Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Maryland

Maryland kárta
Leavga
**Maryland** lea Amerihká ovttastuvvan stáhtaid oassestáhta.

 Dát Wikipedia-artihkal lea hui oanehaš ja dan livččii buorre viiddidit. Don sáhtát veahkehit davvisámegiel Wikipedia ja viiddidit artihkkala.
# Thales

Thales| Thales |
| --- |
| Θαλῆς ὁ Μιλήσιος |
|  |
| Riegádan | ~ j. 625 BCE[…]* Milet[d]
 |
| Jápmán | not earlier thanj. 548 BCE ja not later thanj. 545 BCE* Milet[d]
 |
| Bargu |
| Ámmát | filosofa, matematihkar, astronoma, fysihkar, inšenevra, girječálli ja oahpaheaddji |
| Giella | dološ greikkagiella |
|  Thales of Miletus Wikimedia Commonsas |

Miletosalaš **Thales** (greikkagillii Θαλής ὁ Μιλήσιος) riegádii sullii 625 o.Kr Miletosas ja jámii sullii 545 o.Kr. Son lei Greikka filosofa. Muhtumat atnet ahte son lei vuosttaš filosofa. Su barggut astronomiijas ja matemihkas leat maiddái dovdosat.

## Eallingeardi

Diogenes Laertios lei Greikka filosofiija historjádutki gii elii 200-logus. Su viiddis čilgehus dološ filosofiijaid birra lea Thales vuostamužžan namuhuvvon. Eará historjádutki, Herodotos, čálii ahte Thales jođii viidát Egyptas ja eará riikkain nai. Son máhtii matematihka ja astronomiija. Aristoteles anii, ahte Thales vuođđudii dan filosofiija, mii gažada mii lea buotvuođa boahtimuš, namalassii mas máilbmi duođaid lea ráhkaduvvon. Dasa Thales vástidii "čáhci". Son oaivvildii ahte visot lea čáhci.

Thalesa gažaldat lei mii son lea bissovaš das mii lea bisssomeahttun. Mii lea girjáivuođa oktasašvuohta. Son ozadii, gávdno go eamiávnnas (*arche*). Son dutkkai čázi doaimma ja bođii loahpas dan oaivilii ahte eallin boahtá čázis, čáhci gávdno máŋggalágan hámis (daškat, golgi, lievla). Thalesa čuoččuhusa boađus lea ahte go visot lea čázis ráhkaduvvon, de ferte nai sáhttit čilget visot mii dáhpáhuvvá go beare dovdá čázi lágaid ja doaimmaid. Mii ipmirdit visot, go mii ipmirdit čázi. Dát lea vuosttaš viggamuš (mii lea dihtosis) ráhkadit oppalaš teoriija man vuođđu lea duohtavuođa dárkun.

Su filosofiija bokte Thales gullá daidda mat vuođđudedje oarjjemáilmmi diehtaga. Son han celkkii ahte visot sáhttá čilgejuvvot olbmo jierpmi veagas ja ii fal ipmiliid veagas. Thales celkkii ahte olbmo jurdda bastá visot ipmirdit.

Diogenes muitala, ahte Thales lei vuosttamužžan čuoččuhit ahte olbmo siellu lea jápmemeahttun.

## Gáldut
# Nástegovva

Dán artihkkalis dáidet leat **čállinmeattáhusat**. Jus háliidat, de divo daid ja váldde eret dan málle. Giitu!

Dát lea geavatlaš artihkal.

