# Paul Newman

| Paul Newman |
| --- |
| Joanne Woodward i Paul Newman 1958. godine |
| Biografske informacije |
| Rođenje | Paul Leonard Newman (1925-januara-26)26. januara 1925. Cleveland, Ohio, USA |
| Smrt | 26. septembra 2008. (dob: 83) Westport, Connecticut, USA |
| Supružnik | Jackie Witte (1949–1958) Joanne Woodward (1958–2008) |
| Opus |
| Djelatni period | 1952 - 2008 |
|  |
|

| proširiNagrade |
| --- |
| **Oscar za najboljeg glumca** 1986 *The Color of Money* **Emmy za sporednog glumac u miniseriji ili filmu** 2005 *Empire Falls* **Zlatni globus za režiju igranog filma** 1968 *Rachel, Rachel* **Najbolji glumac u Cannesu** 1958 *The Long, Hot Summer* |

 |
|  |

**Pol Njuman** (engleski: *Paul Newman*) je bio američki glumac, režiser, producent, preduzetnik, vozač auto trka i humanitarac, rođen 26. januara 1925. godine u Klivlendu (Ohajo), a umro 26. septembra 2008. u Vestportu (Konektikat). U svojoj karijeri nagrađivan je nagradama kao što su: Oskar, Zlatni globus, Udruženja filmskih glumaca, Emi, kao i mnogim počasnim nagradama i priznanjima. Osnivač je kompanije Newman's Own, iz koje donira celi profit i priloge u dobrotvorne svrhe. Do maja 2007. godine ove donacije su premašile 220.000.000 dolara. Njuman je umro od raka pluća u svom domu u Vestportu (Konektikat).

## Rani život

Rođen je u Šejker Hajtsu (predgrađe Klivlenda), kao sin Tereze (rođene Fetzer ili Fetsko; slovački Terézia Fecková) i Artura Samjuela Njumana koji je vodio prodavnicu sportske opreme. Njegov otac je bio jevrejske, a njegova majka katoličke veroispovesti. Majka mu je bila slovakinja, rođena u Ptičie (bivši Peticse) u tadašnjoj Austrougarskoj (sadašnja Slovačka). Njuman se izjašnjavao kao jevrej, navodeći da je to "veći izazov". Njegova majka je radila u prodavnici njegovog oca dok je odgajala njega i njegovog brata Artura (koji je kasanije postao producent).

Njuman je pokazao rani interes za glumu, u čemu ga je njegova majka ohrabrivala. Sa sedam godina je imao svoj glumački debi u školskoj produkciji koja se zvala *Robin Hud*. Maturirao je na Srednjoj školi Šejker Hajts 1943. godine, a kasnije je pohađao Univerzitet Ohajo u Atensu (Ohajo) gde se pridružio bratstvu Phi Kappa Tau.

## Filmska karijera

Na Brodveju je debitovao u komadu Vilijama Indža *Piknik* zajedno sa glumicom Kim Stenli. Potom je nastupao u dramama *Sati očaja* i *Slatka ptica mladosti* sa glumicom Džeraldinom Pejdž. Godine 1962. zaigrao je i u filmskoj verziji *Slatke ptice mladosti* ponovo sa Džeraldinom Pejdž.

Njegov prvi film je bio *Srebrni putir* (1954), da bi kasnije usledile kritičarski hvaljene uloge u filmovima: *Neko tamo gore me voli* (1956), kao bokser Roki Grazijano; *Mačka na usijanom limenom krovu* (1958), gde je igrao sa Elizabet Tejlor; i *Mladi iz Filadelfije* (1959), sa Barbarom Raš i Robertom Vonom.

Njuman se pojavio na audiciji zajedno sa Džejmsom Dinom za film Istočno od raja (1955). Din je dobio ulogu Kala Traska dok je uloga Arona Traska, prvobitno namenjena Njumanu, dodeljena Ričardu Davalosu. Iste godine igrao je zajedno sa Evom Mari Sejnt i Frenkom Sinatrom u predstavi Torntona Vajdlera *Naš grad*. Predstava je prikazana uživo i u boji preko televizije.

Njuman je bio jedan od nekoliko glumaca koji je uspešno nastavio karijeru iz 50-ih u 60-e i 70-e. Njegova pobunjenička ličnost je prihvaćena i od sledeće generacije. Njegovi poznatiji filmovi 60-ih i 70-ih su: *Egzodus* (1960), *Hazarder* (1961), *Had* (1963), *Pokretna meta* (1966), *Hombre* (1967), *Hladnoruki kažnjenik* (1967), *Pakleni toranj* (1974), *Surova igra* (1977) i *Presuda* (1982). Sarađivao je sa glumcem Robertom Redfordom i režiserom Džordžom Rojom Hilom u filmovima *Buč Kasidi i Sandens Kid* (1969) i *Žaoka*  (1973). Najviše je sarađivao sa suprugom, glumicom Džoanom Vudvard i to u filmovima *Dugo toplo leto* (1958), *Okupite se oko zastave, momci!* (1958), *S terase* (1960), *Pariski bluz* (1961), *A New Kind of Love* (1963), *Winning* (1969), *WUSA* (1970), *The Drowning Pool* (1975), *Hari i sin* (1984) i *Gospodin i gospođa Bridž*. Takođe, zajedno su igrali i u mini-seriji *Empire Falls*, ali nisu imali zajedničkih scena.

