# وار

| *وار* |
| --- |
| انساني وار جي تاندوري جو آرپار ڪٽ |
| اسڪيننگ اليڪٽران خوردبينيءَ سان ورتل ميرينو اُن (مٿي) ۽ انساني وار (هيٺ) جي تصوير، جنهن ۾ ڪيراٽن جا ڇلر ڏيکاريل آهن |
| تفصيل |
| عضون جو نظام  | غلافي سرشتو |
| سڃاڻپ ڪندڙ |
| لاطيني ٻولي | *capillum* |
| يوناني ٻولي | *θρίξ (thríx)* |
| ائناٽامي جا محاورا  | A16.0.00.014 |
| ھسٽالاجي جا محاورا | سانچو:Str mid.html H3.12.00.3.02001 |
| ائناٽامي جو بنيادي ماڊل | 53667 |
| ائناٽامي جا محاورا  |

**وار** پروٽين جو هڪ تاندورو آهي، جيڪو وارن جي ڦوٽن مان وڌي ٿو، جيڪي چمڙي جي هيٺين تهه ۾ موجود هوندا آهن. وار ٿڻائتن جي امتيازي خاصيتن مان هڪ آهن.
انساني جسم، وارن کان خالي چمڙي وارن حصن کان سواءِ، اهڙن ڦوٽن سان ڍڪيل آهي، جيڪي ٿلها پڪا وار ۽ سنها نرم وار پيدا ڪن ٿا. وارن بابت گهڻي عام دلچسپي وارن جي واڌ، وارن جي قسمن ۽ وارن جي سنڀال تي مرڪوز هوندي آهي، پر وار هڪ اهم حياتيائي مادو پڻ آهن، جيڪي بنيادي طور پروٽين، خاص ڪري الفا-ڪيراٽن، مان ٺهيل هوندا آهن.

وارن جي مختلف صورتن، جهڙوڪ وارن جي اندازن ۽ وار لاهڻ بابت رويا مختلف ثقافتن ۽ تاريخي دورن ۾ تمام گهڻو مختلف رهيا آهن، پر وارن کي اڪثر ڪنهن ماڻهوءَ جي ذاتي عقيدن يا سماجي حيثيت، جهڙوڪ سندس عمر، صنف يا مذهب، جي اظهار لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي.

## جائزو

### مطلب

وار جي ڏنڊي ۽ ڳنڍ جي بناوت.
لفظ "وار" عام طور ٻن جدا بناوتن لاءِ استعمال ٿيندو آهي:

1. چمڙي جي هيٺان وارو حصو، جنهن کي وارن جو ڦوٽو چيو ويندو آهي، يا چمڙي مان ڇڪڻ کان پوءِ، ڳنڍ يا پاڙ. هي عضوو چمڙي جي هيٺين تهه ۾ هوندو آهي ۽ بنيادي جيوگهرڙن کي برقرار رکندو آهي، جيڪي نه رڳو وار ڇڻڻ کان پوءِ ٻيهر وار وڌائين ٿا، پر زخم کان پوءِ چمڙي کي ٻيهر وڌائڻ لاءِ پڻ ڪم اچن ٿا.
2. وار جو ڏنڊو، جيڪو سخت تاندورائي حصو آهي ۽ چمڙي جي مٿاڇري کان ٻاهر نڪري ٿو. اهو گهڻ-تهن وارن ڪيراٽن بڻيل (مئل) چپٽن جيوگهرڙن مان ٺهيل هوندو آهي، جن جا رسيءَ جهڙا تاندورا ان کي بناوت ۽ مضبوطي ڏين ٿا. ڪيراٽن نالي پروٽين ان جي گهڻي مقدار تي مشتمل هوندو آهي. وار جي ڏنڊي جي آرپار ڪٽ کي لڳ ڀڳ ٽن حصن ۾ ورهائي سگهجي ٿو.

وارن جا تاندورا ڪيترين تهن تي مشتمل بناوت رکن ٿا، جيڪي ٻاهر کان شروع ٿين ٿيون:

1. ڪيوٽيڪل، جيڪا چپٽن ۽ سنهڙن جيوگهرڙن جي ڪيترين تهن مان ٺهيل هوندي آهي، جيڪي ڇت جي کپرن وانگر هڪ ٻئي مٿان چڙهيل هوندا آهن
2. ڪارٽيڪس، جنهن ۾ جيوگهرڙائي بناوتن اندر ڪيراٽن جا ڳوٿرا هوندا آهن، جيڪي لڳ ڀڳ ڏنڊي جهڙي شڪل برقرار رکندا آهن
3. ميڊيولا، تاندوري جي مرڪز ۾ هڪ بي ترتيب ۽ کليل حصو

### لفظي بڻ

لفظ "hair" Middle English: *heer* ۽ *hêr* مان نڪتل آهي، جيڪي وري Old English: *hǽr* ۽ *hér* مان نڪتل آهن، جن تي Old Norse: *hár* جو اثر پڻ پيو. پراڻي انگريزي ۽ پراڻي نارسي ٻوليءَ جا ٻئي لفظ Proto-Germanic: \**hēran* مان نڪتل آهن ۽ ٻين جرمن ٻولين ۾ وار لاءِ استعمال ٿيندڙ لفظن، جهڙوڪ Swedish: *hår*، ڊچ ۽ {{langx|de|haar]]، ۽ Old Frisian: *her* سان لاڳاپيل آهن. هاڻي وڏي حد تائين متروڪ لفظ "fax" خاص طور مٿي جي وارن لاءِ استعمال ٿيندو هو ۽ فيئرفيڪس ۽ هيليفڪس جهڙن مرڪب لفظن ۾ ملي ٿو. اهو Old English: *feax* مان نڪتل آهي ۽ پراڻي نارسي ۽ Norwegian: *fax* جهڙن لفظن سان هم اصل آهي.

## بيان

وار جو ڦوٽو، هڪ ٻلاري جانور جو.
وار جو هر تاندورو ميڊيولا، ڪارٽيڪس ۽ ڪيوٽيڪل تي مشتمل هوندو آهي. سڀ کان اندريون حصو، ميڊيولا، هڪ کليل ۽ بي ترتيب علائقو آهي، جيڪو هميشه موجود نه هوندو آهي. انتهائي منظم ۽ بناوتي ڪارٽيڪس، جيڪو وار جي ٽن تهن مان ٻيو آهي، ميڪانيڪي مضبوطي ۽ پاڻي جذب ڪرڻ جو بنيادي ذريعو آهي. ڪارٽيڪس ۾ ميلانن هوندو آهي، جيڪو تاندوري کي ميلانن جي داڻن جي تعداد، ورڇ ۽ قسمن موجب رنگ ڏئي ٿو. ميلانن هڪجهڙو پکڙيل يا وار جي ڪنارن جي چوڌاري گڏ ٿيل ٿي سگهي ٿو. ڦوٽي جي شڪل ڪارٽيڪس جي شڪل مقرر ڪري ٿي ۽ تاندوري جي شڪل ان ڳالهه سان لاڳاپيل آهي ته وار ڪيترو سڌو يا گهنڊيدار آهي. سڌن وارن وارن ماڻهن جا وار تاندورا گول هوندا آهن. بيضوي ۽ ٻين شڪلين وارا تاندورا عام طور وڌيڪ لهردار يا گهنڊيدار هوندا آهن. ڪيوٽيڪل ٻاهريون ڍڪ آهي. ان جي پيچيدي بناوت وار جي سُڄڻ وقت سُرڪي ٿي ۽ اها سڻڀ جي هڪ سالماتي تهه سان ڍڪيل هوندي آهي، جيڪا وار کي پاڻي ڌڪيندڙ بڻائي ٿي. انساني وار جو قطر 0.017 to 0.18 millimeters (0.00067 to 0.00709 in) تائين مختلف هوندو آهي. انسانن جي مٿي جي وارن جون ڪجهه خاصيتون نسلي پسمنظر موجب مختلف ٿين ٿيون: گهڻو ڪري آفريقي نسل وارن ماڻهن جا وار 60–90 μm قطر ۽ چپٽي آرپار ڪٽ وارا هوندا آهن، گهڻو ڪري يورپي يا وچ اوڀر جي نسل وارن ماڻهن جا وار 70–100 μm قطر ۽ بيضوي آرپار ڪٽ وارا هوندا آهن، ۽ گهڻو ڪري ايشيائي يا آمريڪا جي اصلوڪن ماڻهن جا وار 90–120 μm قطر ۽ گول آرپار ڪٽ وارا هوندا آهن. جسم ۾ لڳ ڀڳ ويهه لک ننڍڙا نلي نما غدود ۽ پگهر جا غدود هوندا آهن، جيڪي پاڻي جهڙا پاڻياٺ پيدا ڪن ٿا ۽ ٻاڦجڻ وسيلي جسم کي ٿڌو ڪن ٿا. وار جي کُليل هنڌ وٽ موجود غدود سڻڀي رطوبت پيدا ڪن ٿا، جيڪا وار کي سڻڀ ڏئي ٿي.

وارن جي واڌ وار جي ڦوٽي اندر شروع ٿئي ٿي. وار جو رڳو "جيئرو" حصو ڦوٽي ۾ هوندو آهي. جيڪو وار نظر اچي ٿو، اهو وار جو ڏنڊو آهي، جنهن ۾ ڪا حياتيائي ڪيميائي سرگرمي نه ٿيندي آهي ۽ ان کي "مئل" سمجهيو ويندو آهي. وار جي پاڙ جي بنياد ("ڳنڍ") ۾ اهي جيوگهرڙا هوندا آهن، جيڪي وار جو ڏنڊو ٺاهين ٿا. وار جي ڦوٽي جي ٻين بناوتن ۾ تيل پيدا ڪندڙ سڻڀو غدود شامل آهي، جيڪو وار کي سڻڀ ڏئي ٿو، ۽ وار اڀاريندڙ ڏورا، جيڪي وارن کي اڀو ڪرڻ جا ذميوار آهن. گهٽ جسماني وارن وارن انسانن ۾ ان جو اثر لڱ ڪانڊارجڻ جي صورت ۾ ظاهر ٿيندو آهي.

