Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Eaŋgalsgiella

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Oaiviliskkadeapmi** Dát artihkal lea okta Sámegiel Wikipedia bivnnuheamos artihkkaliin, ja danne mii sihtat du árvvoštallat dan. Vuolde leat liŋkkat. Deaddil dan liŋkka mii muitala du oaivila dan artihkkala birra ja de deaddil «Vurke siiddu» editerenruvttu vuolábealde.
Hui buorre
Buorre
In máhte dadjat
Heittot
Hui heittot

̋ |

| Eaŋgalasgiella English |
| --- |
| Geavaheapmi |
| **Guovlu** |
Stuorra-Británnia, Ovttastuvvan stáhtat ja 103 eará riikka. |
| **Hubmiid mearri** |
402 miljovnna |
| **Sadji** |
4. |
| **Alfabehta** |
láhten |
| Virggálaš stáhtus |
| **Virggálaš giella** |
ee. Stuorra-Británnia, Ovttastuvvan stáhtat ja Austrália |
| Giellakodat |
| **ISO 639-1** |
en |
| **ISO 639-2** |
eng |
| **ISO 639-3** |
eng |
| Eaŋgalsgiel Wikipedia |

**Eaŋgalasgiella** dahje **eŋgelasgiella** dahje **eaŋgalsgiella** lea kiinnágiela, spánskagiela ja hindigiela maŋŋá máilmmi eanemus hállojuvvon giella.

Eaŋgalasgiella gullá indoeurohpálaš gielaid germánalaš gielaid oarjejovkui, muhto sisttisdoallá ollu fránskkagielas ja láhtengielas luoikkahuvvon sániid.

## Guovlu

Eaŋgalasgiella lea virggálaš dahje eanemustá geavahuvvon giella ee. čuovvovaš riikkain:

* Austrália
* Bahamas sullot
* Lulli-Afrihkká
* Filippiinnat
* India (hárve indialaš máhttá eaŋgalasgiela)
* Irlánda
* Jamaica
* Kanáda
* Málta
* Ođđa-Selánda
* Stuorra-Británnia
* Amerihká ovttastuvvan stáhtat (USA)

## Alfabehta

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | B b | C c | D d | E e | F f | G g | H h |
| I i | J j | K k | L l | M m | N n | O o | P p |
| Q q | R r | S s | T t | U u | V v | W w | X x |
| Y y | Z z |  |  |  |  |  |  |

## Jietnadatoahppa

## Giellaoahppa

## Sátnevuorká

## Čállingiella

## Historjá

Eaŋgalasgiela historjjá sáhttá juohkit golbma badjái:

* Dološeaŋgalasgiella (*Old English*) (jagit 700-1100)
* Gaskaeaŋgalasgiella (*Middle English*) (1100–1500)
* Dáláeaŋgalasgiella (*Modern English*) (1500-)

**Germánalaš gielat**

afrikánsagiella | dánskkagiella | dárogiella | duiskkagiella | eaŋgalsgiella | fearagiella | friisagiella | hollánddagiella | islánddagiella | luxemburggagiella | ruoŧagiella | vuollesaksigiella
# Ovttastuvvan gonagasriika

| Ovttastuvvan gonagasriika  |
| --- |
|  Leavga |  Vearjogovva |
|  Kárta |
| **Oaivegávpot** |
London |
| **Viidodat** |  km² |
| **Olmmošlohku** | 67 326 569 |
| **Virggálaš gielat** |
eaŋgalsgiella |
| **Nationálalávlla** |
God Save the King |
| **Interneahtta-TLD** |
.uk |

**Ovttastuvvan gonagasriika** dahje **Stuorra-Británnia ja Davvi-Irlánda** (eaŋgalasgillii: *United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland* dahjege *UK*) lea riika Davvi-Eurohpás. Riikka oaivegávpot lea London.

## Etymologiija

Namma Stuorra-Brittánnia čujuha álgoálggus váldosullui ja boahtá latiinnagiela sánis "Britannia" mii lea adnon juo ovdal Kristusa riegádeami suoločoahkáža birra. Dalle gis váldosuolu Stuorra-Británnia gohčoduvvui "Albion". Gaskaáiggis gohčoduvvui váldosuolu "Britannia major". Nubbi namma "Britannia minor" čujuhii fas Frankriikka Bretagnii, gosa máŋga Stuorra-Británnia olbmo ledje ásaiduvvan.

