# 1930.

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 19. vijek – **20. vijek** – 21. vijek
 |
| Decenija:
 |  1900-e  1910-e  1920-e  – 1930-e –  1940-e  1950-e  1960-e  |
| Godine:
 | 1927 1928 1929 – **1930** – 1931 1932 1933
 |

1930.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1930.. (MCMXXX) |
| Ab urbe condita
 | 2683.
 |
| Islamski
 | 1348–1349.
 |
| Iranski
 | 1308–1309.
 |
| Hebrejski
 | 5690–5691.
 |
| Bizantski
 | 7438–7439.
 |
| Koptski
 | 1646–1647.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1985–1986.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1852–1853.
 |
| • *Kali Yuga* | 5031–5032.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4566–4567.
 |
| • 60 godina
 | Yang Metal Konj (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11930.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1930** (**MCMXXX**) bila je redovna godina koja počinje u srijedu.

|  |
| --- |
| **1930**: 1 • 2 • 3 • 4 • 5 • 6 • 7 • 8 • 9 • 10 • 11 • 12 Rođenja • Smrti
 |

## Događaji

### Januar/Siječanj

* 5. 1. - Kolektivizacija u SSSR: Politbiro usvojio rezoluciju koja poziva na dovršenje kolektivizacije i ukidanje kulaka - u prva dva meseca godine procenat kolektivizovanih farmi skače sa 15 na 60%.
* 5. 1. - U SSSR ukinut Ženotdel, žensko odeljenje CK SKP(b).
* 10. 1. - U Arabiji okončana Ikhwanska pobuna (verska milicija Ikhwan bila u sukobu sa Ibn Saudom, kome su pomagali Britanci).
* 14. 1. - Nacistički aktivista i pesnik Horst Wessel fatalno ranjen u Berlinu, umro 23. februara.
* 14. 1. - U Francuskoj potpisan zakon o gradnji fortifikacione "Maginotove linije" (radovi počinju u februaru).
* 25. 1. - August Košutić i Juraj Krnjević, funkcioneri HSS u emigraciji, uputili Memorandum Društvu naroda - žale se na diktaturu i uskraćena prava Hrvatima.

Zastava Indijskog nacionalnog kongresa
* 26. 1. - *Purna Swaraj*: Indijski nacionalni kongres je proglasio današnji dan za Dan nezavisnosti (Danas Dan republike u Indiji, proglašene 1950).
* 26. 1. - Teretnjak "P/B Daksa" Dubrovačke parobrodarske plovidbe potonuo u Atlantiku blizu španjolske obale, poginulo je svih 38 članova posade.
* 26. 1. - OGPU-ovi agenti kidnapovali u Parizu gen. Aleksandra Kutepova, lidera Ruskog opšte-vojnog saveza - dalja sudbina nejasna.
* 28. 1. - Diktator Španije, general Miguel Primo de Rivera daje ostavku nakon što je ostao bez podrške vojske; novi premijer je Dámaso Berenguer čiji režim je prvi s oznakom *dictablanda* ("meka diktatura").
* 28. 1. - Julius Edgar Lilienfeld patentirao u SAD spravu nalik na tranzistor sa efektom polja (FET-tranzistor).
* 30. 1. - Druga Haška konferencija - i formalno prihvaćen Youngov plan za nemačke reparacije; u maju osnovana Banka za međunarodna poravnanja za njihovo olakšavanje.
* 30. 1. - Pavel Molčanov pustio blizu Lenjingrada prvu radiosondu.
* 31. 1. - Novi Zakon o islamskoj verskoj zajednici, kojem se reis Džemaludin Čaušević protivi.
* 31. 1. - Američka firma *3M* počinje prodavati adhezivnu traku *Scotch Tape*.

### Februar/Veljača

Raskulačenje: odvoženje kulačkog ambara
* 3. 2. - Osnovana Komunistička partija Vijetnama, na traženje Kominterne u oktobru transformisana u KP Indokine (do 1945)
* 10. 2. - Slovenačka organizacija TIGR postavila bombu u redakciji tršćanskih novina *Il Popolo di Trieste*, gine urednik Guido Neri.
* 10. 2. - Pobuna u Yên Bái vijetnamskih vojnika u francuskoj kolonijalnoj vojsci, odmah ugušena.
* februar - Mao Tse-tung osniva Provincijsku sovjetsku vladu jugozapadnog Jiangxija (→ Kineska Sovjetska Republika).
* 18. 2. - Otkriven Pluton, do 2006. smatran za najudaljeniju planetu (objavljeno 13. marta).
* 28. 2. - Dominikanska Republika: zavera političara Rafaela Ureñe i komandanta armije Rafaela Trujilla obara predsednika Vásqueza - Trujillo će diktatorski vladati zemljom do 1961.

### Mart/Ožujak

* 1. 3. - Predsjednički izbori u Brazilu: paulista Júlio Prestes pobjeđuje kandidata Liberalne alijanse Getúlia Vargasa.
* 2. 3. - U "Pravdi" objavljen Staljinov članak "Vrtoglavica od uspeha", upozorava na prebrzu i nasilnu kolektivizaciju - pritisak privremeno popušta.
* 5. 3. - Danski slikar Einar Wegener započinje proceduru hirurške promene pola - postaje Lili Elbe, ali umire od komplikacija sledeće godine (inspiracija za roman i film *The Danish Girl*).
* 6. 3. - Kompanija *Birds Eye*, koju je osnovao Clarence Birdseye, počinje probnu prodaju smrznute hrane.
* 6. 3. - Komunisti izveli međunarodni dan protesta protiv gladi i nezaposlenosti, sukobi sa policijom u Berlinu, Njujorku, Londonu, Parizu, Vašingtonu i dr.
* 9. 3. - 19. 4. - Proces Savezu oslobođenja Ukrajine u Harkovu: montirano suđenje izmišljenoj organizaciji sa 45 optuženih.

