Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# آمو درياءُ

-تاجڪستان- جو هڪ مشهور درياءُ، جيڪو پامير جي مٿانهين پٽ وٽان نڪري پهرين سڌو الهندي طرف هلي، پوءِ -ترمذ- کان ڪجهه -اتر- طرف رهي، ارل ڍنڍ ۾ ڇوڙ ڪندو آهي. هيءُ درياءُ وچ -اوڀر- ۽ هند- پاڪ جي -تاريخ- جو اهم ڪردار آهي. هن درياءُ جو ’-آمو-‘ نالو غالباً ’آمل‘ شهر جي ڪري مشهور ٿيو. -ايران- جي فتح کان پوءِ عرب هن درياءَ کان اڳتي واري علائقي کي ”ماوراءُ النهر“ يعني درياءَ -پار- وارو علائقو چوڻ لڳا. هيءُ هڪ تاريخي درياءُ آهي، جنهن جي ٻنهي ڪنارن تي ڪئين شهر -آباد- هئا ۽ اڃا تائين ڪئين شهر -آباد- آهن.

 امو درياءُ جو پينوراما 2016-04-06 سال کان

## درشن خانو

* ترڪمانستان ۾ آمودريا وٽ سج لهڻ جو ڏيکُ
* آمودريا ڊيلٽا
* آمودريا نقشو
* افغانستان - تاجڪستان پُل جي اڏاوت مڪمل
* آمو درياءَ تي ارجينچ (ازبڪستان) جي ويجهو پونٽون پُل

## حوالا
# ڪڪڙن جي ميل

**ڪڪڙن جي ميل**

ڪڪڙن جي ميل
ڪڪڙن جي ميل ٻن ڪڪڙن جي وچ ۾ ھڪ رت واري راند ھوندي آھي. جنھن دائري ۾ ڪڪڙ وڙھندا آھن ان کي ڪاڪ پٽ Cockpit چيو ويندو آهي. ڪڪڙن کي ميل لاءِ پالڻ جي تاريخ ڇھ ھزار سال پراڻي آهي.

چڙيا گھر ۾ ٻه ڪڪڙ وڙھندي
وانٽيلن، ۾ بالي ماڻھن جو ڪڪڙن جي ميل جو آکاڙو.
ڪرنل مارڊنٽ جي ڪڪڙ جي ميل جيڪا 1786 ۾ لکنؤ ۾ ٿي.
رچرڊ برٽن سنڌ ۾ ڪڪڙن جي ميل جي باري ۾ لکيو آهي تہ:ڪڪڙن جي ويڙهه ماڻهن جو عام شُغل آهي، پر اهو ماڻهو معتبر نه سمجهيو ويندو آهي. اڳي هندن کي ڪُڪڙن جي ويڙهه ڏسڻ جي جرائت ڪانه ٿيندي هئي، جو طهر جو ڊپ هوندو هئن. (هاڻي به ملاکڙي ۾ هندو ورلي نظر اچن ٿا). سنڌ جو ويڙهو ڪُڪڙ هڪ شاندار پکي آهي. هن جون ڄنگهون پيليون ۽ اکيون شفاف ۽ چمڪي واريون ٿين. هنن جي خوراڪ ۽ سيکارڻ جو نمونو هندستان جهڙو آهي. انهن تي تمام ڏاڍي محنت ٿيندي آهي. ڇاڪاڻ ته سنڌ ۾ لوهه ۽ چاندي ڪم نه آڻيندا آهن، پکين کي کڻڻ ۽ ويڙهائڻ لاءِ خاص اٽڪل کپي.انڊيا جي رياست تامل ناڊو ۾ ڪڪڙن جي ميل لاءِ ڪڪڙن جي پين جي کڙ ۾ ڌاتو جي کڙ يا ننڍا چاقو وغيره ٻڌا ويندا آھن.

پير جي کڙ يا کڙيء ۾ ڌاتو ٻڌو پيو وڃي
## تاريخ

قديم رومن موزائڪ جنھن تي ڪڪڙن جي ميل ڏيکاريل آھي
ڪڪڙن جي ميل جو سڀ کان قديم نقش ڇھين صدي قبل مسيح جوآھي جيڪو جيروسلم جي ڀر ۾ بينجامن ۾ مزپا جي شھر مان مليل ھڪ مھر تي اڪريل آهي.