Beaivválaš ságastallamis gullo dávjá namma "Stuorra-Británnia" mii lea šaddan oanádussan ollislaš nammii "Ovttastuvvan gonagasriikka Stuorra-Británnia ja Davvi-Irlánda". Virggálaš čállosiin, omd. EU:a čállosiin, oidnostallá dattetge guhkes nammahápmi. Historjjálaš geahččanguovllus lea Stuorra-Británnias eará mearkkašumi, mii čujuha aivvefal Englándii, Skottlándii ja Walesii mii lei sierra stáhta ovdalgo dálá uniovdna ásahuvvui. Sámegiel ođđasiin adnojuvvo maiddái namahus "Stuora-Brittánia stáhtaministtar". Eurohpás lea dakkár treanda ahte Nuorta-Eurohpás ja Davviriikkain lea Stuorra-Británnia dábáleamos ja Oarje-Eurohpás lea Ovttastuvvan gonagasriikka jorgalus dábáleamos.

## Gáldut

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| č • s • rEurohpá riikkat |
| --- |
|  |
|  |
Albánia • Andorra • Belgia • Bosnia ja Hercegovina • Bulgaria • Čekkia • Davvi-Makedonia • Dánmárku • Duiska • Durka • Espánnja • Estteeana • Frankriika • Georgia • Greika • Irlánda • Islánda • Itália • Kroatia • Kypros • Látvia • Liechtenstein • Lietuva • Luxemburg • Malta • Moldova • Monaco • Montenegro • Norga • Nuortariika • Ovttastuvvan gonagasriika • Polska • Portugal • Romania • Ruošša • Ruoŧŧa • San Marino • Serbia • Slovakia • Slovenia • Suopma • Sveica • Ukraina • Ungára • Vatikána • Vilges-Ruošša • Vuolleeatnamat |  |

 |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| č • s • rDavvi-Atlántta bealustušlihttu (NATO) |
| --- |
|  |
|  |
Albánia • Amerihká ovttastuvvan stáhtat • Belgia • Bulgaria • Čekkia • Davvi-Makedonia • Dánmárku • Duiska • Durka • Espánnja • Estteeana • Frankriika • Greika/Hellas • Islánda • Itália • Kanáda • Kroatia • Látvia • Lietuva • Luxemburg • Montenegro • Norga • Ovttastuvvan gonagasriika • Polska • Portugal • Romania • Ruoŧŧa • Slovakia • Slovenia • Suopma • Ungára • Vuolleeatnamat |  |

 |
# 2023

|  |
| --- |
|
< **2023** > |
| 2021 | 2022 | **2023** | 2024 | 2025 |
| **Váldokategoriija** Riegádeamit Jápmimat |
|  |

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit

## Jápmimat

**2000-lohku**
2000 • 2001 • 2002 • 2003 • 2004 • 2005 • 2006 • 2007 • 2008 • 2009 • 2010 • 2011 • 2012 • 2013 • 2014 • 2015 • 2016 • 2017 • 2018 • 2019 • 2020 • 2021 • 2022 • 2023 • 2024 • 2025 • 2026 • 2027 • 2028 • 2029 • 2030 • 2031 • 2032 • 2033 • 2034 • 2035 • 2036 • 2037 • 2038 • 2039 • 2040 • 2041 • 2042 • 2043 • 2044 • 2045 • 2046 • 2047 • 2048 • 2049 • 2050 • 2051 • 2052 • 2053 • 2054 • 2055 • 2056 • 2057 • 2058 • 2059 • 2060 • 2061 • 2062 • 2063 • 2064 • 2065 • 2066 • 2067 • 2068 • 2069 • 2070 • 2071 • 2072 • 2073 • 2074 • 2075 • 2076 • 2077 • 2078 • 2079 • 2080 • 2081 • 2082 • 2083 • 2084 • 2085 • 2086 • 2087 • 2088 • 2089 • 2090 • 2091 • 2092 • 2093 • 2094 • 2095 • 2096 • 2097 • 2098 • 2099
# 1999

|  |
| --- |
|
< **1999** > |
| 1997 | 1998 | **1999** | 2000 | 2001 |
| **Váldokategoriija** Riegádeamit Jápmimat |
|  |

## Dáhpáhusat

* guovvamánu 6. beaivi — Sápmelaš girjjálašvuođa dutki Vuokko Hirvonen nákkáhalai doavttirin Oulu universitehtas.