### وار جي پاڙ

| *وار جي پاڙ* |
| --- |
| چمڙي جو ڪٽ، جنهن ۾ چمڙي جي مٿين تهه ۽ چمڙي جي هيٺين تهه؛ پنهنجي ڦوٽي ۾ هڪ وار؛ وار اڀاريندڙ ڏورو؛ ۽ سڻڀا غدود ڏيکاريل آهن. |
| تفصيل |
| سڃاڻپ ڪندڙ |
| لاطيني ٻولي | *radix pili* |
| ائناٽامي جا محاورا  | A16.0.00.014 |
| ھسٽالاجي جا محاورا | سانچو:Str mid.html H3.12.00.3.02001 |
| ائناٽامي جو بنيادي ماڊل | 53667 |
| ائناٽامي جا محاورا  |

*وار جي پاڙ* هڪ ڦهليل حصي، *وار جي ڳنڍ*، تي ختم ٿئي ٿي، جيڪا ڏنڊي جي ڀيٽ ۾ رنگ ۾ وڌيڪ اڇي ۽ بناوت ۾ وڌيڪ نرم هوندي آهي ۽ چمڙي جي مٿين تهه جي ڦوٽي جهڙي اندروني وڪڙ ۾ موجود هوندي آهي، جنهن کي وارن جو ڦوٽو چيو ويندو آهي. وار جي ڳنڍ تاندورائي ڳنڍيندڙ تاندوري، شيشي جهڙي جهلي، ٻاهرين پاڙ واري غلاف، اپيٿيليم جي تهه (هينلي جي تهه) ۽ داڻيدار تهه (هڪسلي جي تهه) مان ٺهيل اندروني پاڙ واري غلاف، ڪيوٽيڪل، ڪارٽيڪس ۽ ميڊيولا تي مشتمل هوندي آهي.

### قدرتي رنگ

اصل مضمون جي لاءِ ڏسوانساني وارن جو رنگ
انساني وارن ۾ ميلانن هوندو آهي، جيڪو ڳاڙهو رنگ ڏئي ٿو ۽ الٽراوائليٽ ڪرڻن کان بچاءُ ڪري ٿو. انساني وار روشنيءَ جي گهڻين موج-ڊيگهن کي جذب ۽ خارج ڪري سگهن ٿا. مٿين تصوير ۾ ڳاڙهي ناسي انساني وار جي هڪ تاندوري مان 365–400 نينوميٽر تحريڪ تي ميلانن جي خود-چمڪ ڏيکاريل آهي.
ڳاڙهي ناسي وارن واري ڇوڪري
وارن جا سڀ قدرتي رنگ وارن جي ٻن قسمن جي رنگدار مادن جو نتيجو آهن. اهي ٻئي رنگدار مادا ميلانن جا قسم آهن، جيڪي وار جي ڦوٽي اندر پيدا ٿين ٿا ۽ تاندورن ۾ موجود داڻن ۾ ڀرجي وڃن ٿا. يوميلانن ناسي وارن ۽ ڪارن وارن ۾ غالب رنگدار مادو آهي، جڏهن ته فيوميلانن ڳاڙهن وارن ۾ غالب هوندو آهي. سونهري وار وار جي تاندوري ۾ گهٽ رنگداريءَ جو نتيجو آهن. اڇا وار تڏهن ٿين ٿا، جڏهن ميلانن جي پيداوار گهٽجي يا بند ٿي وڃي، جڏهن ته پوليوسس اڇا وار (۽ اڪثر اها چمڙي، جنهن سان وار ڳنڍيل هجي) آهن، جيڪي عام طور اهڙن ٽڪرن ۾ ٿين ٿا، جتي شروع کان ميلانن موجود نه هجي يا زندگيءَ جي شروعاتي سالن ۾ قدرتي، عام طور جينياتي، سببن ڪري ختم ٿي ويو هجي.

### انساني وارن جي واڌ

اصل مضمون جي لاءِ ڏسوانساني وارن جي واڌ
وار ٻاهرين جسم تي هر هنڌ وڌن ٿا، سواءِ مخاطي جهلين ۽ وارن کان خالي چمڙيءَ جي، جهڙوڪ هٿن جي ترين، پيرن جي تَرين ۽ چپن تي. جسم تي وارن جا مختلف قسم هوندا آهن، جن ۾ نرم وار ۽ اينڊروجنائي وار شامل آهن، ۽ هر قسم جي پنهنجي جيوگهرڙائي بناوت هوندي آهي. مختلف بناوت وارن کي منفرد خاصيتون ڏئي ٿي، جيڪي خاص مقصدن، بنيادي طور گرمي ۽ بچاءُ، لاءِ ڪم ڪن ٿيون.

وار جي ڦوٽي جو چڪر
وار مختلف رفتارن سان ۽ مختلف ڊيگهن تائين وڌن ٿا. انهن جي بناوت مختلف رنگ ۽ بناوٽون پيدا ڪري ٿي، جيڪي وار جي تاندورن جي وڌڻ واري ڊيگهه تي اثرانداز ٿين ٿيون.
ماريان ارنسٽ، هڪ جرمن "ڊگهن وارن واري ماڊل".
وارن جي واڌ جا ٽي مرحلا اينيجن، ڪيٽيگن ۽ ٽيلوجن آهن. انساني جسم تي هر وار جو تاندورو پنهنجي واڌ جي الڳ مرحلي ۾ هوندو آهي. جڏهن چڪر پورو ٿئي ٿو، اهو ٻيهر شروع ٿئي ٿو ۽ وار جو نئون تاندورو ٺهڻ لڳي ٿو. وار جي واڌ جي رفتار عمر، جينياتي لاڙي ۽ ڪيترن ماحولياتي ڪارڪن موجب هڪ ماڻهوءَ کان ٻئي تائين مختلف هوندي آهي. عام طور چيو ويندو آهي ته وار سراسري طور هر مهيني لڳ ڀڳ 1 سينٽي ميٽر وڌن ٿا؛ پر حقيقت وڌيڪ پيچيدي آهي، ڇاڪاڻ ته سڀ وار هڪ ئي وقت نٿا وڌن. مٿي جا وار هر مهيني 0.6 سينٽي ميٽر کان 3.36 سينٽي ميٽر تائين وڌڻ جي رپورٽ ٿيل آهي. مٿي جي وارن جي واڌ جي رفتار ڪنهن حد تائين عمر (عمر سان وار آهستي وڌڻ جو لاڙو رکن ٿا)، جنس ۽ نسلي پسمنظر تي دارومدار رکي ٿي. ٿلها وار (>60 μm) عام طور سنهڙن وارن (20–30 μm) کان وڌيڪ تيزيءَ سان وڌن ٿا؛ سندن ماهوار واڌ ترتيبوار 11.4 ملي ميٽر ۽ 7.6 ملي ميٽر آهي.

اڳ اهو سمجهيو ويندو هو ته قفقازي ماڻهن جا وار ايشيائي ماڻهن جي وارن کان وڌيڪ تيزيءَ سان وڌن ٿا ۽ عورتن جي وارن جي واڌ جي رفتار مردن کان وڌيڪ آهي. پر وڌيڪ تازين تحقيقن مان معلوم ٿيو آهي ته مردن ۽ عورتن ۾ وارن جي واڌ جي رفتار ۾ ڪو نمايان فرق ناهي ۽ چيني ماڻهن جا وار فرانسيسي قفقازي ماڻهن ۽ اولهه ۽ وچ آفريڪا جي ماڻهن جي وارن کان وڌيڪ تيزيءَ سان وڌن ٿا. وارن جو تعداد وارن جي رنگ موجب هڪ مخصوص حد اندر مختلف هوندو آهي. هڪ سراسري سونهري وارن واري ماڻهوءَ جي مٿي تي 150,000 وار، ناسي وارن واري ماڻهوءَ وٽ 110,000، ڪارن وارن واري ماڻهوءَ وٽ 100,000 ۽ ڳاڙهن وارن واري ماڻهوءَ وٽ 90,000 وار هوندا آهن. انسان جي مرڻ کان پوءِ وارن جي واڌ بند ٿي وڃي ٿي. مئل جسم تي وارن جي ظاهري واڌ اصل ۾ پاڻي وڃائڻ سبب چمڙي سڪي ۽ سُسي وڃڻ ڪري نظر ايندي آهي.

جيئري ماڻهوءَ جي سڀ کان ڊگهن وارن جو عالمي رڪارڊ اتر پرديش، ڀارت جي سميتا سريواستوا وٽ آهي. سندس وارن جي ڊيگهه 7 فوٽ 9 انچ آهي ۽ هن 32 سالن تائين وار وڌائڻ کان پوءِ نومبر 2023ع ۾ گنيز عالمي رڪارڊ قائم ڪيو.

### بناوٽ

وارن جو قسم 4c
وار مختلف بناوٽن ۾ ملن ٿا. وارن جي بناوٽ جا ٽي مکيه پهلو گهنڊيداريءَ جو نمونو، مقدار ۽ ٿولهه آهن. سڀني ٿڻائتن جا وار ڪيراٽن مان ٺهيل هوندا آهن، تنهنڪري وارن جي ڦوٽن جي بناوت وارن جي مختلف نمونن جو سبب نه آهي. وارن جي گهنڊيداريءَ بابت ڪيتريون نظريا موجود آهن. سائنسدانن جو خيال آهي ته وار جي ڏنڊي جي شڪل ماڻهوءَ جي وارن جي گهنڊيداريءَ تي اثرانداز ٿئي ٿي. تمام گول ڏنڊو وار جي تاندوري ۾ گهٽ ڊاءِ سلفائيڊ بند پيدا ٿيڻ ڏئي ٿو. ان جو مطلب آهي ته موجود بند هڪ ٻئي سان سڌي ليڪ ۾ هوندا آهن، جنهن جي نتيجي ۾ وار سڌا ٿيندا آهن.

