# 1842.

*Ovo je članak o godini 1842.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1810-e  1820-e  1830-e  – 1840-e –  1850-e  1860-e  1870-e  |
| Godine:
 | 1839 1840 1841 – **1842** – 1843 1844 1845
 |

1842.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1842.. (MDCCCXLII) |
| Ab urbe condita
 | 2595.
 |
| Islamski
 | 1257–1258.
 |
| Iranski
 | 1220–1221.
 |
| Hebrejski
 | 5602–5603.
 |
| Bizantski
 | 7350–7351.
 |
| Koptski
 | 1558–1559.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1897–1898.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1764–1765.
 |
| • *Kali Yuga* | 4943–4944.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4478–4479.
 |
| • 60 godina
 | Yang Voda Tigar (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11842.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1842.** (**MDCCCXLII**) bila je redovna godina koja počinje u subotu po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u četvrtak po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju godišnje kalendare).

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

Bitka kod Gandamaka - pogibija Britanaca u Afganistanu
* 1. 1. - Pokrenute novine *Rheinische Zeitung* u Kelnu, u kojima Karl Marx objavljuje članke, a u oktobru postaje i urednik.
* 1. 1. - Otvoren *Barnum's American Museum* u New Yorku.
* 4. 1. (ili 16. 1.) - U Teatru na Đumruku vojni kapel-majstor Jožef Šlezinger priredio prvi javni muzički koncert u Beogradu.
* 6 - 13. 1. - Prvi anglo-afganski rat: Bitka kod Gandamaka, ili Masakr Elphinstoneove armije - tokom povlačenja iz Kabula britanska vojska doživljava jedan od najtežih poraza u historiji.
* 14. 1. - U Irigu osnovana prva srpska čitaonica sa bibliotekom.
* 17. 1. - Državni udar de Coste Cabrala u Portugalu, diktatorski vlada do 1846.
* 23. 1. - James Clark Ross stigao do 78°09'30" južne širine - to je Najdalje na jug do 1900.
* 26. 1. - Prvi broj zagrebačkog "Gospodarskog lista" (naslovljen "Priobćenje članovom horvatsko-slavonskoga Gospodarskog družtva", današnji naziv od 1855).
* 7. 2. - Bitka kod Debre Tabora je Pirova pobeda etiopskog regenta Alija II.

Grof Janko Drašković, prvi predsjednik Matice ilirske
* 10. 2. - Osnovana Matica ilirska, od 1874. Matica hrvatska.
* februar - Leteće diletantsko pozorište (nastalo u Novom Sadu 1838) priključilo se beogradskom Teatru na Đumruku.
* 5. 3. - Meksički general Ráfael Vásquez zauzima San Antonio u Teksasu ali povlači se već dva dana kasnije. Teksašani u novembru odgovaraju Mierovom ekspedicijom.
* 9. 3. - Praizvedba Verdijeve opere *Nabucco* (prvobitno "Nabucodonosor") u milanskoj La Scali, kojom se Verdi etablirao kao veliki kompozitor.
* mart - *Commonwealth v. Hunt*: Vrhovni sud Massachusettsa presudio da su sindikati legalni.
* mart? - Ustavobraniteljski prvaci Toma Vučić Perišić i Avram Petronijević se vratili u Srbiju, uz pomoć susednih država rade protiv kneza Mihaila.
* 16. 3. - *HMS Driver* je prvi parobrod koji kreće na cirkumnavigaciju (do 1847).
* 29. 3. (17. 3. po j.k.) - Uredba o položaju činovnika u Srbiji - dobijaju stalnost položaja, vlada skoro da nema disciplinsku moć nad njima.
* 30. 3. - Anestezija: Crawford Long upotrebio dietil etar u operaciji.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 5. 4. - Nakon pobune domorodaca na Wallis i Futuni, misionari zatražili francusku zaštitu.
* 11. 4. - U Brzoj Palanci izgrađena prva srpska lađa "Knez Mihajlo".
* 13. 4. - Afganska Opsada Džalalabada okončana nakon pet meseci - general George Pollock deblokirao garnizon.
* 13. 4. - Francisco Morazán uzeo vlast u Kostarici s namerom da obnovi Saveznu Republiku Centralne Amerike, ali u septembru je oboren oružanom pobunom i pogubljen.
* 5 - 8. 5. - Veliki požar opustošio deo Hamburga.
* 7. 5. - Severni Haiti pogođen jakim zemljotresom, preko 5.000 mrtvih.
* 8. 5. - Versajska železnička nesreća: u požaru nakon iskliznuća stradale najmanje 52 osobe, do tada je praksa bila da se vagoni zaključavaju.
* 11. 5. - U Velikoj Britaniji uveden prvi mirnodopski porez na dohodak - trebao je biti privremen ali ostao je do danas.
* 19. 5. - Dorrova pobuna u Rhode Islandu: neuspeo napad na arsenal u Providence, Rhode Island.