Orion lea nástegovva, mii oidno máŋggain sajiin birra máilmmi.
**Nástegovva** lea joavku, mas leat násttit, maid sáhttá jurddašit leat čatnon oktii dego govvan. Tredimenšunálvuođas eanemus násttiin lea unnán oktavuohta seamma nástegova násttiid vuostá, muhto sáhttet orrut olbmuid mielas joavkun nástealmmis. Olbmot leat viehka buorit gávdnat hámiid ja leat áiggiid čađa jurddašan govvan násttiid, mat leat oaidnit nuppiideaset lahka nástealmmis. «Eahpevirggálaš» nástegovva lea nástegovva, man Riikkaidgaskasaš astronomalaš uniovdna ii leat dohkkehan. Dat gohčoduvvojit namain «asterisma». Fávnnadávgi lea okta ovdamearka asterismas. Násttit nástegovas leat hárve astrofysihkálaš lagasvuođas nuppiideaset vuostá, dain dušše oidnojit oanehis gaskkat, go daid observere Eatnamis. Dávjá seamma nástegova násttiid gaska lea máŋga čuovgajagi máilmmeávvusis.

Násttiid juohkin nástegovaide lea dávjjimus lági mielde dáhpedorbmi, ja iešguđetgelágan kultuvrrain leat iešguđetgelágan nástegovat. Riikkaidgaskasaš astronomalaš uniovdna juohká olles nástealmmi 88 nástegovvan.
# Operatiivavuogádat

Dán artihkkalis dáidet leat **čállinmeattáhusat**. Jus háliidat, de divo daid ja váldde eret dan málle. Giitu!

**Operatiivavuogádat** lea vuosttaš prográmma mii biddjo dihtorii. **Windows** lea dábálaš operatiivavuogádat dihtor. **GNU/Linux** lea friddja operatiivavuogádat.

Tux

**Ubuntu** Unity čállinbeavdi gávdnot sámegillii , sáhtát instalerejuvvot ja válljet sámegillii Ubuntu GNU/Linuxa distribušuvnna.

**KDE** čállinbeavdi gávdnot sámegillii , sáhtát instalerejuvvot ja válljet sámegillii Kubuntu GNU/Linuxa distribušuvnna.

**Wubi** 20.04 lea almmustahttit. Wubi birgekeahttá instalerejuvvo ja váldit eret juste dego Windows prográmmait. Kubuntu gávdnot sámegillii.

**Portable Ubuntu Remix** Version 4 slimLZM2 U10.4 (Ubuntu 10.04 LTS) lea almmustahttit. Portable Ubuntu Remix birgekeahttá instalerejuvvo USB-ovttadagaid ja garraskearru ja vuodjit Ubuntu juste dego Windows prográmmait. Ubuntu gávdnot 29 dievas giella. Ubuntu lea GNU/Linuxa ja Unix-lágan operatiivavuogádagain.

## Unix-lágan operatiivavuogádagain

* **GNU/Linux** Skuvlalinux , Kubuntu , Ubuntu .
* **Linux** Android ja GNU/Linux.
* **GNU** Debian GNU/Hurd
* **BSD** OpenBSD, FreeBSD

## Unix operatiivavuogádagain

Solaris, HP-UX ja AIX lea Unix operatiivavuogádagain.

## Windows

Windows 11 lea maŋimus Windows-veršuvnna (2021).

## Mac OS

Mac OS X Snow Leopard govva.

Mac OS X v14.4 Sonoma, maŋimus Mac OS X-veršuvnna. Mac OS X lea Unix-lágan operatiivavuogádagain.

## Operatiivavuogádagain

## DOS

MS-DOS lea boaris vuogádat. FreeDOS lea DOS-lágan operatiivavuogádagain.

## Lasi diehtu

* KDE
* Fierpmádatlogan

## Gálddut

## Liŋkkat

* Linuxgirji v. 0.5 Sámi - PDF
* Ubuntu Northern Saami Translators in Launchpad - Bures boahtin jorgalit Ubuntu davvisámegillii!
# Malawi

| Malawi dásseváldi  |
| --- |
|  Leavga |  Vearjogovva |
|  Kárta |
| **Oaivegávpot** |
Lilongwe |
| **Viidodat** |  km² |
| **Olmmošlohku** | 17 563 749 |
| **Virggálaš gielat** |
eaŋgalsgiella, chewa, tumbuka |
| **Nationálalávlla** |
Mlungu dalitsani Malaŵi, Chiuta dangililani Malaŵi |
| **Interneahtta-TLD** |
.mw |