گهنڊيدار وارن وارو ٻار
وار جو ڏنڊو جيترو وڌيڪ چپٽو ٿيندو، وار اوترو وڌيڪ گهنڊيدار ٿيندو، ڇاڪاڻ ته اها شڪل وڌيڪ سسٽين کي گڏجڻ جي اجازت ڏئي ٿي، جنهن سان وڪڙيل بناوت ٺهي ٿي ۽ هر اضافي ڊاءِ سلفائيڊ بند سان وار وڌيڪ گهنڊيدار ٿيندو وڃي ٿو. جيئن وار جي ڦوٽي جي شڪل گهنڊيداريءَ جو نمونو مقرر ڪري ٿي، تيئن وار جي ڦوٽي جي جسامت وار جي ٿولهه مقرر ڪري ٿي. جڏهن وار جي ڦوٽي جو گهيرو وڌي ٿو، تڏهن وار جي ڦوٽي جي ٿولهه به وڌي ٿي. نتيجي طور ماڻهوءَ جي وارن جو مقدار سنهو، عام يا ٿلهو ٿي سگهي ٿو. وارن جي ٿولهه کي لڳ ڀڳ هميشه ٽن درجن ۾ ورهائي سگهجي ٿو: سنهو، وچولو ۽ کهرو. هي خاصيت وار جي ڦوٽي جي مقدار ۽ تاندوري جي حالت تي دارومدار رکي ٿي. سنهي وار جو گهيرو سڀ کان ننڍو، کهري وار جو گهيرو سڀ کان وڏو، ۽ وچولو وار انهن ٻنهي جي وچ ۾ هوندو آهي. کهري وار جي ڪيوٽيڪل سنهي يا وچولي وار جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ کليل هوندي آهي، جنهن سبب اهو سڀ کان وڌيڪ سوراخدار هوندو آهي.

#### درجابندي جا سرشتا

ماڻهو وارن جي گهنڊيداريءَ جي نمونن کي درجي بندي ڪرڻ لاءِ مختلف سرشتا استعمال ڪندا آهن. ڪنهن ماڻهوءَ جي وار جي قسم بابت ڄاڻ رکڻ، وار جي سنڀال سمجهڻ لاءِ سٺو شروعاتي قدم آهي. وار جو قسم معلوم ڪرڻ جو رڳو هڪ طريقو نه آهي. ان کان سواءِ، هڪ کان وڌيڪ وار جا قسم هجڻ ممڪن ۽ عام ڳالهه آهي، مثال طور قسم 3a ۽ 3b گهنڊن جو گڏيل نمونو.

##### اينڊري واڪر سرشتو

اصل مضمون جي لاءِ ڏسواينڊري واڪر وارن جي قسم بندي جو سرشتو
اينڊري واڪر وارن جي قسم بندي جو سرشتو وارن جي درجابنديءَ لاءِ سڀ کان گهڻو استعمال ٿيندڙ سرشتو آهي. هي سرشتو اوپرا ونفري جي وار ٺاهيندڙ اينڊري واڪر تيار ڪيو. هن سرشتي موجب وار جا چار قسم آهن: سڌا، لهردار، گهنڊيدار ۽ ڪُنڍڙا.

* قسم 1 **سڌا وار** آهن، جيڪي سڀ کان وڌيڪ چمڪ ڏيکارين ٿا ۽ سڀني وارن جي قسمن مان سڀ کان وڌيڪ مضبوط هوندا آهن. هن بناوٽ کي نقصان پهچائڻ ڏکيو ۽ ان کي گهنڊيدار ڪرڻ تمام مشڪل هوندو آهي. ڇاڪاڻ ته سيبم مٿي جي چمڙيءَ کان پڇڙين تائين آسانيءَ سان پکڙجي ٿو ۽ ان جي رستي ۾ گهنڊ يا ڪُنڍڙا رڪاوٽ نٿا بڻجن، تنهنڪري هي سڀني بناوٽن مان سڀ کان وڌيڪ تيلائتو قسم آهي.
* قسم 2 **لهردار وار** آهن، جن جي بناوت ۽ چمڪ سڌن ۽ گهنڊيدار وارن جي وچ ۾ هوندي آهي. لهردار وار سڌن وارن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ڦُليل ٿيڻ جو لاڙو رکن ٿا. قسم A جون لهرون آسانيءَ سان سڌي ۽ گهنڊيدار اندازن ۾ بدلجي سگهن ٿيون، جڏهن ته قسم B ۽ C لهردار وار انداز ڏيڻ ۾ وڌيڪ مزاحمتي هوندا آهن.
* قسم 3 گهنڊيدار وار آهن، جن جي شڪل S جهڙي هوندي آهي. گهنڊن جو نمونو ننڍي "s"، وڏي "S"، يا ڪڏهن وڏي "Z" يا ننڍي "z" جهڙو ٿي سگهي ٿو. مناسب سنڀال نه ٿيڻ سبب گهنڊ گهٽ واضح ٿيندا آهن.
* قسم 4 ڪُنڍڙا وار آهن، جن ۾ تمام ويجهو ويڙهيل گهنڊيدار نمونو هوندو آهي، يا ڪڏهن ڪا واضح گهنڊيداري نه هوندي آهي، ۽ اهي اڪثر نازڪ پر تمام گهڻي کثافت وارا هوندا آهن. هي وار آلا ٿيڻ تي سُسي ويندا آهن، ۽ ڇاڪاڻ ته انهن ۾ ٻين وارن جي قسمن کان گهٽ ڪيوٽيڪل تهون هونديون آهن، تنهنڪري اهي نقصان لاءِ وڌيڪ حساس هوندا آهن.

اينڊري واڪر وارن جا قسم| قسم 1: سڌا |
| --- |
| 1a | سڌا (سنها/باريڪ)  | وار تمام نرم، سنها، چمڪدار ۽ تيلائتا هوندا آهن، گهنڊ گهڻو نه جهليندا آهن، نقصان پهچائڻ ڏکيو هوندو آهي. |
| 1b | سڌا (وچولا) | وار مقدار ۽ ڀرپوريت سان سڃاتا وڃن ٿا. |
| 1c | سڌا (کهرا) | وار بلڪل سڌا، کهرا ۽ گهنڊيدار ڪرڻ ۾ ڏکيا هوندا آهن. |
| قسم 2: لهردار |
| 2a | لهردار (سنها/باريڪ) | وارن ۾ واضح "S" نمونو هوندو آهي، آسانيءَ سان سڌا يا گهنڊيدار ڪري سگهجن ٿا، عام طور مختلف اندازن لاءِ مناسب هوندا آهن. |
| 2b | لهردار (وچولا) | ڦُليل ٿيڻ جو لاڙو رکن ٿا ۽ انداز ڏيڻ ۾ ٿورو مزاحمتي ٿي سگهن ٿا. |
| 2c | لهردار (کهرا) | ڪافي کهرا، ڦُليل يا تمام ڦُليل، ٿلهين لهرن سان، اڪثر انداز ڏيڻ ۾ وڌيڪ مزاحمتي. |
| قسم 3: گهنڊيدار |
| 3a | گهنڊيدار (هلڪا) | واضح "S" نمونو رکن ٿا، اڪثر ٿولهه، مقدار ۽/يا ڦُليل هجڻ گڏ هوندو آهي. |
| 3b | گهنڊيدار (تنگ) | واضح "S" نمونو رکن ٿا، گهنڊ سرپل کان سرپل شڪل واري ڪارڪ اسڪرو تائين هوندا آهن. |
| قسم 4: ڪُنڍڙا |
| 4a | ڪُنڍڙا (نرم) | وار تمام تار جهڙا ۽ نازڪ، ويجهو ويڙهيل هوندا آهن ۽ گهنڊيدار نمونو ڏيکاري سگهن ٿا. |
| 4b | ڪُنڍڙا (تار جهڙا) | 4a جهڙا، پر گهنڊن جو نمونو گهٽ واضح؛ تيز ڪنڊن واري "Z" جهڙي شڪل رکن ٿا. |

##### FIA سرشتو

هي هڪ طريقو آهي، جيڪو وارن کي گهنڊيداريءَ جي نموني، وار جي تاندوري جي ٿولهه ۽ مجموعي وارن جي مقدار موجب درجي بندي ڪري ٿو.

FIA وارن جي درجابندي|
گهنڊيداري |
| --- |
| سڌا |
| 1a | بلڪل لٺ جهڙا سڌا. |
| 1b | سڌا، پر هلڪي جسماني لهر سان، جيڪا ڪجهه مقدار وڌائي ٿي. |
| 1c | جسماني لهر سان سڌا، ۽ هڪ يا ٻه ڏسڻ جهڙيون S-لهرون، مثال طور ڪنڌ جي پٺيان يا ڪنپٽين وٽ. |
| لهردار |
| 2a | سڄي وار ۾ ڇڪيل S-لهرن سان هلڪا. |
| 2b | وڌيڪ ننڍيون ۽ واضح S-لهرون، مثال طور ڳُتل آلن وارن جهڙيون. |
| 2c | واضح S-لهرون، ڪجهه سرپل گهنڊيداري. |
| گهنڊيدار |
| 3a | وڏا، هلڪا سرپل گهنڊ. |
| 3b | لچڪدار گول گهنڊ. |
| 3c | تنگ ڪارڪ اسڪرو جهڙا گهنڊ. |
| تمام** گهنڊيدار* |
| 4a | ويجهو ويڙهيل S-گهنڊ. |
| 4b | Z-نمونو؛ ويجهو ويڙهيل ۽ تيز ڪنڊن وارا. |
| 4c | گهڻو ڪري Z-نمونو؛ ويجهو ڪُنڍڙا، گهٽ واضح بناوت سان. |
|
تاندورا |
| F | سنها

سنها تاندورا، جيڪي ڪڏهن روشنيءَ اڳيان رکڻ سان لڳ ڀڳ شفاف لڳن ٿا. ڇڻيل تاندورا مخالف رنگ واري پسمنظر تي به ڏسڻ ۾ ڏکيا ٿي سگهن ٿا. سنها وار محسوس ڪرڻ ۾ ڏکيا هوندا آهن يا تمام سنهي ريشمي تاندوري جهڙا محسوس ٿيندا آهن. |
| M | وچولا

تاندورا نه سنها هوندا آهن ۽ نه کهرا. وچولا وار ڪپهه جي ڌاڳي جهڙا محسوس ٿيندا آهن، پر سخت يا کُردرا نه هوندا آهن. اهي نه سنها هوندا آهن نه کهرا. |
| C | کهرا

ٿلها تاندورا، جن جا ڇڻيل وار عام طور آسانيءَ سان سڃاتا ويندا آهن. کهرا وار سخت ۽ تار جهڙا محسوس ٿيندا آهن. |
| مقدار سڄي وارن جي پوني ٽيل جي گهيري موجب |
| i | سنها | گهيرو 2 inches (5.1 centimetres) کان گهٽ |
| ii | عام | ... 2 to 4 inches (5.1 to 10.2 centimetres) تائين |
| iii | ٿلها | ... 4 inches (10 centimetres) کان وڌيڪ |

## ترڪيب

وار بنيادي طور ڪيراٽن پروٽينن ۽ ڪيراٽن سان لاڳاپيل پروٽينن (KRTAPs) مان ٺهيل آهن. انساني جينوم 54 مختلف ڪيراٽن پروٽينن جو ڪوڊ رکي ٿو، جيڪي وارن ۾ مختلف مقدار ۾ موجود هوندا آهن. اهڙي طرح انسان 100 کان وڌيڪ مختلف KRTAPs جو ڪوڊ رکي ٿو، جيڪي وارن ۾ ڪيراٽنن کي آرپار ڳنڍين ٿا. KRTAPs جو مقدار انساني وارن ۾ 3٪ کان گهٽ کان وٺي ايڪڊنا جي ڪنڊي ۾ 30–40٪ تائين هوندو آهي.

