# 1839.

*Ovo je članak o godini 1839.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1800-e  1810-e  1820-e  – 1830-e –  1840-e  1850-e  1860-e  |
| Godine:
 | 1836 1837 1838 – **1839** – 1840 1841 1842
 |

1839.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1839.. (MDCCCXXXIX) |
| Ab urbe condita
 | 2592.
 |
| Islamski
 | 1254–1255.
 |
| Iranski
 | 1217–1218.
 |
| Hebrejski
 | 5599–5600.
 |
| Bizantski
 | 7347–7348.
 |
| Koptski
 | 1555–1556.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1894–1895.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1761–1762.
 |
| • *Kali Yuga* | 4940–4941.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4475–4476.
 |
| • 60 godina
 | Yin Zemlja Svinja (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11839.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1839.** (**MDCCCXXXIX**) bila je redovna godina koja počinje u utorak po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u nedjelju po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju godišnje kalendare).

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 6. 1. - "Noć velikog vetra": Irsku pogodio uragan, najgora oluja za 300 godina.
* 7. 1. - Louis Daguerre opisao svoj pronalazak pred Francuskom akademijom nauka, nekoliko dana ranije je napravio prvu fotografiju Meseca.
* 19. 1. - Britanski marinci se iskrcavaju u Adenu, nastaje Kolonija Aden umesto Sultanata Lahidž (grad ostaje britanski do 1967).
* 20. 1. - Rat protiv Peruansko-bolivijske konfederacije: Bitka kod Yungaya je odlučujuća pobeda Čileanaca i peruanskih restoracionista, znak kraja Peruansko-bolivijske konfederacije.
* 3. 2. - U Habsburškoj Monarhiji stupio na snagu Carski austrijski obiteljski statut.
* 3. 2. - Britanci zauzeli Karachi.
* 9. 2. - Kapetan engleskog kitolovca John Balleny otkrio Otočje Balleny u Južnom oceanu.
* 24. 2. - William Otis dobio patent za parni bager.

Zastava Srbije kao osmanskog vazala
* 25. 2. (13. 2. po j.k.) - Skupština u Beogradu - na Kalemegdanu pročitan Ustav Srbije, zvani "Turski", traje do 1869.
* 26. 2. (14. 2. po j.k.) - Ukaz o osnivanju Državnog saveta (Knjažesko-srpski sovjet), predsedatelj je Jevrem Obrenović. Istog dana postavljena vlada Avrama Petronijevića.
* 7. 3. - Osnovana Matica ilirska, kasnija Matica hrvatska.
* 9. 3. - Pruski Regulativ zabranjuje rad dece mlađe od 9 godina.
* 18. 3. - Car Daoguang zabranjuje strancima uvoz opijuma u Kinu.
* 23. 3. - Prva poznata štampana upotreba izraza *OK*.
* 23. 3. - Razorni zemljotres pogodio centralnu Burmu, napuštena stara prestonica Ava/Inwa.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 7. 4. - Završena pruga Leipzig-Dresden, prva dugačka pruga u Nemačkoj.
* 9. 4. - Na delu britanske *Great Western Railway* proradila prva komercijalna linija električnog telegrafa.
* 19. 4. - Londonski ugovor:
	+ evropske sile priznaju i garantuju nezavisnost i neutralnost Belgije; deo Limburga se vraća Holandiji.
	+ jednoj trećini istorijskog Luksemburga je potvrđena nezavisnost, u personalnoj uniji sa Holandijom.
* 25. 4. - Prvi anglo-afganski rat: Britanci ušli u Kandahar bez otpora.
* april/maj - Nezadovoljan odnosima sa Savetom, knez Miloš odlazio u austrijski Zemun ali vratio se na molbu konzula.
* 9. 5. (27. 4. po j.k.) - Doneto Ustrojenije Sovjeta Knjažestva Srbskog - ograničava Kneževu vlast.
* 12. 5. - Društvo godišnjih doba (Armand Barbès) i Savez pravednih pokušali republikansku pobunu u Parizu.
* 23. 5. (11. 5. po j.k.) - Pobuna vojnika u Kragujevcu za kneza Miloša - protiv njih poslat Toma Vučić Perišić, položili oružje 18/30. maja.