**Malawi** dahjege **Malawi dásseválddi** lea riika Afrihkás. Malawi oaivegávpot lea Lilongwe.

## Gáldut

## Geahča maid

* Máilmme riikkat

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|

| č • s • rAfrihká |
| --- |
|  |
|  |
Algeria • Angola • Benin • Botswana • Burkina Faso • Burundi • Chad • Djibouti • Egypta • Ekvatoriála Guinea • Elfenbenariddu • Eritrea • Etiopia • Gabon • Gaska-Afrihká dásseváldi • Gambia • Ghana • Guinea • Guinea-Bissau • Kamerun • Kap Verde • Kenia • Komorat • Kongo demokráhtalaš dásseváldi • Kongo dásseváldi • Lesotho • Liberia • Libya • Lulli-Afrihká • Lulli-Sudan • Madagaskar • Malawi • Mali • Marokko • Mauritánia • Mauritius • Mosambik • Namibia • Niger • Nigeria • Rwanda • Senegal • Seychellat • Sierra Leone • Somalia • Sudan • Swazieana • São Tomé ja Príncipe • Tansánia • Togo • Tunisia • Uganda • Zambia • Zimbabwe
Guovllut mat leat eahpeiehčanaččat dahje main lea iešstivrejupmi: Ceuta • Kanáriasullot • Oarje-Sahára • Madeira • Mayotte • Melilla • Réunion • Saint Helena |

 |

 Dát Wikipedia-artihkal lea hui oanehaš ja dan livččii buorre viiddidit. Don sáhtát veahkehit davvisámegiel Wikipedia ja viiddidit artihkkala.
# Arizona

Arizona kárta
Leavga
**Arizona** lea Amerihká ovttastuvvan stáhtaid oassestáhta.

*
*
*

 Dát Wikipedia-artihkal lea hui oanehaš ja dan livččii buorre viiddidit. Don sáhtát veahkehit davvisámegiel Wikipedia ja viiddidit artihkkala.
# Kongsberg

| Kongsberg kommune  |
| --- |
|  |  |
| **Riika** |  Norga |
| **Fylka** |
Buskeruda fylka |
| **Hálddahusguovddáš** |
Kongsberg |
| **Viidodat** |
792 km² |
| **Olmmošlohku** |
25 964 (1.4.13) |
| **Virggálaš giella** |
Dárogiella |
| **Rádjegielddat** | Flesberg, Øvre Eiker, Hof, Skien, Siljan, Lardal, Notodden, Sauherad, Holmestrand, Larvik, Midt-Telemark |
|

---

 |
|
Neahttasiiddut
 |
|

---

 |
|  Kongsberg Wikimedia Commonsas
 |

**Kongsberg** lea gielda Buskeruda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 25 964 ja viidodat lea 792 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Kongsberg. Kongsberg rádjegielddat leat .

## Gáldut

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|

| č • s • rBuskeruda fylkka gielddat |
| --- |
|  |
|  |
Drammen • Flesberg • Flå • Gol • Hemsedal • Hol • Hole • Hurum • Kongsberg • Krødsherad • Lier • Modum • Nedre Eiker • Nes • Nore og Uvdal • Ringerike • Rollag • Røyken • Sigdal • Øvre Eiker

---

Norgga gielddat • Norgga fylkkat • Norga |

 |
# 824

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit

## Jápmimat

**<<   800-lohku   >>**
<< 800 | 801 | 802 | 803 | 804 | 805 | 806 | 807 | 808 | 809 | 810 | 811 | 812 | 813 | 814 | 815 | 816 | 817 | 818 | 819 | 820 | 821 | 822 | 823 | 824 | 825 | 826 | 827 | 828 | 829 | 830 | 831 | 832 | 833 | 834 | 835 | 836 | 837 | 838 | 839 | 840 | 841 | 842 | 843 | 844 | 845 | 846 | 847 | 848 | 849 | 850 | 851 | 852 | 853 | 854 | 855 | 856 | 857 | 858 | 859 | 860 | 861 | 862 | 863 | 864 | 865 | 866 | 867 | 868 | 869 | 870 | 871 | 872 | 873 | 874 | 875 | 876 | 877 | 878 | 879 | 880 | 881 | 882 | 883 | 884 | 885 | 886 | 887 | 888 | 889 | 890 | 891 | 892 | 893 | 894 | 895 | 896 | 897 | 898 | 899 >>