Mahatma Gandi na Maršu soli
* 12. 3. - 5. 4. - Marš soli: Mahatma Gandi sa pristalicama na pohodu od 390 km do mora, kako bi protestovao zbog britanskog monopola na sol.
* mart - Corneliu Zelea Codreanu osnovao Gvozdenu gardu kao paravojni ogranak Legije arhanđela Mihajla - kasnije će i Legija biti nazivana Gvozdenom gardom.
* mart - Prethodnica američke Politike dobrog suseda: objavljen Clarkov memorandum iz 1928, da je cilj Monroeove doktrine zaštita latinoameričkih zemalja od evropskih intervencija a ne ugnjetavanje istih.
* 19. 3. - Prvo putovanje nemačkog putničkog broda *Europa*, osvaja Plavu vrpcu za najbrži prelaz Atlantika (4 d, 17 č, 6 m).
* 27. 3. - Nemački kancelar, socijaldemokrata Hermann Müller dao ostavku jer se Velika koalicija raspala po pitanju finansiranja osiguranja za nezaposlene a predsednik von Hindenburg mu nije hteo dati vanredna ovlašćenja - kraj poslednje vlade zasnovane na parlamentarnoj većini.
* 28. 3. - Turska vlada traži od međunarodne zajednice da se Konstantinopolj i Angora nazivaju Istanbul odn. Ankara itd.
* 30. 3. - Heinrich Brüning iz Partije Centra je novi kancelar Nemačke (do 1932) - prvi "predsednički kabinet", nema većinu u parlamentu već upravlja putem predsednikovih vanrednih ovlašćenja. Ova situacija traje do dolaska Hitlera 1933.
* 31. 3. - Prihvaćen Kodeks proizvodnje filmova (Haysov kodeks) koji daje stroge smernice za tretman seksa, nasilja, religije i kriminala u američkim filmovima (na snazi od 1934. do 1968).
* 31. 3. - Bitka kod Debre Zebita na ravnici Anchem u Etiopiji: snage Tafari Makonnena odnose pobedu nad snagama naklonjenim carici Zauditi, poginuo Gugsa Welle koji je digao pobunu prošlog januara.
* 31. 3. - Objavljen izveštaj Shawove komisije o prošlogodišnjim nemirima u Palestini - kao glavni uzrok se vidi arapski strah od jevrejskog useljavanja.

### April/Travanj

Haile Selassie, regent Etiopije 1916-30, car 1930-74
* 1. 4. - Premijera filma "Plavi anđeo" u Berlinu, Marlene Dietrich postaje zvezda.
* 2. 4. - Umrla etiopska carica Zaudita I, nasleđuje je *Ras* Tafari - Haile Selassie, do tada regent (vlada do 1974).
* 3. 4. - Žene u Turskoj dobile pravo glasa na lokalnim izborima (od 1934. univerzalno pravo glasa).
* 3. 4. - 2. dodjela Oscara: *The Broadway Melody* je najbolji film.
* 5. 4. - Gandijev čin građanskog neposluha: pravi sol na obali mora, usprkos britanskim zakonima.
* 6. 4. - Umro patrijarh srpski Dimitrije.
* 6. 4. - Lav Trocki osnovao u Parizu Međunarodnu Levu opoziciju.

Patrijarh Varnava (1930-37)
* 12. 4. - Izabran patrijarh srpski Varnava (do 1937).
* 14. 4. - Vladimir Majakovski se ubio, velika sahrana tri dana kasnije.
* april ? - Na Cetinju prilikom pokušaja hapšenja ubijen Marko Mašanović, član Politbiroa CK ilegalne KPJ.
* 17. 4. - Dow Jones dostigao 294.07 poena, vrhunac privremenog oporavka od kraha od pre pola godine - sledi silazni trend do krajnjeg dna u julu 1932. Kriza postaje globalna i izaziva i politička previranja u mnogim zemljama; nezaposlenost u Nemačkoj dostiže 15% ove godine.
* 17. 4. - DuPontovi naučnici izmislili sintetičku gumu neopren.
* 17. 4. - Umire prvo od preko 70 dece, od oko 250 koliko se u Lübecku vakcinisalo BCG vakcinom protiv tuberkoloze, kontaminiranom živim virusom.
* 18. 4. - Izbija pobuna u Čitagongu, Britanska Indija. Istog dana radio BBC javlja da "nema vesti".
* 18. 4. - Požar na Veliki petak u drvenoj crkvi u rumunskom gradiću Costești, poginulo 118 ljudi, uglavnom đaka.
* 19. 4. - *Sinkin' in the Bathtub* je prvi crtani film iz serijala *Looney Tunes* (traje do 1969).
* 21. 4. - Požar u državnom zatvoru u Ohaju, poginula 322 zatvorenika.
* 21. 4. - Završena Sibirsko-turkestanska železnica (Turksib).
* 21. 4. - Prvo prikazivanje filma *All Quiet on the Western Front* u Los Anđelesu.
* 22. 4. - U Beograd stigle delegacije seljaka iz savske, primorske, vrbaske i drinske banovine. Prethodne noći, ustaše spremale atentat na prugu između Striživojne-Vrpolje i Mikanovaca (suđenje počelo 28. aprila 1931).
* 22. 4. - Potpisan Londonski pomorski ugovor, sporazum UK, SAD i Japana o podmorničkom ratovanju i ograničenju brodogradnje.
* 25. 4. - U SSSR osnovan *Gulag*, Glavna uprava logora.
* proljeće - Masovna uhićenja pripadnika organizacije TIGR u Julijskoj krajini, Italija.