وار ڊگهن (50–100 مائڪرو ميٽر) جيوگهرڙن مان ٺهيل هوندا آهن، جيڪي ڪيراٽن جي مرڪبن سان ڀريل هوندا آهن؛ انهن کي وچولي تاندورا چيو ويندو آهي ۽ اهي "ڪيراٽن سان لاڳاپيل پروٽينن" سان گڏ ٻڌل هوندا آهن، جيڪي بناوت ۾ بي قاعده هوندا آهن. هي سڄو ٻڌل مجموعو ميڪرو-فبرل سڏجي ٿو. اهي ڊگها جيوگهرڙا، جن ۾ ميڪرو-فبرل هوندا آهن، "جيوگهرڙي جھلي مرڪب" وسيلي ٻڌل هوندا آهن. جيوگهرڙن جي وچ ۾ موجود هي مرڪب عام طور ٻن 5 nm سڻڀي "بيٽا تهن" جي وچ ۾ 15 nm پروٽيني "ڊيلٽا تهه" تي مشتمل هوندو آهي. انهن تهن جي صحيح بناوت بابت گهڻي قياس آرائي موجود آهي. جيوگهرڙي جھلي مرڪب ٻن ڪارٽيڪس جيوگهرڙن جي وچ ۾، ٻن ڪيوٽيڪل جيوگهرڙن جي وچ ۾، ۽ ڪارٽيڪس ۽ ڪيوٽيڪل جيوگهرڙي جي وچ ۾ مختلف هوندو آهي.

## ڪم

ڪيترن ٿڻائتن وٽ فر ۽ ٻيا وار هوندا آهن، جيڪي مختلف ڪم ڪن ٿا. وار ڪيترن جانورن لاءِ گرميءَ جي ضابطي ۽ ڇپاءُ جو ڪم ڪن ٿا؛ ٻين لاءِ اهي ٻين جانورن ڏانهن خبرداري، ميلاپ يا ٻين رابطي وارن اشارن جو ذريعو هوندا آهن؛ ۽ ڪجهه جانورن ۾ وار بچاءَ، ۽ ڪڏهن ڪڏهن حملي کان تحفظ، جو ڪم به ڏيندا آهن. وارن جو حسي ڪم پڻ آهي، ڇاڪاڻ ته اهي ڇهاءَ جي احساس کي چمڙي جي مٿاڇري کان ٻاهر تائين وڌائين ٿا. نگهبان وار اهڙيون خبرداريون ڏين ٿا، جيڪي پوئتي هٽڻ واري ردعمل کي شروع ڪري سگهن ٿيون.

### گرمي

قطبي ڀورا پنهنجو فر گرميءَ لاءِ استعمال ڪن ٿا؛ سندن چمڙي ڪاري هوندي آهي، پر سندن شفاف فر اڇو ڏسڻ ۾ اچي ٿو، شڪار دوران ڇپاءُ فراهم ڪري ٿو ۽ ٻچن کي برف ۾ لڪائي تحفظ ڏئي ٿو.
جڏهن ته انسانن گرم رهڻ لاءِ ڪپڙا ۽ ٻيا وسيلا پيدا ڪيا آهن، مٿي جا وار بنيادي طور گرميءَ جي عايق ۽ ٿڌڪاريءَ (جڏهن پگهر وار مان ٻاڦجي ٿو) جو ذريعو آهن، ۽ الٽراوائليٽ ڪرڻن کان بچاءُ پڻ ڪن ٿا. ٻين هنڌن تي وارن جي ڪم بابت بحث موجود آهي. ٿڌي موسم ۾ ٻاهرين سرگرمين دوران ٿڌ جي ساڙ ۽ جسماني گرمي گهٽجڻ کان بچڻ لاءِ اڃا به ٽوپيون ۽ ڪوٽ گهربل هوندا آهن، پر انساني جسم جا وار اندروني گرمي پد کي ضابطي ۾ رکڻ ۾ مدد ڏين ٿا. جڏهن جسم تمام ٿڌو ٿئي ٿو، ته وار جي ڦوٽن سان لڳل وار اڀاريندڙ ڏورا اڀا ٿين ٿا، جنهن سبب انهن ڦوٽن جا وار به اڀا ٿي وڃن ٿا. پوءِ اهي وار چمڙي جي مٿين تهه مٿان گرمي ڦاسائيندڙ تهه ٺاهين ٿا. هن عمل کي رسمي طور پائيلو ايرڪشن چيو ويندو آهي، جيڪو لاطيني لفظن 'pilus' ("وار") ۽ 'erectio' ("اڀرڻ") مان نڪتل آهي، پر انگريزيءَ ۾ عام طور ان کي لڱ ڪانڊارجڻ چيو ويندو آهي. هي عمل ٻين ٿڻائتن ۾ وڌيڪ اثرائتو آهي، جن جو فر ڦُلي وڃي ٿو ۽ وارن جي وچ ۾ هوا جا خانو پيدا ڪري جسم کي ٿڌ کان بچائي ٿو. جسم تمام گرم ٿيڻ تي ان جي ابتڙ عمل ٿئي ٿو؛ وار اڀاريندڙ ڏورا وارن کي چمڙيءَ تي چپٽائي ڇڏين ٿا، جنهن سان گرمي ٻاهر نڪري سگهي ٿي.

### تحفظ

ڪجهه ٿڻائتن، جهڙوڪ هيج هاگ ۽ پورڪيوپائن، ۾ وار سخت ڪنڊن يا ڪنڊن جهڙن تاندورن ۾ تبديل ٿي ويا آهن. اهي ڪيراٽن جي ٿلهين پليٽن سان ڍڪيل هوندا آهن ۽ شڪارين کان بچاءُ جو ڪم ڪندا آهن. ٿلها وار، جهڙوڪ شينهن جي ايال ۽ گريزلي ڀوري جو فر، چڪ ۽ ڇيڙن جهڙي جسماني نقصان کان ڪجهه تحفظ فراهم ڪن ٿا.

### ڇهاءَ جو احساس

وار جي ڏنڊن جي هٽڻ ۽ ارتعاش کي وار جي ڦوٽي جا تنتي گرهڻ وارا حصا ۽ چمڙي اندر موجود تنتي گرهڻ وارا حصا سڃاڻين ٿا. وار هوا جي حرڪت ۽ جسماني شين جي ڇهاءَ کي محسوس ڪري سگهن ٿا ۽ ٻاهرين پرجيوين جي موجودگيءَ بابت حسي ڄاڻ ڏين ٿا. ڪجهه وار، جهڙوڪ اکين جا پنبڻ، ممڪن نقصانڪار مادو جي موجودگيءَ لاءِ خاص طور حساس هوندا آهن.

ڀِرون پگهر، پاڻي ۽ ٻيو ڪچرو مٿان کان اک ۾ ڪرڻ کان روڪين ٿيون.
اکين جا پنبڻ پنبڻين جي ڪنارن تي موجود وار آهن، جيڪي اک ڇنڀڻ وقت ڌوڙ ۽ مٽي پڪڙين ٿا.
#### ڀِرون ۽ اکين جا پنبڻ

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسوڀِرون**۽** اکين جا پنبڻ
ڀِرون اکين کي مٽي، پگهر ۽ مينهن کان وچولي درجي جو تحفظ ڏين ٿيون. اهي غير لفظي رابطي ۾ پڻ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون، ڇاڪاڻ ته اهي ڏک، ڪاوڙ، حيرت ۽ جوش جهڙا جذبا ظاهر ڪن ٿيون. ٻين ڪيترن ٿڻائتن ۾ انهن ۾ وڌيڪ ڊگها، مُڇن جهڙا وار هوندا آهن، جيڪي ڇهاءَ جا حسي عضوا طور ڪم ڪن ٿا.

اکين جو پنبڻ پنبڻيءَ جي ڪنارن تي وڌندو آهي ۽ اک کي مٽيءَ کان بچائيندو آهي. اکين جا پنبڻ انسانن، اٺن، گهوڙن، شترمرغن وغيره لاءِ اهڙو ئي ڪم ڪن ٿا، جهڙو مُڇون ٻلين لاءِ ڪن ٿيون؛ اهي محسوس ڪرڻ لاءِ استعمال ٿين ٿا ته مٽي، ڌوڙ يا ڪا ٻي ممڪن نقصانڪار شيءِ اک جي تمام ويجهو ته نه اچي وئي آهي. هن احساس جي نتيجي ۾ اک عڪسي طور بند ٿي وڃي ٿي.

ڀِرون ۽ اکين جا پنبڻ هڪ خاص ڊيگهه کان وڌيڪ نٿا وڌن؛ اکين جا پنبڻ اڪثر 10 ملي ميٽر کان وڌيڪ ڊگها نه هوندا آهن. بهرحال، ٽرائيڪوميگلي سبب پنبڻ غير معمولي طور ڊگها ۽ نمايان ٿي سگهن ٿا؛ ڪجهه حالتن ۾ مٿيان پنبڻ 15 ملي ميٽر تائين وڌي ويندا آهن.