 Dát Wikipedia-artihkal lea hui oanehaš ja dan livččii buorre viiddidit. Don sáhtát veahkehit davvisámegiel Wikipedia ja viiddidit artihkkala.
# Ruhta

Dán artihkkalis dáidet leat **čállinmeattáhusat**. Jus háliidat, de divo daid ja váldde eret dan málle. Giitu!

Ruhta.
**Ruhta** lea juoga mii lea virggálaččat dohkehuvvon máksime gálvvuid ja bálvaleapmái ja mii maiddái doaibmá re-máksimii velggiid.
# 1993

|  |
| --- |
|
< **1993** > |
| 1991 | 1992 | **1993** | 1994 | 1995 |
| **Váldokategoriija** Riegádeamit Jápmimat |
|  |

## Dáhpáhusat

* guovvamánu 6. beaivi — Vuosttaš Sámi álbmotbeaivi

## Riegádeamit

## Jápmimat

* čakčamánu 24. beaivi — Ian Stuart Donaldson, musihkkár

**1900-lohku**
1900 • 1901 • 1902 • 1903 • 1904 • 1905 • 1906 • 1907 • 1908 • 1909 • 1910 • 1911 • 1912 • 1913 • 1914 • 1915 • 1916 • 1917 • 1918 • 1919 • 1920 • 1921 • 1922 • 1923 • 1924 • 1925 • 1926 • 1927 • 1928 • 1929 • 1930 • 1931 • 1932 • 1933 • 1934 • 1935 • 1936 • 1937 • 1938 • 1939 • 1940 • 1941 • 1942 • 1943 • 1944 • 1945 • 1946 • 1947 • 1948 • 1949 • 1950 • 1951 • 1952 • 1953 • 1954 • 1955 • 1956 • 1957 • 1958 • 1959 • 1960 • 1961 • 1962 • 1963 • 1964 • 1965 • 1966 • 1967 • 1968 • 1969 • 1970 • 1971 • 1972 • 1973 • 1974 • 1975 • 1976 • 1977 • 1978 • 1979 • 1980 • 1981 • 1982 • 1983 • 1984 • 1985 • 1986 • 1987 • 1988 • 1989 • 1990 • 1991 • 1992 • 1993 • 1994 • 1995 • 1996 • 1997 • 1998 • 1999
# Guovvamánu 5.

Dán artihkkalis dáidet leat **čállinmeattáhusat**. Jus háliidat, de divo daid ja váldde eret dan málle. Giitu!

**Guovvamánu 5. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 36. beaivi. Jagis leat vel 329 beaivve (gárgádusjagis 330).

## Nammabeaivvit

* sámi kaleandar: Bilzi
* dáža kaleandar: Agate, Ågot
* ruoŧŧelaš kaleandar: Agata, Agda
* suopmelaš kaleandar: Asser
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Sture
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Helli, Helvi, Hellevi, Tuula, Tuulikki

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit

## Jápmimat

## Ávvudeamit

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  Čoahkkáigeassu Guovvamánu 5. beaivvis |  |
|
Málle:Guovvamánu 5.
rievdat - beaivát |

---

**Geahča maid:** Kaleandar - Guovvamánu 4., Guovvamánu 6.
# Guovvamánu 28.

Dán artihkkalis dáidet leat **čállinmeattáhusat**. Jus háliidat, de divo daid ja váldde eret dan málle. Giitu!

**Guovvamánu 28. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 59. beaivi. Jagis leat vel 306 beaivve (gárgádusjagis 307).

