Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 422ع

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

| 420ع جو ڏھاڪو |
| --- |
| 420ع **·**  421ع **·**  422ع **·**  423ع **·**  424ع **·**  425ع **·**  426ع **·**  427ع **·**  428ع **·**  429ع |
|
<< گذريل ڏهاڪو
  -
اڳيون ڏهاڪو >>
 |
|  |
# معذوري

سانچو:Infobox social issue

**معذوري** (Disability) هڪ اهڙي حالت يا تجربي کي چيو ويندو آهي جنهن جي ڪري ڪنهن شخص لاءِ ڪجهه خاص سرگرميون ڪرڻ يا سماج ۾ برابر جي پهچ حاصل ڪرڻ ڏکيو ٿي پوي. معذوريون جسماني، ذهني، حسي (Sensory)، يا علمي ٿي سگهن ٿيون. اهي پيدائشي به ٿي سگهن ٿيون يا زندگيءَ جي ڪنهن مرحلي تي حادثي يا بيماريءَ جي ڪري به ٿي سگهن ٿيون.

## معذوريءَ جي تعريف

گڏيل قومن (United Nations) جي ڪنوينشن موجب معذوريءَ ۾ اهي ماڻهو شامل آهن جن کي:

> "ڊگهي عرصي تائين جسماني، ذهني، علمي يا حسي نقص هجي جيڪو سماجي رڪاوٽن سان ملي ڪري کين سماج ۾ ٻين سان گڏ برابر جي بنياد تي مڪمل ۽ اثرائتي شموليت کان روڪي سگهي."
>
>

## معذوريءَ جا ٻه مکيه نمونا (Models)

سماج ۾ معذوريءَ کي ڏسڻ جا ٻه اهم نظرياتي انداز آهن:

1. ميڊيڪل ماڊل (Medical Model): هي ماڊل معذوريءَ کي هڪ "طبي حالت" طور ڏسي ٿو جنهن جو علاج يا سڌارو ضروري آهي. ان جو ڌيان معذوريءَ جي بنيادي سببن کي ڳولڻ ۽ مددگار ٽيڪنالاجي (Assistive technology) ذريعي ان کي ختم ڪرڻ تي هوندو آهي.
2. سوشل ماڊل (Social Model): هي ماڊل معذوريءَ کي هڪ اهڙي رڪاوٽ طور ڏسي ٿو جيڪا سماج پيدا ڪئي آهي. ان جو مڃڻ آهي ته سماج معذور ماڻهن لاءِ گهربل سهولتون ۽ پهچ (Accessibility) مهيا نه ڪري کين معذور بڻائي ٿو. ان جو ڌيان سماجي رويي کي تبديل ڪرڻ تي هوندو آهي.

## ٻولي ۽ سماجي رويو

معذوريءَ بابت استعمال ٿيندڙ لفظن تي اڪثر بحث ٿيندو رهندو آهي. ڪجهه اصطلاح اهڙا آهن جيڪي معذور ماڻهن جي تذليل (Stigmatization) لاءِ استعمال ٿيندا آهن. اڄڪلهه ان ڳالهه تي به بحث آهي ته "معذور شخص" (Identity-first) چوڻ گهرجي يا "اهو شخص جنهن ۾ معذوري هجي" (Person-first).

## معذوريءَ جي تحريڪ ۽ ثقافت

معذور ماڻهن جي حقن لاءِ ڪيتريون ئي تحريڪون هليون آهن جن جو مقصد برابري ۽ انصاف حاصل ڪرڻ آهي. انهن ڪوششن جي نتيجي ۾ هڪ مخصوص "معذوريءَ جي ثقافت" (Disability culture) جنم ورتو آهي، جنهن ۾ فن، راندين (جهڙوڪ پيرا اولمپڪس) ۽ سوشل ميڊيا ذريعي هڪ ٻئي جي مدد ڪئي ويندي آهي.

## وڌيڪ ڏسو

* انساني حق
* پيرا اولمپڪ رانديون
* صحت

## حوالا
# 588ع

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

| 580ع جو ڏھاڪو |
| --- |
| 580ع **·**  581ع **·**  582ع **·**  583ع **·**  584ع **·**  585ع **·**  586ع **·**  587ع **·**  588ع **·**  589ع |
|
<< گذريل ڏهاڪو
  -
اڳيون ڏهاڪو >>
 |
|  |
# 447ع

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

| 440ع جو ڏھاڪو |
| --- |
| 440ع **·**  441ع **·**  442ع **·**  443ع **·**  444ع **·**  445ع **·**  446ع **·**  447ع **·**  448ع **·**  449ع |
|
<< گذريل ڏهاڪو
  -
اڳيون ڏهاڪو >>
 |
|  |
# 549ع

