Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ھجي

**ھجي** (Syllable) ڳالهائڻ جي آوازن جي ترتيب ۾ هڪ بنيادي يونٽ آهي، جيئن ڪنهن لفظ ۾، جيڪو عام طور تي هڪ سِلبل نيوڪليئس (گهڻو ڪري هڪ واول) تي مشتمل هوندو آهي ۽ ان سان گڏ اختياري طور تي ابتدائي ۽ آخري ڪنارا (عام طور تي ڪانسوننٽس) هوندا آهن. سِلبلز کي اڪثر لفظن جا فونولوجيڪل "بلڊنگ بلاڪس" سمجهيو ويندو آهي. اهي ڪنھن بہ ٻولي جي رڌم، ان جي پراسوڊي، شاعريءَ جي وزن، ۽ ان جي زور جي نمونن تي اثر انداز ٿين ٿا. عام طور تي ڳالهائڻ کي سِلبلز ۾ ورهائي سگهجي ٿو. مثال طور، انگريزيءَ جو لفظ **ignite** ٻن سِلبلز تي مشتمل آهي: ig ۽ nite، ۽ سنڌيءَ ۾ لفظ پاڻي ٻن سِلبلز تي مشتمل آهي: پا ۽ ڻي.

سِلبلڪ لکت جي شروعات سڀ کان پھرين اکرن کان ڪيترائي سال اڳ ٿيو. سڀ کان پراڻا سِلبلز 2800 ق.م ۾ سومير جي شھر ار ۾ لکيا ويا هيا. تصويرن (pictograms) کان سِلبلز ڏانهن هن تبديلي کي "لکت جي تاريخ ۾ سڀ کان اهم ترقي" چيو وڃي ٿو.

هڪ اهڙو لفظ جيڪو صرف هڪ سِلبل تي مشتمل هجي (جھڙوڪ انگريزي لفظ dog ۽ سنڌي لفظ گهر) کي مونو سِلبل (monosyllable) چيو ويندو آهي ۽ ان کي مونو سِلبيڪ (monosyllabic) بہ چيو ويندو آهي. اهڙن ئي ٻين اصطلاحن ۾ شامل آهن:

- ڊاءِ سِلبل (disyllable) يا باءِ سِلبيڪ (bisyllabic) ٻن سِلبلز جي لفظ لاءِ، جھڙوڪ انگريزي لفظ table ۽ سنڌي لفظ ٻاري (ٻا + ري)
- ٽراءِ سِلبل (trisyllable) يا ٽراءِ سِلبيڪ (trisyllabic) ٽن سِلبلز جي لفظ لاءِ، جھڙوڪ انگريزي لفظ family ۽ سنڌي لفظ اداسي (ا + دا + سي)
- پولي سِلبل (polysyllable) يا پولي سِلبيڪ (polysyllabic)، جيڪو يا تہ ٽن کان وڌيڪ سِلبلز واري لفظ لاءِ يا ڪنھن بہ هڪ کان وڌيڪ سِلبلز واري لفظ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جھڙوڪ انگريزي لفظ education ۽ سنڌي لفظ تعليمات (تع + لي + مات).
# اڳاڙي

**اڳاڙي** يا **ٽيڪس** (Tax) جو مطلب محصول، ناڪي، نوک، ڏن، ادائگيءَ وغيرہ آھي، جيڪا حڪومت کي عوام پاران سندن ڏنل خدمت جي عيوض ادا ڪرڻي پوندي آھي.

## حوالا
# اتر

قطب نما (Compass) جنهن ۾ اتر جو طرف نمايان ٿيل آهي.
اتر اسان جي زمين تي موجود هڪ اهڙو طرف آهي جيڪو ڏکڻ جي پويان آهي.نقشن ۾ هن جي جڳه مٿي جي طرف ٿيل هوندي آهي. قطب نما کي 180 ڊگري تي طئي ڪرڻ سان ڪنهن جڳه تي اتر جو تعين آساني سان ڪري سگهجي ٿو.
چئن طرفن مان هڪ طرف يا ڏسا: اوڀر، اولهه، اتر ۽ ڏکڻ هي اهو طرف آهي جنهن ڏانهن قطب نما جي سئي سدائين منهن ڪندي آهي جنهن جي ذريعي -بحري جهاز- ۽ هوائي جهاز طرفن جو اندازو ڪندا آهن -اتر- ڏانهن منهن ڪرڻ سان ساڄي هٿ تي اوڀر ۽ کاٻي هٿ تي اولهه جو طرف ايندو ۽ پٺئين پاسي ڏکڻ جو طرف هوندو آهي.