ڪيوبا ۾ 1959 ۾ جوئا تي پابندي لڳڻ باوجود ڪڪڙن جي ميل جي اجازت آھي

## حوالا
# راڄڌاني شھر

**اسلام آباد، اسلامي جمهوريه پاڪستان جي راڄڌاني.**
لفظ "گادي جو هنڌ" يا "دارالحڪومت" (انگريزي: capital) چورائيندو آهي دراصل لاطيني ٻولي جو لفظ آهي جنهن جي معنيٰ “مٿيو“ آهي. عربي ۾ دارالحڪومت جو مطلب حڪومت جو گھر يا مرڪز وٺي سگهجي ٿو. آمريڪا ۾ گادي جو هنڌ ان شهر کي چيو ويندو آهي جتي صوبي يا ملڪ جي انتظام جي لاءِ سرڪاري دفتر قائم هجن.

گادي جو هنڌ ڪنهن به علائقي، صوبي، ملڪ يا رياست جو مرڪزي شهر جيڪو باقاعده طور تي تسليم شده هوندو آهي. صوبي جو گادي جو هنڌ دراصل هڪ صوبي جي مرڪزي شهر جي لاءِ استعمال ٿيڻ وارو اصطلاح آهي. صوبائي گادي جو هنڌ دراصل اهو شهر هوندو آهي جتي سرڪاري عمارتون ۽ صوبي جا تجارتي، ثقافتي ۽ سماجي مرڪز قائم هجن ۽ انهن مرڪزن جي حيثيت سرڪاري طور تي تسليم ٿيل هجي. گادي جو هنڌ ٻن طرحن جي معنائن ۾ استعمال ٿيو آهي، انتظامي يا آبادي جي لحاظ سان عظيم شهر يا سياسي ۽ انتظامي لحاظ سان عظيم شهر. ڪيترن ئي صوبن ۾ گادي جو هنڌ آبادي جي لحاظ سان عظیم نه هوندو آهي پر سياسي لحاظ سان سرڪاري طور تي عظيم مڃيو ويندو آهي.

## حوالا
# 706ع

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

| 700ع جو ڏھاڪو |
| --- |
| 700ع **·**  701ع **·**  702ع **·**  703ع **·**  704ع **·**  705ع **·**  706ع **·**  707ع **·**  708ع **·**  709ع |
|
<< گذريل ڏهاڪو
  -
اڳيون ڏهاڪو >>
 |
|  |
# دانشور

**دانشور** (Scholar) ڏاهو، دانشمند، حڪمت ۽ دانائيءَ جون ڳالهيون ڪندڙ. عالم ۽ اديب جڏهن ڏاهپ جي منزل تي پهچندا آهن تڏهن اديب هجڻ سان گڏوگڏ دانشور به سڏبا آهن.

## حوالا
# 892ع

|  |  |
| --- | --- |
| ھزارو: |  |
| صديون: | *
 |
| ڏھاڪا: | * '
 |
| سال: | * '
 |

## واقعا

## پيدائش

## فوتگيون

* **13 آڪٽوبر** – امام ترمذي، محدث

| 890ع جو ڏھاڪو |
| --- |
| 890ع **·**  891ع **·**  892ع **·**  893ع **·**  894ع **·**  895ع **·**  896ع **·**  897ع **·**  898ع **·**  899ع |
|
<< گذريل ڏهاڪو
  -
اڳيون ڏهاڪو >>
 |
|  |
# ڪنفيوشس

**ڪنفيوشس** (چيني ٻولي: 孔子؛ پِن ين: *Kǒngzǐ*؛ تقريباً 551 ق م – تقريباً 479 ق م)، جن جو اصل نالو **ڪونگ ڪيو** (孔丘) هو، چين جي اسپرنگ اينڊ آٽم دور (Spring and Autumn period) جا مشهور فلسفي هئا ۽ روايتي طور چيني دانائن مان سڀ کان وڏن مفڪرن مان هڪ سمجهيا ويندا آهن. چين ۽ ان جي ثقافتي اثر هيٺ ايندڙ علائقن (Sinosphere) جي گڏيل ثقافتي ورثي جو وڏو حصو ڪنفيوشس جي فلسفي ۽ تعليمات مان متاثر آهي.