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

| 540ع جو ڏھاڪو |
| --- |
| 540ع **·**  541ع **·**  542ع **·**  543ع **·**  544ع **·**  545ع **·**  546ع **·**  547ع **·**  548ع **·**  549ع |
|
<< گذريل ڏهاڪو
  -
اڳيون ڏهاڪو >>
 |
|  |
# 500ع

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

| 500ع جو ڏھاڪو |
| --- |
| 500ع **·**  501ع **·**  502ع **·**  503ع **·**  504ع **·**  505ع **·**  506ع **·**  507ع **·**  508ع **·**  509ع |
|
<< گذريل ڏهاڪو
  -
اڳيون ڏهاڪو >>
 |
|  |
# 542ع

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

| 540ع جو ڏھاڪو |
| --- |
| 540ع **·**  541ع **·**  542ع **·**  543ع **·**  544ع **·**  545ع **·**  546ع **·**  547ع **·**  548ع **·**  549ع |
|
<< گذريل ڏهاڪو
  -
اڳيون ڏهاڪو >>
 |
|  |
# 565ع

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

| 560ع جو ڏھاڪو |
| --- |
| 560ع **·**  561ع **·**  562ع **·**  563ع **·**  564ع **·**  565ع **·**  566ع **·**  567ع **·**  568ع **·**  569ع |
|
<< گذريل ڏهاڪو
  -
اڳيون ڏهاڪو >>
 |
|  |
# سامونڊي فوج

هڪ **نيوي،ساموندي فوج**، **فوجي بحري ٻيڙو** ، **جنگي نيوي**، يا **بحري فوج** هڪ رياست جي هٿياربند فوج جي شاخ آهي جيڪا بنيادي طور تي سامونڊي جنگ ۽ ايمفيبيئس جنگ لاءِ مقرر ڪئي وئي آهي؛ يعني، ڍنڍن تي، دريائن تي، ساحلي علائقي تي، يا سمنڊ تي پيدا ٿيندڙ جنگي آپريشن ۽ لاڳاپيل ڪم آهن. ان ۾ مٿاڇري واري جنگي ٻيڙيون، ايمفيبيئس ٻيڙيون، آبدوزون ۽ سامونڊي هوائي جهازن پاران ڪيل ڪا به شيءِ، انهي سان گڏ ضمني مدد، مواصلات، تربيت، ۽ ٻيا شعبا شامل آهن.

سامونڊي فوج جو اسٽريٽجڪ جارحاڻو ڪردار ڪنهن ملڪ جي ساحل کان ٻاهر وارن علائقن ۾ طاقت جو استعمال آهي، مثال طور، سامونڊي رستن جي حفاظت ڪرڻ، قزاقي کي روڪڻ يا مقابلو ڪرڻ، فيري فوجن، يا ٻين بحري فوجن، بندرگاهن، يا ساحلي تنصيبات تي حملو ڪرڻ شامل آهي. بحري فوج جو اسٽريٽجڪ دفاعي مقصد دشمن جي سامونڊي طاقت جي پيشقدمي کي ناڪام بڻائڻ آهي. سامونڊي فوج جي اسٽريٽجڪ ڪم ۾ آبدوز ذريعي لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائلن جي استعمال سان ايٽمي ڊيٽرنس پڻ شامل ٿي سگھي ٿي. سامونڊي مهمن کي وڏي پيماني تي دريائي ۽ ساحلي مهمن (براؤن-واٽر نيوي)، کلي سمنڊ جي مهمن ( بليو-واٽر نيوي ) ۽ وچ ۾ ڪجهه گرين-واٽر نيوي ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جيتوڻيڪ اهي فرق حڪمت عملي يا آپريشنل ڊويزن کان وڌيڪ اسٽريٽجڪ دائري بابت آهن.

## حوالا
# منگ گهراڻو

| 大明 (Dà Míng) |
| --- |
| 1400ع جي لڳ ڀڳ منگ سلطنت جون حدون جو مقام1400ع جي لڳ ڀڳ منگ سلطنت جون حدون |
| حيثيت | سلطنت |
| گاديءَ جو شهر | نانجنگ (1368–1403) بيجنگ (1403–1644) |
| عام ٻوليون | قديم چيني (Middle Chinese) |
| مذهب  | ٻڌ مذهب، تائو ازم، ڪنفيوشس ازم، اسلام |
| حڪومت | مطلق العنان بادشاهت |
| تاريخي دور | وچون دور / ابتدائي جديد دور |
|  |
| • منگ خاندان جو قيام  | 1368 |
| • بيجنگ جو زوال  | 1644 |
|  |

**منگ خاندان** (Ming Dynasty)، جنهن کي **عظيم منگ** پڻ سڏيو ويندو آهي، چين جو هڪ شاهي خاندان هو جنهن 1368ع کان 1644ع تائين حڪومت ڪئي. هي خاندان منگولن جي يوان خاندان جي خاتمي کانپوءِ اقتدار ۾ آيو. منگ خاندان چين جو آخري شاهي خاندان هو جنهن تي **هان چيني** (Han Chinese) نسل جي ماڻهن حڪومت ڪئي.