”اُتر“ لفظ جڏهن اسم ڪري ڪم آڻجي ٿو، تڏهن به پنهنجي بنيادي معنيٰ ”مٿ“ جي ظاهر ڪري ٿو. مثلاً ”پرشن ۽ اُتر“ معنيٰ ”سوال ۽ جواب“. هتي ”اُتر“ جي اکري معنيٰ آهي ”جيڪي مٿان ڏجي“ (سوال جي جواب ۾). هڪڙي شيءِ مٽائي ٻي شي وٺبي آهي ته وقتي ڪجهه رقم مٿان ڏيڻي پوندي آهي، جنهن کي به ”اُتر“ چئبو آهي. هتي به ”اُتر“ معني“ جيڪي مٿان ڏجي“ (مٽ سٽ ۾). هاڻ سوال آهي ته ”اُتر“ لفظ، جو اصل ۾ صفت آهي، ۽ معنيٰ اٿس ”مٿاهون يا ٻين کان مٿي“، تنهن جي معنيٰ ”تارٿ“ (North) ڪهڙي حساب ٿي؟ هن باري ۾ هيءَ ڳالهه به ڌيان ۾ رکڻ گهرجي ته هن وقت ”اُتر“ جو ضد چئون ”ڏکڻ“ (South)؛ پر اصل ۾ ائين آهي ئي ڪين. سنسڪرت ۾ ”اُتر“ معنيٰ مٿيون يا مٿاهون“، ۽ ان جو ضد آهي ”آڌر“ معنيٰ هيٺيون يا هيٺاهون“،: سنسڪرت ۾ ”اُتر“ جو ضد ”پورب“ به آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ”اڳيون“، مثلاً ڪنهن عملدار جي جاءِ تي ٻيو ڪو عملدار مقرر ٿي ايندو ته اهو سڏبو ”اُتر اڌڪاري“ (Successor) يعني جو مٿان اچي ٿو، ۽ اڳيون عملدار سڏبو ”پورب“ اڌڪاري“ (Predecessor). هن حالت ۾ ”اُتر“ جو ضد آهي ”پورب“. ”اُتر“ معنيٰ مٿيون پاسو شمال (North)؛ پر اصل ۾ هيءُ لفظ صفت آهي ۽ معنيٰ اٿس ”مٿيون، مٿاهون يا ٻين کان مٿي“. سنسڪرت ۾ ”اُد“ معنيٰ ”مٿي“ (High)، ”اُتر“ (اُد+ تر) معنيٰ ”ٻين کان مٿي“ 'Higher' ۽ ”اُتم“ (اُد+تم) معنيٰ سڀني کان مٿي 'Highest' اڄ به سنڌيءَ ۾ اهو لفظ صفت ڪري پيا ڪم آڻيون – جهڙوڪ چئون ته ”هو ٻئي ڄڻا بيوقوف آهن- هڪ ٻئي کان اُتر“: هتي ”اُتر“ معنيٰ ”وڌيڪ“ (مٿي).

## حوالا
# اويغور

اويغور (Uyghurs)| Uyghur man in Kashgar.jpg |
| کاشغر ۾ هڪ اويغور مرد |
| نمايان آبادي وارا علائقا |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| چين (خاص طور تي سنڪيانگ ۾) | 11,774,538 (2020 جي آدمشماري) |  |
| ڪازاخستان | 305,648 (2025 تخمينو) |  |
| پاڪستان | 1,000 (2021) |  |
| ترڪي | 100,000 |  |
| ڪرغزستان | 60,210 (2021) |  |
| ازبڪستان | 48,500 (2019) |  |
| شام | 15,000 تائين |  |
| آمريڪا | 8,905 (2015 آمريڪي مردم شماري) – 15,000 (ETGE تخمينو 2021) |  |
| سعودي عرب | 8,730 (2018) |  |
| ايران | 6,900 |  |
| آسٽريليا | 4,000 |  |
| روس | 3,696 (2010) |  |
| انڊيا | 2,000 |  |

 |
| ٻوليون |
| * **اويغور** عيني, مينڊرين, روسي
 |
| مذھبَ |
|
بنيادي طور تي سني اسلام |

**اويغور** (Uyghurs)، جنهن کي **ايغور** پڻ لکيو ويندو آهي، هڪ ترڪي نسل جو نسلي گروهه آهي، جنهن جو تعلق ۽ ثقافتي لاڳاپو عام طور تي وسطي ايشيا ۽ اوڀر ايشيا جي خطي سان آهي. اويغورن کي اتر اولهه چين جي سنڪيانگ اويغور خودمختيار علائقي جي قوميت طور سڃاتو وڃي ٿو. اهي چين جي 55 سرڪاري طور تي تسليم ٿيل نسلي اقليتن مان هڪ آهن.

اويغور روايتي طور تي تڪلامڪان ريگستان جي اندر تاريم بيسن ۾ پکڙيل نخلستانن (oases) ۾ آباد آهن. تاريخي طور تي اهي نخلستان آزاد رياستن طور ڪم ڪندا هئا يا مختلف تهذيبن جي ڪنٽرول هيٺ رهيا، جن ۾ چيني، منگول، تبتي ۽ ترڪ طاقتون شامل آهن. اويغورن 10 هين صدي عيسويءَ ۾ آهستي آهستي اسلام قبول ڪرڻ شروع ڪيو، ۽ 16 هين صدي تائين اڪثر اويغور مسلمان طور سڃاڻپ رکندا هئا. تڏهن کان وٺي اويغور ثقافت ۽ سڃاڻپ ۾ اسلام هڪ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي.