### Maj/Svibanj

Kruna Chryslerove zgrade
* 5. 5. - Mahatma Gandhi uhapšen, što vodi neredima sa desetinama ljudskih žrtava.
* 6. 5. - Salmaski zemljotres u krajištu Persije i Turske, do 3.000 mrtvih.
* 11. 5. - U Kini izbija Rat na centralnim ravnicama, koalicija komandanata Yan Xishana, Feng Yuxianga i Li Zongrena protiv Chiang Kai-sheka.
* 12. 5. - Osnovano Privilegovano akcionarsko društvo za izvoz zemaljskih proizvoda Kraljevine Jugoslavije (PRIZAD, zgradu su dobili 1939, posle rata CENTROPROM).
* 12 - 13. 5. - Jean Mermoz sa još dvojicom članova posade preleteo bez stajanja između Senegala i Brazila.
* 14. 5. - Francuski Mandat za Siriju i Liban: Država Sirija postaje Sirijska Republika; Alavitska Država postaje zasebna Latakijska Vlada, da bi se 1936/37 ponovo spojila sa Sirijom.
* 15. 5. - Let od Oaklanda do Chicaga ima prvu stjuardesu, Ellen Church.
* maj - Objavljen almanah *Nemoguće - L'Impossible*, glasilo beogradskih nadrealista sa manifestom koji je potpisalo 13 osnivača pokreta.
* 16. 5. - Berberski dahir (dekret): Francuzi u Maroku adaptiraju sekularne berberske zakone, s ciljem preuzimanja njihove imovine - dolazi do reakcije nacionalista i islamista i peticije u avgustu.
* 17. 5. - Aristide Briand predstavio Memorandum o organizaciji režima federalnog evropskog saveza.

Orden Lenjina (I tip)
* 23. 5. - Novine "Komsomolska pravda" prvi je dobitnik Ordena Lenjina.
* 27. 5. - *Chrysler Building* u Njujorku otvorena za javnost - najviša zgrada na svetu do sledeće godine.
* 28. 5. - Bolivijski predsednik Hernando Siles Reyes podnosi ostavku, suočen s pretnjama puča nakon što je pokušao produžiti mandat; gen. Carlos Blanco Galindo obara ostatak kabineta mesec dana kasnije.
* maj – oktobar - Sergej Ejzenštajn u Holivudu.

### Jun/Juni/Lipanj

* 3. 6. - Učenik pucao na profesora u kruševačkoj gimnaziji i ranio ga, kasnije presekao sebi vene ali preživeo.

Carol II
* 7. 6. - Bivši rumunski kralj Carol II se vraća u zemlju pet godina nakon što se odrekao prestola u korist maloletnog sina Mihaia (ostaje do 1940).
* 14. 6. - Presuda Državnog suda za zaštitu države: 14 Hrvata osuđeno na kazne od 6 meseci do 15 godina (poziv na ubistva fukncionera, namera dizanja železničke pruge u vazduh...); oslobođena desetorica, među kojima i lider HSS Vladko Maček, uhapšen prošlog decembra. Sud je našao da nije postojala teroristička organizacija.
* jun - Spor oko granice i poseda nad manastirima Nyarong i Dhargyä se pretvara u Kinesko-tibetanski rat (do 1932).
* 17. 6. - U SAD potpisan Zakon o carinama (*Smoot–Hawley Tariff Act*), s rekordno visokim stopama - izaziva uzvratne mere ostalih zemalja, smatra se da je ovim pogoršana Velika Depresija.
* 26. 6. - 13. 7. - XVI kongres Svesavezne komunističke partije (boljševika), pod potpunom Staljinovom kontrolom, traži se ispunjenje Prve petoletke (1928-32) za četiri godine.
* 27 - 29. 6. - Veliki slovenski sokolski slet u Beogradu.
* 27. 6. - Statut Male Antante (regulisan način rada i odlučivanja).
* 28. 6. - U Ženevi usvojena Konvencija o prinudnom radu (na snazi od 1932).
* 30. 6. - Okupacija Rajnlanda okončana povlačenjem Francuza.
* 30. 6. - Potpisan Anglo-irački ugovor koji predviđa okončanje Britanskog mandata nad Mezopotamijom za dve godine, u zamenu za ostanak britanskih snaga i zadržavanje velikog uticaja.

### Jul/Juli/Srpanj

* 4. 7. - Nakon izbacivanja iz nacističke stranke, Otto Strasser osnovao Borbenu zajednicu revolucionarnih nacionalsocijalista, Crni front.
* 4. 7. - Iz propovedi Wallace Fard Muhammada u Detroitu nastaje Nacija Islama.
* 7. 7. - "Seljački marš" u Helsinki: desničarski pokret Lapua dovodi preko 12.000 ljudi u grad, vlada pod pritiskom zabranjuje komunističke novine.
* 8. 7. - Portugalska imperija: donesen je Kolonijalni zakon kojim su kolonije vezane direktno za metropolu, cilj je asimilacija afričkih poseda (Salazar je trenutno ministar finansija i kolonija).

