# 1851.

*Ovo je članak o godini 1851.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1820-e  1830-e  1840-e  – 1850-e –  1860-e  1870-e  1880-e  |
| Godine:
 | 1848 1849 1850 – **1851** – 1852 1853 1854
 |

1851.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1851.. (MDCCCLI) |
| Ab urbe condita
 | 2604.
 |
| Islamski
 | 1267–1268.
 |
| Iranski
 | 1229–1230.
 |
| Hebrejski
 | 5611–5612.
 |
| Bizantski
 | 7359–7360.
 |
| Koptski
 | 1567–1568.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1906–1907.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1773–1774.
 |
| • *Kali Yuga* | 4952–4953.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4487–4488.
 |
| • 60 godina
 | Yin Metal Svinja (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11851.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1851** (**MDCCCLI**) bila je redovna godina koja počinje u srijedu po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u ponedjeljak po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju godišnje kalendare).

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

Pečat Tajpinškog carstva
* 11. 1. (11. 2.?) - Jintianska pobuna označava "zvaničan" početak Tajpinškog ustanka u Kini, na čelu sa Hong Xiuquanom koji proglašava "Nebesko Carstvo Najvišeg Mira" (*Taiping Tianguo*).
* 21. 1. - Železnička nesreća kod Avenweddea u Nemačkoj, trojica poginulih, lakše povređen pruski princ Friedrich.
* 1. 2. - Prva nemačka podmornica, *Brandtaucher*, potonula u Kielu na probnoj vožnji.
* 9. 2. - Matica ilirska dobila pravila na glavnoj skupštini.
* 15. 2. - U Bostonu uhapšen odbegli rob Shadrach Minkins (prema prošlogodišnjem zakonu o odbeglim robovima), ali ga abolicionisti oslobodili iz sudnice.
* 1. 3. - Prvi broj časopisa "Pravdonoša" u Zadru (izlazi do rujna 1852, urednik Ante Kuzmanić).
* 11. 3. - Praizvedba Verdijeve opere *Rigoletto* u Veneciji.
* mart - Ljubomir Nenadović se susreo u Napulju sa Njegošem, do maja putuje s njim što će opisati u "Pismima iz Italije".
* mart - Frederick Scott Archer objavio kolodijumski proces fotografije (dominantna tehnika 1850-tih do 1880-tih).
* mart - Odlučeno da se Topolivnica premesti iz Beograda u Kragujevac (zgrada izgrađena 1853).
* 20. 3. - Omer-pašinom voljom ubijen hercegovački vezir Ali-paša Rizvanbegović.

Foucaultovo klatno u Panteonu (2010)
* 26. 3. - U pariskom Panteonu izveden eksperiment sa Foucaultovim klatnom.
* 27. 3. - Pripadnici jednog dobrovoljačkog bataljona naišli na Dolinu Yosemite u Kaliforniji i prvi ostavili izveštaj o njoj.
* 31. 3. - Raspuštena Vojska Schleswig-Holsteina (ishod Prvog rata za Šlezvig).

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 2. 4. - Mongkut (Rama IV) je novi kralj Sijama (Tajlanda) - krunisan je 15. maja, vlada do 1868.
* 14. 4. - Car Franjo Josip otvorio Carevinsko vijeće koje se sastoji od njegovih odabranika.
* 20. 4. - Liberalna pobuna u Santjagu, prva runda Čileanske revolucije - uprkos ovome, konzervativac Manuel Montt će biti izabran u junu a pobunjenici će biti poraženi do kraja decembra.
* 26. 4. - Pobuna oficira prinudila portugalsku kraljicu Mariju II da smeni markiza od Tomara i za premijera postavi vojvodu od Saldanhe (do 1856).