Lin Zexu uništava opijum
* 3. 6. - Carski komesar Lin Zexu započinje Uništenje opijuma u Humenu - za 23 dana uništeno oko 1.000 tona ilegalno uvezenog britanskog narkotika.
* 10. 6. (29. 5. po j.k.) - Ustanovljeno Ustrojenije Centralnog Pravlenija (Vlade) Kneževine Srbije, Ustrojenije Knjažeske kancelarije i Ustrojenije garnizonog vojinstva zemaljskog. U ovo vreme je osnovana i pošta, nastale su i opštine kao samoupravna tela.
* 13. 6. (1. 6. po j.k.) - Knez Miloš Obrenović abdicirao u korist sina Milana Obrenovića II; pošto je Milan teško bolestan, imenovano je namesništvo: Avram Petronijević, Jevrem Obrenović i Toma Vučić Perišić. Knez Miloš za sobom ostavlja oko 1,3 miliona talira u državnoj kasi. Ovo se može smatrati početkom perioda Ustavobranitelja (do 1858).
* 15. 6. - Miloš i Mihailo Obrenović napustili Srbiju (Miloš će se vratiti tek 1859).
* 18. 6. - Osnovana Prva beogradska gimnazija.
* 24. 6. - Tursko-egipatski rat (1839-41), Bitka kod Neziba (Nizipa): Ibrahim Paša Egipatski porazio osmanlijsku vojsku.
* 25. 6. (13. 6. po j.k.) - Skupština u Beogradu obaveštena o promeni na prestolu, osuđeno ponašanje bivšeg kneza Miloša.
* 27. 6. (15. 6. po j.k.) - Bećir-beg Bušatlija napao Bjelopavliće i poginuo.
* 29. 6. (17. 6. po j.k.) - Prvi Zakon o ustrojstvu opština u Srbiji, koje će imati "primiritelan sud" za manje policijske i sudske poslove, kao i opštinski odbor (zakon potpisan 13/25. jula).

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

† Milan Obrenović II
* 1. 7. - Umro sultan Mahmud II, sledi Abdülmecid I (do 1861). Istog dana osmanska flota se predala Egipćanima.
* 2. 7. - Pobuna robova na brodu *La Amistad*.
* 8. 7. (26. 6. po j.k.) - Umro knez Milan Obrenović, nasleđuje ga mlađi brat Mihailo Obrenović III (namesnici ostaju do Mihailovog povratka u Beograd marta 1840).
* 13. 7. - Održani prvi izbori za beogradsku opštinu.
* 21. 7. (9. 7. po j.k.) - U Srbiji stupio na snagu zakon o obaveznoj vakcinaciji kravljim boginjama.
* 23. 7. - Britanci u Afganistanu zauzeli Gazni.
* 25. 7. - Ukaz o ustrojstvu prvih gradskih opština u Srbiji.
* 30. 7. - Dr. Emerih Lindenmajer postavljen za prvog šefa srpskog saniteta (danas je ovaj datum Dan Sanitetske službe Vojske Srbije)

Louis Daguerre: njegova tehnika je predstavljena svetu
* 7. 8. - Shah Shujah Durrani uz britansku pomoć ustoličen u Kabulu posle 30 godina progonstva (do 1842).
* 19. 8. - Francuska vlada objavljuje da je dagerotipija poklon Francuske svetu i objavljuje kompletne instrukcije.
* 25. 8. - Osnovana gimnazija u Užicu.
* 31. 8. - Prvi karlistički rat u Španiji se završava "Zagrljajem iz Vergare".
* 6. 9. - *Züriputsch*: ruralni konzervativci srušili liberalnu vladu kantona Zürich.
* 6. 9. - Američki oficir Charles Wilkes ponovo otkrio polinezijski atol Ahe.
* 20. 9. - Prva železnička pruga u Holandiji, između Amsterdama i Haarlema - izgrađena sa širokim kolosekom od 1945mm, od 1866. normalni od 1435mm.
* 24. 9. (12.9. po j.k.) - U Srbiji Uredba o zajmovima iz državne kase - koristi imućnijima.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 3. 10. - U Kraljevini dviju Sicilija puštena u promet prva željeznička pruga na Talijanskom poluotoku, *Ferrovia Napoli-Portici* (7,25 km).
* 12. 10. -  Osnovana burska Republika Natalija u južnoj Africi (traje do 1843).
* 15. 10. - Abdelkader obnavlja borbu protiv Francuza u Alžiru.

Abdul Medžid I (Wilkie, 1840)
* 3. 11. - Proglašen Đulhanski hatišerif koji označava početak reformskog perioda **Tanzimat** (do 1876).
* 3. 11. - Počinje Prvi opijumski rat između V. Britanije i Kine.
* 4. 11. - Newportski ustanak u Engleskoj: čartisti krenuli da oslobode drugove, vojska ubila 22 demonstranta.
* 12. 11. - U Srbiji donesen prvi vojni zakon, koji je postavio osnove za obaveštajnu delatnost (Dan Vojno-bezbednosne agencije u današnjoj Srbiji).
* novembar - Ruski general Vasilij Pjerovski krenuo u neuspešnu ekspediciju na Hivski kanat.
* 17. 11. - U Milanu izvedena prva Verdijeva opera, *Oberto, Conte di San Bonifacio*.
* 25. 11. - Katastrofalni ciklon pogađa istočnu Indiju, naročito grad Coringa, Andhra Pradesh, navodno 300.000 mrtvih.
* 3. 12. - Kristijan VIII je novi kralj Danske (do 1848).
* decembar - Charles Wilkes video Antarktik (→ Wilkesova zemlja).
* decembar, krajem - Dok je Mustafa-paša Babić bio u Travniku na savetovanju, u Sarajevu izbila pobuna zbog gladi (ubrzo umirena).

