# Književnost

**Književnost**, termin nastao od reči *knjiga*, predstavlja prevod strane reči *literatura* i njen je najbliži sinonim. Termin literatura potiče iz latinskog jezika od reči *littera* – "slovo", nastao prevođenjem grčke reči sa istim značenjem *γραμματικη* (*τεχνη*) od *γραμμα* – "slovo".

Termin književnost upotrebljen u užem značenju označava umetničku književnost (beletristika, lepa književnost). Upotrebljen u širem značenju, termin književnost odnosi se i na dela nastala u procesu proučavanja književnosti, odnosno obuhvata i tekstove koji pripadaju književnoj kritici, književnoj istoriji i teoriji književnosti, koje zajedno sa metodologijom proučavanja književnosti konstituišu nauku o književnosti.

Termin *književnost* upotrebljava se da označi pisana dela koja imaju estetičku vrednost. Književna estetika stvara i razvija merila za razlikovanje umetničke reči od ostalih pojavnih oblika jezika.

Prema Aristotelu, osnovna podjela književnost je u tri roda epike, lirike i drame.

## Podele književnosti

Brojne su podele književnosti i kriterijumi na kojima se te podele zasnivaju: pripadnost određenoj epohi, periodu, pravcu, etničkoj zajednici, kulturno-geografskom području; kriterijum za podelu može biti i publika, kome je delo namenjeno; da li je autor poznat ili ne.

Polazeći od prirode samog dela, književnost se deli na književne rodove i vrste.

Široko je usvojena podela književnosti na tri roda:

* lirski,
* epski i
* dramski.

Književnost se može deliti i na:

* poeziju,
* prozu i
* dramu.

Književnost se najpre stvarala i prenosila usmenim putem. Ta vrsta književnosti naziva se usmenom ili narodnom književnošću. Od samih svojih početaka književnost je u vezi sa mitom i religijom. Stvarajući mitove, čovek je pokušavao da objasni svet koji ga je okruživao. Sa razvojem kritičke svesti čovek postepeno prestaje da veruje u mitove i mitske priče. Tog trenutka mit postaje književnost.

### Pisana ili umjetnička književnost

Umjetnička književnost, kao i usmena, ima tri osnovne grane: poeziju, prozu i dramu.

**Poezija**

Poezija je vrsta književnosti u kojoj se tekst piše u stihovima. Poezija obično sadrži niz stilskih figura uključujući rimu, metaforu, poređenje, gradaciju, hiperbolu, itd. Moguće je da je poezija najstarija vrsta književnost. Rani primjeri su Sumerski "Ep o Gilgamešu" (1700. pne), djelovi Biblije, i radovi Homera.

U različitim nacijama nalazimo različite vrste poezije. U grčkoj poeziji stihovi se rijetko rimuju, dok je u Italijanskoj i Francuskoj poeziji suprotan slučaj. Generalno gledajući, u britanskoj i njemačkoj poeziji rima je podjednako i prisutna i odsutna. Neke jezike karakteriše prirodan afinitet za duže stihove, dok je kod drugih izražena tendencija ka kraćim stihovima. Neke od ovih karakteristika su uvjetovane razlikama u leksici i gramatici samih jezika. Na primjer, neki jezici imaju veći fond riječi koje se rimuju, ili više sinonima od drugih.

Poezija je također ukomponovana u neke vrste drame, poput opere.

**Proza**

Proza je vrsta književnosti koja nije u stihovima i bliska je govornom jeziku. Proza često koristi različite stilske figure i teži slojevitom izrazu, metaforičnom i opštijem značenju.

Romani pripadaju prozi. Roman najčešće obuhvata više priča i književnih ličnosti povezanih u zajedničku fabulu. Jedan od prvih primera romana u Evropi je Apulejev "Zlatni magarac", zatim "Don Kihot" i srednjovekovni romani o Kralju Arturu, Aleksandru Velikom i drugi. Na Bliskom Istoku su poznate "Priče iz hiljadu i jedne noći", dok u Aziji nastaje priča "Tri Kraljevstva". Danas prozu nalazimo u različitim oblicima, od umetničke, akcione, fantastične, filozofske, istorijske... do publicistike, feljtona i novinarskih tekstova.

**Drama**

Drama je vrsta književnosti koja je nastala za vrijeme antičke Grčke i razvija se do dan danas. Drama se uglavnom ne piše da bi bila čitana već da bi bila prikazana u pozorištu. Tokom osamnestog i devetnestog vijeka, Opera je nastala kao kombinacija drame, poezije, i muzike.

Osnovne vrste drame su tragedija i komedija, koje se prvo pojavljuju nekoliko stoljeća prije naše ere. Staro-Grčka drama je, po legendi, nastala za vrijeme vjerskog festivala, kada se jedan pjevač odvojio od hora i počeo pjevati sam. Grčka tragedija se uglavnom bavila sa poznatim historijskim i mitološkim temama. Tragedije su (kao što su to i danas) tipično bile ozbiljne i ticale su se ljudske prirode. Za razliku od njih, komedije su većinom bile satirične i uvijek su imale sretan završetak. Grčki festivali bi obično imali tri tragedije i jednu komediju.

Književnost se može podeliti na duže istorijskoknjiževne vremenske odseke, epohe:

* Drevni istok
* Antika

1. Helenska književnost
2. Rimska književnost

* Srednji vek
* Humanizam
* Renesansa
* Barok
* Klasicizam
* Prosvetiteljstvo
* Romantizam
* Realizam
* Modernizam

1. Esteticizam
2. Avangarda
3. Kasni modernizam
4. Postmodernizam

## Književne vrste u umetničkoj književnosti

Epika:

Roman
Novela
Kratka priča
Crtica
Bajka
Basna
Epska pjesma
Ep= spev
Epopeja
Pripovetka
Lirika

Opisna= deskriptivna
Misaona= refleksivna
Programska
Ljubavna
Rodoljubiva
Socijalna
Saljiva
Elegija
Satiricna
Himna
Oda
Ditiramb
Epigram
Epitaf
Sonet
Gnoma
Drama

Tragedija
Komedija
Drama u uzem smislu
Lirsko-epske vrste

Balada
Romansa
Poema
Naučno-popularne vrste

dnevnik
memoari
putopisi
esej
biografija
autobiografija Bogdan Jovanic
## Književni žanrovi

Autobiografija
Bajka
Biografija
Dječja književnost
Dnevnik
Kriminalistički
Ljubavni
Misterija
Obiteljska saga
Povijesni
Saga
Satira
Spekulativna fikcija
Fantastika (fantasy)
Horror
Znanstvena fantastika
Triler
Western
## Vanjske veze