Jugoslovenski fudbalski tim na svetskom prvenstvu u Urugvaju
* 13 - 30. 7. - U Urugvaju održano prvo Svetsko prvenstvo u fudbalu, koje osvaja domaćin; Jugoslavija, po FIFA-i, osvojila četvrto mesto (u Jugoslaviji tj. Srbiji se smatra da je bila treća).
* 19. 7. - U romanu Georgesa Simenona se prvi put javlja detektivski lik Jules Maigret.
* 21. 7. - Umesto Georgija Čičerina, novi narodni komesar za inostrane poslove Sovjetskog Saveza je Maksim Litvinov (do 1939).
* 22. 7. - Na proslavi oslobođenja od saveznika u Koblenzu poginulo 38 ljudi prilikom rušenja mosta.
* 23. 7. - Irpinijski zemljotres na jugu Italije, preko 1.400 mrtvih.
* 24. 7. - Montello u italijanskom regionu Veneto pogođen najjačim poznatim tornadom u Evropi.
* 26. 7. - Ubijen João Pessoa Cavalcanti de Albuquerque, guverner brazilske države Paraíba i Vargasov potpredsednički kandidat.
* 30. 7. - U Portugalu osnovana Nacionalna unija, praktično jedina partija u zemlji do 1974.

### Avgust/August/Kolovoz

* 5. 8. - Pronađeni ostaci neuspele Andréeove balonske ekspedicije na Severni pol - trojica Šveđana su umrli 1897. na ostrvu Kvitøya u Svalbardskom arhipelagu.

Vila Tugendhat u Brnu
* 5. 8. - Ludwig Mies van der Rohe na čelu škole Bauhaus.
* 7. 8. - Liberal Enrique Olaya Herrera je novi predsednik Kolumbije (do 1934), nakon 30 godina konzervativaca na vlasti.
* 7. 8. - U Marionu, Indiana linčovana dvojica crnaca, Thomas Shipp i Abram Smith.
* 9. 8. - Prvi put se pojavljuje crtani lik Betty Boop.
* 13. 8. - Događaj na rijeci Curuçá: meteorska eksplozija iznad severozapadnog Brazila.
* 14. 8. - U sukobu sa policijom u Zagrebu poginuli Pero Popović Aga i Josip Kolumbo, dvojica od Sedam sekretara SKOJ-a. U Zagrebu je ovog meseca uhapšen i član Politbiroa Risto Samardžić, koji će umreti u oktobru nakon mučenja.
* 14. 8. - Crkva Engleske odobrila kontrolu rađanja, uz strogu kontrolu reklame i prodaje.
* 17. 8. - Španski republikanci sklopili Pakt iz San Sebastiána - za 15. decembar zakazan vojni udar nakon koga bi se proglasila republika.
* 22. 8. - Predsednik Perua Augusto Leguía zbačen u vojnom udaru, sledi puk. Luis Miguel Sánchez Cerro (do 1933).

### Septembar/Rujan

Lenjinov mauzolej
* 3. 9. - Glavni grad Dominikane Santo Domingo je pogođen uraganom; gine do 8.000 ljudi, što ga čini petim najsmrtonosnijim atlantskim uraganom u istoriji.
* 5. 9. - U Leavenworthu obešen serijski ubica i sodomista Carl Panzram ("Želeo bih da čitava ljudska rasa ima jedan vrat i da ja imam svoje ruke oko njega").
* 6. 9. - Dan nakon osude streljana četvorica pripadnika TIGR - Ferdo Bidovec, Fran Marušič, Zvonimir Miloš i Alojz Valenčič - vest o ovome je cenzurirana u Jugoslaviji, ali ipak stiže do Ljubljane, gde studenti demonstriraju.
* 6. 9. - Vojni udar u Argentini, desničarski general José Félix Uriburu zbacio predsednika Yrigoyena - početak Neslavnog desetljeća.
* 9 - 10. 9. - U Poljskoj uhapšeni mnogi lideri opozicije, pod optužbom za spremanje puča (→ Brestovski proces).
* 14. 9. - Izbori u Nemačkoj, veliki skok nacista, koji postaju druga stranka po snazi: SDP 143 poslanika (-10), Nacisti 107 (+95 !), Komunisti 77 (+23) itd.
* septembar - Turska vojska porazila Kurdsku Republiku Ararat na istoku zemlje i povratila je u sastav zemlje.
* septembar - Ljubinka Bobić snima u Parizu jugoslovensku verziju filma *Paramount on Parade*, što bi bio prvi "domaći" ton-film.
* 27. 9. - U Argentini osnovan veliki sindikat CGT (*Confederación General del Trabajo*).