هڪ تخميني موجب سنڪيانگ جي اويغورن جو 80 سيڪڙو اڃا تائين تاريم بيسن ۾ رهي ٿو. سنڪيانگ جا باقي اويغور گهڻو ڪري يننگ (Ghulja)، ڪارامائي، تاچينگ ۽ ارمچي ۾ رهن ٿا، جيڪو سنڪيانگ جي گاديءَ جو هنڌ آهي. سنڪيانگ کان ٻاهر اويغورن جي وڏي برادري هونان جي تايوان ڪائونٽي ۾ رهي ٿي. اويغورن جي وڏي تعداد ٻين ترڪ ملڪن جهڙوڪ ڪازاخستان، ڪرغزستان، ازبڪستان ۽ ترڪي ۾ پڻ موجود آهي. ننڍيون برادريون سعودي عرب، اردن، آسٽريليا، جاپان، ڪئناڊا، روس، سويڊن، نيوزيلينڊ، شام ۽ آمريڪا ۾ رهن ٿيون.

2014 کان وٺي، چيني حڪومت تي مختلف حڪومتن ۽ تنظيمن، جهڙوڪ هيومن رائٽس واچ پاران الزام لڳايو ويو آهي ته اهي سنڪيانگ ۾ رهندڙ اويغورن تي وڏي پيماني تي ظلم ڪري رهيا آهن، جن ۾ جبري نس بندي، ۽ جبري مزدوري شامل آهي. ماهرن جو اندازو آهي ته 2017 کان وٺي سنڪيانگ جي نظربندي ڪيمپن ۾ گهٽ ۾ گهٽ هڪ لک اويغورن کي من ماني طور تي قيد ڪيو ويو آهي؛ چيني سرڪاري عملدارن جي دعويٰ آهي ته اهي ڪيمپ سياسي نظريي جي پيروي ڪرڻ، عليحدگي پسندي کي روڪڻ، دهشتگردي سان وڙهڻ، ۽ اويغورن کي حرفوي تربيت ڏيڻ لاءِ ٺاهيا ويا آهن. مختلف عالمن، انساني حقن جي تنظيمن ۽ حڪومتن اويغورن جي خلاف ٿيندڙ انهن زيادتين کي انسانيت جي خلاف ڏوھ ۽ نسل ڪشي (genocide) قرار ڏنو آهي.

## حوالا
# آڪٽوبر

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **آڪٽوبر** | >> |
| سومر | اڱارو | اربع | خميس | جمعو | ڇنڇر | آچر |
|  |  |  |  | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| **2026** |

**آڪٽوبر** (October) جولين يا شمسي سال جو ڏهون مهينو آهي. هن مهيني ۾ 31 ڏينهن آهن. رومن ۾ آڪٽو اٺ کي چوندا آهن. ۽ هي مهينو رومن سال جو اٺون مهينو آهي.آڪٽوبر آڪٽوبر انگريزي زبان جو لفظ آهي، جنهن جي لاطيني زبان ۾ لغوي معنيٰ آهي: ”اَٺ“، جنهن کي غلط ترتيب مطابق يورپين جي ڪئلينڊر جون ڏهون مهينو سڏيو وڃي ٿو، جيڪو مقرر 31 ڏينهن جو ٿئي ٿو. تاريخي اعتبار کان معلوم ٿئي ٿو ته اطالوين جو هي مهينو عيسوي سال جي شروعاتي مهينن جيان نه ڪنهن ديوتا جي نالي سان مشهور آهي ۽ نه وري ڪنهن شخصيت ڏانهن منسوب ٿيل آهي. قدامت جي لحاظ کان صرف مفهوم موجب ترتيب ڏنل هو. کيس سيپٽمبر جيان پنهنجي انهيءَ حقيقي حيثيت (قديم ترتيب مطابق اَٺين نمبر) تي قائم رکڻ بجاءِ، هينئر ڏهين نمبر تي آندو ويو آهي، جيڪو معنيٰ جي لحاظ کان سراسر غلط ترتيب ۾ رکيل آهي. اڪثر ڪري هي مهينو سرءُ جي مند ۾ ايندو آهي. جنهن ڪري وڌيڪ تپاولي پڻ ٿيندي آهي. رومي هن مهيني ۾ محتاط رهندا آهن.

## حوالا
# جسم فروشي

جسم فروشي

Type of crime| جو سب ڪلاس | sexual risk behavior، business activity، transactional sex، social exploitation |
| جو ڀاڱو | sex industry، black market |
| Has cause | sexual desire |
| Has effect | sex tourism، sexual objectification |
| Practiced by | procurer، prostitution client، prostitute |
| Handled, miti­ga­ted, or managed by | prostitution policy، Nordic model approach to prostitution |

**جسم فروشي** يا **عصمت فروشي** (انگريزي ٻولي: *Prostitution*) هڪ قسم جي فحاشي جي ڪاروبار يا ڌنڌي کي سڏيو ويندو آهي، ان ڪاروبار ۾ پيسن جي عيوض جسم وڪڻيو ويندو آهي۔

ھن ڪاروبار ۾ شامل ماڻھن مان گهڻو عورتون هونديون آھن. جيتوڻيڪ، ڪجهه حالتن ۾، ماڻهن سان گڏ گدڙا يا ٽرانجينڊر يا زناني گُڻن وارا ماڻهو به ملوث آهن جسم فروشي جو رواج. اڪثر غربت يا سماجي ۽ خانداني مجبورين سبب ماڻهو ان ڪاروبار ۾ شريڪ ٿيندا آهن، جيتوڻيڪ ڪجهه هنڌن تي ڇوڪريون رضاڪارانه طور تي داخل ٿينديون آهن. ڪيترين ئي اولهه جي ملڪن ۽ ڪجهه ايشيائي ملڪن ۾، مخصوص ماڻهن جي تحت جسم فروشي قانوني آهي.