## بنياد ۽ عروج

منگ خاندان جو بنياد **هونگ وو شهنشاهه** رکيو. هن هڪ اهڙو سماج بنائڻ جي ڪوشش ڪئي جيڪو زراعت تي ٻڌل هجي.

* هن هڪ وڏي فوج تيار ڪئي جنهن ۾ 10 لک کان وڌيڪ سپاهي شامل هئا.
* نانجنگ ۾ موجود بحري بندرگاهه ان وقت دنيا جو سڀ کان وڏو بندرگاهه هو.
* **يونگ لي شهنشاهه** جي دور ۾ گاديءَ جو هنڌ بيجنگ منتقل ڪيو ويو ۽ مشهور **ممنوع شهر** (Forbidden City) تعمير ڪرايو ويو.

## بحري سفر ۽ واپار

يونگ لي شهنشاهه جي دور ۾، هڪ خواجه سرا (Eunuch) اڳواڻ **زهينگ هي** (Zheng He) ست وڏا بحري سفر ڪيا. اهي سفر هندي وڏي سمنڊ کان وٺي عربستان ۽ آفريڪا جي ڪنارن تائين هئا. ان دور ۾ چين جو اثر ايشيا ۾ تمام گهڻو وڌي ويو.

## معيشت ۽ آبادي

16هين صديءَ ۾ يورپي واپارين جي اچڻ سان چين ۾ نيون فصلون متعارف ٿيون، جهڙوڪ:

* مرچ، مڪئي ۽ پٽاٽا.

انهن فصلن جي ڪري ڏڪار ۾ گهٽتائي آئي ۽ چين جي آبادي تيزيءَ سان وڌي. تخمينن مطابق، منگ دور جي آخر ۾ چين جي آبادي **160 کان 200 ملين** (16 کان 20 ڪروڙ) جي لڳ ڀڳ هئي. اسپين ۽ پورچوگال مان ايندڙ **چانديءَ** (Silver) چين جي معيشت کي ٻيهر زنده ڪيو.

## زوال ۽ خاتمو

منگ خاندان جي زوال جا ڪيترائي سبب هئا:
1. **موسمي تبديلي:** "ننڍو برفاني دور" (Little Ice Age) جنهن جي ڪري زراعت کي نقصان پهتو.
2. **مالي بحران:** چانديءَ جي قيمت وڌڻ ڪري هارين لاءِ ٽيڪس ڏيڻ ناممڪن ٿي ويو.
3. **اندروني بغاوت:** 1644ع ۾ **لي زيچينگ** جي اڳواڻيءَ ۾ باغي فوج بيجنگ ۾ داخل ٿي، جنهن کانپوءِ آخري منگ شهنشاهه خودڪشي ڪري ورتي.

جلد ئي بعد، مانچو نسل جي ماڻهن **چنگ خاندان** جو بنياد وڌو ۽ پوري چين تي قبضو ڪري ورتو.

## حوالا
# 15 جُولاءِ

**15 جُولاءِ** (انگريزي ٻولي: *July 15*)، عيسوي سال جو 196 هون (ليپ سال 197 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 169 ڏينهن (ليپ سال 170 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا

* **1957ع** — مغربي پاڪستان مان 3 مهينا 25 ڏينهن تائين رهندڙ صدارتي نظام ختم ڪيو ويو.
* **1962ع** — الجيريا عرب ليگ جو رُڪن ٿيو.
* **1974ع** — قبرص ۾ فوجي بغاوت ٿي، صدر ميڪاريوس کي جلاوطن ڪيو ويو.
* **1976ع** — وزيراعظم پاڪستان ذوالفقار علي ڀٽو ڦٽين ۽ ڪمند جي ڪارخانن کي نيشنلائيز ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.
* **1979ع** — هندوستان جي وزيراعظم مُرارجي ڊيسائي استعفي ڏئي ڇڏي.
* **1995ع** — بوسينيا ۾ مسلمانن جو قتل عام ٿيو، 8 هزار کان وڌيڪ قتل ڪيا ويا ۽ 40 هزار مسلمانن کي جبري طور ملڪ بدر ڪيو ويو.
* **1996ع** — شهزادي چارلس ۽ شهزادي ڊائينا جي وچ ۾ طلاق ٿي.
* **2002ع** — پاڪستان جي دهشتگردي ٽوڙ واري عدالت ڊينئل پرل جي قاتل احمد عمر سعيد شيخ کي موت جي سزا ٻڌائي.
* **2006ع** — سماجي رابطن جي ويبسائيٽ ٽوئيٽر جو بنياد پيو.
* **2018ع** — فٽبال ورلڊ ڪپ ڪروئيشيا کان فرانس کٽي ورتي.