## ارتقا

وارن جي شروعات ٿڻائتن جي گڏيل ابن ڏاڏي، سائنيپسڊن، مان اٽڪل 300 ملين سال اڳ ٿي. في الحال اهو معلوم ناهي ته سائنيپسڊن ڪهڙي مرحلي تي ٿڻائتي خاصيتون، جهڙوڪ جسم جا وار ۽ ٿڻن جا غدود، حاصل ڪيون، ڇاڪاڻ ته فاسل نرم تاندورن جا سڌا ثبوت تمام گهٽ ڏين ٿا. پيليڪوسار، ممڪن طور *Haptodus*، جي پيٽ ۽ هيٺين پڇڙيءَ جي چمڙيءَ جو نشان ڏيکاري ٿو ته بنيادي سائنيپسڊ نسل وٽ مستطيل اسڪيوٽن جون آڏيون قطارون هيون، جيڪي جديد واڳون جهڙيون هيون؛ تنهنڪري موجوده نسلي سمجھ موجب وارن جي حاصل ٿيڻ جو زمانو منطقي طور اٽڪل 299 ملين سال اڳ کان پراڻو نه ٿي سگهي ٿو. *Estemmenosuchus*، مٿئين پرميئن جي هڪ ٿيراپسڊ، جي غيرمعمولي طور محفوظ کوپڙي هموار، وارن کان خالي چمڙي ڏيکاري ٿي، جنهن ۾ غدودي کڏن جهڙيون بناوتون نظر اچن ٿيون، پر نيم-آبي نسل هئڻ سبب اها خشڪيءَ وارن نسلن جي ٻاهرين چمڙيءَ بابت قطعي نتيجو ڏيڻ لاءِ خاص مددگار نه ٿي سگهي ٿي. وارن جا سڀ کان پراڻا اڻتڪراري فاسل، جن ۾ وارن جا صاف نشان ملن ٿا، ڪيلوويئن، يعني وچئين جوراسڪ جي پوئين دور، جي *Castorocauda* ۽ ساڳئي زماني جي ڪيترن هارامييڊان مان ملن ٿا؛ اهي ٻئي ٿڻائتي نما سائنوڊونٽ هئا، جنهن سان هن خاصيت جي عمر جديد نسلي سمجھ موجب گهٽ ۾ گهٽ اٽڪل 220 ملين سال اڳ تائين وڃي ٿي. تازين اڀياسن ۾ آخري پرميئن دور جي روسي ڪوپرولائيٽن مان اهو امڪان ظاهر ڪيو ويو آهي ته ان دور جي غير-ٿڻائتي سائنيپسڊن وٽ فر موجود هو. جيڪڏهن اهو درست آهي ته اهي وارن جا سڀ کان پراڻا معلوم باقيات آهن، جيڪي ظاهر ڪن ٿا ته فر ديرين پيلئوزوئڪ تائين موجود ٿي چڪو هو.

ڪجهه جديد ٿڻائتن ۾ هر اک جي کوپي اڳيان هڪ خاص غدو هوندو آهي، جيڪو فر کي سنوارڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي؛ ان کي هارڊيرين غدو چيو ويندو آهي. هن بناوت جا نشان *Morganucodon* جهڙن ننڍن شروعاتي ٿڻائتن جي کوپڙين ۾ ملن ٿا، پر انهن جي سائنوڊونٽ ابن ڏاڏن جهڙوڪ *Thrinaxodon* ۾ نه ملن ٿا.

جديد جانورن جي فر جا وار سڀ تنتن سان ڳنڍيل هوندا آهن، تنهنڪري فر حسي ڄاڻ منتقل ڪرڻ جو ڪم پڻ ڪري ٿو. فر شايد حسي وارن، يعني مُڇن، مان ارتقا ڪيو هجي. هن حسي نظام جا اشارا نيوڪارٽيڪس ۾ سمجهيا ويندا آهن، جيڪو دماغ جو اهو حصو آهي جيڪو *Morganucodon* ۽ *Hadrocodium* جهڙن جانورن ۾ نمايان طور وڌيو. وڌيڪ ترقي يافته ٿيراپسڊن وٽ ننگي چمڙي، مُڇون ۽ اسڪيوٽن جو گڏيل نمونو ٿي سگهي ٿو. مڪمل وارن جي کوٽ غالباً ٿيراپسڊ کان ٿڻائتي ڏانهن منتقليءَ تائين ارتقا نه ڪئي هئي. وڌيڪ ترقي يافته، ننڍن ٿيراپسڊن وٽ وار ۽ اسڪيوٽ گڏ ٿي سگهن ٿا، اهڙو گڏيل نمونو اڄ به ڪجهه جديد ٿڻائتن، جهڙوڪ ڪُتريندڙ جانورن ۽ اوپوسم، ۾ ملي ٿو.

وار جي جسامت، رنگ ۽ خردبناوت ۾ نسلن جي وچ ۾ گهڻي تبديلي سبب اڪثر هڪ ئي وار جي تاندوري جي بنياد تي نسل جي سڃاڻپ ممڪن ٿيندي آهي.

چڙيا گهر ۾ ننگو مول-چوهڙو (*Heterocephalus glaber*).

گهڻن ٿڻائتي جانورن ۾ مختلف درجن تائين ڪجهه چمڙي وارا حصا قدرتي وارن کان خالي هوندا آهن. انساني جسم ۾ بي وار چمڙي آڱرين جي بطني حصي، تريلين، پير جي تري ۽ چپن تي ملي ٿي؛ اهي سڀ جسم جا اهي حصا آهن جيڪي ڀرپاسي جي دنيا سان سڌي رابطي ۾ تمام گهڻو لاڳاپيل آهن، اهڙيءَ طرح ننڍا فرجي چپ ۽ عضو تناسل جو مٿو به بي وار چمڙيءَ جا حصا آهن. انسانن جي بي وار چمڙيءَ ۾ ميڪينو ريسيپٽرن جا چار مکيه قسم آهن: پيسينيئن ڪارپسڪل، مائسنر ڪارپسڪل، مرڪل ڊسڪ ۽ رفيني ڪارپسڪل.

ننگو مول-چوهڙو (*Heterocephalus glaber*) اهڙي چمڙي رکي ٿو، جنهن ۾ عام فر جهڙي ڍڪڻ واري وارن جي کوٽ ارتقا ڪري وئي آهي، پر ان جي جسم تي ڊگها، تمام ڇڙواڳ پکڙيل حسي وار باقي رهيا آهن. بي وار هجڻ نيوٽيني سان لاڳاپيل خاصيت ٿي سگهي ٿي.

ڪيترن غير انساني ٿڻائتن تي ملندڙ نرم ۽ باريڪ وار عام طور فر سڏبا آهن.
### ارتقائي تبديلي

پرائميٽ ٻيا ٿڻائتا جانور جي ڀيٽ ۾ نسبتاً گهٽ وار وارا آهن، ۽ هومينيني، جهڙوڪ چمپينزي، وٽ پنهنجي جسماني جسامت جي لحاظ کان توقع کان گهٽ وارن جي کثافت هوندي آهي. ارتقائي حياتياتدانن جو خيال آهي ته *ھومو* جنس اٽڪل 2 ملين سال اڳ اوڀر آفريڪا ۾ پيدا ٿي. هن ارتقا جو هڪ حصو برداشت واري ڊوڙ ۽ ڏينهن جي گرم وقتن ۾ ٻاهر نڪرڻ هو، جنهن لاءِ پگهر وسيلي اثرائتي حرارتي ضابطي جي ضرورت هئي. ٻاڦجڻ جي گرمي وسيلي گرميءَ جو نڪرڻ، چمڙيءَ جي مٿاڇري ڀرسان هوا جي وهڪرن سان مدد پائي ٿو، ۽ جسماني وارن جي گهٽتائي ان کي وڌيڪ آسان بڻائي ٿي.

انساني ارتقا ۾ هڪ ٻيو عنصر، جيڪو اڳ تاريخي زماني ۾ پيش آيو، نيوٽيني، خاص طور عورتن ۾، لاءِ پسنديده چونڊ هئي. اهو خيال ته بالغ انسانن ۾ ڪجهه نيوٽينس، يعني ٻاراڻيون خاصيتون، موجود آهن جيڪي ٻين وڏن بندرن ۾ نه ڏسجن ٿيون، اٽڪل هڪ صدي پراڻو آهي. لوئيس بولڪ اهڙين خاصيتن جي ڊگهي فهرست ڏني، ۽ اسٽيفن جي گولڊ پنهنجي ڪتاب *Ontogeny and Phylogeny* ۾ انهن جي مختصر فهرست شايع ڪئي. ان کان علاوه، عورتن ۾ پيڊومارفڪ خاصيتون ترقي يافته ملڪن ۾ اڪثر مردن لاءِ پسنديده سمجهيون وينديون آهن. مثال طور ويلس وار هڪ ٻاراڻي خاصيت آهي. تنهن هوندي به، جڏهن ته مرد جنسي فرق جي نتيجي ۾ وڌيڪ ڊگها، کهرا، ٿلها ۽ ڪارا ٽرمينل وار پيدا ڪن ٿا، عورتن ۾ ائين نه ٿيندو آهي، جنهن ڪري سندن ويلس وار نظر ايندا رهن ٿا.

وڌيڪ ڏسو: انساني ارتقائي جينيات
### بناوت

#### گهنڊيدار وار

مصر جي گوروب مان مليل پيلو گهنڊيدار وار ۽ کوپڙيءَ جي چمڙي؛ جسم تي ڊگهي ڪاري وگ رکيل هئي ۽ وگ جي چوٽيءَ جا حصا باقي آهن. غالباً قبر 23، 18هين–19هين خاندان. پيٽري ميوزيم آف اجيپشن آرڪيالاجي، لنڊن
گهنڊيدار وارن وارو مرد (ڊيوڊ لوئز، برازيل جو فٽبالر)
وارن جي عالمي بناوت جو نقشو
سانچو:More citations needed section
جيبلونسڪي جو چوڻ آهي تہ مٿي جا وار اڳ-انساني نسلن لاءِ ارتقائي طور فائديمند هئا، ڇاڪاڻ تہ اهي شديد آفريڪي، يعني خط استوا واري، مٿاھين بنفشي روشني ۾ سڌي بيهي هلڻ وقت مٿي جي چمڙيءَ جي حفاظت ڪندا هئا. جيتوڻيڪ ڪو دليل ڏئي سگهي ٿو تہ هن منطق موجب انسانن جا ڪلها به وارن وارا هئڻ گهرجن، ڇاڪاڻ تہ اهي به ساڳين حالتن ۾ روشنيءَ جي سامهون اچي سگهن ٿا، پر مٿي جي حفاظت وڌيڪ اهم سمجهي وڃي ٿي، ڇاڪاڻ تہ اهو دماغ جو هنڌ آهي، جنهن انسانيت کي ڌرتيءَ جي ڪامياب ترين نسلن مان هڪ بڻايو، ۽ جيڪو ڄمڻ وقت به تمام نازڪ هوندو آهي. بغلن ۽ ڳچيءَ واري علائقي جا وار به جنسي بلوغت جون نشانيون طور برقرار رهيا. ان تدريجي عمل دوران، جنهن ۾ *ھومو اريڪٽس* فر واري چمڙيءَ کان *ھومو سيپيئنس* ۾ ڏسجندڙ بي وار چمڙيءَ ڏانهن منتقل ٿيڻ لڳو، وارن جي بناوت بابت فرض ڪيو وڃي ٿو تہ اها سڌن وارن، يعني گهڻن ٿڻائتن ۽ انسان جي ويجهي ترين مائٽن چمپينزين جي حالت، مان آفريڪي بناوت وارن يا گهڻن گهنڊيدار وارن ڏانهن آهستي آهستي تبديل ٿي. هي دليل اهو فرض ڪري ٿو تہ گهنڊيدار وار سڌن وارن جي ڀيٽ ۾ مٿاھون بنفشي روشنيءَ جي جسم ۾ داخلا کي وڌيڪ روڪين ٿا؛ تنهنڪري گهنڊيدار يا ويڙهيل وار خط استوا تي رهندڙ هلڪي چمڙيءَ وارن هومينڊن لاءِ خاص طور فائديمند ٿي سگهن ٿا.