## حوالا
# 1950ع

|  |  |
| --- | --- |
| ھزارو: |  |
| صديون: | *
 |
| ڏھاڪا: | * '
 |
| سال: | * '
 |

## واقعا

* **11 جُولاءِ** – پاڪستان بين الاقوامي مالياتي فنڊ ۽ عالمي بينڪ جي رڪنيت اختيار ڪئي.
* **21 جُولاءِ** – سورهيه بادشاهه جا ٻه پٽ پرڏيهه مان سنڌ واپس آيا. انهن کي انگريزن پاران جلاوطن ڪيو ويو هو.
* **11 آگسٽ** – پاڪستان آئي ايم ايف ۽ عالمي بينڪ جو رُڪن ٿيو.
* **13 آگسٽ** – چوڌري خليق الزمان پاڪستان مسلم ليگ جي صدارت تان رٽائر ٿي ويو.
* **25 آگسٽ** – صدر هيري ٽرومين پاران هڙتال کان بچڻ لاءِ آمريڪي فوج کي حڪم جاري ڪيو ته اهي روڊ ۽ رويلوي جو اتنظام سنڀالين.
* **26 آگسٽ** – هندوستان مان آيل پناهگيرن جي بحالي لاءِ پاڪستان جي سڀني شهرين تي مهاجر ٽيڪس لاڳو ڪيو ويو.
* **4 سيپٽمبر** – گڏيل قومن جي ڪشمير بابت جوڙيل ڪميشن آزاد ڪشمير حڪومت کي تسليم ڪري ورتو.
* **19 سيپٽمبر** – گڏيل قومن جي اداري چين جي رڪنيت مسترد ڪري ڇڏي.

## پيدائش

* **17 آگسٽ** – ناصر الملڪ پاڪستاني سپريم ڪورٽ جو جج ۽ اڳوڻو نگران وزيراعظم
* **18 آڪٽوبر** – اوم پوري، هندوستاني اداڪار
* **21 آڪٽوبر** – حسين هارون، سنڌي سياستدان
* **24 آڪٽوبر** – اعجاز علي خواجه، قومي ڪارڪن
* **24 ڊسمبر** – معين اختر، پاڪستاني اداڪار

## فوتگيون

* **7 جُولاءِ** – ڀيرو مل مهرچند آڏواڻي، سنڌي ٻوليءَ جو مشهور اديب

| 1950ع جو ڏھاڪو |
| --- |
| 1950ع **·**  1951ع **·**  1952ع **·**  1953ع **·**  1954ع **·**  1955ع **·**  1956ع **·**  1957ع **·**  1958ع **·**  1959ع |
|
<< گذريل ڏهاڪو
  -
اڳيون ڏهاڪو >>
 |
|  |
# ميخائيل گورباچوف

| ميخائيل گورباچوف |
| --- |
| (روسي ۾: Михаил Сергеевич Горбачёв)   |
|    |
|

---

 |
|  معلومات شخصيت  |
| ڄم |  |
| موت |   |
| شھريت |  |
| ڌرم |  |
| ٻارن جو تعداد |  |
|  عملي زندگي
  |
| پيشو |  |
| مادري ٻولي | روسي ٻولي    |
| ڪم جي ٻولي |  |
| دلچسپي |  |
| عسڪري خدمتون
 |
| اعزازات
 |
|  |
|  دستخط
  |
|    |
| ويب سائٽ
 |
| ويب سائٽ | باضابطہ ویب سائٹ (روسي ٻولي ۽ انگريزي ٻولي )   |
|  |  |
|  |
|  |
| ترميم  |

**ميخائيل گورباچوف** (انگريزي: Mikhail Gorbachev)، سوويت ۽ روسي سياستدان هو، ھن سويت يونين جي ٽٽڻ تائين، 1985ع کان 1991ع تائين سوويت يونين جي آخري اڳوڻ جي حيثيت ۾ خدمتون سرانجام ڏنيون. هن 1985ع کان سويت يونين جي ڪميونسٽ پارٽي جنرل سيڪريٽري رھيو. ان کان علاوه رياست جي سربراه جي حيثيت سان پڻ ڪم ڪيائين.

## وڌيڪ ڏسو

## حوالا
# ھم معني لفظ

**هم معنيٰ لفظ** (Synonyms) مختلف لفظن جا استعمال ۽ اچارڻ جي لحاظ کان ضد بہ هوندا آهن تہ ساڳي معنيٰ وارا لفظ بہ ٿيندا آهن پر هم معنوي لفظن ۾ بھرحال استعمال ڪرڻ جي لحاظ کان فرق ضرور هوندو آهي. هم معنويٰ لفظن مان مراد آهي تہ ساڳي معنيٰ رکندڙ لفظ. مثال طور چنڊ، قمر، ماهتاب.