## پيدائش

* **1914ع** — اختر حميد خان، پاڪستاني معشيت دان، ۽ سماجي ڪارڪن

## فوتگيون

* **1904ع** — انٽون چيخوف، روسي اسٽيج ڊراما نويس ۽ ڪھاڻيڪار
* **2015ع** — شيلا راماڻي، هندوستاني اداڪاره
* **2016ع** — قنديل بلوچ، پاڪستان ماڊل

## حوالا
# قومي ڊائيٽ لائبريري

نيشنل ڊائٽ لائبريري جو ڪانسائي-ڪان
**قومي ڊائيٽ لائبريري** (**National Diet Library** (**NDL**) (国立国会図書館, *Kokuritsu Kokkai Toshokan*)، جاپان جي قومي لائبريري آهي ۽ دنيا جي وڏي ۾ وڏي لائبريرين مان هڪ آهي. اها سال 1948ع ۾ جاپان جي پارليامينٽ، "نيشنل ڊائيٽ آف جاپان" (National Diet of Japan (国会, *Kokkai*)) جي ميمبرن کي عوامي پاليسي جي معاملن تي تحقيق ڪرڻ ۾ مدد ڪرڻ جي مقصد لاءِ قائم ڪئي وئي هئي. هي لائبريري مقصد ۽ دائري ۾ آمريڪا جي ڪانگريس جي لائبريري سان ملندڙ جلندڙ آهي.

نيشنل ڊائٽ لائبريري (NDL) ٽوڪيو ۽ ڪيوٽو ۾ ٻن مکيه سهولتن تي مشتمل آهي ۽ سڄي جاپان ۾ ڪيتريون ئي ٻيون برانچ لائبريريون موجود آهن.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

سانچو:Wikidata property

* Official website
* NDL Search
* NDL Digital Collections
* Web NDL Authorities
# عوام

"آزادي ماڻهن جي اڳواڻي ڪندي آهي"، سال 1830ع، يوگين ڊيلاڪروڪس پاران
اصطلاح "عوام" ڪنهن به سياسي نظام جي عوام يا عام ماڻهن جي ميڙ ڏانهن اشارو ڪري ٿي. اهڙي طرح اهو انساني حقن جي قانون، بين الاقوامي قانون ۽ آئيني قانون جو هڪ تصور آهي، خاص طور تي مشهور خودمختياري جي دعوائن لاءِ استعمال ٿيندو آهي. ان جي ابتڙ، هڪ ماڻهو ڪنهن به قسم جي ماڻهن کي مجموعي طور سمجهيو ويندو آهي. سياست ۽ قانون ۾ استعمال ٿيندڙ، اصطلاح "عوام" هڪ نسلي گروهه يا قوم جي اجتماعي يا برادري ڏانهن اشارو ڪري ٿو.

## تصور

### قانوني

گڏيل قومن جي چارٽر جي آرٽيڪل ون ۾ چيو ويو آهي ته،

```
"ماڻهن" کي خوداراديت جو حق آهي.
```

جيتوڻيڪ صرف ماڻهن جي حيثيت ۽ خود اراديت جو حق، مثال طور مقامي ماڻهن جي صورت ۾، ماڻهو، جيئن مقامي ماڻهن جي سڀني گروهن ۾، نه صرف سڀئي مقامي ماڻهو جيئن مقامي ماڻهن ۾، خود بخود آزاد خودمختياري ۽ ان ڪري علحدگي جو جواز فراهم نٿو ڪري. يقيناً، جج آئيور جيننگز "ماڻهن" جي خود اراديت جي حق ۾ موروثي مسئلن جي نشاندهي ڪئي، جيئن ته ان کي هڪ "ماڻهن" جي اڳواٽ وضاحت ڪرڻ جي ضرورت آهي.

### آئيني

رومن ريپبلڪ ۽ رومن سلطنت ٻنهي لاطيني اصطلاح، "سينيٽ ۽ روم جا ماڻهو" (Senatus Populusque Romanus) استعمال ڪيا. هي اصطلاح رومن ليجنري معيارن جي مختصر طور تي (SPQR) مقرر ڪيو ويو ۽ رومن شهنشاهه مڪمل خودمختياري جي حالت حاصل ڪرڻ کان پوءِ به سينيٽ ۽ روم جي ماڻهن جي نالي تي پنهنجي طاقت کي استعمال ڪندا هئا.

اصطلاح "عوامي جمهوريه"، جيڪي جديد دور جي آخر کان استعمال ٿي آهي، رياستن پاران استعمال ڪئي ويندي آهي، جيڪيون خاص طور تي آئيني طور تي سوشلزم جي هڪ شڪل سان سڃاڻپ ڪن ٿيون.