### Oktobar/Listopad

* 1. 10. - U Londonu je otvorena sedma Imperijalna konferencija. Središnja tema bila je težnja za užim povezivanjem zemalja Imperije.
* 5. 10. - U Ateni je počeo *prvi Balkanski kongres* koji je trebao pridonijeti gospodarskoj suradnji balkanskih naroda i rješavanju pitanja manjina (učestvuju Bugarska, Grčka, Rumunija, Turska i Jugoslavija, začetak Balkanskog pakta).
* 5. 10. - Britanski kruti vazdušni brod R101 se ruši u Francuskoj na svom prvom putovanju, gine 48 ljudi.
* 12. 10. - U Beču zvanično otvoren Karl-Marx-Hof, najduža stambena zgrada na svetu.
* 14. 10. - Pripadnici pokreta Lapua kidnapovali bivšeg predsednika Ståhlberga i njegovu suprugu - podrška za pokret slabi, napuštaju ga umereni pa kontrolu uzimaju ekstremisti.

Getúlio Vargas imenuje ministre
* 20. 10. - Passfieldova bela knjiga - ograničeno useljavanje Jevreja u mandatnu Palestinu, usled prošlogodišnjih nereda; ali već sledećeg februara, MacDonaldovim pismom praktično opovrgnuta.
* 22. 10. - U Egiptu donesen novi ustav kojim je povećana vlast kralja i vlade na račun parlamenta, u kome dominira partija Wafd (stari ustav, iz 1923, vraćen 1935).
* 24. 10. - Brazilska revolucija označava kraj Prve Brazilske Republike, obeležene koronelizmom i politikom café com leite. Predsednik Washington Luís zbačen od Vargasovih pristalica, sprečena inauguracija izabranog Júlia Prestesa, zakazana za 15. novembar.
* 25. 10. - Venčanje bugarskog cara Borisa III i italijanske princeze Đovane u Assisiju - približavanje Italije i Bugarske (pojačanje antijugoslovenskog prstena u kome su već Albanija i Mađarska).
* 30. 10. - Senigallijski zemljotres u centralnoj Italiji: razoran, ali ne više od 18 žrtava, zahvaljujući prethodnom slabijem udaru; osetio se i u Istri.
* 31. 10. - U Beogradu ustoličen Ibrahim Maglajlić, čime je sedište reis-ul-uleme premešteno iz Sarajeva.
* oktobar - U Salcburgu se sastali Vlatko Maček, Ante Pavelić, Košutić i Krnjević.

### Novembar/Studeni

Spomenik zahvalnosti Francuskoj
* 1. 11. - Prikazan rani zvučni film na širokom ekranu *The Big Trail*, prva glavna uloga Johna Wayna - finansijski neuspeh zbog Velike depresije.
* 2. 11. - Haile Selasije krunisan za cara.
* 3. 11. - Getúlio Vargas postaje predsednik Brazila (diktator do 1945, demokratski izabran 1951-54).
* 4. 11. - Rat na centralnim ravnicama u Kini se završava Chiang Kai-shekovom pobedom - ali oko 300.000 vojnika je izbačeno iz stroja, vlada je blizu bankrota, Mandžurija je oslabljena, kao i kampanja protiv komunista.
* 5. 11. - 3. dodjela Oscara: najbolji film i režija *All Quiet on the Western Front*.
* 7. 11. - Otvoren novi Lenjinov mauzolej.
* 11. 11. - Svečano otkriven Spomenik zahvalnosti Francuskoj na beogradskom Kalemegdanu.
* 12. 11. - Otvorena prva Konferencija okruglog stola o Indiji u Londonu, Indijski nacionalni kongres i poslovni lideri je bojkotuju.
* 14. 11. - Ultranacionalista upucao i teško ranio japanskog premijera Hamaguchija.
* 15. 11. - Prikazan film *Hell's Angels*, prva veća uloga Jean Harlow.
* novembar - Prva kampanja opkoljavanja protiv sovjeta u južnom Jiangxiju - kineski nacionalisti pokušavaju da unište komuniste ali ovi odnose pobedu u januaru; Maova supruga Yang Kaihui je pogubljena 14-og, kao i njegova sestra.
* 23. 11. - Patrijarh SPC osvetio Crkvu Svetog Aleksandra Nevskog u Beogradu, u prisustvu kralja Aleksandra.

Crkva Svetog Aleksandra Nevskog
* 23. 11. - U Poljskoj održani izbori, nazvani Brestovski, jer su u Brestovskoj tvrđavi zatvoreni mnogi opozicionari.
* 25. 11. - Prvo poznato izlećenje penicilinom: Cecil George Paine u Sheffieldu izlečio očnu infekciju kod odojčeta.
* 25. 11. - 7. 12. - Suđenje Industrijskoj partiji ("Prompartiji") - montirani proces nekim ekonomistima i inženjerima u SSSR - pet smrtnih presuda, pretvorene u robiju.
* 29. 11. - Premijera Buñuelovog filma *L'Âge d'or* - film zabranjen nakon desničarskih ispada u Francuskoj.

### Decembar/Prosinac

* 7. 12. - Bostonska televizijska stanica W1WX prenosi sliku CBS radio orkestra, emisija uključuje i prvu TV reklamu.
* 4. 12. - U Nemačkoj prikazan film "Na zapadu ništa novo" - zabranjen 10. 12. nakon što su nacisti ometali prikazivanje.
* 12. 12. - Pobuna u Jaci (Haci): pokušaj prorepublikanskog vojnog udara u Španiji, tri dana ranije nego što je bilo predviđeno - kapetani Fermín Galán Rodríguez i Ángel García Hernández streljani dva dana kasnije.
* 15. 12. - Ramón Franco pokušao da u Madridu pokrene republikansku revoluciju.