آئينگر جي نتيجن (1998) مان اها ڳالهه حمايت وٺي ٿي تہ بالائے بنفشي روشني سڌن انساني وارن جي پاڙن ۾، ۽ اهڙيءَ طرح وار جي تاندوري وسيلي چمڙيءَ مان جسم ۾، داخل ٿي سگهي ٿي. خاص طور ان اڀياس جا نتيجا ظاهر ڪن ٿا تہ هي عمل روشنيءَ جي فائبر آپٽڪ نلين مان گذرڻ جهڙو آهي، جيڪي موڙيل، تيز وڪر واريون يا ويڙهيل هجن تہ ايترو اثرائتو ڪم نٿيون ڪن. هن معنيٰ ۾، جڏهن هومينڊ، يعني *ھومو اريڪٽس*، آهستي آهستي پنهنجا سڌا جسماني وار وڃائي رهيا هئا ۽ پنهنجي فر هيٺان شروعاتي طور هلڪي چمڙيءَ کي سج آڏو ظاهر ڪري رهيا هئا، تڏهن سڌا وار هڪ موافقتي نقصان ٿي سگهن ٿا. ابتڙ منطق موجب، پوءِ جڏهن انسان آفريڪا ۽/يا خط استوا کان پري سفر ڪرڻ لڳا، تہ سڌا وار شايد شروعاتي طور جسم ۾ مٿاھين بنفشي روشنيءَ جي داخلا ۾ مدد لاءِ ارتقا ڪيا، خاص طور تي اونداهي، مٿاھين بنفشي کان محفوظ چمڙيءَ کان هلڪي چمڙيءَ ڏانهن منتقليءَ دوران.

جيبلونسڪي جي دعوائن موجب آفريڪي وارن لاءِ "وولي" يعني اون جهڙو صفت استعمال ڪرڻ هڪ غلط اصطلاح آهي، ڇاڪاڻ تہ اهو رڍ جي حقيقي اون مان ملندڙ تيز حرارتي موصليت جو تاثر ڏئي ٿو. ان جي ابتڙ، آفريڪي وارن جي نسبتاً گهٽ کثافت ۽ سندن لچڪدار ويڙهين گڏجي هڪ هوادار، لڳ ڀڳ اسفنج جهڙي بناوت پيدا ڪن ٿيون، جيڪا جيبلونسڪي جي دليل موجب مٿي جي چمڙيءَ تائين ٿڌي هوا جي گردش وڌائڻ ۾ وڌيڪ مددگار ٿي سگهي ٿي. ان کان علاوه، آلا آفريڪي وار جيستائين مڪمل طور ڀڄي نه وڃن، ڳچيءَ ۽ مٿي جي چمڙيءَ سان چنبڙي نٿا پون؛ اهي پنهنجي بنيادي لچڪدار ڦلڻ واري بناوت برقرار رکندا آهن، ڇاڪاڻ تہ اهي سڌن وارن جي ڀيٽ ۾ نمي ۽ پگهر جو جواب گهٽ ڏين ٿا. هن لحاظ کان، هي خاصيت شديد خط استوائي آبهوا ۾ سڌن وارن کان وڌيڪ آرام وڌائي سگهي ٿي؛ جڏهن تہ سڌا وار، ٻئي پاسي، قدرتي طور ڪنن ۽ ڳچيءَ تي ڪرندا آهن ۽ سرد آبهوا ۾ گهڻن ويڙهيل وارن جي ڀيٽ ۾ ٿورو وڌيڪ آرام مهيا ڪري سگهن ٿا.

اهو به قابل ذڪر آهي تہ هن وارن جي بناوت جو سڀ کان وڌيڪ پکڙيل اظهار ذيلي صحارا آفريڪا ۾ ملي ٿو؛ دنيا جو اهو علائقو جنهن لاءِ گهڻا جيني ۽ قديم-انساني ثبوت ظاهر ڪن ٿا تہ اهو جديد انسانيت جو نسبتاً تازو، اٽڪل 200,000 سال پراڻو، سرچشمو هو. حقيقت ۾، جيتوڻيڪ جيني نتيجا (Tishkoff، 2009) ظاهر ڪن ٿا تہ ذيلي صحارا آفريڪي ڌرتيءَ تي سڀ کان وڌيڪ جيني طور متنوع براعظمي گروهه آهن، آفريڪي بناوت وارا وار هن علائقي ۾ تقريباً هر هنڌ ملن ٿا. اهو هڪ مضبوط ۽ ڊگهي مدي واري چونڊ دٻاءَ ڏانهن اشارو ڪري ٿو، جنهن ذيلي صحارا گروهن جي جينوم جي اڪثر ٻين علائقن جي ابتڙ، لاڳاپيل جڳهن تي جيني تبديليءَ لاءِ تمام گهٽ گنجائش ڇڏي. اهڙو نمونو به اهو نٿو ڏيکاري تہ انساني جنسي جماليات هن ورڇ جو اڪيلو يا بنيادي سبب آهي.

سڌا ڪارا وار
#### اي ڊي اي آر مقام

تازن اڀياسن جو هڪ سلسلو ڏيکاري چڪو آهي تہ جديد انساني جينوم جي EDAR مقام تي جيني نمونا، جيڪو اوڀر ايشيائي نسل جي گهڻن ماڻهن ۾ وارن جي بناوت جي تبديليءَ ۾ حصو وٺي ٿو، هن مفروضي جي حمايت ڪن ٿا تہ اوڀر ايشيائي سڌا وار غالباً جديد انساني نسل جي هن شاخ ۾، اصل ۾ گهڻن ويڙهيل قدرتي آفريڪي وارن جي اظهار کان پوءِ ترقي يافته ٿيا. خاص طور، لاڳاپيل نتيجا ظاهر ڪن ٿا تہ EDAR واري اها ميوٽيشن، جيڪا اوڀر ايشيائي "کهري" يا ٿلهي، سڌي وارن واري غالب بناوت لاءِ ڪوڊ ڪري ٿي، گذريل اٽڪل 65,000 سالن اندر پيدا ٿي؛ هي اهڙو زماني جو دائرو آهي جيڪو ابتدائي "آفريڪا کان ٻاهر" لڏپلاڻن کان وٺي اڄ تائين پکڙيل آهي.

## بيماري

پڻ ڏسو: وارن جون بيماريون
رنگ ورم هڪ فنگسي بيماري آهي جيڪا وارن واري چمڙيءَ کي متاثر ڪري ٿي.

وارن جو وقت کان اڳ اڇو ٿيڻ هڪ ٻي حالت آهي، جنهن ۾ يورپين ۾ 20 سالن کان اڳ، ايشيائين ۾ 25 سالن کان اڳ، ۽ آفريڪن ۾ 30 سالن کان اڳ وار اڇا ٿيڻ لڳن ٿا.

## وارن جي سار سنڀال

اصل مضمون جي لاءِ ڏسووارن جي سار سنڀال
وارن جي سار سنڀال ۾ وارن جي صفائي ۽ سينگارشناسي شامل آهن، جن ۾ مٿي جي چمڙي جا وار، چهري جا وار (ڏاڙهي ۽ مڇون)، زير ناف وار ۽ ٻيا جسماني وار شامل آهن. وارن جي سنڀال جا طريقا فرد جي ثقافت ۽ وارن جي طبعي خاصيتن موجب مختلف هوندا آهن. وارن کي رنگي، ڪٽي، ڪوڙي، پٽي، يا ويڪسنگ، شوگرنگ ۽ ٿريڊنگ جهڙن طريقن سان هٽائي سگهجي ٿو.

### هٽائڻ جا طريقا

ڊيپيليشن (Depilation) چمڙيءَ جي مٿاڇري تان وار هٽائڻ کي چئبو آهي. اهو شيونگ جهڙن طريقن سان ڪري سگهجي ٿو. ايپيليشن (Epilation) مڪمل وار جي تاندوري کي، جنهن ۾ اهو حصو به شامل آهي جيڪو اڃا فوليڪل مان ٻاهر نه نڪتو هجي، هٽائڻ کي چئبو آهي. وارن جي ايپيليشن جو هڪ مشهور طريقو ويڪسنگ آهي.

#### شيونگ

اصل مضمون جي لاءِ ڏسوشيونگ
ڪيترن ريزرن ۾ ويجهي شيو لاءِ هڪ کان وڌيڪ بليڊ هوندا آهن. شيو ڪرڻ کان پوءِ چمڙي شروعاتي طور هموار ۽ وارن کان خالي محسوس ٿئي ٿي، پر نوان وار ڪجهه ڪلاڪن اندر ظاهر ٿي سگهن ٿا.
شيونگ بليڊ وارن اوزارن، جهڙوڪ ريزر، سان ڪئي ويندي آهي. بليڊ کي چمڙيءَ جي ويجهو آڻي گهربل حصي جي وارن مٿان هلايو ويندو آهي، جنهن سان ٽرمينل وار ڪٽجي وڃن ٿا ۽ چمڙي هموار محسوس ٿئي ٿي. واڌ جي رفتار تي دارومدار رکندي، شيونگ کان ڪجهه ڪلاڪن اندر وار ٻيهر وڌڻ محسوس ٿي سگهن ٿا. اهو خاص طور انهن مردن ۾ نمايان هوندو آهي جيڪي چهرو شيو ڪرڻ کان پوءِ فائيو او ڪلاڪ شيڊو پيدا ڪن ٿا. هن نئين واڌ کي اسٽبل چئبو آهي. اسٽبل عام طور وڌيڪ ٿلهو وڌندي محسوس ٿئي ٿي، ڇاڪاڻ تہ شيو ڪيل وارن جا پڇاڙ بلنٽ هوندا آهن، قدرتي طور نوڪدار نه؛ پر وار حقيقت ۾ وڌيڪ ٿلها ناهن وڌندا.