## Nammabeaivvit

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit

1972 – Ville Haapasalo, suopmelaš neavttár.

## Jápmimat

## Ávvudeamit

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  Čoahkkáigeassu Guovvamánu 28. beaivvis |  |
|
1972 – suopmelaš neavttár Ville Haapasalo riegádii.
rievdat - beaivát |

---

**Geahča maid:** Kaleandar - Guovvamánu 27., (Guovvamánu 29.), Njukčamánu 1.
# Bahrain

| Bahrain  |
| --- |
|  Leavga |  Vearjogovva |
|  Kárta |
| **Oaivegávpot** |
Manama |
| **Viidodat** |  km² |
| **Olmmošlohku** | 1 569 666 |
| **Virggálaš gielat** |
arábagiella |
| **Valuhta** |
Dinari () |
| **Nationálalávlla** |
Bahrainona |
| **Interneahtta-TLD** |
.bh |

**Bahrain** dahjege **Bahraina gonagasriika** lea riika Gaska-nuorttis Ásias.

## Geahča maid

* Máilmmi riikkat

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|

| č • s • rÁsia riikkat |
| --- |
|  |
|  |
Afganistan • Armenia • Azerbaižan • Bahrain • Bangladesh • Bhutan • Brunei • Davvi-Korea • Durka • Filippiinnat • India • Indonesia • Irak • Iran • Israel • Jáhpan • Jemen • Jordania • Kambodja • Kazakstan • Kirgisistan • Kiinná • Kuwait • Laos • Libanon • Lulli-Korea • Malaysia • Malediivvat • Mongolia • Myanmar • Nepal • Nuorta-Timor • Nuorta-Turkestan • Oman • Ovttastuvvan arábaemiráhtat • Pakistan • Qatar • Ruošša • Saudi-Arabia • Singapore • Sri Lanka • Syria • Tažikistan • Taiwan • Thaieana • Turkmenistan • Uzbekistan • Vietnam |

 |
# Saudi-Arabia

Dán artihkkalis dáidet leat **čállinmeattáhusat**. Jus háliidat, de divo daid ja váldde eret dan málle. Giitu!

| Saudi-Arabia  |
| --- |
|  Leavga |  Vearjogovva |
| Fiila:LocationSaudi-Arabia.svg |
| **Gonagas** |
Salman |
| **Ruvdnoprinsa** |
Mohammad |
| **Oaivegávpot** |
Riyadh |
| **Viidodat** |
27 601 038 km² |
| **Olmmošlohku** |  |
| **Virggálaš gielat** |  |
| **Valuhta** |
Riyal () |
| **Nationálalávlla** |
Aash Al Maleek |
| **Interneahtta-TLD** |
.sa, السعودية. |

**Saudi-Arabia**, ovdal maiddái **Saudi-Arábia** (**المملكة العربية السعودية**) lea riika Gaska-nuorttis Ásias. Dan rádjeriikkat leat Irak, Jordánia, Kuwait, Oman, Qatar, Ovttastuvvan Arábaemiráhtat ja Jemen.

## Geahča maid

* Máilmme riikkat

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|

| č • s • rÁsia riikkat |
| --- |
|  |
|  |
Afganistan • Armenia • Azerbaižan • Bahrain • Bangladesh • Bhutan • Brunei • Davvi-Korea • Durka • Filippiinnat • India • Indonesia • Irak • Iran • Israel • Jáhpan • Jemen • Jordania • Kambodja • Kazakstan • Kirgisistan • Kiinná • Kuwait • Laos • Libanon • Lulli-Korea • Malaysia • Malediivvat • Mongolia • Myanmar • Nepal • Nuorta-Timor • Nuorta-Turkestan • Oman • Ovttastuvvan arábaemiráhtat • Pakistan • Qatar • Ruošša • Saudi-Arabia • Singapore • Sri Lanka • Syria • Tažikistan • Taiwan • Thaieana • Turkmenistan • Uzbekistan • Vietnam |

 |