# 1669.

*Ovo je članak o godini 1669.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 16. vijek – **17. vijek** – 18. vijek
 |
| Decenija:
 |  1630-e  1640-e  1650-e  – 1660-e –  1670-e  1680-e  1690-e  |
| Godine:
 | 1666 1667 1668 – **1669** – 1670 1671 1672
 |

Opsada Kandije okončana mletačkom predajom

1669.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1669.. (MDCLXIX) |
| Ab urbe condita
 | 2422.
 |
| Islamski
 | 1079–1080.
 |
| Iranski
 | 1047–1048.
 |
| Hebrejski
 | 5429–5430.
 |
| Bizantski
 | 7177–7178.
 |
| Koptski
 | 1385–1386.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1724–1725.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1591–1592.
 |
| • *Kali Yuga* | 4770–4771.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4305–4306.
 |
| • 60 godina
 | Yin Zemlja P(ij)etao (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11669.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1669** (**MDCLXIX**) bila je redovna godina koja počinje u utorak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u petak po 10 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 23. 1. - Dositej II postaje jerusalimski patrijarh (do 1707).
* januar-februar - Harambaša Stevan Popović i providur Jadranskog mora Askanio Đustinijani u luci Gruž gde "izlažu poniženjima" Dubrovčane - slučaj stigao i do pape Klementa IX koji je naterao Mlečane da odstupe.
* ca. februar - Hajduci dva puta haraju dubrovački Pelješac.
* 11. 3. - Počinje jedna od najrazornijih erupcija Etne koja će do aprila uništiti 10 sela i ispuniti luku Catanije.
* mart - Henry Morgan opljačkao Maracaibo.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

Erupcija Etne i Catania
* april, početkom - Bajo Pivljanin i Vukosav Puhalović doterali mnogo roblja i stoke iz Hercegovine i sklonili se na Šipan, turska potera ispraznila tri dubrovačka sela - hajdučka haranja na dubrovačkoj i turskoj teritoriji se nastavljaju i sledećih meseci.
* april - Lava iz Etne je stigla do bedema Catanije, koji su uglavnom zaklonili grad.
* 1. 5. - Sultan zvanično proglasio savez sa ukrajinskim hetmanom Petrom Dorošenkom (tj. Kozački hetmanat mu je vazal).
* 29. 5. - Poslednji formalni sastanak Hanzeatske lige.
* 9. 6. - Johann Joseph von Herberstein postaje zapovjednik Hrvatske krajine (do 1689). Ban Petar Zrinski ogorčen, obnavlja plemićku urotu, tražiće potporu od sultana.
* 19. 6. - Michał Korybut Wiśniowiecki izabran za poljsko-litvanskog vladara (krunisan u septembru, vlada do 1673).
* 25. 6. - Kandijski rat, Opsada Kandije: zapovednik francuskog kontigenta François de Vendôme poginuo tokom noćnog okršaja.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 25. 7. - Francuski kontraadmiralski brod *Thérèse* eksplodirao tokom bombardovanja turskih pozicija kod Kandije. Francuzi sledećeg meseca napuštaju opsadu.
* 4. 9. - Generalni kapetan Francesco Morosini predao Kandiju velikom veziru Ahmed-paši Ćupriliću nakon 21-godišnje turske opsade, uz slobodan prolaz. Papa Klement IX. se navodno razboleo nakon primljene vesti.
	+ Razgraničenje u Dalmaciji potpisano 1671, Mlečanima ostaje samo Klis sa okolinom (Poljica, Makarska?).
* 23. 9. - Car i kralj Leopold I. priznao status i povlastice isusovačke Akademije u Zagrebu, začetka Sveučilišta.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 12. 11. - Franjo Bukovački odlazi u Tursku da dogovori savez sultana i Petra Zrinskog.
* 20. 12. - Počinje konklava za izbor novog pape koja će trajati četiri meseca.

### Kroz godinu

* Požar u turskom Kninu, izgorelo 360 ljudi.
* Fratri u Sarajevu dobili spor protiv patrijarha koji je tražio novac od njih, po cenu sedam tovara aspri.
* Nikola Ogramić Olovčić izabran za bosansko-đakovačkog biskupa (do 1701).
* Knežija Šipan priključena Lopudu.
* Turci zapalili istočni deo Gute (danas Kolárovo u južnoj Slovačkoj).
* Jan Swammerdam objavio *Historia Insectorum Generalis*.
* Posthumno objavljene Pascalove *Pensées* ("Misli").
* Muteferika Sulejman-aga je osmanski izaslanik u Parizu, gde nastaje moda za turskim stvarima (*turquerie*), npr. kafom.
* Drama "Koriolan" (*Il Coriolano*) Krste Ivanovića u Pjačenci.
* Kineski car Kangxi započinje samostalnu vladavinu.
* Počinje Šakušainov ustanak, pobuna Ainua na japanskom Hokkaidu.
* Indija: mogulski car Aurangzeb ruši hinduističke hramove, npr. Kashi Vishwanath i Kesava Deo. U Bengalu vlada velika glad.
* Osnovana kineska farmaceutska kompanija Tongrentang.
* Portugalci napravili utvrđenje Fort of São José da Barra do Rio Negro na mestu današnjeg Manausa.
* c. - Alhemičar Hennig Brand otkrio fosfor.

## Rođenja

* 9. 8. - Jevdokija Lopuhina, prva supruga Petra Velikog († 1731)
* 27. 8. - Anne-Marie d'Orléans, kraljica-supruga Sardinije († 1728)
* 19. 10. - Wirich Philipp von und zu Daun, habsburški vojskovođa († 1741)

## Smrti

* 16. 5. - Pietro da Cortona, slikar (\* 1596-7)
* 8. 9. - Matija Frkić, teolog i filozof (\* 1583)
* 10. 9. - Henriette Marie de France, kraljica-supruga Čarlsa I (\* 1609)
* 4. 10. - Rembrandt van Rijn, nizozemski barokni slikar (\* 1606)
* 9. 12. - Klement IX., papa (\* 1600)

## Reference

Literatura
* J. B?sendorfer. *Zavjera Petra Subia-Zrinskogo, Bana Hrvatskoga*. Рипол Классик; ISBN 978-5-87495-244-0.
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Treća knjiga, prvi tom, Srbi pod tuđinskom vlašću 1537-1699, SKZ Beograd 1993, ISBN 86-379-0383-5