### Kroz godinu

* Vuk Karadžić napustio jotovanje glasova "d" (djevojka - đevojka) i "t" (tjerati - ćerati).
* Uređivanje parka Maksimir.
* Bjelopavlići i Piperi potukli Turke spahije Lekića u Kosovom Lugu.
* Iz Srbije poslati prvi državni pitomci na školovanje u inostranstvo - desetorica u Austriju i Saksoniju.
* Dozvoljeno otvaranje seoskih dućana u Srbiji, uz uslove.
* Šumska uredba u Srbiji - praktično neograničeno pravo zahvatanja šume i njene seče.
* Serasker rumelijskog vilajeta Zekirije-paša pokušava da sprovodi reforme (npr. povratak baštine hrišćanskim seljacima) ali bez uspeha .
* Bartol Bozanić postaje krčki biskup.
* Nauka i tehnika:
	+ Charles Goodyear vulkanizirao gumu.
	+ Christian Friedrich Schönbein otkrio ozon.
	+ Carl Gustav Mosander otkrio lantan.
	+ Edmond Becquerel otkrio fotoelektrični efekt.
	+ Theodor Schwann i Matthias Jakob Schleiden izlažu ćelijsku teoriju.
	+ Otvorena Pulkovska opservatorija.
* Književnost:
	+ Drama "Juran i Sofija ili Turci kod Siska" Ivana Kukuljevića Sakcinskog.
	+ Stendhalov "Parmski kartuzijanski manastir".
	+ Poov "Pad kuće Usher".
	+ Dickensov "Nicholas Nickleby".

## Rođenja

Paul Cézanne
John D. Rockefeller
George Armstrong Custer
* 13. 1. - Sava Petrović, srpski botaničar i akademik, sanitetski pukovnik i dvorski lekar († 1889)
* 19. 1. - Paul Cézanne, slikar († 1906)
* 21. 1. - Lazar Komarčić, novinar i književnik († 1909)
* 27. 1. - Sava Kosanović (mitropolit) dabrobosanski († 1903)
* 29. 1. - Blaž Lorković, ekonomist († 1892)
* 8. 2. - Ivan Jastrebov, ruski diplomata († 1894)
* 11. 2. - Josiah Willard Gibbs, fizičar, hemičar († 1903)
* 3. 3. - Jamsetji Tata, pionir indijske industrije († 1904)
* 16. 3. - Sully Prudhomme, književnik, prvi nobelovac († 1907)
* 21. 3. - Modest Musorgski, kompozitor († 1881)
* 12. 4. - Nikolaj Prževaljski, geograf, istraživač Azije († 1888)
* 20. 4. - Carol I, vladar Rumunije († 1914)
* 30. 4. - Floriano Peixoto, brazilski vojnik i predsednik († 1895)
* 18. 5. - Jevrem Marković, srpski oficir, Svetozarev brat († 1878)
* 27. 5. - Vilim Korajac, književnik († 1899)
* 1. 6. - Abdul Frašeri, albanski političar († 1892)
* 10. 6. ? - Ion Creangă, književnik († 1889)
* 8. 7. - John D. Rockefeller, naftni magnat, prvi milijarder, filantrop († 1937)
* 8. 7. - Jakov Bajloni, pivarski industrijalac († 1902)
* 17. 7. - Ephraim Shay, pronalazač vrste lokomotive († 1916)
* 23. 7. - Laza Telečki, glumac i reditelj († 1873)
* 4. 8. - Walter Pater, engleski kritičar i esejista
* 29. 9. - Mihailo Valtrović, srpski arheolog i istoričar umetnosti, akademik († 1915)
* 5. 11. - Adam Mandrović, glumac i redatelj († 1912)
* 19. 11. - Emil Škoda, industrijalac († 1900)
* 5. 12. - George Armstrong Custer, američki oficir († 1876)
* 19. 12. - Mehmed-beg Kapetanović, književni radnik, gradonačelnik Sarajeva († 1902)
* 22. 12. - Benjamin Kallay, historičar i političar († 1903)
* ? - Mićo Ljubibratić, vojvoda u Hercegovini († 1889)

## Smrti

* 23. 2. - Mihail Speranski, ruski matematičar, političar (\* 1772)
* 4. 4. - Kīnaʻu, kraljica Havaja (\* ca. 1805)
* 18. 5. - Caroline Bonaparte, Napoleonova sestra, bivša napuljska kraljica (\* 1782)
* 1. 7. - Mahmud II, osmanski sultan (\* 1789)
* 8. 7. - Knez Milan Obrenović (\* 1819)
* 29. 9. - Friedrich Mohs, mineralog (\* 1773)
* 3. 12. - Frederik VI, kralj Danske (\* 1768)
* ? - Jovan Dimitrijević Dobrača, trgovac, vojvoda (\* ca. 1765)

## Reference

Literatura
* *Istorija srpskog naroda*, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
	+ Peta knjiga prvi tom (V-1)