Svjetska izložba 1851
* 1. 5. - Kraljica Viktorija otvara u Londonu Veliku izložbu delâ industrije svih nacija (traje do 11. oktobra).
* 6. 5. - John Gorrie patentirao mašinu za pravljenje leda ali naprava ismejana.
* 14. 5. - Preds. Fillmore i mnoge visoke ličnosti otvaraju dvodnevnim putovanjem Erie železnicu, između reke Hudson i jezera Erie - sa 714 km najduža u SAD, prva sa telegrafom, u početku sa kolosekom od šest stopa/1829 mm.
* maj-avgust - Velika poplava na Srednjem zapadu SAD, uništen Des Moines, Iowa.
* 3. 6. - U Topčideru otvoreno prvo beogradsko strelište.
* 5. 6. - U SAD počinje objavljivanje feljtona "Čiča Tomina koliba".
* lipanj - Vjekoslav Karas portretira Omer-pašu Latasa u Travniku, što će Andrić opisati u romanu.
* lipanj - Matica ilirska predložila slavenskim književnim društvima sastanak u cilju približavanja "načina pisanja" kod Slavena - to izaziva pozornost ministra unutarnjih poslova von Bacha.
* 15. 6. - Jacob Fussell napravio u Pensilvaniji prvu fabriku sladoleda.
* 21. 6. - Adolf Anderssen i Lionel Kieseritzky odigrali Besmrtnu partiju u pauzi šahovskog turnira u Londonu.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 1. 7. - Kolonija Victoria izdvojena iz New South Walesa. Na teritoriji je pronađeno zlato što dovodi do zlatne groznice i velikog uvećanja stanovništva.
* 19. 7. - Francuska nacionalna skupština odbacila ustavne reforme koje je predložio predsednik Bonaparta, takođe je ukinula opšte pravo glasa kako bi ga lišila podrške.
* 23. 7. - Carevom voljom u Beču osnovan Centralni institut za meteorologiju i zemaljski magnetizam, najstariji meteo zavod na svetu.
* 28. 7. - Totalno pomračenje Sunca, u sh. krajevima prekriveno 80-90% diska.
* 29. 7. - Annibale de Gasparis otkrio asteroid 15 Eunomia, najveći kamenitog tipa.
* avgust - Narciso López preduzeo neuspešnu ekspediciju na špansku Kubu - ne nailazi na podršku, biće pogubljen 1. septembra.

Okruzi Vojvodstva
* 16. 8. - Parobrod *SS Baltic* prešao Atlantik za 9 dana, 19 sati i 26 minuta, čime je zaslužio Plavu vrpcu.
* avgust, druga polovina - Promenjena organizacija Vojvodstva, grof Koronini je novi guverner i predsednik zemaljske vlade; Vojvodstvo i Tamiški Banat podeljeni u pet okružja (lugoško, temišvarsko, torontalsko, somborsko i novosadsko).
* 18. 8. - Izbija Platinski rat između Brazila i Argentine oko utjecaja nad Urugvajem, Paragvajem i bazenom Rio de la Plate, argentinska opozicija se takođe bori protiv diktatora de Rosasa (do veljače '52).
* 20. 8. - Kitolovac *Ann Alexander* potopljen od ranjenog kita ulješure u južnom Pacifiku.
* 20. 8. - Austrijski car oglasio da ukida odgovornost bečkog ministarstva (vlade) prema narodnomu zastupstvu; istovremeno od ministra-predsednika i predsednika skupštine traži "savet" treba li zadržati ustav iz 1849.
* 22. 8. - Jahta *America* pobedila u trci kod Engleske, po njoj će biti nazvan trofej *America's Cup*.
* septembar - Ispod La Manša položen prvi podmorski komunikacioni kabl sa odgovarajućom zaštitom.
* 18. 9. - Osnovan *The New York Times* (u početku *The New York Daily Times*).

