# Kutnjaci

| *Kutnjaci* |
| --- |
|  |
| Rentgenski snimak vilica (bočno). Levo su tri premolara, u sredini četiri molara i gornji retenirani umnjak, a desno jedna naušnica
 |
|  |
| Donji treći molar (umnjak) nakon ekstrakcije
 |
| Latinski
 | *dentes molares* |
| Gray's
 | *subject #242 1118* |
| Arterija
 | *arteria alveolaris superior posterior* |

**Stalni kutnjaci** ili **molari** su najveći zubi u ustima i istovremeno su najviše posteriorno locirani. Ime im potiče od latinske reči *molaris*, što znači mlinski kamen. Oni nisu supstituenti, jer izbijaju iza mlečnih zuba i od njih preuzimaju dominantnu ulogu u formiranju okluzalnih odnosa humane denticije. Obično ima dvanaest stalnih molara, po tri u svakom kvadrantu, a označavaju se kao prvi, drugi i treći stalni kutnjak. Zajedno sa premolarima, oni čine grupu bočnih zuba (latinski: *dentes posteriores s. transcanini*).

## Klasa molara

* prvi gornji kutnjak – *dens molaris primus superior (dexter et sinister)*;
* drugi gornji kutnjak - *dens molaris secundus superior (dexter et sinister)*;
* treći gornji kutnjak (umnjak) - *dens molaris tercius superior s. sapientiae (dexter et sinister)*;
* prvi donji kutnjak – *dens molaris primus inferior (dexter et sinister)*;
* drugi donji kutnjak - *dens molaris secundus inferior (dexter et sinister)*;
* treći donji kutnjak (umnjak) - *dens molaris tercius inferior s. sapientiae (dexter et sinister)*.

Klasa kutnjaka formira se vremenski diskontinuirano. Naime, prvi kutnjak niče oko šeste godine života, drugi oko dvanaeste, a treći oko osamnaeste godine ili uopšte ne iznikne. To znači da je potrebno više od dvanaest godina da bi se kompletirala stalna denticija.

Prostrana okluzalna površina, jaka korenska podrška i odnos prema viličnom zglobu, čine klasu molara idealno prikladnom za funkciju mlevenja hrane. Oni imaju i estetsku i fonetsku ulogu, a takođe podupiru i vertikalnu dimenziju lica i strukture temporomandibularnog zgloba.

## Atributi klase

Stalni zubi, pogled sa desne strane
Postoje četiri karakteristična obeležja po kojima se klasa molara razlikuje od ostalih zuba:

* najveća okluzalna površina u dentalnim lukovima,
* prisustvo većeg broja kvržica (3-5) u unutrašnjem okluzalnom polju,
* prisustvo najmanje dve bukalne kvržice,
* prisustvo dve ili tri korenske grane, jedinstvene orijentacije i rasporeda.

## Gornji molari

Krune gornjih kutnjaka su kraće okluzo-cervikalno u odnosu na ostale zube, ali su veće u svim ostalim dimenzijama.

Konture spoljašnjeg okluzalnog polja su obično romboidnog oblika, a osnovna karakteristika unutrašnjeg okluzalnog polja je prisustvo tri veće i jedne manje kvržice. Glavne kvržice su: *meziobukalna*, *distobukalna* i *meziopalatinalna*, i one su uređene u trikuspalno-triangularnoj formi. Poslednje dve su obično povezane kosim grebenom (latinski: *crista obliqua*), a preostala *distopalatinalna kvržica* je uvek najmanja i ponekad je u celosti odsutna.

Gornji molari imaju tri korena, dva bukalna i jedan palatinalni. Prvi gornji kutnjak je najveći i pokazuje najmanji opseg varijacija.

## Donji molari

Stalni zubi desne polovine donjeg dentalnog luka, pogled odozgo
Slično gornjim antagonistima, donji molari su najveći i najjači zubi mandibularnog dentalnog luka. Prvi donji molar predstavlja "sidro" donjeg dentalnog luka sa aspekta okluzije.

## Atributi dentalnog luka

Upoređivanjem gornjih i donjih molara, uočavaju se sledeće razlike:

* krune donjih molara su šire mezio-distalno nego buko-oralno, a kod gornjih molara je obrnut slučaj,
* veličina, raspored i broj kvržica su različiti,
* kod donjih molara kontura unutrašnjeg okluzalnog polja je pravougaonog ili petougaonog oblika, a kod gornjih kutnjaka ima oblik romba,
* donji molari imaju dve, a gornji tri korenske grane,
* donji kutnjaci pokazuju lingvalni nagib krune i sl.

## Značaj

Najveći pritisak pri žvakanju je u predelu molara, što određuje njihovu masivnost, broj i raspored kvržica, kao i broj i raspored korenova. Na taj način je obezbeđena dobra mehanička obrada hrane u ustima i olakšano varenje u ostalim delovima digestivnog trakta.

Posebno važno je naglasiti da je "šestica" prvi stalni zub koji izrasta u ljudskim ustima, a obzirom na uzrast deteta i čestu neinformisanost roditelja (koji obično misle da je u pitanju mlečni zub), on biva zapostavljen. Njegovim gubitkom dolazi do mnogih poremećaja u žvačnoj funkciji, poremećaja međuviličnih odnosa, te promene položaja okolnih zuba.

## Povezano

* Topografsko-anatomska obeležja zuba
* Posebne morfološke karakteristike zuba
* Dentalna nomenklatura
* Karijes

## Reference

* Željko Martinović: *Osnovi dentalne morfologije*, 2. izdanje ("Službeni glasnik" Beograd, 2000.) ISBN 86-7549-175-1;
* Olga Janković, Verica Vunjak: *Morfologija zuba*, 7. izdanje ("Zavod za udžbenike i nastavna sredstva" Beograd, 2001.) ISBN 86-17-08912-1;
* Darinka Stanišić-Sinobad : *Osnovi gnatologije*, 1. izdanje ("BMG" Beograd, 2001.) ISBN 86-7330-139-4, COBISS-ID 94080780;

## Vanjske veze