## فلسفي ۽ تعليمات

ڪنفيوشس جي فلسفي کي **ڪنفيوشسيت** (Confucianism) چيو ويندو آهي، جنهن ۾ ذاتي اخلاق، حڪومتي اخلاق، سماجي هم آهنگي، انصاف، مهرباني، سچائي ۽ حڪمران جي اخلاقي ذميوارين تي زور ڏنو ويو آهي. هن جو خيال هو ته حڪمران کي فضيلت ۽ اخلاقي مثال ذريعي حڪومت ڪرڻ گهرجي.

ڪنفيشس پاڻ کي پراڻن دورن جي اخلاقي قدرن جو منتقل ڪندڙ سمجهندو هو، جيڪي سندس دور ۾ نظرانداز ٿي رهيا هئا. هن خاندان جي اهميت تي زور ڏيندي **filial piety** (والدين جي عزت ۽ فرمانبرداري)، وڏن جي احترام، ۽ ابن ڏاڏن جي عزت ڪرڻ جي تعليم ڏني. هن مضبوط خانداني نظام کي مثالي حڪومت جي بنياد قرار ڏنو. سندس مشهور اخلاقي اصولن مان هڪ “سلور رول” آهي: *“اهو ٻين سان نه ڪريو جيڪو توهان پاڻ لاءِ نٿا چاهيو.”*

## تاريخي اثر

ڪنفيشس جي زندگيءَ جو دور چين جي فڪري تاريخ جو اهم زمانو هو، جنهن ۾ مختلف فلسفيانه خيال موجود هئا. سندس خيالن کي جنگ ڪندڙ رياستن جي دور (Warring States period) ۾ اهميت ملي، پر Qin سلطنت جي فتح کان پوءِ ڪجهه وقت لاءِ گهٽ اثر رهيو. هان سلطنت جي شهنشاهه Emperor Wu جي دور ۾ ڪنفيوشس جي تعليمات کي سرڪاري حيثيت ملي ۽ سرڪاري نوڪرين لاءِ لاڳاپيل ڪتابن جو مطالعو لازمي بڻايو ويو.

بعد ۾ تانگ سلطنت ۽ سونگ سلطنت جي دور ۾ ڪنفيوشسيت ترقي ڪري Neo-Confucianism جي صورت اختيار ڪئي. ويهين صدي ۾ جديد چين ۾ “New Confucianism” جي نالي سان هڪ فڪري تحريڪ شروع ٿي جنهن جو مقصد ڪنفيوشس جي خيالن کي جديد سماج سان هم آهنگ ڪرڻ هو.

## ڪتاب ۽ تعليمات

روايتي طور ڪنفيوشس کي قديم چيني متنن، خاص طور “Five Classics” جي ترتيب يا تدوين سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، پر جديد محقق احتياط سان اهڙيون نسبتُون قبول ڪن ٿا، ڇاڪاڻ ته انهن مان ڪجهه خيال اڳين دورن سان به لاڳاپيل هئا. سندس قولن ۽ تعليمات کي بعد ۾ *Analects* نالي ڪتاب ۾ گڏ ڪيو ويو، جيڪو سندس وفات کان ڪيترن سالن پوءِ ترتيب ڏنو ويو.

## اثر ۽ ورثو

ڪنفيشس جا خيال قديم سلطنتن کان وٺي جديد دور تائين چيني سماج، سياست، تعليم ۽ اخلاقيات تي گهرو اثر ڇڏيندا رهيا آهن. ڪنفيوشسيت چين جي سماجي بناوت ۽ زندگيءَ جي طرز جو اهم حصو بڻجي چڪي آهي.