Grant Wood: "Američka gotika"
* 19. 12. - Erupcija Merapija na Javi, stradalo 13 sela i 1.400 ljudi.
* 19. 12. - Vjačeslav Molotov je novi predsednik Saveta narodnih komesara SSSR (do 1941), umesto Alekseja Rikova, koji je dva dana kasnije izbačen iz Politbiroa (tu ga zamenjuje Sergo Ordžonikidze).
* 22. 12. - Izbija pobuna u Britanskoj Burmi, pod uticajem bivšeg monaha Saya Sana koji se u oktobru krunisao za kralja.
* 28. 12. - Mahatma Gandi odlazi u Veliku Britaniju na pregovore.
* 29. 12. - Muhammad Iqbal uvodi Teoriju dve nacije u Britanskoj Indiji, ocrtavajući viziju Pakistana.
* 31. 12. - Papska enciklika *Casti connubii*: naglašava se svetost braka, zabranjuje kontracepcija i reafirmira zabrana abortusa.

### Kroz godinu

* Velika ekonomska kriza zahvatila i Jugoslaviju, prvo u vidu poljoprivredne krize ("slom trgovine žitom").
* Neka carina na gramofonske ploče u Jugoslaviji, zajedno sa uvođenjem radija, dovodi do velikog pada njihove prodaje.
* Prohibicija u SAD: desetine hiljada ljudi zahvatila paraliza od kontaminiranog đumbirnog ekstrakta.

## Rođenja

### Januar/Siječanj – Februar/Veljača

* 4. 1. - Joža Vlahović, novinar i pokretač tjednika "Danas" († 2004)
* 11. 1. - Rod Taylor, glumac († 2015)
* 16. 1. - Norman Podhoretz, neokonzervativni autor († 2025)
* 20. 1. - Buzz Aldrin, astronaut, drugi čovek na Mesecu
* 30. 1. - Gene Hackman, glumac († 2025)
* 1. 2. - Ante Pažanin, filozof, politolog († 2015)
* 4. 2. - Borislav Pekić, srpski književnik († 1992)
* 5. 2. - Mihail Ostrovidov, filmski i TV snimatelj († 2016)
* 8. 2. - Petar Banićević, glumac i profesor († 2006)
* 10. 2. - Robert Wagner, glumac
* 11. 2. - Mary Quant, modna kreatorka († 2023)
* 14. 2. - Relja Bašić, glumac i redatelj († 2017)
* 20. 2. - Miodrag Bulatović, književnik († 1991)
* 24. 2. - The Big Bopper, rock & roll zvezda († 1959)
* 27. 2. - Jovan Krkobabić, srpski političar († 2014)

### Mart/Ožujak – April/Travanj

* 3. 3. - Ion Iliescu, predsednik Rumunije († 2025)
* 4. 3. - Mile Lojpur, pionir rokenrola († 2005)
* 8. 3. - Zagorka Golubović, antropolog, sociolog († 2019)
* 14. 3. - Jagoda Buić, scenograf i kostimograf († 2022)
* 16. 3. - Izet Sarajlić, bosanskohercegovački književnik († 2002.)
* 22. 3. - Stephen Sondheim, kompozitor, tekstopisac († 2021)
* 22. 3. - Pat Robertson, teleevangelista († 2023)
* 24. 3. - Steve McQueen, glumac († 1980)
* 24. 3. - David Dacko, prvi predsednik Centrafričke Republike († 2003)
* 26. 3. - Sandra Day O'Connor, prva žena u Vrhovnom sudu SAD († 2023)
* 27. 3. - Ernest Ačkun, klarinetista († 2001)
* 29. 3. - Vanča Kljaković, glumac, pisac, redatelj († 2010)
* 31. 3. - Berislav Kosier, srpski književnik († 2002)
* 3. 4. - Helmut Kohl, kancelar Nemačke († 2017)
* 11. 4. - Anton LaVey, osnivač Crkve Satane († 1997)
* 13. 4. - Sava Vuković, episkop šumadijski († 2001)
* 24. 4. - Richard Donner, filmski režiser († 2021)
* 28. 4. - Theodor Meron, predsednik ICTY

### Maj/Svibanj – Jun/Lipanj

* 4. 5. - Miljan Miljanić, fudbaler, trener, funkcioner († 2012)
* 8. 5. - Olga Stanisavljević, glumica († 1987)
* 11. 5. - Dejan Despić, kompozitor, muzički teoretičar, akademik SANU († 2024)
* 14. 5. - Stane Brovet, admiral JNA († 2007)
* 15. 5. - Jasper Johns, slikar, grafičar
* 19. 5. - Nikica Kalogjera, skladatelj i dirigent († 2006)
* 22. 5. - Harvey Milk, američki političar († 1978)
* 23. 5. - Aleksandar Matanović, šahovski velemajstor († 2023)
* 25. 5. - Sonia Rykiel, modna kreatorka († 2016)
* 30. 5. - Živorad Kovačević, gradonačelnik Beograda, diplomata († 2011)
* 31. 5. - Clint Eastwood, glumac, režiser, producent, političar
* 2. 6. - Pete Conrad, astronaut, treći čovek na Mesecu († 1999)
* 10. 6. - Branimir Živojinović, srpski prevodilac i književnik († 2007)
* 12. 6. - Stole Aranđelović, glumac († 1993)
* 14. 6. - Predrag Palavestra, srpski književnik i istoričar književnosti, akademik († 2014)
* 14. 6. - Bora Kostić (fudbaler) († 2011)
* 17. 6. - Vojislav Lubarda, književnik, akademik ANURS († 2013)
* 19. 6. - Gena Rowlands, glumica († 2024)
* 24. 6. - Claude Chabrol, filmski režiser († 2010)
* 27. 6. - Ross Perot, američki biznismen i političar († 2019)