Doplerov efekat u astronomiji
* 25. 5. - Christian Doppler predlaže u Pragu Doplerov efekat.
* 30. 5. - Restauracija (izbor županijskog činovništva) u Zagrebačkoj županiji: Ilirska stranka pobijedila Mađarone, koji zatim nazivaju Ilirce "veleizdajnicima" i "rusofilima".
* 31. 5. (19.5. po j.k.) - U Beogradu osnovano *Družstvo srbske slovesnosti* (prema Tanjugu). Prva svečana skupština je održana 8 (20). juna.
* maj-jun - Bitka kod Congelle: Britanci neuspešno napadaju Bure u Republici Nataliji, ovi ih zatim opsedaju u Port Natalu (Durbanu).
* 9. 6. (Spasovdan) - Pobuna Albanaca u Vranju - opljačkana varoš, srušena crkva.
* 13. 6. - Kraljica Viktorija je prvi britanski monarh koji se vozio vozom, na Velikoj zapadnoj železnici.
* 16. 6. - Franjo Haller imenovan hrvatskim banom - ostaje do 1845, suzbija Ilirski pokret.
* 16. 6. - Prvi opijumski rat: Bitka kod Woosunga je britanska pobeda nakon koje tri dana kasnije zauzimaju Šangaj.
* 21. 6. - Po naređenju beogradskog paše, otkazana predstava "Apoteoza besmrtnog Karađorđa" (biće prikazana 1847).
* 24. 6. (12. 6. po j.k.) - Umro vaseljenski patrijarh Antim V, nasleđuje ga German IV (do 1845 i 1852-53).
* jun - Britanac James Nasmyth patentirao parni čekić, ubrzo dolazi do spora sa Francuzom François Bourdonom oko prvenstva.
* jun - Britanski diplomati Charles Stoddart i Arthur Conolly pogubljeni u Buhari.
* jun-decembar - Američka Ekspedicija na Obali Slonovače protiv napadača na američke trgovačke brodove.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 8. 7. - Totalno pomračenje Sunca, u sh. krajevima prekriveno od preko 99% (u Hrvatskoj) do 84% u jugoistočnoj Srbiji.
* 20. 7. - Bivši ruski oficir Platon de Čihačjov se popeo na Pico de Aneto, najviši vrh Pirineja.
* 21. 7. - Bitka kod Chinkianga: Britanci zauzeli Zhenjiang, što im otvara put prema Nankingu - kineska ćingovska vlada nakon ovoga traži mir.

Josif Rajačić (vl. 1842-61)
* 9. 8. - Webster–Ashburtonov ugovor utvrdio severoistočnu granicu SAD i britanske Kanade.
* 10. 8. - Zakon o rudnicima u Velikoj Britaniji zabranjuje jamski rad ženama i dečacima mlađim od 10 godina.
* 14. 8. - Objavljen kraj Drugog seminolskog rata na Floridi.
* avgust - Josif Rajačić imenovan za karlovačkog mitropolita (patrijarh od 1848, vl. do 1861).
* 25. 8. (13. 8. po j.k.) - Naročiti emisar Porte Šekib-efendija traži u Beogradu smenu trojice ministara, što knez Mihailo odbija.
* 26. 8. - Prestao s radom beogradski Teatar na Đumruku.