Dvadesetpet godina nakon filma "Hazarder" (1961), u kome je igrao Edija Felsona, reprizirao je istu ulogu u filmu Martina Skorsezea Boja novca. Za ulogu u ovom filmu je nagrađen Oskarom za najboljeg glavnog glumca.

Godine 2003. je ponovio ulogu u predstavi *Our Town* pa je nominiran za nagrade Toni i Emi. Njegova poslednja filmska uloga na ekranu je bila uloga šefa mafije Džona Runija u filmu *Put bez povratka* gde je igrao zajedno sa Tomom Henksom. Nakon toga je pozajmio glas u animiranom filmu *Cars* a bio je i narator u filmu *Dejl*, koji govori u legandarnom NASCAR vozaču Dejlu Ernhartu.

Njuman se povukao iz glumačkog posla 25. maja 2007. godine sa obrazloženjem da ne može da nastavi da glumi na nivou na kojem bi on hteo.

## Brakovi i porodica

Njuman se ženio dva puta. Njegov prvi brak je bio sa Džeki Viti sa kojom je bio u braku od 1949. do 1958. godine. Sa Viti je imao sina Skota i dve kćerke Suzanu Kendal i Stefani. Njegov sin Skot Njuman koji se pojavio u filmovima Breakheart Pass, Pakleni toranj i Fraternity Row je umro od predoziranja drogom. Nakon toga Pol Njuman je u sećanje na svog sina osnovao Centar Skota Njumana za zavisnike od droge. Suzana pravi dokumentarne filmove, a i glumica je, kako u pozorištu tako i na filmu. Bila je koproducent u Njumanovam filmu The Shadow Box, za koga je nominovana za nagradu Emi.

Njegov drugi brak je bio sa glumicom Džoanom Vudvard s kojim se venčao 29. januara 1958. godine. Sa njom ima tri kćerke Elenor "Nel" Terezu (1959), Melisu "Lizi" Stjuart (1961) i Kler "Kleu" Oliviju (1965). Njegova kćerka Elenor (u filmu potpisana kao Nel Pots) je igrala jednu od glavnih uloga pored svoje majke u filmu koga je Njuman režirao, film se zvao Uticaj gama-zraka na sablasne nevene.

Živeo je daleko od holivudskog okruženja u Vestportu (Konektikat), gde je bio posvećen svojoj supruzi i porodici. Kada su ga pitali o njegovoj otuđenosti, odgovorio je: "Zašto ići napolje po hamburger, kada možeš imati odrezak kod kuće".