## پڻ ڏسو

* چيني فلسفو
* ڪنفيوشسيت
* اخلاق فلسفو

## حوالا
# دريائي ڊيلٽا

A satellite perspective of the river delta of the Lena river, Russia.
A satellite perspective of the Amazon Delta, in South America.
NASA satellite perspective, in false color, the River Nile Delta.
**دريائي ڊيلٽا** (River Delta) هڪ زميني شڪل, جيڪا عام طور تي ٽڪنڊي آهي جيڪا تلڇن جي جمع ٿيڻ سان پيدا ٿئي ٿي. جيڪي درياءَ جي پاڻيءَ ذريعي کڻي ويندا آهن. جتي درياهه سست رفتاري سان هلندڙ پاڻيءَ جي جسم سان يا بيٺل پاڻيءَ جي جسم سان ملي ٿو. دريائي ڊيلٽا جي تخليق درياءَ جي مُنهن تي ٿيندي آهي. جتي درياهه سمنڊ يا هڪ درياهه ۾ ضم ٿئي ٿو. هڪ ڍنڍ ۾. هڪ ذخيري ۾ يا (وڌيڪ گهٽ) ٻئي درياهه ۾, جيڪو کارائيندڙ درياهه پاران فراهم ڪيل تلڇ کي کڻي نٿو سگهي, ۾ ضم ٿئي ٿو. اصطلاحي طور تي, دريائي ڊيلٽا جو اصطلاح وڏي يوناني اکر ڊيلٽا (Δ) جي ٽڪنڊي شڪل مان نڪتل آهي. هائيڊرولاجي ۾ دريائي ڊيلٽا جا طول و عرض واٽر شيڊ جي عملن (جيڪي تلڇن کي فراهم ڪن ٿا) ۽ واٽر شيڊ جي عملن (جيڪي فراهم ڪيل تلڇن کي ٻيهر ورهائين ٿا، الڳ ڪن ٿا ۽ وصول ڪندڙ بيسن ۾ برآمد ڪن ٿا) جي وچ ۾ توازن سان طئي ڪيا ويندا آهن.

A **river delta** is a landform, typically triangular, created by the deposition of the sediments that are carried by the waters of a river, where the river merges with a body of slow-moving water or with a body of stagnant water. The creation of a river delta occurs at the *river mouth*, where the river merges into an ocean, a sea, or an estuary, into a lake, a reservoir, or (more rarely) into another river that cannot carry away the sediment supplied by the feeding river. Etymologically, the term *river delta* derives from the triangular shape (Δ) of the uppercase Greek letter delta. In hydrology, the dimensions of a river delta are determined by the balance between the watershed processes that supply sediment and the watershed processes that redistribute, sequester, and export the supplied sediment into the receiving basin.

River deltas are important in human civilization, as they are major agricultural production centers and population centers. They can provide coastline defence and can impact drinking water supply. They are also ecologically important, with different species' assemblages depending on their landscape position. On geologic timescales, they are also important carbon sinks.
# ويڪسين

سانچو:Infobox medical treatment

**ويڪسين** (Vaccine) هڪ حياتياتي تيارِي آهي جيڪا ڪنهن خاص انفيڪشن يا بيماريءَ خلاف جسم ۾ مدافعت (Immunity) پيدا ڪندي آهي. ويڪسين بيمارين جي روڪٿام جو سڀ کان اثرائتو طريقو آهي، جنهن جي مدد سان دنيا مان "ماتا" (Smallpox) جهڙين خطرناڪ بيمارين جو خاتمو ڪيو ويو آهي.

## ڪم ڪرڻ جو طريقو

ويڪسين جسم جي مدافعتي نظام کي تربيت ڏيڻ جو ڪم ڪندي آهي:
1. **نقلي دشمن:** ويڪسين ۾ بيماري پيدا ڪندڙ جراثيم جو ڪمزور يا مري ويل حصو شامل هوندو آهي.
2. **مدافعتي جواب:** جڏهن هي جسم ۾ داخل ٿيندي آهي، ته مدافعتي نظام ان کي سڃاڻي ان جي خلاف "اينٽي باڊيز" (Antibodies) تيار ڪندو آهي.
3. **ياداشت:** مدافعتي نظام ان جراثيم کي ياد رکندو آهي، ته جيئن مستقبل ۾ جيڪڏهن اصل جراثيم حملو ڪري، ته جسم فوري طور تي ان کي ختم ڪري سگهي.