### Jul/Srpanj – Avgust/Kolovoz

* 2. 7. - Carlos Menem, predsednik Argentine († 2021)
* 7. 7. - Biljana Plavšić, predsjednica RS, haški osuđenik
* 14. 7. - Dragoljub Mićunović, profesor, predsednik Skupštine SCG († 2026)
* 15. 7. - Jacques Derrida, filozof († 2004)
* 18. 7. - Burt Kwouk, glumac († 2016)
* 24. 7. - Predrag Ivanović, džez muzičar i kompozitor († 2010)
* 28. 7. - Gvozden Radičević, pevač († 2019)
* 1. 8. - Pierre Bourdieu, sociolog, antropolog, filozof († 2002)
* 1. 8. - Lawrence Eagleburger, državni sekretar SAD († 2011)
* 5. 8. - Neil Armstrong, astronaut, prvi čovek na Mesecu († 2012)
* 7. 8. - Josip Gabrić, stolnotenisač, političar († 2014)
* 8. 8. - Božidar Kovaček, istoričar književnosti, teatrolog, pred. Matice srpske († 2007)
* 11. 8. - Bratislav Grbić, glumac († 2005)
* 12. 8. - George Soros, investitor, autor, filantrop
* 13. 8. - Lena Politeo, glumica († 2014)
* 14. 8. - Miladin Životić, filozof, profesor († 1997)
* 21. 8. - Princess Margaret, Countess of Snowdon, mlađa sestra Elisabeth II († 2002)
* 22. 8. - Boris Magaš, arhitekt († 2013)
* 25. 8. - Sean Connery, glumac († 2020)
* 28. 8. - Patrijarh srpski Irinej, poglavar SPC († 2020)
* 28. 8. - Ben Gazzara, glumac († 2012)
* 30. 8. - Warren Buffett, investitor, milijarder

### Septembar/Rujan – Oktobar/Listopad

* 2. 9. - Milena Dapčević, glumica († 2018)
* 7. 9. - Baudouin, kralj Belgijanaca († 1993)
* 14. 9. - Zvonimir Torjanac, glumac († 2014)
* 17. 9. - Edgar Mitchell, astronaut, šesti čovek na Mesecu († 2016)
* 18. 9. - Vlado Gotovac, hrvatski pisac, filozof, političar († 2000)
* 21. 9. - Mirko Bulović, glumac († 2009)
* 23. 9. - Ray Charles, kantautor, muzičar, kompozitor († 2004)
* 25. 9. - Nino Cerruti, modni kreator († 2022)
* 27. 9. - Miroslava Mira Čohadžić, kostimograf († 2002)
* 28. 9. - Dejan Kosanović, filmski i TV reditelj († 2013)
* 28. 9. - Boris Festini, glumac († 2013)
* 28. 9. - Marko Orlandić, predsjednik Predsjedništva SR Crne Gore († 2019)
* 30. 9. - Ivan Aralica, hrvatski književnik
* 1. 10. - Philippe Noiret, glumac († 2006)
* 1. 10. - Richard Harris, glumac († 2002)
* 3. 10. - Krsto Cviić, hrvatski novinar († 2010.)
* 5. 10. - Pavel Popovič, kosmonaut († 2009)
* 6. 10. - Hafez al-Assad, general, predsednik Sirije († 2000)
* 10. 10. - Harold Pinter, britanski pisac i nobelovac († 2008)
* 11. 10. - Zdravko Velimirović, filmski reditelj i scenarista († 2005)
* 11. 10. - Dimitrije Bogdanović, istoričar i akademik († 1986)
* 14. 10. - Mobutu Sese Seko, predsednik Zaira († 1997)
* 17. 10. - Dragoslav Antonijević, etnolog i akademik († 2001)
* 17. 10. - Robert Atkins, nutricionista († 2003)
* 18. 10. - Tomo Kuruzović, glumac († 2017)
* 22. 10. - Todor Veselinović, fudbaler, trener († 2017)
* 25. 10. - Mića Milošević, filmski i TV reditelj († 2020)
* 28. 10. - Bernie Ecclestone, šef Formule 1
* 31. 10. - Michael Collins, astronaut na Apollu 11 († 2021)

### Novembar/Studeni – Decembar/Prosinac

* 15. 11. - J. G. Ballard, književnik († 2009)
* 16. 11. - Salvatore Riina, sicilijanski mafijaš († 2017)
* 17. 11. - Dragoslav Mihailović, književnik, akademik SANU († 2023)
* 19. 11. - Žiža Stojanović, glumica († 2025)
* 19. 11. - Christian Schwarz-Schilling, nemački političar, visoki predstavnik za BiH († 2026)
* 1. 12. - Milutin Butković, glumac († 1997)
* 2. 12. - Vlatko Pavletić, književnik i političar, hrvatski akademik († 2007)
* 3. 12. - Jean-Luc Godard, filmski režiser, scenarista († 2022)
* 7. 12. - Breda Kalef, operska pevačica († 2023)
* 8. 12. - Maximilian Schell, glumac († 2014)
* 11. 12. - Jean-Louis Trintignant, glumac († 2022)
* 17. 12. - Bob Guccione, osnivač "Penthouse"-a († 2010)
* 26. 12. - Wilferd Madelung, nemački orijentalista († 2023)