## Riegádeamit

## Jápmimat

**1900-lohku**
1900 • 1901 • 1902 • 1903 • 1904 • 1905 • 1906 • 1907 • 1908 • 1909 • 1910 • 1911 • 1912 • 1913 • 1914 • 1915 • 1916 • 1917 • 1918 • 1919 • 1920 • 1921 • 1922 • 1923 • 1924 • 1925 • 1926 • 1927 • 1928 • 1929 • 1930 • 1931 • 1932 • 1933 • 1934 • 1935 • 1936 • 1937 • 1938 • 1939 • 1940 • 1941 • 1942 • 1943 • 1944 • 1945 • 1946 • 1947 • 1948 • 1949 • 1950 • 1951 • 1952 • 1953 • 1954 • 1955 • 1956 • 1957 • 1958 • 1959 • 1960 • 1961 • 1962 • 1963 • 1964 • 1965 • 1966 • 1967 • 1968 • 1969 • 1970 • 1971 • 1972 • 1973 • 1974 • 1975 • 1976 • 1977 • 1978 • 1979 • 1980 • 1981 • 1982 • 1983 • 1984 • 1985 • 1986 • 1987 • 1988 • 1989 • 1990 • 1991 • 1992 • 1993 • 1994 • 1995 • 1996 • 1997 • 1998 • 1999
# 2003

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Oaiviliskkadeapmi** Dát artihkal lea okta Sámegiel Wikipedia bivnnuheamos artihkkaliin, ja danne mii sihtat du árvvoštallat dan. Vuolde leat liŋkkat. Deaddil dan liŋkka mii muitala du oaivila dan artihkkala birra ja de deaddil «Vurke siiddu» editerenruvttu vuolábealde.
Hui buorre
Buorre
In máhte dadjat
Heittot
Hui heittot

̋ |

|  |
| --- |
|
< **2003** > |
| 2001 | 2002 | **2003** | 2004 | 2005 |
| **Váldokategoriija** Riegádeamit Jápmimat |
|  |

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit

## Jápmimat

* borgemánu 15. beaivi — Idi Amin, Uganda diktáhtor
* čakčamánu 11. beaivi — Anna Lindh, Ruoŧa olgoministtar
* juovlamánu 29. beaivi — Marja Sergina, maŋimus eatnigielat áhkkilsámegielat olmmoš

## Nobel bálkkašumit

* Fysihkka - Alexei Alexeevich Abrikosov, Vitaly Lazarevich Ginzburg ja Anthony James Leggett
* Medisiidna - Paul Lauterbur ja sir Peter Mansfield
* Kemiija - Peter Agre, Roderick MacKinnon
* Girjjálašvuohta - John Maxwell Coetzee
* Ráffi - Shirin Ebadi, Iran
* Álbmotekonomiija - Robert F. Engle, Clive W. J. Granger
# Cuoŋománu 12.

Dán artihkkalis dáidet leat **čállinmeattáhusat**. Jus háliidat, de divo daid ja váldde eret dan málle. Giitu!

**Cuoŋománu 12. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 102. (gárgádusjagi 103.) beaivi. Jagis leat vel 263 beaivve.

## Nammabeaivvit

* sámi kaleandar: Julejus, Juljá, Jullá
* dáža kaleandar: Julius, Julie
* ruoŧŧelaš kaleandar: Liv
* suopmelaš kaleandar: Julius, Julia, Juliaana, Janna
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Julius, Julia, Juliana
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Vasili, Vilho

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit

* 1727 – Pehr Adrian Gadd, luonddudutki, kemista ja ekonoma
* 1884 – Otto Meyerhof, biokemista, gii vuittii Nobel medisiinnabálkkašumi (1922)
* 1892 – Johnny Dodds, jazz-musihkar
* 1933 – Montserrat Caballé, operalávlu
* 1947 – Tom Clancy, amerihkálaš girječálli
* 1947 – Marika Mäkelä, suopmelaš govvačeahppi
* 1948 – Joschka Fischer, Duiskka olgoriikaministtar
* 1956 – Andy Garcia, neavttár
* 1962 – Carlos Sainz, spánska rallivuoddji
* 1971 – Shannen Doherty, neavttár
* 1975 – Silje Karine Muotka, norgga sámepolitihkkár.

## Jápmimat

## Ávvudeamit

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  Čoahkkáigeassu Cuoŋománu 12. beaivvis |  |
|
Málle:Cuoŋománu 12.
rievdat - beaivát |

---

**Geahča maid:** Kaleandar - Cuoŋománu 11., Cuoŋománu 13.
# Liverpool

Dán artihkkalis dáidet leat **čállinmeattáhusat**. Jus háliidat, de divo daid ja váldde eret dan málle. Giitu!

**Liverpool** (kymragillii *Lerpwl*) lea gávpot Englánddas Stuorra-Británnias.