dobila ulično osvetljenje - fenjere sa svećama.
* 6. 5. - U Požarevcu postrojena prva četa Knjaževe garde - *Gvardije* (danas dan Gardijske brigade Vojske Srbije).
* 13. 5. –  Ekvador se otcjepljuje od Velike Kolumbije.
* 28. 5. – Kongres SAD donosi Zakon o preseljenju Indijanaca (*Indian Removal Act*) - na meti je Pet civilizovanih plemena na jugu.
* 11. 6. (20. sivan 5590) - Sarajevski rabin Moše Danon umro kod Stoca na putu za Jerusalim - njegov grob će postati mesto hodočašća za Jevreje.
* 14. 6. – Započinje Francuska invazija Alžira - Francuzi će ostati u toj zemlji do 1962.
* 26. 6. – William IV nasljeđuje brata Georgea IV kao kralj Ujedinjenog Kraljevstva i Hanovera (do 1837).

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

Francuska invazija Alžira
* 5. 7. - Francuzi ušli u grad Alžir.
* 17. 7. – Barthélemy Thimonnier u Francuskoj dobiva patent (#7454) za šivaći stroj.
* 18. 7. – Urugvaj usvaja prvi ustav.
* 26. 7. - Objavljene Julske ordinanse kojima francuski kralj Šarl X ukida slobodu štampe, raspušta sadašnju skupštinu i sužava prava buduće.
* 27 - 29. 7. – Francuska: Julska revolucija ili "Tri slavna dana" - uspostavljena privremena vlada.

Trikolora definitivno postaje zastava Francuske
* 2. 8. - Abdikacija francuskog kralja Šarla X a posle 20 minuta i njegovog sina "Luja XIX" - sledećih sedam dana nominalni kralj je 9-godišnji "Anri V".
* 5. 8. - Hrvatski sabor se okupio u Zagrebu - zalaže se za obligatno učenje madžarskog, ali službeni jezik ostaje latinski.
* 9. 8. - Luj-Filip iz orleanske loze postaje Kralj Francuza (do 1848).
* 15. 8. – Otomanski sultan Mehmed II izdao hatišerif o autonomiji Srbije.
* 18. 8. - Pismo pape Pija VIII biskupu Rena - Rimokatolička crkva se udaljava od zabrane kamate.
* 25. 8. – Neredima u Briselu počinje Belgijska revolucija.
* 28. 8. - Prva američka parna lokomotiva *Tom Thumb* se trka sa kolima sa konjskom vučom - gubi zbog kvara ali prednost je jasna.
* 30. 8. - Neredi u Aachenu, guši ih građanska milicija.
* 31. 8. - Edwin Beard Budding u Britaniji dobio patent za kosilicu za travu.

*Liverpool and Manchester Railway*
* 7. 9. - Gomila zapalila vojvodsku palatu u Braunschweigu; vojvoda Karlo II je pobjegao, nasljediće ga brat Vilim (do 1884).
* 15. 9. - Svečano otvorena *Liverpool and Manchester Railway*, prva međugradska železnica sa redovnim rasporedom i isključivom parnom snagom, sa duplim kolosekom. Poginuo političar William Huskisson.
* 16 - 20. 9. - Neredi u Berlinu, nazvani Krojačka revolucija (*Schneiderrevolution*).
* 22. 9. -  Valensijski kongres usvaja ustav čime je dovršena separacija Države Venecuele od Velike Kolumbije. Ostatak V. K. čini Republiku Novu Granadu.
* 28. 9. - Nadvojvoda Ferdinand okrunjen za ugarsko-hrvatskog kralja u Požunu, kao Ferdinand V. Ugarski sabor zatim neuspešno želi uvesti mađarski jezik kao službeni u svim uredima i dati protestantima građansko pravo i u Hrvatskoj (protivno tamošnjem zakonu iz 1608) - Mađari smatraju Hrvatsku prostim dijelom Ugarske.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

Petar II Petrović Njegoš
* 4. 10. -  Proglašena nezavisnost Belgije od Ujedinjene Kraljevine Nizozemske.
* oktobar - Restauracija i regeneracija u Švajcarskoj: nakon restauracije kreće regeneracija - početak usvajanja liberalnijih ustava u većini kantona.
* 30. 10. (18. 10. po j.k.) - Umro crnogorski vladika Petar I, nasleđuje ga sinovac Rade Tomov - Petar II Petrović Njegoš (do 1851).
* 8. 11. - Ferdinand II postaje kralj Dvije Sicilije.
* novembar - Crnogorski guvernadur Vukolaj Radonjić ulazio u kontakt sa Austrijancima, zbog čega su ga glavari 17. 11. lišili čina a Njegoš uspeo da mu poštede život.
* novembar - Izdat Stendhalov roman "Crveno i crno".
* 29. 11. - Mladi poljski oficiri započinju Novembarski ustanak u Varšavi.
* 30. 11. - Umro papa Pio VIII., dogodine ga nasljeđuje Grgur XVI.

Hatišerif je pročitan na Tašmajdanu
* 5. 12. - Praizvedba Berliozove "Fantastične simfonije" u Parizu.
* 6. 12. - Osnovana *United States Naval Observatory* (Mornarička opservatorija Sjedinjenih Država).
* 12. 12. (30. 11. po j.k., Sv. Andrija Prvozvani) - Velika narodna skupština u Beogradu: pročitan Sultanov **hatišerif** - autonomija za Srbiju. Knezu Milošu beratom potvrđeno nasledno kneževsko dostojanstvo (pročitao pisar Lazar Zuban).
* 20. 12. - Londonski protokol: velike sile priznaju nezavisnost Belgije.
* 24 - 29. 12. - Božićni neredi u Münchenu (*Münchner Weihnachtstumulte*).