### Kroz godinu

* Radoslav Stojanović, pravnik, političar († 2011)

## Smrti

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 18. 1. - Žarko Savić, operski pevač, bas (\* 1861)
* 24. 1. - Mitrofan Rajić, episkop braničevski (\* 1873)
* 3. 2. - Michele Bianchi, fašistički lider (\* 1883)
* 4. 2. - Milenko Vukomanović, istoričar (\* 1867)
* 15. 2. - Giulio Douhet, teoretičar vazdušnog rata (\* 1869)
* 21. 2. - Ahmed-šah Kadžar, bivši i poslednji kadžarski šah Persije (\* 1898)
* 23. 2. - Mabel Normand, glumica (\* 1892)
* 23. 2. - Horst Wessel, pripadnik SA, pisac reči nacističke himne (\* 1907)
* 2. 3. - D. H. Lawrence, engleski pisac (\* 1885)
* 6. 3. - Alfred von Tirpitz, nemački admiral i administrator (\* 1849)
* 16. 3. - Miguel Primo de Rivera, španski general, bivši diktator (\* 1870)
* 8. 3. - William Howard Taft, bivši predsednik SAD, predsednik Vrhovnog suda (\* 1857)
* 18. 3. - Matko Laginja, hrvatski pravnik i političar (\* 1852.)
* 19. 3. - Arthur Balfour, bivši premijer UK (\* 1848)
* 19. 3. - Wilfrid Voynich, revolucionar, antikvar, bibliofil (\* 1865)

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 2. 4. - Zaudita I, carica Etiopije (\* 1876)
* 6. 4. - Patrijarh srpski Dimitrije, poglavar SPC (\* 1846)
* 14. 4. - Vladimir Majakovski, pesnik (\* 1893.)
* april - Marko Mašanović, član Politbiroa CK KPJ (\* 1894)
* 28. 4. - Mihailo Živković - Gvozdeni, srpski general (\* 1856)
* 11. 5. - Bogdan Medaković, advokat, bivši predsjednik Hrvatskog sabora (\* 1854)
* 13. 5. - Fridtjof Nansen, norveški istraživač (\* 1861)
* 5. 6. - Paskin, slikar iz Bugarske (\* 1885)
* 16. 6. - Ljubomir Stojanović, srpski političar i filolog (\* 1860)

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 1. 7. - Maximilian Njegovan, austro-ugarski admiral (\* 1858.)
* 7. 7. - Arthur Conan Doyle, engleski književnik (\* 1859.)
* 23. 7. - Glenn Curtiss, pionir avijacije i avio-industrije (\* 1878)
* 6. 8. - Čiča Ilija Stanojević, srpski glumac (\* 1859)
* 14. 8. - Pero Popović Aga, sekretar SKOJ-a (\* 1905)
* 14. 8. - Josip Kolumbo, sekretar SKOJ-a (\* 1905)
* 19. 8. - Juraj Plančić, slikar (\* 1899)
* 26. 8. - Lon Chaney Senior, glumac (\* 1883)
* 31. 8. - Vladan Đorđević, srpski lekar, političar, diplomata (\* 1844)
* 14. 9. - Sava Urošević, mineralog, rektor BU, akademik (\* 1863)
* 21. 9. - John Thompson Dorrance, hemičar, tvorac kondenzovane supe (\* 1873)
* 28. 9. - Dušan Mitrović (planinar) (\* 1875)
* 29. 9. - Ilja Rjepin, slikar (\* 1844)

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 15. 10. - Herbert Henry Dow, osnivač firme *Dow Chemical* (\* 1866)
* 15. 10. - Risto Samardžić, član Politbiroa CK KPJ (\* 1895)
* 9. 11. - Menci Klement Crnčić, hrvatski slikar i grafičar (\* 1865.)
* novembar - Alfred Wegener, geofizičar, meteorolog (\* 1880)
* 27. 11. - Velimir Vukićević, bivši predsednik vlade KJ (\* 1871)
* 30. 11. - Mary Harris - *Mother Jones*, borac za radnička prava, organizatorka (\* 1837)
* 13. 12. - Fritz Pregl, hemičar, nobelovac (\* 1869)

## Nobelova nagrada za 1930. godinu

* **Fizika**: Čandrasekara Venkata Raman (rad na rasejanju svetlosti i za otkriće efekta nazvanog po njemu)
* **Kemija**: Hans Fischer (istraživanje strukture hema i hlorofila a naročito za sintezu hema)
* **Fiziologija i medicina**: Karl Landsteiner (otkriće ljudskih krvnih grupa)
* **Književnost**: Sinclair Lewis (energična i slikovita veština opisa i sposobnost da, dovitljivošću i humorom, stvori nove tipove likova)
* **Mir**: Nathan Söderblom (lider u ekumenskom pokretu)

## Reference

## Vanjske veze

* (`en`) Chronology 1930, University of Indiana
* (`en`) Yugoslavia: Leak Arhivirano 2010-07-17 na Wayback Machine-u, *Time* magazin, 17. februar 1930. (o navodnom prikrivanju postavljanja spomen ploče Gavrilu Principu)