### عدالتي

فوجداري قانون ۾، ڪجهه دائري اختيار ۾، عوام جي نالي تي فوجداري ڪيس هلايا ويندا آهن. ڪيليفورنيا، الينوائي ۽ نيو يارڪ سميت ڪيتريون ئي آمريڪي رياستون هن انداز کي استعمال ڪن ٿيون. حوالي ۾ دائري اختيار کان ٻاهر حوالا عام طور تي ڪيس جي عنوان ۾ لفظ، "عوام" جي بدران "رياست" جو نالو استعمال ڪندا آهن. چار رياستون؛ ورجينيا ميساچوسٽس، پنسلوانيا ۽ ڪينٽڪي، ڪيس جي عنوان ۽ قانوني عمل ۾ پاڻ کي "دولت مشترڪه" طور حوالو ڏينديون آهن. ٻيون رياستون، جهڙوڪ انڊيانا عام طور تي پاڻ کي ڪيس جي عنوان ۽ قانوني عمل ۾ رياست طور حوالو ڏينديون آهن. آمريڪا کان ٻاهر، آئرلينڊ ۽ فلپائن ۾ فوجداري مقدما انهن جي لاڳاپيل رياستن جي ماڻهن جي نالي تي هلايا ويندا آهن.

هن فارميٽ ۾ سياسي نظريو اهو آهي ته، فوجداري مقدما خودمختياري جي نالي تي هلايا ويندا آهن. اهڙي طرح، انهن آمريڪي رياستن ۾، "ماڻهن" کي خودمختيار قرار ڏنو ويندو آهي. جيتوڻيڪ برطانيه ۽ برطانوي تاج جي ٻين انحصار ۾، فوجداري مقدما عام طور تي "تاج" جي نالي تي هلايا ويندا آهن. "ماڻهو" هڪ دائري اختيار جي شهرين جي پوري جسم جي سڃاڻپ ڪري ٿو. جيڪو سياسي طاقت سان سيڙپڪاري ڪري ٿو يا سياسي مقصدن لاءِ گڏ ڪيو ويو آهي.

## پڻ ڏسو

* سماج
* قوميت
* برادري
* عوامي
* جمهوريه
* جمهوريت
* عوامي پسند
* قومي سڃاڻپ
* عوامي جمهوريه
* اصلوڪي ماڻهن جي فهرست
* ماڻهو پنهنجي ملڪ جا مالڪ آهن
* موجوده دور جي نسلي گروهن جي فهرست

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
# 7 ڊسمبر

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **ڊسمبر** | >> |
| سومر | اڱارو | اربع | خميس | جمعو | ڇنڇر | آچر |
|  |  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |
| **2026** |

**7 ڊسمبر** (انگريزي: **December 7**)، عيسوي سال جو 341 هون (ليپ سال 342 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 24 ڏينهن باقي آهن.

## واقعا

* **2016ع** ــ ھوائي جھاز جي حادثي ۾ مشھور نعت خوان جنيد جمشيد سوڌو 47 ماڻھو موت جو شڪار ٿيا.

## پيدائش

## فوتگيون

## ڏڻ ۽ عام موڪل

* ھوابازيءَ جو عالمي ڏينھن

## وڌيڪ ڏسو

* 8 ڊسمبر
* 9 ڊسمبر

## حوالا
# دانتي اليگيري

| ڊانتي اليگيري |
| --- |
| فائل:Dante Alighieri (1321).jpgدانتي اليگيري جو هڪ مشھور پورٽريٽ |
| پيدائش | تقريباً مئي 1265 فلورنس، اٽلي |
| وفات | 14 سيپٽمبر 1321(1321-09-14) (عمر 56 سال) راوينا، اٽلي |
| پيشو | شاعر، ليکڪ، فلسفي |
| مشھور ڪم | ڊيوائن ڪاميڊي (Divine Comedy)، La Vita Nuova |

**دانتي اليگيري** (Dante Alighieri؛ مئي 1265 – 14 سيپٽمبر 1321)، جيڪو صرف پنھنجي پهرين نالي **دانتي** سان مشھور آهي، هڪ اطالوي شاعر، ليکڪ ۽ فلسفي هو. سندس شاهڪار نظم **ڊيوائن ڪاميڊي** (Divine Comedy) وچين دور جي اهم ترين نظمن مان هڪ ۽ اطالوي ٻوليءَ جو عظيم ترين ادبي ڪارنامو سمجهيو وڃي ٿو.

## ٻولي ۽ اثر

ان دور ۾ جڏهن علمي ۽ ادبي لکڻين لاءِ لاطيني ٻولي حاوي هئي، ڊانٽي پنهنجي مادري ٻولي (فلورنسي لھجي) ۾ لکي هڪ نئين روايت جو بنياد وڌو. هن پنهنجي ڪتاب *De vulgari eloquentia* ذريعي مقامي ٻوليءَ جي استعمال جو دفاع ڪيو. سندس هن قدم بعد ۾ جديد **اطالوي ٻولي** کي هڪ معياري شڪل ڏيڻ ۾ مدد ڪئي. هن جي پٺيان پيٽرارڪ (Petrarch) ۽ بوڪاچيو (Boccaccio) جهڙن عظيم اديبن به ساڳي واٽ اختيار ڪئي.