### Kroz godinu

Konak kneginje Ljubice u Beogradu
* Izgrađen Konak kneginje Ljubice u Beogradu.
* 1829-30 - Skupština Vasojevića usvojila Vasojevićki zakon u 12 točaka.
* Osmansko carstvo gubi Grčku, Alžir i Srbiju.
* Knez Miloš sprečio nastajanje srpskih spahija namesto turskih, načelom da zemlja pripada onome ko je radi (Srbija će biti zemlja sitnog poseda).
* Umro leskovački Šašit-paša - njegovi rođaci, naročito sestrići Osman i Selim Vrenčević, počinju čitlučenje sela i progon Srba (do 1832).
* Skadarski Mustafa-paša Bušatlija raskinuo sa Portom, osvaja "severnu i zapadnu Makedoniju, kao i zapadnu Bugarsku do linije Sofija-Samokov-Dupnica-Ćustendil-Veles-Debar".
* Hrvatski narodni preporod: Ljudevit Gaj u Budimu objavio *Kratku osnovu horvatsko-slavenskog pravopisanja*.
* Protonotar Josip Kušević napisao *De municipalibus iuribus et statutis regnorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae* čime dokazuje da je Hrvatska ravna Ugarskoj.
* Tri franjevačka samostana mole od sultana dozvolu za podizanje škola "kao Grci i Srbi".
* Pošto su Austrijanci regulisali svoju obalu Dunava i došlo do češćih poplava, knez Miloš naredio da se naselje Poreč premesti i dobije naziv Milanovac (kasnije Donji -).

"Pogled na šumu Fontainebleau", Corot - počeci Barbizonske škole
* Sterijini "Naod Simeon", "Laža i paralaža" i prva verzija "Pokondirene tikve" (konačni oblik 1838).
* Dalmatinski namjesnik grof Lilienberg odnio iz Risna jedan veliki ženski kameni kip.
* c. - Kapetan Stevan Milašinović iz Novog odlikovan jer je prvi razvio austrijsku zastavu na Misisipiju.
* Svećenik Sevastijan Ilić tiskao Dositejevu "Bukvicu", što se smatra prvom srpskom tiskanom knjigom u Hrvatskoj.
* c. - Sagrađen Dvorac Januševec.
* Pokrenut *Chemisches Zentralblatt* (pod nazivom *Pharmaceutisches Centralblatt*) časopis o istraživanjima u farmaceutici i hemiji (izlazi do 1969).
* Revolucije 1830. u Italiji: pobune u Modeni, Parmi i Papinskoj Državi.
* Holanđani okončali Javanski rat nakon što su na prevaru zarobili i deportovali kneza Diponegoroa.
* U Beču izbila prva epidemija kolere.

## Rođenja

Franjo Josip I

* 9 - 18. 2. - Abdul Aziz, osmanski sultan († 1876)
* 27. 2. - Milojko Lešjanin, general († 1896)
* 13. 3. - Patrijarh srpski Georgije (Branković) († 1907)
* 9. 4. - Eadweard Muybridge, fotograf († 1904)
* 5. 5. - John Batterson Stetson, proizvođač šešira († 1906)
* 10. 5. - François-Marie Raoult, hemičar i fizičar († 1901)
* 5. 6. - Carmine Crocco, bandit, burbonski lojalista († 1905)
* 9. 6. - Erazmo Barčić, pravnik i političar († 1913)
* 10. 7. - Camille Pissarro, slikar († 1903)
* 18. 8. - Franjo Josip I - austrijski car, ugarsko-hrvatski kralj, veliki vojvoda Vojvodstva Srbije († 1916)
* 15. 9. - Porfirio Diaz, predsednik Meksika († 1915)
* 10. 10. - Izabela II, kraljica Španije († 1904)
* 10. 12. - Emily Dickinson, pesnikinja († 1886)
* ? - Bogoljub Petranović, sakupljač narodnih pesama († 1887)

## Smrti

Petar I Petrović Njegoš

* 18. 1. - Georgije Magarašević, književnik i istoričar (\* 1793)
* 17. 3. - Laurent de Gouvion Saint-Cyr, maršal Francuske (\* 1764)
* 16. 5. - Joseph Fourier, matematičar i fizičar (\* 1768)
* 4. 6. - Antonio José de Sucre, latinoamerički revolucionar (\* 1795)
* 26. 6. - George IV, kralj Velike Britanije i Irske (\* 1762)
* 30. 10. - Petar I Petrović Njegoš, crnogorski vladika (\* 1748)
* 8. 11. - Francesco I, kralj Dvije Sicilije (\* 1777)
* 18. 11. - Adam Weishaupt, filozof, osnivač Iluminata (\* 1748)
* 30. 11. - Pio VIII., papa (\* 1761)
* 8. 12. - Benjamin Constant, političar i pisac (\* 1767)
* 17. 12. - Simón Bolívar, latinoamerički revolucionar (\* 1783)
* ? - Pavel Đurković, slikar (\* 1772)
* ? - Aleksa Karađorđević, najstariji Karađorđev sin (\* 1801)

## Reference

## Literatura

* Šišić, Ferdo. Povijest Hrvata - Pregled povijesti hrvatskoga naroda 1526.-1918., drugi dio. ISBN 953-214-198-7
* *Istorija srpskog naroda*, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
	+ Peta knjiga prvi tom (V-1)
	+ Peta knjiga drugi tom (V-2)