## تاريخي پسمنظر

ويڪسين جي تاريخ تمام پراڻي آهي:

* **چين (10هين صدي):** ويڪسين جي شروعاتي صورت جا نشان چين ۾ ملن ٿا جتي ماتا کان بچڻ لاءِ جراثيم جو استعمال ڪيو ويندو هو.
* **ايڊورڊ جينر (1798ع):** جديد ويڪسين جو باني ايڊورڊ جينر کي چيو ويندو آهي. هن ڳئون جي ماتا (Cowpox) کي استعمال ڪري انسانن کي ماتا (Smallpox) کان بچائڻ جو پهريون ڪامياب تجربو ڪيو.
* **لوئي پاسچر (1881ع):** جينر جي احترام ۾، لوئي پاسچر تجويز ڏني ته سڀني حفاظتي ٽيڪن کي "ويڪسين" سڏيو وڃي (ويڪا لاطيني ٻوليءَ ۾ ڳئون کي چيو ويندو آهي).

## ويڪسين جا قسم

ويڪسين ٻن قسمن جي ٿي سگهي ٿي:

* **وقايتي (Prophylactic):** جيڪا بيماري ٿيڻ کان اڳ ان کان بچاءُ لاءِ لڳائي وڃي.
* **علاج واري (Therapeutic):** جيڪا ڪنهن مرض (مثال طور ڪينسر) جي علاج لاءِ استعمال ڪئي وڃي.

## اهم ڪاميابيون

عالمي صحت جي اداري (WHO) موجب، ويڪسين ذريعي 25 کان وڌيڪ روڪڻ جوڳين بيمارين جو علاج موجود آهي. پوليو، خسرو (Measles)، ۽ تٽنس (Tetanus) جهڙين بيمارين جي شرح ويڪسين جي ڪري ئي گهٽ ٿي آهي.

## حوالا
# 608ع

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

| 600ع جو ڏھاڪو |
| --- |
| 600ع **·**  601ع **·**  602ع **·**  603ع **·**  604ع **·**  605ع **·**  606ع **·**  607ع **·**  608ع **·**  609ع |
|
<< گذريل ڏهاڪو
  -
اڳيون ڏهاڪو >>
 |
|  |
# هيومن ڊويلپمنٽ انڊيڪس

World map representing the inequality-adjusted Human Development Index categories (based on 2018 data, published in 2019).

|  |  |
| --- | --- |
|   0.800–1.000 (very high)
  0.700–0.799 (high)
  0.550–0.699 (medium) |   0.350–0.549 (low)
  Data unavailable |

**انساني ترقي جي ڏسڻي**:(انگريزي: **Human Development Index** ) (HDI) متوقع حياتي، تعليم ۽ في ڪس آمدني جي انڊيڪيٽر جو ھڪ شمارياتي اشاريو آھي جنھن جي مدد ملڪن جو انساني ترقي جي چئن درجن ۾ شمار ڪيو ويندو آھي. جيڪڏهن ڪنھن بہ ملڪ جي ماڻهن جي ڄمڻ کان متوقع زندگي جو مدو، تعليمي سطح ۽ مجموعي قومي آمدني وڏي ھوندي آھي تہ ان ملڪ جو انساني ترقي جو اشاريو اوچو ھوندو آھي. ھي اشاريو پاڪستان جي معاشيات جي ماهر ڊاڪٽر محبوب الحق ييل يونيورسٽي جي گسٽاف رئنس ۽ لنڊن اسڪول آف اڪانامڪس جي ميگھناد ڊيسائي جي مدد سان تيار ڪيو ۽ ڪنھن بہ ملڪ جي ترقي ماپڻ لاء گڏيل قومن جي ترقي جي پروگرام جي انساني ترقي جي رپورٽ واري آفيس ۾ استعمال ۾ آندو.