## حوالا
# 1312ع

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

| 1310ع جو ڏھاڪو |
| --- |
| 1310ع **·**  1311ع **·**  1312ع **·**  1313ع **·**  1314ع **·**  1315ع **·**  1316ع **·**  1317ع **·**  1318ع **·**  1319ع |
|
<< گذريل ڏهاڪو
  -
اڳيون ڏهاڪو >>
 |
|  |

سانچو:چوڏھين صدي2
# پيانو

**پيانو** موسيقي پيدا ڪرڻ جو وڏي ماپ وارو اوزار آھي. برقي پيانو 1960-1970ع وارن ڏهاڪن ۾ عام ٿيو. هن وڏي آڪار وارا پراڻي پياني جي جاءِ والاري. پراڻو ساز اسڪولن، ڪاليجن ۽ ڪلبن ۾ رکيل هوندو هو. دراصل هن کي اصل معنيٰ ۾ برقي ساز نہ سمجهڻ گهرجي. هي هڪ برقي ڪلدار ساز آهي. هن ۾ آوازُ ينتري (Mechanical) طريقي سان پيدا ٿيندو آهي. پوءِ ڊوهن (Pickups) جي ذريعي، اهي آوازَ سُريلا ٿي ويندا آهن. هن کان اڳ وارا پيانا 1920ع ۾ ايجاد ٿيا هئا. برقي پيانا هن وقت نٿا ٺھن، شايد آخري نمونا 1980ع واري ڏهاڪي جي وچ ڌاري ٺهيا. برقي پيانا اُڀا آهن ۽ انهن جون تارون مترڪن سان وڄن. پياني جي ٻين قسمن ۾ برقي طريقا آهن: بھرحال انهن سڀني سازن جي آوازي خاصيت صوتي (Acoustic) پياني جھڙي آهي. هن جا ڪيترائي نمونا/ قسم آهن. هر قسم ٻئي کان ٿورو ٿڪو الڳ سر مستي سان آهي.

پيانو
هي يورپ جو مقبول ساز آهي. هي اصل ۾ تار جو ساز آهي. هن جي اندرئين اڌ حصي تي سر منڊل وانگر انيڪ تارون ڊيگهہ ۾ الڳ الڳ سرن جي نمائندگي ڪندڙ تاڻيل هونديون آهن. اهي تارون ننڍين ڪاٺين وسيلي ساز جي اڳئين پاسي واري ڪليدي تختيءَ هيٺيان، هر هڪ تار ڪليد سان اهڙي نموني ملايل آهي، جو ڪنھن بہ ڪليد تي يا آڱر رکبي تہ جَڙيل ڪاٺِ هڪدم لاڳاپيل تار تي پوندي ۽ گهربل ٻول نڪرندو. ڏسڻ ۾ وڏي هارمونيم جھڙو آهي، جيڪو ٻنهي هٿن سان وڄائبو آهي. هن جا stops (ٿاما) پيرن وسيلي ڪنٽرول ڪبا آهن، ان ڪري وڄائڻ ۾ ڏُکيو آهي. هي ڪپلر هارمونيم وانگر ٻنهي هٿن سان وڄائجي ٿو. هي ساز ڪليسا ۽ اوپيرا ۾ لازمي رهيو آهي. جڏهن تہ ڪلبن ۾ عام وڄايو ويندو هو.

## حوالا
# منطقي اثبات

**منطقي اثبات** (Logical Positivism) جي فلسفي جي هڪ شڪل آهي، جنهن ۾ علامتي منطقي استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ معنيٰ جي لسانياتي مسئلن تي زور ڏنو ويندو آهي. منطقي اثبات پسند ۽ تسليم ڪن ٿا تہ عقل ڪجهه انساني اهم مسئلن ۽ عقيدن جو حل پيش نٿو ڪري، پر هو اهو بہ مڃڻ لاءِ تيار نہ آهن تہ عقل کان بالاتر ڪا شيءِ آهي. انهن جي خيالن ۾ فلسفي کي صرف معنيٰ جي تجربي ۽ فقرن جي سانت جي انڪشافن تائين محدود رکڻ گهرجي. باقي سڀ ڪجهه سائنس لاءِ ڇڏڻ گهرجي

## حوالا
# 268ع

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

| 260ع جو ڏھاڪو |
| --- |
| 260ع **·**  261ع **·**  262ع **·**  263ع **·**  264ع **·**  265ع **·**  266ع **·**  267ع **·**  268ع **·**  269ع |
|
<< گذريل ڏهاڪو
  -
اڳيون ڏهاڪو >>
 |
|  |
# ڏاکڻي سمنڊ

ڏاکڻي سمنڊ
**ڏاکڻي سمنڊ** (Southern Ocean) جنهن کي انٽارڪٽڪ سمنڊ (Antarctic Ocean) به چيو وڃي ٿو، دنيا جي سمنڊ جي ڏاکڻين پاڻيءَ تي مشتمل آهي، عام طور تي °60 ڏکڻ ويڪرائي ڦاڪ جي ڏکڻ ۾ ورتو وڃي ٿو ۽ انٽارڪيڪا کي گهيرو ڪري ٿو. 2,03,27,000 چورس ڪلوميٽر (78,48,000 اسڪوائر ميل) جي پکيڙ سان، ان کي پنجن پرنسپل سامونڊي ڀاڱن مان ٻيو نمبر ننڍو سمجھيو وڃي ٿو: پئسفڪ، ائٽلانٽڪ ۽ هندي سمنڊ کان ننڍو پر آرڪٽڪ سمنڊ کان وڏو.