#### ويڪسنگ

ويڪسنگ ۾ چپڪندڙ موم ۽ ڪاغذ يا ڪپڙي جي پٽي استعمال ڪري وار پاڙ کان ڇڪيا ويندا آهن. ويڪسنگ ڪنهن حصي کي ڊگهي عرصي تائين وارن کان خالي رکڻ لاءِ مناسب طريقو آهي. ويڪس ڪيل وار ٻيهر ظاهر ٿيڻ ۾ ٽي کان پنج هفتا وٺي سگهن ٿا. جيڪي حصا باقاعدگي سان ويڪس ڪيا وڃن، اتي وار عام طور وڌيڪ باريڪ ۽ پتلا وڌندا آهن، خاص طور ريزر سان شيو ڪيل وارن جي ڀيٽ ۾.

#### ليزر وسيلي هٽائڻ

اصل مضمون جي لاءِ ڏسوليزر وسيلي وار هٽائڻ
ليزر وسيلي وار هٽائڻ هڪ سينگار وارو طريقو آهي، جنهن ۾ ننڍي ليزر شعاع وارن جي واڌ واري حصي ۾ موجود اونداهي هدف مادّي تي چونڊيل گرمي پهچائي ٿي، بغير چمڙيءَ جي تاندورن کي نقصان پهچائڻ جي. هي عمل ڪيترن مهينن کان ڪجهه سالن تائين ڪيترائي ڀيرا ورجايو ويندو آهي، جنهن سان وار گهٽ گهٽ وڌندا آهن، تان جو آخرڪار وڌڻ بند ٿي سگهن ٿا؛ اهو ويڪسنگ يا شيونگ جي وڌيڪ مستقل متبادل طور استعمال ڪيو ويندو آهي. ليزر وسيلي هٽائڻ ڪيترين ڪلينڪن ۾ ٿيندو آهي ۽ گهر ۾ استعمال لاءِ به ڪيترائي اوزار موجود آهن.

#### ڪٽڻ ۽ تراشڻ

پڻ ڏسو: پوني ٽيل
ڇاڪاڻ تہ مٿي جا وار عام طور جسم جي ٻين وارن کان ڊگها هوندا آهن، ان ڪري اهي قينچي يا ڪلپر سان ڪٽيا ويندا آهن. ڊگها وار رکندڙ ماڻهو گهڻو ڪري قينچي سان وار ڪٽائيندا آهن، جڏهن تہ ننڍا وار ٽرمر سان سنڀاليا ويندا آهن. گهربل ڊيگهه ۽ وارن جي مجموعي صحت موجب، وار نه ڪٽڻ يا نه تراشڻ جا وقفا مختلف ٿي سگهن ٿا.

ڪٽيل وار وگن ۾ استعمال ٿي سگهن ٿا. 2010ع ۾ وارن جي عالمي درآمد 1.24 ارب آمريڪي ڊالرن جي ماليت رکي ٿي.

## سماجي ڪردار

پڻ ڏسو: وارن جو انداز
اليساندرو آلوري (1535–1607) جي *Portrait of a Woman*، اوفزي گيلري ۾. هن ۾ پٽيل وار-ليڪ ڏيکاريل آهي، جيڪا فيشني شريف پيشانيءَ جو تاثر ڏئي ٿي.
وار انسانن لاءِ وڏي سماجي اهميت رکن ٿا. اهي انساني جسم جي اڪثر ٻاهرين حصن تي وڌي سگهن ٿا، سواءِ هٿن جي تريلين ۽ پيرن جي ترين سميت ڪجهه ٻين حصن جي. گهڻن ماڻهن ۾ وار ٿورن حصن تي سڀ کان وڌيڪ نمايان هوندا آهن، ۽ اهي ئي حصا سڀ کان وڌيڪ ڪٽيا، پٽيا يا ڪوڙيا ويندا آهن. انهن ۾ چهرو، ڪن، مٿو، ڀرون، ٽنگون، بغلون ۽ زير ناف علائقو شامل آهن. مردن ۽ عورتن جي جسماني ۽ چهري وارن ۾ تمام نمايان فرق هڪ اهم ثانوي جنسي خاصيت آهي.

دنيا ۾ سڀ کان ڊگها دستاويزي وار شي چيئوپنگ (چين) جا آهن، جن جي ڊيگهه 8 مئي 2004ع تي 5.627 m (18 ft 5.5 in) ماپي وئي. هوءَ 1973ع کان، 13 سالن جي عمر کان، پنهنجا وار وڌائي رهي آهي.

### حيثيت جو اشارو

صحتمند وار صحت ۽ جوانيءَ جو اشارو ڏين ٿا، جيڪي ارتقائي حياتيات ۾ اهم آهن. وارن جو رنگ ۽ بناوت نسلي اصل جو اشارو ٿي سگهي ٿي. چهري جا وار مردن ۾ بلوغت جي نشاني آهن. اڇا يا ڀورا وار عمر يا جينياتي سببن جي نشاني آهن، جن کي وارن جي رنگ سان لڪائي سگهجي ٿو، جيتوڻيڪ ڪيترائي ماڻهو انهن کي قبول ڪرڻ پسند ڪندا آهن، خاص طور جيڪڏهن اهو شخص جي ننڍپڻ کان موجود پوليوسس واري خاصيت هجي. مردن ۾ نمونياتي گنجوپن عام طور عمر وڌڻ جي نشاني سمجهيو ويندو آهي، جنهن کي ٽوپي، ٽوپين يا مذهبي ۽ ثقافتي سينگار سان لڪائي سگهجي ٿو؛ پر اها حالت بلوغت کان پوءِ ڪنهن به عمر ۾ مختلف هارموني سببن ڪري ٿي سگهي ٿي ۽ نوجوان مردن ۾ به غيرمعمولي ناهي. جيتوڻيڪ نمونياتي گنجوپن کي فائناسٽرائيڊ ۽ مينوڪسڊل جهڙين دوائن سان سست ڪري سگهجي ٿو يا وارن جي پيوندڪاري سان علاج ڪري سگهجي ٿو، ڪيترائي مرد ان کي ظاهري شوق لاءِ غيرضروري ڪوشش سمجهن ٿا ۽ ان بدران مٿو ڪوڙي ڇڏين ٿا. شروعاتي جديد چين ۾ ڪيو مردن جو اهڙو وار انداز هو، جنهن ۾ اڳئين ۽ مٿئين حصي جا وار هر ڏهن ڏينهن بعد نمونياتي گنجوپن جهڙي انداز ۾ ڪوڙيا ويندا هئا، جڏهن تہ پٺئين حصي جا باقي وار ڊگهي چوٽيءَ ۾ ٻڌيا ويندا هئا.

وارن جو انداز گروهي رڪنيت جو اشارو ٿي سگهي ٿو. انگريزي گهرو جنگ دوران اوليوَر ڪرومويل جي پوئلڳن بادشاهه جي ماڻهن جي گهنڊيدار وارن ۽ رنگلٽن جي مخالفت ۾ پنهنجا وار مٿي سان لڳ ڀڳ ڪٽي ڇڏيا، جنهن سبب کين راونڊ هيڊ چيو ويو. وارن جي تازين آئسوٽوپي تجزين سماجي-ثقافتي رابطن بابت وڌيڪ ڄاڻ ڏيڻ شروع ڪئي آهي، ڇاڪاڻ تہ اهي 19هين صديءَ ۾ کاڌي جي حاصل ڪرڻ ۽ استعمال بابت معلومات ڏين ٿا. 1920ع واري ڏهاڪي ۾ فليپر عورتن ۾ بوب ڪٽ روايتي عورتاڻي ڪردارن خلاف بغاوت جي نشاني طور مشهور ٿيو. ڪراپ هيڊز نالي عورت فن شاگردائن به اهو انداز اختيار ڪيو، خاص طور لنڊن جي سليڊ اسڪول آف فائن آرٽ ۾. هِرسوٽزم ۾ علائقائي فرق سبب ٻانهن ۽ ٽنگن جي وارن بابت طريقا مختلف رهيا آهن. ڪجهه مذهبي گروهه مذهبي پابنديءَ جي حصي طور وارن بابت خاص قاعدن تي عمل ڪن ٿا. اهي قاعدا اڪثر مردن ۽ عورتن لاءِ مختلف هوندا آهن.

ڪيترين ذيلي ثقافتن وٽ اهڙا وار انداز آهن، جيڪي غيررسمي رڪنيت ظاهر ڪري سگهن ٿا. ڪيترن هيپين، ميٽل هيڊن ۽ ڀارتي ساڌون جا وار ڊگها هوندا آهن، جيئن ڪيترن پراڻن هپسٽرن جا به. ڪيترائي پنڪ موهاڪ وار انداز يا ٻيا نوڪدار ۽ رنگيل وار رکن ٿا، جڏهن تہ اسڪن هيڊ ننڍا ڪٽيل يا مڪمل ڪوڙيل مٿا رکن ٿا. 2000ع واري ڏهاڪي ۽ 2010ع جي شروعات ۾ ڊگها اندازدار اڳيان وارا وار ايمو، سين ٻارن ۽ نوجوان هپسٽرن ۾ تمام عام هئا.

حراستي ڪيمپن ۾ مٿا ڪوڙيا ويندا هئا، ۽ مٿو ڪوڙڻ کي سزا طور به استعمال ڪيو ويو آهي، خاص طور ڊگهن وارن وارين عورتن لاءِ. ڪوڙيل مٿو فوجي وار ڪٽائي ۾ عام آهي، جڏهن تہ اولهه جا راهب ٽانشر لاءِ مشهور آهن. ان جي ابتڙ، ڪجهه ڀارتي پاڪ مردن ۾ وار انتهائي ڊگها رکيا ويندا آهن.