## حوالا

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
# ميٽروپوليٽن علائقو

**ميٽروپوليٽن علائقو** يا **ميٽرو** هڪ اهڙو علائقو آهي جيڪو هڪ گنجان آبادي واري شهري مجموعي ۽ ان جي آس پاس جي علائقن تي مشتمل هوندو آهي؛ جيڪو صنعتن، تجارتي علائقن، ٽرانسپورٽ نيٽ ورڪ، انفراسٽرڪچر ۽ هائوسنگ کي حصيداري ڪندا آهن. هڪ ميٽروپوليٽن علائقو عام طور تي ڪيترن ئي مکيه شهرن، دائري اختيار ۽ ميونسپلٽيز: پاڙا، ٽائون شپ، بورو، شهر، قصبا، ايڪسربس، مضافات، ڪائونٽي، ضلعا ۽ ايستائين جو رياستون ۽ قومون يورو ضلعن جهڙن علائقن ۾ تي مشتمل هوندو آهي. جيئن جئين سماجي، معاشي ۽ سياسي ادارا تبديل ٿيا آهن، ميٽروپوليٽن علائقا اهم معاشي ۽ سياسي علائقا بڻجي ويا آهن.

## حوالا
# سارس ڪووي 2

| سارس ڪووي 2 |
| --- |

**سارس ڪووي-2** (SARS-CoV-2) يا **"گنڀير تکو پيڙيندڙ ساهه کڻڻ واري علامتن وارو ڪورونا وائرس 2"** (Severe acute Respiratory syndrome coronavirus 2)، ان کان اڳ هن کي هن جي عارضي نالي، 2019ع جي ناول، "**ڪورونا وائرس-2019**" (2019-nCoV) جي نالي سان سڏيو ويندو هيو، جيڪو هڪ هاڪاري-اِدراڪ واري سنگل ڦاٿل اٽڪي بيٺل آر اين اي وائرس آهي. اهو انسانن ۾ وچڙندڙ آهي ۽ ڪورونا وائرس جي بيماري هلندڙ (روان) مها وبائي روڳ 2019 (COVID-19) جو سبب آهي، جنهن کي ورلڊ هيلٿ آرگنائيزيشن (ڊبليو ايڇ او) پاران پبلڪ هيلٿ ايمرجنسي آف انٽرنيشنل ڪنسرن طور پبلڪ هيلٿ ايمرجنسي نامزد ڪيو آهي.

سارس-ڪووي-2 ۾ چامڙن (Bats) جي ڪورونا وائرس سان جينياتي مشابهت آهي، جتان کان هنجو ممڪنه بڻياد پيو آهي. هڪ انٽرميڊئيٽ جانورن جي گروپ، پينگوئين کي پڻ انسانن جي اندر هن بيماري جو تعارف ڪندڙ ۾ شامل سمجهيو ويندو آهي.

هڪ درجه بندي (Taxonomy) ۾، گرميء جي پد جي نقطي نظر سان، سارس ڪووي-2 کي ڳنڀير تِکو ساهہ سينڊروم سان متعلق ڪورونا وائرس (SARSr-CoV) پرجاتين جي ڇڪَ (تناؤ) جي طور تي درجا بندي ڪيل آهي.

## حوالا
# خطاطي

**خطاطي خوشخطي**(Calligraphy) خوبصورت هٿ لکڻي. پين يا قلم يا پينسل سان لکيل خوبصورت ۽ وڻندڙ لکت. اڳي جڏهن ڪتاب جي ڪميوٽرائيزڊ لکت يا ٽائپنگ جو بندوبست نه هوندو هو تڏهن خوشخطي جي وڏي اهميت هوندي هئي. اڄ به خطاط خوبصورت نموني قرآن شريف ۽ ٻين ڪتابن جي ڪتابت ڪري داد حاصل ڪندا آهن.