Nankinški ugovor
* 29. 8. - Potpisan Nankinški ugovor kojim se povoljno po Britaniju okončava Prvi opijumski rat - prvi od neravnopravnih ugovora koji obeležavaju kinesko "Stoleće poniženja" (1839-1949).
* 2. 9. (21. 8. po j.k.) - Vučićeva buna: Toma Vučić Perišić diže pobunu u Kragujevcu.
* 4. 9. - Mihailova vojska se sukobila sa Perišićevom kod Kragujevca, ovaj je razbio topovima; vojska zatim kod Žabara otkazuje poslušnost Mihailu.
* 4. 9. - Nastavljena gradnja Kölnske katedrale.
* 6. 9. (25. 8. po j.k.) - Knez Mihailo pobegao u austrijski Zemun (vratiće se 1859).
* 9. 9. - Kraljevina Tahiti stavljena pod francuski protektorat - nesuglasice sa Velikom Britanijom.
* 12. 9. - U Dubrovniku potpisan ugovor između bosanskog i hercegovačkog pašaluka i "nezavisne oblasti Crne Gore"; problem su granični sukobi, Grahovsko pitanje i uskoci koji upadaju u tursku Hercegovinu.

Knez Aleksandar Karađorđević (vl. 1842-58 - Doba Ustavobranitelja)
* 14. 9. (2. 9. po j.k.) - **Knez Aleksandar Karađorđević** izvikan na narodnoj skupštini na Vračaru za novog vladara Srbije.
* 15. 9. - Bitka za Kabul (1842): Britanci se vratili u Kabul, povlače se već sledećeg meseca uništivši tvrđavu i veliki bazar.
* septembar - Kinesko-sički rat se okončava statusom kvo.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 5. 10. - Josef Groll proizveo u Plzeňu prvu količinu Pilsner Urquella, prvog pilsner (ili pils) piva.
* 7. 10. - Smenjen knez Vlaške Alexandru II Ghica.
* 18. 10. - U Bavarskoj inauguriran spomenik Walhalla.
* 20. 10. - Zauzeće Montereya: nakon pogrešnih vesti o izbijanju rata između SAD i Meksika, američka mornarica i marinci iz Perua na jedan dan zauzeli Monterey u Gornjoj Kaliforniji.
* 29. 10. - Iberijsko polustrvo pogođeno uraganom druge kategorije - to će se sledeći put desiti tek 2005. sa uraganom Vince.
* oktobar, krajem - Ruski car Nikolaj poslao sultanu protestno pismo zbog prevrata u Srbiji - ruska vlada će tražiti ponavljanje izbora za knjaza.
* 7. 11. (26. 10. po j.k.) - Mitrovska skupština: na Kalemegdanu pročitan sultanski berat potvrde kneza Aleksandra Karađorđevića.
* novembar - Egiptološka ekspedicija Karla Richarda Lepsiusa stigla u Gizu.
* 25. 11. - Usvojena je nova zastava Paragvaja:  → .
* 3. 12. - Baldomero Espartero bombarduje Barselonu u kojoj je došlo do pobune radnika i buržoazije.
* 7. 12. - Ljudevit Gaj objavio Proglas u Ilirskim narodnim novinama kojim se zalaže za Ilirski pokret.

### Kroz godinu

* Ivan Mažuranić i Josip Užarević izdali *Njemačko-ilirski slovar* (Njemačko-hrvatski rječnik) s 40.000 riječi.
* Pjesma "Grobničko polje" Dimitrije Demetera povodom 600-godišnjice legendarne Bitke na Grobničkom polju.
* U Zagrebu pokrenuto "Kolo", časopis za književna i kulturna pitanja.
* Poboljšanje crnogorsko-austrijskih odnosa - car darovao vladici skupocen brilijantski krst, sledeće godine dozvolio Crnogorcima kupovanje vojnog materijala u svojoj državi.
* Podignuta pravoslavna Crkva Svete Trojice u Zemunu.
* Omer-paša Latas ratuje u Albaniji.
* Nikolaj Gogolj: "Šinjelj" i "Mrtve duše".
* Pruska vojska usvojila špicasti šlem *Pickelhaube*.
* Osmansko carstvo povratilo kontrolu nad Fezanom (dan. jugozapadna Libija), koji time postaje najudaljenija provincija carstva.
* Adam Jerzy Czartoryski osnovao kod Istanbula selo Adampol (Polonezköy) za poljske političke izbeglice.
* Francusko osvajanje Alžira: Abdelkader potisnut u Maroko, iz čega će nastati Franko-marokanski rat (1844).
* 1842-43 - Uspostavljen francuski protektorat nad Obalom Slonovače.
* Nauka i tehnika
	+ Paleontolog Richard Owen iskovao naziv taksona *Dinosauria*.
	+ Julius von Mayer pretpostavio mehanički ekvivalent toplote godinu dana pre Jamesa Joulea.
	+ John Bennet Lawes patentirao đubrivo superfosfat.
	+ Alexandre-François Debain patentirao harmonijum.