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

† Njegoš
* oktobar - Osnovana novinska agencija *Reuters*.
* oktobar - Knežev predstavnik (predsednik vlade) Avram Petronijević otišao u Carigrad na poziv turske vlade, pokušava da pokrene pitanje nasledstva kneževskog dostojanstva (tamo će ostati do smrti sledećeg aprila).
* 18. 10. - Objavljeno englesko izdanje romana *Moby-Dick*, pod naslovom *The Whale*; američko izdanje, pod poznatim naslovom, objavljeno sledećeg meseca.
* 24. 10. - William Lassell otkrio Uranove satelite Ariel i Umbriel.
* 31. 10. (19. 10. po j.k.) - Umro je Petar II Petrović Njegoš, vladika i vladar Crne Gore; naslediće ga sledeće godine Danilo, koji se trenutno nalazi u Sankt Petersburgu (pretendenti u zemlji su Pero Tomov i Đorđije Savov Petrović). Njegoš je prvobitno sahranjen u Cetinjskom manastiru a 1855. prenesen na Lovćen.
* 31. 10. - Upraviteljstvo varoši Beograda donelo pravila za gašenje požara.
* 13. 11. (1. 11. po j.k.) - Otvorena železnička pruga Sankt Petersburg - Moskva (Nikolajevska).
* 13. 11. - Dennyjeva družina stigla na mesto budućeg Seattlea.
* 18. 11. - Georg V postaje poslednji kralj Hanovera (do 1866).
* 26 - 27. 11. - Bombardovanje Saléa: francuska mornarica bombarduje marokanski grad čiji su građani opljačkali francuski teretnjak.

Državni udar u Francuskoj: konjica u Parizu
* 2. 12. - Državni udar u Francuskoj: predsednik Bonaparte raspustio Skupštinu, vratio univerzalno pravo glasa i najavio ustavne promene; oružani otpor je ubrzo ugušen.
* 13. 12. - Proglas bana Jelačića kojim poziva hrvatske rodoljube da sakupe 100.000 forinti za narodno kazalište u Zagrebu.
* 20. 12. - Na beogradskom Topčideru osnovana prva kazneno-popravna ustanova u Srbiji.
* 20 - 21. 12. - Francuski ustavni referendum navodno daje ogromnu većinu za predsednika Bonapartu.
* 22. 12. - Britanski inostrani ministar Palmerston prinuđen na ostavku jer je samovoljno čestitao Bonaparti na puču.
* 24. 12. - Požar u Kongresnoj biblioteci SAD.
* 26 - 27. 12. - Britanska mornarica bombarduje ostrvo Lagos, *oba* (vladar) Kosoko beži.
* 31. 12. - Franjo Josip I. izdaje Silvestrovski patent kojim je ukinut oktroirani austrijski ustav iz 1849 - neoapsolutizam traje do 1867, do 1859. naziva se Bachov apsolutizam.

### Kroz godinu

* Počinje izlaziti časopis *Arkiv za pověstnicu jugoslavensku* (do 1875), izdavač Ivan Kukuljević Sakcinski.
* Objavljena Njegoševa poema "Lažni car Šćepan Mali".
* U Zagrebu objavljeno djelo Ivana Franje Jukića "Zemljopis i poviestnica Bosne".
* Zabranjen ulazak u Vojvodinu listovima iz Srbije.
* Josip Juraj Štrosmajer postao i apostolski vikar za Srbiju.
* U Bosni ukinute spahije, čime je prevladano dvovlašće starog i novog plemstva; takođe ukinuti i esnafi.
* Druga knjiga pesama Branka Radičevića.
* Osnovana *New York and Mississippi Valley Printing Telegraph Company*, kasniji *Western Union*.
* Osnovana *B. B. and R. Knight Corporation*, kasniji *Fruit of the Loom*.
* Na inicijativu velikog vezira Mustafa Rešid-paše osnovan Savet znanja (*Encümen-i daniş*) za promovisanje učenosti.
* David Livingstone stigao na izvorište Zambezija.
* Mlada Cixi izabrana za jednu od supružnica kineskog cara Xianfenga.
* Otkriveno Ostrvo princa od Velsa (Nunavut).
* Nauka i tehnika:
	+ Objavljene Navier-Stokesove jednadžbe.
	+ Hermann von Helmholtz izmislio oftalmoskop.
	+ Auguste Comte počinje objavljivanje "Sistema pozitivne politike" (do '54).