دانتي کي اطالوي ٻوليءَ جو "پيءُ" ۽ اٽليءَ ۾ "اعليٰ ترين شاعر" (il Sommo Poeta) پڻ سڏيو ويندو آهي.

## ڊيوائن ڪاميڊي

دانتي پاران جهنم (Hell)، اعراف (Purgatory) ۽ جنت (Heaven) جي ڪيل عڪاسي مغربي آرٽ ۽ ادب لاءِ هڪ وڏو سرچشمو بڻجي وئي. هن انگريزيءَ جي وڏن اديبن جهڙوڪ جيوفري چاوسر، جان ملٽن ۽ الفريڊ ٽينيسن کي به متاثر ڪيو.

هن جي هڪ ٻي اهم ادبي ايجاد "ٽرزا ريما" (terza rima) نالي ٽن سٽن واري شاعراڻي ترتيب آهي، جنهن جو پهريون استعمال هن ئي ڪيو هو.

## اٽليءَ جا ٽي تاج

دانتي، پيٽرارڪ ۽ بوڪاچيو کي گڏيل طور تي اطالوي ادب جا "ٽي تاج" (tre corone) چيو ويندو آهي. سندس اثر اڄ به عالمي ادب تي واضح طور تي موجود آهي.

## پڻ ڏسندا

* ڊيوائن ڪاميڊي
* اطالوي ادب
* وچون دور

## حوالا
# 1674ع

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

| سترھين صدي جي اٺين ڏھائي |
| --- |
| 1671ء | 1672ء | 1673ء | 1674ء | 1675ء | 1676ء | 1677ء | 1678ء | 1679ء | 1680ء |
|
<<< ستين ڏھائي <<< **اٺين ڏھائي** >>> نائين ڏھائي >>>

 |
# 1632ع

|  |  |
| --- | --- |
| ھزارو: |  |
| صديون: | *
 |
| ڏھاڪا: | * '
 |
| سال: | * '
 |

## واقعا

## پيدائش

* **24 آڪٽوبر** ــ انتوني وان ليونھوئڪ، ڊچ مائڪرو بائيوولوجسٽ ۽ مائڪرو اسڪوپسٽ

## وفاتون

| 1630ع جو ڏھاڪو |
| --- |
| 1630ع **·**  1631ع **·**  1632ع **·**  1633ع **·**  1634ع **·**  1635ع **·**  1636ع **·**  1637ع **·**  1638ع **·**  1639ع |
|
<< گذريل ڏهاڪو
  -
اڳيون ڏهاڪو >>
 |
|  |
# 1573ع

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

| 1570ع جو ڏھاڪو |
| --- |
| 1570ع **·**  1571ع **·**  1572ع **·**  1573ع **·**  1574ع **·**  1575ع **·**  1576ع **·**  1577ع **·**  1578ع **·**  1579ع |
|
<< گذريل ڏهاڪو
  -
اڳيون ڏهاڪو >>
 |
|  |

سانچو:سورھين صدي8
# شراب

اڇو ۽ ڳاڙھو شراب**شراب** (عربي: خمر، فارسي: مٽي، ھندي/اردو وغيره: شراب، شادر، اسقنطه ۽ اثاطون.) ڊاک، کارڪن، ڇوڏن يا ڪن ٻين دوائن مان هڪ خاص نموني تي عرق حاصل ڪبو آهي، جيڪو پاڻيءَ وانگر پٽڙو ۽ نشيدار ٿئي ٿو.

## طب

**خاصيت**: دماغ جي حواسن کي سست ڪري ٿو، رت چڱو پيدا ڪندڙ آهي. قوت باھ کي وڌائي ٿو. وزن کان وڌيڪ استعمال رت کي ساڙي، عقل ۽ ذهن کي وڃائي ڇڏي ٿو. هن جو دوا طور استعمال دمڪشي، کنگهہ ۽ ڦڦڙن جي بيمارين کي فائدو ڪري ٿو.

## حوالا
# وڪٽر ھيوگو

| وڪٽر هيوگو |
| --- |
| وڪٽر هيوگو (1876ع جو پورٽريٽ) |
| پيدائش | 26 فيبروري 1802 بيسانڪون، فرانس |
| وفات | 22 مئي 1885(1885-05-22) (عمر 83 سال) پئرس، فرانس |
| پيشو | ناول نگار، شاعر، ڊراما نگار، سياستدان |
| مشھور ڪم | ليس ميزرابيلز (Les Misérables)، نوتري ڊيم جو روي (The Hunchback of Notre-Dame) |
| ھٿ اکر |
|  |

**وڪٽر-ماري هيوگو** (Victor-Marie Hugo؛ 26 فيبروري 1802 – 22 مئي 1885) هڪ فرانسيسي رومانوي اديب، شاعر، مضمون نگار، ڊراما نگار، صحافي ۽ انساني حقن جو ڪارڪن هو. کيس فرانس جي سڀ کان مشھور ۽ بااثر اديبن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي.

