# 1820.

*Ovo je članak o godini 1820.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1790-e  1800-e  1810-e  – 1820-e –  1830-e  1840-e  1850-e  |
| Godine:
 | 1817 1818 1819 – **1820** – 1821 1822 1823
 |

Otkriće Antarktika

1820.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1820.. (MDCCCXX) |
| Ab urbe condita
 | 2573.
 |
| Islamski
 | 1235–1236.
 |
| Iranski
 | 1198–1199.
 |
| Hebrejski
 | 5580–5581.
 |
| Bizantski
 | 7328–7329.
 |
| Koptski
 | 1536–1537.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1875–1876.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1742–1743.
 |
| • *Kali Yuga* | 4921–4922.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4456–4457.
 |
| • 60 godina
 | Yang Metal Zmaj (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11820.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1820** (**MDCCCXX**) bila je prijestupna godina koja počinje u subotu po gregorijanskom kalendaru odn. prijestupna godina koja počinje u četvrtak po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 1. 1. - Revolucije 1820.: Revolucija u Španiji - vojnici u Kadizu se pobunili i zakleli na ustav iz 1812..
* 22. 1. - Portugalsko osvajanje Bande Oriental: bitka kod Tacuaremba je odlučujuća portugalsko-brazilska pobeda koja vodi aneksiji današnjeg Urugvaja (provincija Cisplatina 1821-28).
* 28. 1. (16. 1. po j.k.) - Ruska antarktička ekspedicija Belingshauzena i Lazareva opazila Antarktički ledeni štit.
* 29. 1. - Umro George III, tako da George IV postaje kralj UK Velike Britanije i Irske (do 1830) nakon što je devet godina bio regent.
* 30. 1. - Irski kapetan Edward Bransfield vidio antarktički poluotok Trinity.
* 1. 2. - Bitka kod Cepede (1820): federalisti porazili unitariste u današnjoj Argentini.
* 6. 2. - Čileanski rat za nezavisnost: Zauzeće Valdivije ostavlja Špancima u Čileu samo ostrvo Chiloé.
* 14. 2. - Od posledica atentata umro Charles-Ferdinand d'Artois, sin kralja Šarla X - u septembru će dobiti sina Anrija.
* 14. 2. - Minh Mạng je novi car Vijetnama (do 1841), drugi iz dinastije Nguyễn.
* 23. 2. - Razotkrivena Zavera iz ulice Cato, plan da se ubije čitava britanska vlada.
* 23. 2. - Pilarski ugovor ustanovljava federalni karakter Ujedinjenih Provincija Rio de la Plate (Argentine) - kraj Federalne Lige.
* 6. 3. - U SAD uspostavljen Misuri kompromis: zabranjeno ropstvo u zapadnim teritorijama severno od 36°30′, osim u Misuriju (praktično poništeno Zakonom Kanzas-Nebraska 1854).
* 9. 3. - Španski kralj Ferdinand VII. prihvatio ustav, čime počinje *Trienio Liberal* ("Liberalne tri godine").
* 15. 3. - Zahvaljujući Misuri kompromisu Mejn postaje 23. država SAD, bez ropstva.
* mart - U Bosnu stiže Dželaludin-paša koji zavodi oštre mere. Na juriš zauzeti Srebrnica, Mostar i Sarajevo; preko 300 kolenovića izgubilo živote.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

Ørsted otkrio vezu elektriciteta i magnetizma
* 1. 4. - Škotska pobuna ("Radikalni rat") - niz štrajkova i nereda kojima se zahteva reforma u UK.
* 8. 4. - Seljak otkrio Milosku Veneru; pomorski oficir Jules Dumont d'Urville će ubrzo zatim izdejstvovati da bude poslana u Francusku.
* 12. 4. - Aleksandros Ipsilantis postaje vođa Heterije - udruženje planira ustanke u Srbiji, Crnoj Gori, Vlaškoj, nerede u Carigradu i revoluciju u Grčkoj počevši od Peloponeza.
* april - Episkop Venedikt Kraljević se vratio u Šibenik iz Beča - Srbi ga više ne priznaju jer je prihvatio uniju.
* 21. 4. - Hans Christian Ørsted primetio vezu između elektriciteta i magnetizma.
* proleće - Knez Miloš poslao izaslanike u Carigrad (knez Pavle Sretenović i haznadar Đorđije Popović Ćeleš) - Turci im izdaju ferman kojim se određuje visina poreza, da nema muselima u unutrašnjosti itd. ali i da se Srbi odriču daljih zahteva - što oni ne prihvataju
	+ Kasnije: dolazi do prekida odnosa između kneza Miloša i Marašli Ali-paše, koji je pokušao instruirati beogradske Turke da ubiju Miloša.
* 8. 6. - Stupio na snagu Bečki završni akt - ističe se monarhijski princip i pravo Njemačkog Saveza na unutrašnju intervenciju u slučaju problema.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