### Umjetnost

* "Monarh glena (doline)", Landseer
* "Deveruša", Millais
* "Portret Matilde Juva Branca", Hayez
* "Washington prelazi Delaware", Leutze
* "Žetva", Daubigny

## Rođenja

* 18. 1. - Heinrich Friedjung, austrijski istoričar, novinar († 1920)
* 26. 2. - Slavko Cuvaj, ban Hrvatske († 1931)
* 19. 3. - Roque Sáenz Peña, predsednik Argentine († 1914)
* 19. 4. - Đorđe Krstić, slikar († 1907)
* 13. 5. - Laza Lazarević, srpski pisac († 1891)
* 20. 5. - Emile Berliner, pronalazač gramofonske ploče († 1929)
* 9. 6. - Charles Joseph Bonaparte, američki političar († 1921)
* 12. 6. - Oliver Lodge, fizičar († 1940)
* 8. 7. - Arthur Evans, arheolog († 1941)
* 14. 8. - Doc Holliday, zubar, kockar, revolveraš († 1887)
* 28. 8. - Ivan Tavčar, književnik, političar († 1923)
* 1. 9. - Karl Kellner, hemičar, mistik († 1905)
* 4. 9. - Andrija Fijan, glumac, redatelj († 1911)
* 19. 9. - Ivan Hribar, gradonačelnik Ljubljane († 1941)
* 21. 9. - Mijo Kišpatić, mineralog († 1926)
* 26. 9. - Ivo Benko, astronom († 1903)
* 29. 9. - Dimitrije Mita Cenić, srpski novinar, publicista, socijalista († 1888)
* 2. 10. - Ferdinand Foch, maršal Francuske († 1929)
* 11. 10. - Josif Marinković, srpski kompozitor († 1931)
* 6. 11. - Charles Dow, novinar, suosnivač *Dow Jones* († 1902)
* 10. 12. - Melvil Dewey, bibliotekar, koncipirao klasifikaciju († 1931)
* 17. 12. - Otto Schott, pronalazač borosilikatnog stakla († 1935)
* 19. 12. - Stjepan Kugli, knjižar, nakladnik († 1915)
* ? - Jefrem Bojović, episkop žički († 1933)
* ? - Svetozar Mašin, inženjer, prvi suprug Drage Lunjevice Mašin († 1886)

## Smrti

* 27. 1. - John James Audubon, prirodnjak, ilustrator (\* 1785)
* 1. 2. - Mary Wollstonecraft Shelley, književnica (\* 1797)
* 18. 2. - Carl Gustav Jacob Jacobi, matematičar (\* 1804)
* 23. 2. - Nikola Mazarović, sastavljač pjesmarice (\* 1760)
* 9. 3. - Hans Christian Ørsted, fizičar, hemičar (\* 1777)
* 13. 3. - Bartolomeo Kunibert, jedan od prvih lekara u Srbiji (\* 1800)
* 13. 3. - Karl Lachmann, nemački filolog i kritičar
* 20. 3. - Ali-paša Rizvanbegović, hercegovački vezir (\* 1783)
* 2. 4. - Nangklao Rama III, kralj Sijama (\* 1787)
* 23. 4. - Mihail Lazarev, ruski admiral (\* 1788)
* 20. 5. - Stanko Vraz, književnik (\* 1810)
* 10. 7. - Louis Daguerre, pionir fotografije, slikar (\* 1787)
* 20. 7. - Horace Sébastiani, maršal Francuske, političar (\* 1772)
* 11. 9. - Sylvester Graham, reformator ishrane (G. hleb, G. brašno) (\* 1794)
* 14. 9. - James Fenimore Cooper, književnik (\* 1789)
* 4. 10. - Manuel Godoy, bivši predsednik vlade Španije (\* 1767)
* 16. 10. - Ljudevit Jelačić, pravnik, pjesnik (\* 1792)
* 19. 10. - Marie-Thérèse, najstarije dete Luja XVI i Marije Antoanete (\* 1778)
* 31. 10. - Petar II Petrović Njegoš, vladika i vladar Crne gore (\* 1813)
* 26. 11. - Jean-de-Dieu Soult, maršal general Francuske (\* 1769)
* 10. 12. - Karl Drais, pronalazač dresine (\* 1785)
* 19. 12. - William Turner, slikar (\* 1775)

## Reference

Literatura
* Rudolf Horvat (hr Wikisource): *Najnovije doba hrvatske povjesti/Prelom s Ugarskom*
* *Istorija srpskog naroda*, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
	+ Peta knjiga prvi tom (V-1)
	+ Peta knjiga drugi tom (V-2)