انٽارڪٽڪ سمنڊ، جيئن بين الاقوامي هائيڊروگرافڪ آرگنائيزيشن جي سمنڊن جي حدن جي 2002ع جی چوتین ايڊيشن جي مسودي پاران بيان ڪيو ويو آهي.
انٽارڪٽڪ سمنڊ ملائڻ جی هڪ عام حد بندي، ڪڏهن ڪڏهن سائنسدانن پاران ڏاکڻي سمنڊ جي حد بندي طور استعمال ڪيو ويندو آهي.
ڏاکڻي سمنڊ جي وڌ ۾ وڌ کوٽائي، اها تعريف استعمال ڪندي ته اهو 60هين متوازي ڏکڻ ۾ آهي، فيبروري 2019ع جي شروعات ۾ فائيو ڊيپس ايڪسپيڊيشن پاران سروي ڪيو ويو. ايڪسپريس جي ملٽي بيم سونار ٽيم "46'28°60 ڏکڻ، "32'32°25 اولهه تي 7,434 ميٽر (24,390 فوٽ) جي کوٽائي سان تمام گهڻي اونهي نقطي جي نشاندهي ڪئي. مهم جو اڳواڻ ۽ چيف آبدوز پائلٽ وڪٽر ويسڪوو، ڏاکڻي سمنڊ جي هن اونهي نقطي کي ”فئڪٽرين ڊيپ“ جو نالو ڏيڻ جي تجويز ڏني آهي، جنهن ۾ هن پهريون ڀيرو 3 فيبروري، 2019ع تی ڪاميابيءَ سان هيٺئين حصي جو دورو ڪيو.

سال 1770ع واري ڏهاڪي ۾ پنهنجي سفر جي ذريعي، جيمس ڪڪ ثابت ڪيو ته پاڻي دنيا جي ڏاکڻي ويڪرائي ڦاڪن کي گهيرو ڪري ٿو. ان جي باوجود، جاگرافيدان اڪثر ان ڳالهه تي متفق نه ٿيا آهن ته ڇا ڏاکڻي سمنڊ کي پاڻي جي جسم جي طور تي بيان ڪيو وڃي جيڪو موسمي طور تي اڀرندڙ انٽارڪٽڪ ڪنورجينس سان جڙيل هجي؛ هڪ سامونڊي علائقو جتي انٽارڪٽڪ مان ٿڌو، اتر طرف وهندڙ پاڻي گرم سبانٽارڪٽڪ پاڻيءَ سان ملي ٿو، يا ان جي وضاحت نه ڪئي وئي آهي. ان جي پاڻيءَ سان بدران پئسفڪ، ائٽلانٽڪ ۽ هندي ساگرن جي ڏاکڻين حدن وانگر سمجھيو وڃي ٿو. بين الاقوامي هائيڊروگرافڪ آرگنائيزيشن (IHO) آخرڪار بحث کي ختم ڪري ڇڏيو جڏهن ته ڏاکڻي سمنڊ جي اوسر جي گردش جي مڪمل اهميت جو اندازو لڳايو ويو ۽ اصطلاح ڏاکڻي سمنڊ هاڻي پاڻي جي جسم جي وضاحت ڪري ٿو جيڪو ان گردش جي اتر واري حد جي ڏکڻ ۾ واقع آهي.

ڏاکڻي سمنڊ اوورٽرننگ سرڪيوليشن اهم آهي ڇاڪاڻ ته اهو عالمي ٿرموهالين گردش جو ٻيو اڌ حصو ٺاهي ٿو، باقي اڌ حصو وڌيڪ مشهور ائٽلانٽڪ ميريڊينل اوورٽرننگ سرڪیولیشن (AMOC) آهي. گهڻو ڪري AMOC وانگر، اهو پڻ آبهوا جي تبديلي کان گهڻو متاثر ٿيو آهي، انهن طريقن سان جيڪي سامونڊي سطحن کي وڌايو آهي ۽ اهو پڻ ٿي سگهي ٿو ته گردش ڪافي طور تي سست ٿي سگهي ٿي يا هڪ ٽپڻ واري نقطي کي گذرڻ ۽ مڪمل طور تي ختم ٿي سگهي ٿو. بعد ۾ عالمي موسم تي خراب اثر پوندا ۽ ڏاکڻي سمنڊ ۾ سامونڊي ماحوليات جي ڪم تي جيڪي صدين تائين پکڙجي ويندا. وڌيڪ، جاري گرمي اڳ ۾ ئي ڏکڻ سمنڊ ۾ سامونڊي ماحولياتي نظام کي تبديل ڪري رهيو آهي.