Union Bridge
* jul - Karbonarska pobuna na Siciliji, kralj Ferdinand I potpisao ustav po uzoru na španski iz 1812.
* 26. 7. - Otvoren Union Bridge preko rijeke Tweed između Engleske i Škotske, sa 137 metara najduži most od kovanog željeza.
* jul - Gerasim Zelić poslat u Beč zbog protivljenja episkopu Kraljeviću - tu i u Budimu će biti konfiniran do kraja života.
* 24. 9. - Revolucije 1820.: Liberalna revolucija u Portu - traži se ustav i povratak dvora iz Brazila.
* septembar - Sukob sultana Mahmuda II i Ali-paše Janjinskog: osmanska vojska opsela Janjinu (za predvodnika je određen Huršid-paša).
* 2. 9. - Daoguang (Tao-kuang) je novi kineski car (do 1850).
* 7. 9. - Prstenasto pomračenje Sunca, vidljivo od uže Hrvatske i Istre do Crnogorskog primorja, anularitet traje od oko 5 min. 40 sek. u Istri do oko 2 min. 15 sek. u Crnoj Gori, drugde prekriveno bar 90% diska.
* 15. 9. - Revolucija u Portugalu zahvatila i Lisabon.
* septembar - Bosanski vezir Dželaludin-paša napadao Moračane ali poražen u Gornjoj Morači.

"Rođenje Anrija od Burbona"
* 29. 9. - Anri, vojvoda od Bordoa, rođen nakon smrti svog oca kao "dete čuda", naslednik starije loze Burbonaca.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 9. 10. - U Gvajakilu (Kraljevska Audijencija Kito) proglašena nezavisnost od Španije - počinje Ekvadorski rat za nezavisnost.
* 8. 10. - Henri Christophe, jedini kralj severne Kraljevine Haiti, suočen s pobunom izvršio samoubistvo i sahranjen u novoizgrađenoj citadeli Laferrière. Njegov naslednik Jacques-Victor Henry je ubijen 10 dana kasnije, a Haiti je ponovo ujedinjen, pod Boyerom.
* 25. 10. - 20. 11. - Troppauski kongres pet evropskih sila se bavi revolucijom u Kraljevini dviju Sicilija.
* 6. 11. - David Jewett podigao zastavu Ujedinjenih Provincija Rio de la Plate na Falklandima.
* novembar - Skupština u Kragujevcu: šalju se novi poslanici u Carigrad - traže se granice iz vremena Bukureškog ugovora, Miloševa naslednost, pravo na podizanje crkava i škola itd..
* 17. 11. - Lovac na foke Nathaniel Palmer video Antarktik.
* 20. 11. - Kit potopio kitolovca *Essex* u istočnom Pacifiku - preživeli plutaju do februara, pribegavaju kanibalizmu. Događaj će poslužiti kao inspiracija za Moby-Dicka.
* 1. 12. - Knez Miloš Obrenović odobrio organizovanu seču šuma u Srbiji.
* 4. 12. - Ali-paša Janjinski sklopio savez sa Suliotima (među njima je i Markos Bocaris).
* 6. 12. - Američki predsednik James Monroe reizabran s velikom većinom glasova.
* decembar? - Suđenja Srbima u Srbiji preneto u isključivu nadležnost srpskih starešina, za razliku od ranijih mešovitih sudova sa Turcima; u Kragujevcu osnovan Sud narodni srpski ("obščenarodni serbski").
* 17. 12. - Veliko Vojvodstvo Hessen dobilo ustav.