## مشھور تصنيفون

وڪٽر هيوگو جا سڀ کان مشھور ناول **دي هنچ بيڪ آف نوتري ڊيم** (The Hunchback of Notre-Dame، 1831ع) ۽ **ليس ميزرابيلز** (Les Misérables، 1862ع) آهن. فرانس ۾، هيوگو پنهنجي شاعريءَ جي مجموعن، جهڙوڪ "Les Contemplations" ۽ "La Légende des siècles" جي ڪري تمام گهڻو مشهور آهي. هو پنهنجي ناٽڪن "ڪرومويل" ۽ "هرناني" ذريعي رومانوي ادبي تحريڪ جي صفِ اول ۾ رهيو.

سندس لکتن نه رڳو ادب پر موسيقيءَ کي به متاثر ڪيو، جنهن ۾ اوپيرا "ريگوليٽو" (Rigoletto) ۽ مشهور ميوزيڪلز شامل آهن. هن پنهنجي زندگيءَ ۾ 4,000 کان وڌيڪ تصويرون (Drawings) پڻ ٺاهيون.

## سياسي زندگي ۽ سماجي ڪم

هيوگو سماجي سڌارن، خاص طور تي موت جي سزا جي خاتمي ۽ غلاميءَ جي خلاف سخت مهم هلائي. نوجوانيءَ ۾ هو شاهي نظام (Royalist) جو حامي هو، پر وقت گذرڻ سان سندس خيال تبديل ٿيا ۽ هو جمهوريت جو پُرجوش حامي بڻجي ويو. هن سياست ۾ ڊپٽي ۽ سينيٽر طور به خدمتون سرانجام ڏنيون. سندس ڪم پنهنجي دور جي سياسي ۽ سماجي مسئلن جي عڪاسي ڪري ٿو.

## وفات ۽ ورثو

وڪٽر هيوگو 22 مئي 1885ع تي 83 سالن جي عمر ۾ وفات ڪئي. سندس آخري رسمن ۾ پئرس جي رستن تي 20 لک کان وڌيڪ ماڻهو شريڪ ٿيا، جيڪا فرانس جي تاريخ جي سڀ کان وڏي جنازي جي نماز هئي. کيس پئرس جي مشهور عمارت "پينٿيون" (Panthéon) ۾ دفن ڪيو ويو.

## پڻ ڏسندا

* فرانسيسي ادب
* رومانيت
* ناول نگارن جي فهرست

## حوالا
# 1787ع

|  |  |
| --- | --- |
| ھزارو: |  |
| صديون: | *
 |
| ڏھاڪا: | * '
 |
| سال: | * '
 |

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

| ارڙنھين صدي جي نائين ڏھائي |
| --- |
| 1781ء | 1782ء | 1783ء | 1784ء | 1785ء | 1786ء | 1787ء | 1788ء | 1789ء | 1790ء |
|
<<< اٺين ڏھائي <<< **نائين ڏھائي** >>> آخري ڏھائي>>>

 |
# ٽينس

**ٽينس** بال ۽ رئڪيٽ سان کيڏڻ واري هڪ قسم جي راند آھي. ان جي شروعات فرانس ۾ ٿي. انگلستان ۾ چوڏهينءَ صديءَ جي لڳ ڀڳ پھتي، هيءَ راند گاھ واري لَسيل يا تراشيل ميدان، يا وري پوريءَ ريت لَسي ميدان ۾ کيڏجڻ شروع ٿي وئي، انهن ٻنهي قسمن جي ميدانن کي ”ڪورٽ“ (Court) سڏين ٿا. ٽينس ڪورٽ ۾ باقاعدي لائنون رکيون وينديون آهن. بال رٻڙ جو ۽ اندران کوکلو هوندو آهي. اُن جو قطر 5، 2 انچ ۽ وزن ٻہ آؤنس هوندو آهي. ٽينس راند جي بال کي سنڌيءَ ۾ ”ست کلو بال“ چوندا آهن. هيءَ راند ٻن رانديگرن جي وچ ۾ (سنگلز) ۽ رانديگرن جي ٻن جوڙن جي وچ ۾ (ڊبلز) کيڏي ويندي آهي. جيڪڏهن سنگلز راند هجي تہ ٻاهرين ٻن لائينن کي خارج ڪيو ويندو آهي ۽ اندروني لائنن سان ميدان جي حد بندي ڪئي ويندي آهي. اهو فيصلو ڪيئن ٿئي تہ پھرين سروس ڪير ڪري ۽ ڪھڙو رانديگر ميدان جي ڪھڙي هنڌ بيھي ان لاءِ رئڪيٽ کي ڦيرايو ويندو آهي. هن راند ۾ ڄار جي بلندي سري کان 3 فوٽ 7 انچ ۽ وچ ۾ 3 فوٽ هوندي آهي. ٻہ دفعا سروس ڪئي ويندي آهي. هڪ دفعو بال کي رئڪيٽ سان ڌڪ هڻي ڄار جي مدمقابل ساڄي مستطيل ۾ وجهڻ جي ڪوشش ڪبي آهي. جيڪڏهن بال اتي نہ پهچي سگهي تہ وري سروس ٿيندي آهي؛ ٻيھر بہ نہ پھچي سگهي تہ سروس ڪندڙ هڪ پوائنٽ هارائي ويندو آهي. نمبرن جي ڳڻپ هن طريقي سان ڪئي ويندي آهي تہ پھرينءَ پوائنٽ جي حيثيت 15 ڳڻي ويندي آهي. ٻي پوائنٽ جي 20 ٽين ٽن پوائنٽ جي 40 ۽ چوٿين پوائنٽ کٽي راند ختم ڪئي ويندي آهي.

