# Gárjilgiella

Dán artihkkalis dáidet leat **čállinmeattáhusat**. Jus háliidat, de divo daid ja váldde eret dan málle. Giitu!

| Gárjilgiella karjala |
| --- |
| Geavaheapmi |
| **Guovlu** |
Gárjila dásseváldi, Suopma |
| **Sadji** |
ii čuođi stuoramusa joavkkus |
| **Alfabehta** |
láhten |
| Virggálaš stáhtus |
| Giellakodat |
| **ISO 639-2** |
krl |
| **ISO 639-3** |
krl |

**Gárjilgiella** lea nuortamearasuopmelaš giella. Árbevirolaččat gárjilgiela lea human Gárjilis, sihka Ruošša ahte Suoma bealde. Gárjilgiella juhkása guoktái váldosuopmanii: aitosašgárjilgiella ja aunusgárjilgiella, dahje *livvi*. Dárkilis dieđuid hubmiid mearri birra ii leat; Suoma bealde ležžet sullii 11 000 gárjilaččat gii hupmat gárjilgiela bures ja buohkanassii gárjilgiela humažit vuollai 100 000 olbmot

Gárjilgiella ii leat seammá go suomagiela gárjilaš suopmanat.

Gárjilgiela suopmanguovllut
Gárjilgiela árbevirolaš guovlu
## Guovlu ja historjá

Ovdal nubbi máilmmisoađi gárjilgiella hubmojuvvo eanaš Gárjilas. Davvin guovlu rádjašuvvá Vilgesmerrii, lulde Laatokkai ja nuortan Onegajávrái ja Petroskoihi. Oarjerádjá lea lonohallan ollu: gárjilgiella hubmojuvvui viidát maiddai Suoma bealde vel 1500-logus, muhto go Davvi-Gárjil lakte Ruŧŧii, báhtaredje eanemusat gárjilaččat nuorttas. Liikká gárjilgiella hubmojuvvui Davvi-Gárjilis 1870-lohkui. Vuosttas máilmmisoađi maŋŋel ollu Suoma gárjilaččaid rievdadedje gávpogiidda goas Supmii šadde ođđa gárjilgielalaš guovlluid. Dálážat Suoma bealde gárjilgiella hupmojuvvo earenoamážit Valtimos, Nurmesis ja Joensuus. Ruoššas gárjilgiella hubmojuvvo Gárjila dásseválddis ja Tveras.

## Alfabehta

1930-logus tvergárjilgiella čállojuvvui latiinnalaš alfabehtan.
Jagis 1939 gárjilgiella čállojuvvui kyrillalaš alfabehtan (govas Remusa máidnasat).

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A a | B b | C c | Č č | D d | E e | F f | G g |
| H h | I i | J j | K k | L l | M m | N n | O o |
| P p | R r | S s | Š š | Z z | Ž ž | T t | U u |
| V v | Y y | Ä ä | Ö ö | ' |  |  |  |

## Jietnadatoahppa

### Vokálat

Gárjilgielas leat gávcci monoftoŋggat: golbma maŋŋevokálat (u, o, a) ja vihtta ovdavokálat (i, y, e, ö, ä).

Gárjilgiela vokálat suoma-ugralaš fonetihkalaš čállinvugiin|  | ovdavokálat | maŋŋevokálat |
| --- | --- | --- |
| govdat | jorbbas | govdat | jorbbas |
| gáržžesvokálat | i | ü |  | u |
| gaskavokálat | e | ö |  | o |
| lávttisvokálat | ɑ̈ |  | ɑ |  |

## Giellaoahppa

## Sátnevuorká

## Čállingiella

Evangelium Matteusa mielde gárjilgillii jagis 1820
## Historjá

## Gáldut

## Girjjálašvuohta

**Urálalaš gielat**

aitosašgárjilgiella | anárašgiella | aunusgárjilgiella | áhkkilsámegiella | bihtánsámegiella | darjjesámegiella | davvisámegiella | enetsagiella | ersagiella | esttegiella | gárjilgiella | gielddasámegiella | hantigiella | inkeroisgiella | julevsámegiella | juratsagiella | kamassagiella | komigiella | komipermjakgiella | liivigiella | lullisámegiella | lyydigiella | mansigiella | matorigiella | meängiella | mokšagiella | nenetsagiella | nganasanagiella | niitomarigiella | nuortalašgiella | selkupagiella | suomagiella | ubmisámegiella | udmurtagiella | ungáragiella | vatjagiella | várremarigiella | vepsägiella | võrogiella