### Kroz godinu

Stielerov portret Beethovena
* Vojvoda Mina Radović prisajedinio Moraču Crnoj Gori, priključili se i Rovčani. Bosanski vezir Dželaludin-paša slao Deli-pašu na ova plemena.
* Vukolaj Radonjić opet dobio guvernadursko zvanje, koje više nema raniji značaj.
* Dvojica dečanskih monaha obešena u Novom Pazaru i jedan u Prištini.
* Vuk Karadžić izabran za člana Učenog društva u Krakovu. Preveo je *Novi zavjet* ali biće objavljen tek 1847.
* Osnovan Arheološki muzej u Splitu.
* Joseph Smith, osnivač mormonske crkve, navodno imao Prvu viziju.
* Počinje izdavanje 6. izdanja Encyclopædije Britannice (1820-23): reprint 5. izdanja modernijim fontom.
* Henri Christophe, samoproglašeni kralj severnog Haitija završio citadelu Laferrière, najveću fortifikaciju zapadne hemisfere.
* Britanci naseljavaju koloniste u južnoafrički Eastern Cape.
* Caventou i Pelletier izolirali kinin.
* Otkriven Biot-Savartov zakon o odnosu električne struje i magnetskog polja.
* Prva epidemija kolere na Bliskom istoku.
* Smatra se da je Ćingovska Kina najveća ekonomija na svetu, sa 32,9% globalnog GDP.

## Rođenja

* 17. 1. - Anne Brontë, književnica († 1849)
* 8. 2. - William Tecumseh Sherman, američki general († 1891)
* 12. 2. - Đuro Crnadak, trgovac i političar († 1908)
* 15. 2. - Susan B. Anthony, sifražetkinja († 1906)
* 14. 3. - Vittorio Emanuele II, prvi kralj moderne Italije († 1878)
* 20. 3. - Alexandru Ioan Cuza, ujedinitelj Rumunije († 1873)
* 6. 4. - Nadar, fotograf († 1910)
* 7. 4. - György Klapka, mađarski general († 1892)
* 27. 4. - Herbert Spencer, britanski filozof i jedan od utemeljitelja sociologije († 1903)
* 15. 5. - Florence Nightingale, engleska bolničarka († 1910)
* 5. 7. - William John Macquorn Rankine, fizičar i matematičar († 1872)
* 19. 8. - Mirko Petrović, vojvoda, otac kralja Nikole († 1867)
* 29. 9. - Anri, vojvoda od Bordoa, poslednji iz starije burbonske loze († 1883)
* 6. 10. - Jenny Lind, sopranistica, "Švedski slavuj" († 1887)
* 9. 10. - Anton Mollinary, austrijski general († 1904)
* 23. 10. – Števan Selmar, slovenski pisac, prevoditelj i katolički svećenik
* 28. 11. - Friedrich Engels, njemački sociolog, filozof i revolucionar († 1895)
* ? - Harriet Tubman, američka crnačka aktivistica († 1913)
* ? - Jovan Mašin, lekar († 1884)

## Smrti

* 29. 1. - George III, kralj Ujedinjenog Kraljevstva (\* 1738)
* 14. 2. - Charles-Ferdinand d'Artois, sin Šarla X (\* 1778)
* 13. 3. - Đuro Ferić, pjesnik (\* 1739)
* 20. 4. - Brno Džamanjić (Bernardus Zamagna), svećenik i prevoditelj (\* 1735)
* 19. 6. - Joseph Banks, botaničar (\* 1743)
* 20. 6. - Manuel Belgrano, argentinski general i političar (\* 1770)
* 2. 9. - Jiaqing, kineski car (\* 1760)
* 14. 9. - François Joseph Lefebvre, bivši francuski maršal (\* 1755)
* 26. 9. - Daniel Boone, američki pionir (\* 1734)
* 8. 10. - Henri Christophe, samoproglašeni kralj Haitija (\* 1767)
* 15. 10. - Karl Philipp zu Schwarzenberg, austrijski feldmaršal (\* 1771)
* 25. 12. - Joseph Fouché, francuski političar (\* 1759)
* ? - Danilo Kažanegra, iguman manastira Dečani (\* 1708)
* ? - Pjerko Sorkočević, pjesnik (\* 1749)

## Reference

Literatura
* *Istorija srpskog naroda*, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
	+ Peta knjiga prvi tom (5-1)
	+ Peta knjiga drugi tom (5-2)

## Vanjske veze

|  |  |
| --- | --- |
|  | U Wikimedijinoj ostavi ima još materijala o temi: **1820.** |