## حوالا
# 1677ع

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

| سترھين صدي جي اٺين ڏھائي |
| --- |
| 1671ء | 1672ء | 1673ء | 1674ء | 1675ء | 1676ء | 1677ء | 1678ء | 1679ء | 1680ء |
|
<<< ستين ڏھائي <<< **اٺين ڏھائي** >>> نائين ڏھائي >>>

 |
# 1778ع

## واقعا

## پيدائش

## فوتگيون

* **2 جُولاءِ** – جين جيڪس روسو، فلاسفر

| ارڙنھين صدي جي اٺين ڏھائي |
| --- |
| 1771ء | 1772ء | 1773ء | 1774ء | 1775ء | 1776ء | 1777ء | 1778ء | 1779ء | 1770ء |
|
<<< ستين ڏھائي <<< **اٺين ڏھائي** >>> نائين ڏھائي>>>

 |
# ايراضي

ايراضي
**ايراضي** (عربي: زمين. انگريزي: Area) ھڪ طبعي مقدار آھي جيڪا ڪنھن (ٻطرفي) سطح جو تعين ٿيل حصّو ظاھر ڪندي آھي.

ڪنھن ٻطرفي شڪل جي ايراضي ان جي سطح جي ڊيگھ ۽ ويڪر کي پاڻ ۾ ضرب ڪري معلوم ڪئي ويندي آھي.

سطحي ايراضي جي ماپ ۾ استعمال ٿيندڙ ڪجهه ايڪائيون ھيٺ ڏنل آھن:

* چورس ميٽر (m2) = بين الاقوامي اڪائين جي نظام مان ورتل ايڪائي
* ھيڪٽيئر = 10,000 چورس ميٽر
* چورس ڪلوميٽر = 1,000,000 چورس ميٽر (km2)
* ايڪڙ = 43,560 چورس فٽ

## حوالا
# 20 آگسٽ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **آگسٽ** | >> |
| سومر | اڱارو | اربع | خميس | جمعو | ڇنڇر | آچر |
|  |  |  |  |  |  | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 |   |
| **2026** |

**20 آگسٽ** (انگريزي: August 20)، عيسوي سال جو 232 هون (ليپ سال 233 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 133 ڏينهن (ليپ سال 134 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا

* **1920ع** – پهرين نجي ريڊيو اسٽيشن، 8 ايم ڪي (هاڻي ڊبليو ڊبليو جي) ڊيٽرائٽ ۾ نشريات جو آغاز ڪيو.
* **1960ع** – سينيگال، مالي وفاق کان الڳ ٿي، آزادي جو اعلان ڪيو.
* **1975ع** – سنڌو درياھ ۾ اتنهائي درجي جي ٻوڏ ڊڪليئر ڪئي وئي. ٻوڏ سبب سنڌ جا ڪيترائي علائقا پاڻي هيٺ اچي ويا.
* **1988ع** – ايران عراق جي وچ ۾ 8 سالن بعد جنگ بندي جو مهادو ٿيو.

## پيدائش

## فوتگيون

## وڌيڪ ڏسو

* 21 آگسٽ
* 22 آگسٽ

## حوالا
# 1961ع

|  |  |
| --- | --- |
| ھزارو: |  |
| صديون: | *
 |
| ڏھاڪا: | * '
 |
| سال: | * '
 |

## واقعا

* **3 جنوري** – آمريڪا ڪيوبا سان سياسي رابطا ختم ڪري ڇڏيا.
* **28 آگسٽ** – ڊاڪٽر عبدالسلام کي سائنس ۽ ٽيڪنالاجي بابت صدر جو صلاحڪار مقرر ڪيو ويو.
* **18 سيپٽمبر** – گڏيل قومن جو سيڪريٽري جنرل ڊيگ هميرس شولڊ جهاز حادثي ۾ فوت ٿي ويو.
* **28 سيپٽمبر** – شام ۾ فوجي بغاوت کان پوءِ، گڏيل عرب جمهوريه جو خاتمو آيو، ان اتحاد ۾ مصر ۽ شام شامل هئا.

## پيدائش

* **21 جُونِ** — جوڪو ودودو، انڊونيشيا جو سياستدان ۽ ملڪ جو ستون صدر
* **27 جُونِ** — آمنہ جي محمد، برطانوي نائيجيريا سفارتڪار ۽ سياستدان
* **30 آڪٽوبر** – انس راڄپر، ليکڪ

## فوتگيون

| 1960ع جو ڏھاڪو |
| --- |
| 1960ع **·**  1961ع **·**  1962ع **·**  1963ع **·**  1964ع **·**  1965ع **·**  1966ع **·**  1967ع **·**  1968ع **·**  1969ع |
|
<< گذريل ڏهاڪو
  -
اڳيون ڏهاڪو >>
 |
|  |
# ڪيپيسٽر

سانچو:Infobox electronic component

**ڪيپيسٽر** (Capacitor) هڪ اهڙو اوزار آهي جيڪو بجليءَ جي توانائيءَ (Electrical energy) کي ذخيرو ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. هي ٻن موصل (Conductor) سطحن تي مشتمل هوندو آهي، جيڪي هڪٻئي کان انسوليٽڊ (Insulated) ٿيل هونديون آهن. قديم دور ۾ ان کي **ڪنڊينسر** (Condenser) پڻ چيو ويندو هو.