ٽينس ڪورٽ
## حوالا
# ھيڪساپوڊا

| ھيڪساپوڊس |
| --- |
|  |
| ماس واري مک فليش فلاء |
| سائنسي درجا بندي  |
| Unrecognized taxon (fix): | ھيڪساپوڊا |
| درجا |
|
درجو انسيڪٽا(جيت)
 درجو اينٽاگناٿا |

**ھيڪساپوڊا** يا ڇھ ڄنگھا جيت
( **Hexapoda**) يوناني ٻوليءَ مان نڪتل لفظ آهي جنھن جي معنيَ ڇھ ٽنگون آهن. اھو جيتن جو ھڪ ذيلي فائلم آھي جنھن ۾ جيتن جي جنسن جو تمام وڏو تعداد شامل آهي جنھن ۾ جيت ۽ بغير پرن وارا آرٿروپاڊ
arthropods، ڪوليمبولا Collembola، پروٽورا
Protura ۽ ڊائپلورا Diplura پڻ شامل آهن جن کي پڻ جيت سڏيو ويندو آهي. زميني ماحول ۾ ڪوليمبولا يا اسپرنگ ٽيل springtail وڏي ڪثرت سان ملن ٿا. انھن جو اھو نالو ٽن جوڙن جي صورت ۾ ڍڍري سان ڳنڍيل ڄنگھن جي تعداد جي ڪري پيو. ڪجهه اھڙا بہ ڪافي آرٿروپاڊ آھن جن جون ڇھن کان مٿي ڄنگھون آھن.

## حوالا
# 2 سيپٽمبر

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **سيپٽمبر** | >> |
| سومر | اڱارو | اربع | خميس | جمعو | ڇنڇر | آچر |
|  |  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 |  |   |
| **2026** |

**2 سيپٽمبر** (انگريزي: September 2)، عيسوي سال جو 245 هون (ليپ سال 246 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 120 ڏينهن (ليپ سال 121 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا

* 1666ع ــ لنڊن ۾ خوفناڪ باھ لڳڻ سبب لڳ ڀڳ 13000 گھر سڙي رک ٿي ويا.
* 1945ع ــ ٻي عالمي جنگ جي پڄاڻي ٿي ۽جاپان ھٿيار ڦٽا ڪيا.
* 1945ع ــ ويٽنام آزاديءَ جو اعلان ڪيو.

## پيدائش

* **1941ع** - **سڌانا**، فلمي اداڪارہ
* **1950ع** - **علي مرتضيٰ ڌاريجو**، حيوانيات جو پروفيسر ۽ ليکڪ
* **1953ع** ــ احمد شاھ مسعود، افغانستان جو گوريلا ڪمانڊر
* **1964ع** ــ علي دوست عاجز ، شاعر ۽ ليکڪ
* **1976ع** ــ **بختاور پليجو**، شاعرہ ۽ آرٽسٽ

## فوتڳيون

* **1962ع - عثمان علي انصاري آرڪائيو ڪيا ويا 2019-02-23 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.**، دانشور، شاھ جو پارکو ۽ تعليمي ماھر

* **1969ع - ھوچي منہ (Ho Chi Minh)**، اتر ويٽنام جو انقلابي اڳواڻ
* **2016ع ــ اسلام ڪريمووِ(Islam Karimov)**، ازبڪستان جو صدر

## ڏڻ ۽ عام موڪل

## وڌيڪ ڏسو

* 3 سيپٽمبر
* 4 سيپٽمبر

## حوالا