ڪنفيوشس جي زماني ۾، يعني پنجين صدي ق.م. ۾، چيني ماڻهو پنهنجا وار وڌائيندا ۽ اڪثر ٻڌندا هئا، جيڪو والدين سان فرمانبرداريءَ جي علامت هو. ڪجهه ثقافتن ۾ باقاعده وار سنوارڻ دولت يا حيثيت جي نشاني سمجهيو ويندو آهي. رستافاري تحريڪ جي ڊريڊ لاڪس کي تحريڪ جي شروعاتي تاريخ ۾ حقارت سان ڏٺو ويو. ڪجهه ثقافتن ۾ وار ڪٽائڻ پنهنجي ماضيءَ کان آزاديءَ جي علامت ٿي سگهي ٿو، عام طور زندگيءَ جي ڏکي وقت کان پوءِ. وار ڪٽڻ ماتم جي نشاني به ٿي سگهي ٿو.

پنهنجي قدرتي حالت ۾ تمام گهڻا وڪڙيل وار افرو جي انداز ۾ رکيا ويندا آهن. هي وارانداز ڪنهن زماني ۾ آفريقي آمريڪي ماڻهن ۾ نسلي فخر جي علامت طور رائج هو. جيئن ته اهڙي وڪڙيل بناوت ڪجهه آفريقي آمريڪين جي وارن جي قدرتي حالت آهي، يا ان کي وڌيڪ ”آفريقي“ سمجهيو ويندو آهي، تنهنڪري هي سادو وارانداز هاڻي اڪثر خودقبوليت جي نشاني ۽ ان ڳالهه جي پڪ طور ڏٺو وڃي ٿو ته غالب (يورپ مرڪزي) ثقافت جا حسن جا معيار قطعي نه آهن. مجموعي طور آفريقي آمريڪين جي وارن جون بناوتون مختلف آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي نسلي طور هڪجهڙو گروهه نه آهن، پر ڪيترن ئي مختلف جينياتي پسمنظرن سان واسطو رکندڙ ماڻهن جو هڪ مجموعو آهن.

فلم *ايزي رائيڊر* (1969ع) ۾ اهو انديشو ڏيکاريو ويو آهي ته جيل وڃڻ جي صورت ۾ ٻنهي مُک ڪردارن جا ڊگها وار زنگ لڳل پاڪيءَ سان زوريءَ ڪوڙيا ويندا، جيڪو روايت مخالف ثقافت جي ماڻهن ڏانهن ڪجهه قدامت پسند گروهن جي اڻسهپ جي علامت آهي. انگلينڊ ۾ 1971ع جي *اوز* مقدمن جي پڄاڻيءَ تي پوليس جوابدارن جا مٿا ڪوڙي ڇڏيا، جنهن تي عوام ۾ سخت احتجاج ٿيو. اپيل جي ٻڌڻيءَ دوران اهي وگ پائي جوابدارن جي ڪٽهڙي ۾ پيش ٿيا. 2000ع واري ڏهاڪي جي وچ ڌاري برازيل ۾ هڪ 14 ورهين جي شاگرد کي مبينا طور سندس نقلي موهاڪ وارانداز سبب اسڪول مان ڪڍيو ويو، جنهن ملڪ گير بحث ۽ قانوني ڪارروائي کي جنم ڏنو ۽ نيٺ معاوضو ڏياريو ويو.

### مذهبي ريتون

عورتن جا وار مٿي جي رومالن سان لڪايا ويندا آهن، جيڪي اسلام ۾ *حجاب* جو هڪ عام حصو ۽ حياءَ جي نشاني آهن، جڏهن ته مشرقي راسخ الاعتقاديت ۾ ڪجهه مذهبي رسمن لاءِ پڻ ضروري آهن. روسي راسخ الاعتقادي ڪليسا سڀني شادي شده عورتن لاءِ ڪليسا اندر مٿي تي رومال پائڻ ضروري قرار ڏئي ٿي؛ هيءَ روايت اڪثر ازدواجي حيثيت کان سواءِ سڀني عورتن تائين وڌائي ويندي آهي. راسخ الاعتقادي يهوديت پڻ حياءَ جي سببن ڪري شادي شده عورتن لاءِ رومال ۽ مٿي ڍڪڻ جا ٻيا پوش پائڻ جو حڪم ڏئي ٿي. ڪجهه هندو فرقا پڻ مذهبي سببن ڪري مٿي تي رومال پائين ٿا. سکن لاءِ وار نه ڪٽائڻ لازم آهي (وار ڪٽائيندڙ سک کي 'مرتد' سمجهيو ويندو آهي، جنهن جو مطلب مذهب کان ڦريل آهي) ۽ مرد پنهنجا وار مٿي تي جوڙي جي صورت ۾ ٻڌي رکندا آهن، جنهن کي پوءِ مناسب نموني پڳ سان ڍڪيو ويندو آهي. قديم توڙي هاڻوڪن ڪيترن ئي مذهبن ۾ وارن کي جٽائن جي صورت ۾ وڌڻ ڏيڻ جي گهرج يا صلاح ڏني ويندي آهي، جيتوڻيڪ ماڻهو فيشن لاءِ پڻ جٽائون رکندا آهن. مردن لاءِ اسلام، راسخ الاعتقادي يهوديت، راسخ الاعتقادي عيسائيت، رومي ڪيٿولڪيت ۽ ٻين مذهبي گروهن مختلف دورن ۾ مٿي ۽ وارن جي ڪجهه حصن کي ڍڪڻ جي صلاح ڏني يا ان کي ضروري قرار ڏنو آهي، ۽ ڪجهه مذهبن ۾ مردن جي چهري ۽ مٿي جا وار ڪٽائڻ بابت پڻ حڪم موجود آهن. تاريخ جي مختلف دورن کان وٺي هاڻوڪي زماني تائين ڪجهه عيسائي فرقن مذهبي بنيادن تي عورتن جا وار ڪٽائڻ کان پڻ منع ڪئي آهي. ڪجهه سني مذهبن ۾ ڪوفي ٽوپي يا ٽوپي پائڻ کي سنت جو هڪ روپ سمجهيو ويندو آهي. برهمڻ مردن لاءِ مٿو ڪوڙائڻ، پر وارن جي هڪ چڳ اڻڪوڙيل ڇڏي ان کي مٿي تي چوٽيءَ جي صورت ۾ رکڻ مقرر ٿيل آهي.

### عربي شاعريءَ ۾

قديم زماني کان وٺي عورتن جا ڊگها، گهاٽا ۽ لهردار وار عربي شاعريءَ ۾ نمايان حيثيت رکندا آيا آهن. اسلام کان اڳ جي شاعرن عورتن جي وارن کي بيان ڪرڻ لاءِ رڳو محدود تشبيهون استعمال ڪيون. مثال طور، الاعشى هڪ شعر ۾ محبوبه جي وارن کي ”هڪ اهڙي باغ سان ڀيٽيو، جنهن جا انگور مون مٿان لڙڪن ٿا“، پر بشار بن برد ان تشبيهه کي غيرمعمولي سمجهيو. امرؤ القيس جهڙن اوائلي شاعرن جي استعمال ڪيل هڪ تشبيهه کجورن جي ڇڳن سان هئي. تنهن هوندي به، عباسي دور ۾ وارن بابت تشبيهن ۽ عڪس نگاريءَ ۾ نمايان واڌ ٿي—خاص ڪري ان وقت جي فيشن موجب ڪنوٽين جي چوڌاري لڙڪندڙ ”عشقيه زلفن“ (*سُدغ*) بابت، جيڪي خليفي الامين جي درٻار ۾ رواج ۾ آيون. وارن جي وڪڙن کي ڪنڊن ۽ زنجيرن، اکرن (جهڙوڪ *فا*، *واو*، *لام* ۽ *نون*)، وڇن، حلقي ڪيڙن ۽ پولو جي لٺين سان ڀيٽيو ويندو هو. ان جو هڪ مثال شاعر ابن المعتز آهي، جنهن وارن جي هڪ زلف ۽ ڄمڻ جي نشان کي بال کي ڌڪيندڙ پولو جي لٺ سان ڀيٽيو.

## پڻ ڏسو

* جسم جا وار
* برسل حسي عضوا، جيتن ۾ ڇهاءَ محسوس ڪندڙ وار
* وارن جو خوف، وارن کان ڊپ
* وارن جو تجزيو (متبادل طب)
* حد کان وڌيڪ وار، مٿي يا جسم تي ضرورت کان وڌيڪ وار هجڻ جي حالت
* وارن جي کوٽ، مٿي يا جسم تي معمول کان گهٽ وار هجڻ جي حالت
* لانوگو
* وارن جي اندازن جي فهرست
* گهوڙي جي اَيال
* اگهاڙپ ۽ پوشاڪ جي قبل از تاريخ، انسانن پنهنجي جسم جا گهڻا وار ڪيئن وڃايا
* سيٽا، جيتن ۾ وارن جهڙيون بناوتون
* وارن جو علم، وارن ۽ مٿي جي کل جو اڀياس
* وار پٽڻ جي بيماري

## حوالا

### حوالا ۽ اقتباس

### ماخذ

* Iyengar, B. (1998). "The hair follicle is a specialized UV receptor in human skin?". *Bio Signals Recep* **7** (3): 188–194. doi:10.1159/000014544. PMID 9672761.
* Jablonski, N.G. (2006). *Skin: a natural history*. Berkeley, CA: University of California Press.
* Rogers, Alan R.; Iltis, David; Wooding, Stephen (2004). "Genetic variation at the MC1R locus and the time since loss of human body hair". *Current Anthropology* **45** (1): 105–108. doi:10.1086/381006. Bibcode: 2004CurrA..45..105R.
* Tishkoff, S. A.; Dietzsch, E.; Speed, W.; Pakstis, A. J.; Kidd, J. R.; Cheung, K.; Bonne-Tamir, B.; Santachiara-Benerecetti, A. S. *et al*. (1996). "Global patterns of linkage disequilibrium at the CD4 locus and modern human origins". *Science* **271** (5254): 1380–1387. doi:10.1126/science.271.5254.1380. PMID 8596909. Bibcode: 1996Sci...271.1380T.

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* ليزر پوائنٽر استعمال ڪندي پنهنجي وارن جو قطر ڪيئن ماپجي
* ترت ڄاڻ، رائل سوسائٽي آف ڪيمسٽري پاران وارن جي ڪيميا جو خاڪو
* PUIU, TIBI (23 August 2018). "How fast hair grows, and other hairy science". *ZME Science* (آمريڪي انگريزي ۾). 30 August 2018 تي حاصل ڪيل.

سانچو:Integumentary system

سانچو:Human hair
سانچو:Human regional anatomy