## بناوٽ ۽ ڪم ڪرڻ جو طريقو

ڪيپيسٽر جي ڪم ڪرڻ جو دارومدار ان جي **ڪيپيسيٽنس** (Capacitance) تي هوندو آهي.

* **ڊائي اليڪٽرڪ (Dielectric):** ٻن پليٽن جي وچ ۾ هڪ غير موصل مادو رکيو ويندو آهي، جنهن کي ڊائي اليڪٽرڪ چئبو آهي. ان لاءِ شيشو، سيرامڪ، پلاسٽڪ فلم، ڪاغذ، يا هوا استعمال ٿي سگهي ٿي.
* **چارجنگ جو عمل:** جڏهن ڪيپيسٽر کي بيٽريءَ سان ڳنڍيو ويندو آهي، ته هڪ پليٽ تي مثبت (+) ۽ ٻي تي منفي (-) چارج جمع ٿي ويندي آهي. ان دوران پليٽن جي وچ ۾ هڪ برقي ميدان (Electric field) پيدا ٿيندو آهي.

## اهم استعمال

ڪيپيسٽر بجليءَ جي سرڪٽس ۾ تمام گهڻو استعمال ٿين ٿا:

* **ڊائريڪٽ ڪرنٽ (DC) کي روڪڻ:** هي ڊي-سي ڪرنٽ کي روڪي ٿو پر الٽرنيٽنگ ڪرنٽ (AC) کي لنگهڻ ڏئي ٿو.
* **فلٽرنگ:** پاور سپلائيءَ مان نڪرندڙ غير ضروري شور (Noise) کي صاف ڪري آئوٽ پٽ کي سڌو (Smooth) بڻائي ٿو.
* **ٽيوننگ (Tuning):** ريڊيو کي خاص فريڪوئنسي تي سيٽ ڪرڻ لاءِ ريزوننٽ سرڪٽس ۾ استعمال ٿئي ٿو.
* **ميموري:** ڊجيٽل ڪمپيوٽرن جي ميموري (DRAM) ۾ ڊيٽا کي محفوظ رکڻ لاءِ ڪيپيسٽر استعمال ڪيا ويندا آهن.

## تاريخي پس منظر

ڪيپيسٽر جي شروعات 1740ع واري ڏهاڪي ۾ ٿي، جڏهن يورپي ماهرن دريافت ڪيو ته بجليءَ جي چارج کي پاڻيءَ سان مليل شيشي جي برتنن ۾ محفوظ ڪري سگهجي ٿو، جن کي **ليڊن جارز** (Leyden jars) چيو ويندو هو.

## قدرتي ڪيپيسيٽنس

قدرت ۾ ڪيپيسيٽنس جو سڀ کان وڏو مثال آسمان ۾ بادلن ۽ زمين جي سطح جي وچ ۾ پيدا ٿيندڙ اسٽيٽڪ چارج آهي. جڏهن بادلن ۽ زمين جي وچ ۾ موجود هوا (جيڪا ڊائي اليڪٽرڪ طور ڪم ڪري ٿي) وڌيڪ وولٽيج برداشت نه ڪري سگهندي آهي، ته بجلي (بجليءَ جي لهر يا Lightning) چمڪندي آهي.

## وڌيڪ ڏسو

* بجلي
* رزسٽر
* بيٽري

## حوالا
# 11 آڪٽوبر

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **آڪٽوبر** | >> |
| سومر | اڱارو | اربع | خميس | جمعو | ڇنڇر | آچر |
|  |  |  |  | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| **2026** |

**11 آڪٽوبر** (انگريزي: **October 11**)، عيسوي سال جو 284 هون (ليپ سال 285 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 81 ڏينهن (ليپ سال 82 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا

* **1851ع** – بمبئي حڪومت ڪيپٽن اسٽيڪ طرفان ڏنل عربي اکر، سنڌي رسم الخط ۾ شامل ڪرڻ جي منظوري ڏني.
* **1947ع** – خيرپور رياست کي پاڪستان ۾ شامل ڪيو ويو.

## پيدائش

* **1915ع** – اظھر گيلاني، سنڌي شاعر
* **1944ع** – امداد علي اعواڻ، وڪيل
* **1949ع** – عبدالواحد آريسر، سنڌي قومپرست اڳواڻ

## وفات

## عام موڪل ۽ ڏڻ

* ٻاهر نڪرڻ جو قومي ڏينهن

## وڌيڪ ڏسو

* 12 آڪٽوبر
* 13 آڪٽوبر

## حوالا
# 719ع

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

| 710ع جو ڏھاڪو |
| --- |
| 710ع **·**  711ع **·**  712ع **·**  713ع **·**  714ع **·**  715ع **·**  716ع **·**  717ع **·**  718ع **·**  719ع |
|
<< گذريل ڏهاڪو
  -
اڳيون ڏهاڪو >>
 |
|  |