## Rođenja

* 15. 1. - Paul Lafargue, socijalista († 1911)
* 25. 2. - Karl May, književnik († 1912)
* 26. 2. - Camille Flammarion, astronom i književnik († 1925)
* 28. 2. - Milan Kujundžić Aberdar, srpski književnik, političar, akademik († 1893)
* 18. 3. - Stéphane Mallarmé, pesnik († 1898)
* 12. 5. - Jules Massenet, kompozitor († 1912)
* 17. 5. - August Thyssen, industrijalac († 1926)
* 11. 6. - Carl von Linde, pronalazač, industrijalac († 1934)
* 16. 6. - Milorad Popović - Šapčanin, književnik († 1895)
* 24. 6. - Ambrose Bierce, satiričar († ca. 1914)
* 10. 7. - Gligorije Giga Geršić, srpski političar i pravnik († 1918)
* 23. 8. - Osborne Reynolds, fizičar, inženjer († 1912)
* 20. 9. - James Dewar, hemičar, fizičar († 1923)
* 22. 9. - Abdul Hamid II, osmanski sultan († 1918)
* 18. 10. - Čedomilj Mijatović, srpski političar, ekonomista, istoričar, akademik († 1932)
* 23. 10. - Ivan Jesse Kujundžić, književnik († 1903)
* 25. 10. - Dimitrije Ruvarac, srpski istoričar († 1931)
* 26. 10. - Vasilij Vereščagin, slikar († 1904)
* 27. 10. - Giovanni Giolitti, italijanski političar († 1928)
* 1. 11. - Stojan Novaković, srpski istoričar, filolog i političar († 1915)
* 12. 11. - Ōyama Iwao, japanski maršal († 1916)
* 12. 11. - John William Strutt Rayleigh, fizičar, nobelovac († 1919)
* 9. 12. - Pjotr Kropotkin, naučnik, filozof, anarhista († 1921)

## Smrti

* 27. 1. - Jakob Lovrenčić, književnik (\* 1787)
* 9. 2. - Jelena Petrović, Karađorđeva udovica (\* 1765-71)
* 6. 3. - Constanze Mozart, kompozitorova udovica (\* 1762)
* 13. 3. - Henry Shrapnel, vojni inovator (\* 1761)
* 15. 3. - Luigi Cherubini, kompozitor (\* 1760)
* 23. 3. - Stendhal, književnik (\* 1783)
* 30. 3. - Louise Élisabeth Vigée Le Brun, slikarica (\* 1755)
* 8. 5. - Jules Dumont d'Urville, istraživač (\* 1790)
* 9. 5. - Marko Kažotić, književnik (\* 1804)
* 23. 5. - Nikola Milićević Lunjevica, pobratim kneza Miloša, deda kraljice Drage (\* 1776)
* 1. 6. - Pavel Petrovič Njegoš, vladičin sinovac, imperatorski paž
* 28. 7. - Clemens Brentano, književnik (\* 1778)
* sept. - Milutin Savić Garašanin, nekada obor-knez jasenički (\* 1762)
* 15. 9. - Francisco Morazán, političar i general (\* 1792)
* 21. 9. - Sava Tekelija, doktor prava, narodni i kulturni radnik, zadužbinar (\* 1761)
* 20. 10. - Grace Darling, heroina (\* 1815)
* 24. 10. - Bernardo O'Higgins, čileanski državnik (\* 1778)
* Nodira, uzbečka pesnica i državnica (\* 1792)

## Reference

Literatura
* *Istorija srpskog naroda*, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
	+ Peta knjiga prvi tom (V-1)
* Šišić, Ferdo. *Povijest Hrvata Pregled povijesti hrvatskoga naroda 1526.-1918.* drugi dio. Marjan tisak 2004.