## Filmografija

| God. | Srpski naziv | Originalni naziv | Uloga
 |
| --- | --- | --- | --- |
| **Glumac** |
| 1954
 | *Srebrni putir* | *The Silver Chalice* | Bazil
 |
| 1956
 | *Neko tamo gore me voli* | *Somebody Up There Likes Me* | Roki Grazijano
 |
| *Mučenje* | *The Rack* | kapetan Edvard V. Hol mlađi
 |
| 1957
 | *Priča o Helen Morgan* | *The Helen Morgan Story* | Lari Maduks
 |
|  *Dok ne isplove*  | *Until They Sail* | kapetan Džek Harding
 |
| 1958
 | Dugo toplo leto
 | *The Long, Hot Summer* | Ben Kvik
 |
| Levoruki revolveraš
 | *The Left Handed Gun* | Bili Kid
 |
| Mačka na usijanom limenom krovu
 | *Cat on a Hot Tin Roof* | Brik Polit
 |
| Okupite se oko zastave, momci
 | *Rally 'Round the Flag, Boys!* | Hari Banerman
 |
| 1959
 | Mladi iz Filadelfije
 | *The Young Philadelphians* | Entoni Džadson Lorens
 |
| 1960
 | S terase
 | *From the Terrace* | Dejvid Alfred Iton
 |
| Egzodus
 | *Exodus* | Ari Ben Kanan
 |
| 1961
 | Hazarder
 | *The Hustler* | Edi Felson
 |
| Pariski bluz
 | *Paris Blues* | Ram Bouen
 |
| 1962
 | Slatka ptica mladosti
 | *Sweet Bird of Youth* | Čans Vejn
 |
| Avanture mladog čoveka
 | *Hemingway's Adventures of a Young Man* | Ad Fransis, Batler
 |
| 1963
 | Had
 | *Hud* | Had Banon
 |
|  | *A New Kind of Love* | Stiv Šerman
 |
| Nagrada
 | *The Prize* | Endru Krejg
 |
| 1964
 |  | *What a Way to Go!* | Lari Flint
 |
|  | *The Outrage* | Huan Karasko
 |
| 1965
 |  | *Lady L* | Armand Denis
 |
| 1966
 | Pokretna meta
 | *Harper* | Lu Harper
 |
| Pocepana zavesa
 | *Torn Curtain* | prof Majkl Armstrong
 |
| 1967
 | Hombre
 | *Hombre* | Džon Rasel
 |
| Hladnoruki kažnjenik
 | *Cool Hand Luke* | Luk Džekson
 |
| 1968
 | Tajni rat Harija Friga
 | *The Secret War of Harry Frigg* | redov Hari Frig
 |
| 1969
 | Paklena staza Inidijanapolisa
 | *Winning* | Frenk Kapjua
 |
| Buč Kasidi i Sandens Kid
 | *Butch Cassidy and the Sundance Kid* | Buč Kasidi
 |
| 1970
 |  | *WUSA* | Rajnhart
 |
| 1971
 |  | *Sometimes a Great Notion* | Henk Stamper
 |
| 1972
 | Džeparac
 | *Pocket Money* | Džim Kejn
 |
| Život i vreme sudije Roja Bina
 | *The Life and Times of Judge Roy Bean* | Roj Bin
 |
| 1973
 | Čovek iz Australije
 | *The MacKintosh Man* | Džozef Rirden
 |
| Žaoka
 | *The Sting* | Henri Gondorf
 |
| 1974
 | Pakleni toranj
 | *The Towering Inferno* | Dag Roberts
 |
| 1975
 |  | *The Drowning Pool* | Lu Harper
 |
| 1976
 | Bafalo Bil i Indijanci
 | *Buffalo Bill and the Indians* | Vilijam F. "Bafalo Bil" Kodi
 |
| 1977
 | Surova igra
 | *Slap Shot* | Redži "Redž" Danlop
 |
| 1979
 | Kvintet
 | *Quintet* | Eseks
 |
| 1980
 | Kad je kraj blizu
 | *When Time Ran Out...* | Henk Anderson
 |
| 1981
 |  | *Fort Apache the Bronx* | Merfi
 |
| Bez pakosti
 | *Absence of Malice* | Majkl Kolin Galager
 |
| 1982
 |  | *Come Along with Me* |  |
| Presuda
 | *The Verdict* | Frenk Galvin
 |
| 1984
 | Hari i sin
 | *Harry and Son* | Hari Kič
 |
| 1986
 | Boja novca
 | *The Color of Money* | Edi Felson
 |
| 1989
 | Debeljko i mališa
 | *Fat Man and Little Boy* | general Lesli R. Grouvs
 |
|  | *Blaze* | Erl K. Long
 |
| 1990
 | Gospodin i gospođa Bridž
 | *Mr. and Mrs. Bridge* | Volter Bridž
 |
| 1993
 |  | *La Classe américaine* | Dejv
 |
| 1994
 | Veliki skok
 | *The Hudsucker Proxy* | Sidni DŽ. Masberger
 |
| Ničija budala
 | *Nobody's Fool* | Donald DŽ. "Sali" Salivan
 |
| 1998
 | Sumrak
 | *Twilight* | Hari Ros
 |
| 1999
 | Poruka u boci
 | *Message in a Bottle* | Dodž Blejk
 |
| 2000
 | Gde je lova
 | *Where the Money Is* | Henri Maning
 |
| 2002
 | Put bez povratka
 | *Road to Perdition* | Džon Runi
 |
| 2003
 | Naš grad
 | *Our Town* | Pozorišni producent
 |
| 2005
 |  | *Empire Falls* | Maks Robi
 |
|  | *Magnificent Desolation: Walking on the Moon 3D* | Dejv Skot
 |
| 2006
 |  | *Cars* | Dok Hadson
 |
| 2007
 | Dejl
 | *Dale* | pripovedač
 |
| **Režiser i producent** |
| 1968
 | Rejčel, Rejčel
 | *Rachel, Rachel* | režiser
 |
| 1969
 |  | *Butch Cassidy and the Sundance Kid* | izvršni koproducent (nepotpisan)
 |
|  | *Winning* | izvršni koproducent (nepotpisan)
 |
| 1970
 |  | *WUSA* | koproducent
 |
| 1971
 | Nikad ne popuštaj
 | *Sometimes a Great Notion* | režiser i izvršni koproducent
 |
| Mogli bi biti divovi
 | *They Might Be Giants* | producent
 |
| 1972
 | Uticaj gama-zraka na sablasne nevene
 | *The Effect of Gamma Rays on Man-in-the-Moon Marigolds* | režiser i producent
 |
| Život i vreme sudije Roja Bina
 | *The Life and Times of Judge Roy Bean* | izvršni koproducent (nepotpisan)
 |
| 1980
 |  | *The Shadow Box* | režiser
 |
| 1984
 | Hari i sin
 | *Harry & Son* | režiser i producent
 |
| 1984
 | Staklena menažerija
 | *The Glass Menagerie* |  |
| 2005
 |  | *Empire Falls* | producent
 |

## Reference

## Vanjske veze

* Paul Newman na sajtu IMDb