(certifying competence)، عربيءَ ۾ تحرير ڪيل اجازو 1206ھ خطاطيءَ جي فن سان لاڳاپيل آھي.
خطاطيءَ جو فن خطاطي لکائيءَ جو ھڪ فن آھي. ھي فن دنيا جي ھر ڪنڊ اور ھر زبان ۾ ملي ٿو. ھي فن خوش خطي جي لاءِ آھي. رومن، لاطيني، عربي ٻولين ۾ ھي فن ڪافي مقبول آھي.

## پڻ ڏسو

* اسلامي خطاطي

## تصويرون

*
*

## خارجي ڳنڍڻا

* My Name in Arabic - Free Arabic Calligraphy
* Calligraphy Islamic آرڪائيو ڪيا ويا 2012-06-08 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. - اسلامی خطاطی
* Gallery of Arabic calligraphy - National Institute for Technology and Liberal Education
* Samples of Islamic calligraphy
* Islamic Calligraphy in the Library of Congress, Washington D.C.
* C.A.U.S. – Alphabets and Calligraphy

ئ

## حوالا
# لائوزي

| لائوزي |
| --- |
| فائل:Zhang Lu-Laozi.jpgمنگ دور جو لائوزي جو پورٽريٽ (ژانگ لو پاران) |
| پيدائش | روايتي طور 6هين صدي ق م (ڪڏهن 4هين صدي ق م پڻ چيو وڃي ٿو) چو رياست (اڄوڪو لُوئي، هينان) |
| وفات | روايتي طور 5هين صدي ق م |
| ٻيا نالا | لي اِر (李耳)، لي بو يانگ (李伯陽) |
| مشھور ڪم | *داؤ ده جِنگ* |
|  |
| عهد | قديم فلسفو |
| علائقو | چيني فلسفو |
| مڪتبه فڪر | تاؤ ازم |
| اهم نظريا | تاؤ، وو وي (Wu wei) |
|  |

**لائوزي** (چيني ٻولي: 老子؛ پِن ين: Lǎozǐ) هڪ افسانوي چيني فلسفي طور سڃاتو وڃي ٿو، جنهن کي عام طور تي *داؤ ده جِنگ* جو مصنف سمجھيو وڃي ٿو، جيڪو تاؤ ازم جي بنيادي متنن مان هڪ آهي. جديد علمي تحقيق مطابق سندس حياتياتي تفصيل گهڻو ڪري بعد ۾ ٺهيل روايتون آهن ۽ ممڪن آهي ته داؤ ده جِنگ ڪيترن ئي ليکڪن جي گڏيل ڪوشش جو نتيجو هجي.

## نالو ۽ پس منظر

"لائوزي" لفظي معنيٰ "پوڙهو استاد" يا "قديم حڪيم" آهي. روايتي حساب سان سندس ذاتي نالو **لي اِر** (李耳) هو ۽ هو ڇهين صدي قبل مسيح ۾ چو رياست ۾ پيدا ٿيو، جيڪا بهار ۽ خزاں جو دور (Spring and Autumn period) دوران موجود هئي.

## روايتي زندگي

روايتي بيانن مطابق لائوزي زو سلطنت جي درٻار ۾ شاهي آرڪائيوسٽ طور ڪم ڪندو هو، جتي سندس ملاقات ڪنفيوشس سان ٿي ۽ هن تي گهرو اثر وڌائيندو رهيو. چيو وڃي ٿو ته هن *داؤ ده جِنگ* هڪ ئي ويهڪ ۾ لکيو ۽ پوءِ اولهه طرف جهنگلي علائقي ۾ گوشه نشيني اختيار ڪئي.

## فلسفو

لائوزي کي عام طور تاؤ ازم جو باني سمجھيو وڃي ٿو. سندس فلسفي جا اهم تصور هي آهن:

* **تاؤ (Dao)** – ڪائنات جو بنيادي اصول يا رستو
* **وو وي (Wu wei)** – غير جبر واري عمل يا قدرتي هم آهنگي سان هلڻ

هي خيال شخصي اخلاق، فطرت سان هم آهنگي، سادگي ۽ غير مداخلت تي زور ڏين ٿا.

## مذهبي حيثيت

چيني ثقافت ۾ لائوزي کي وڏي اهميت حاصل آهي. تانگ سلطنت دوران کيس شاهي خاندان جو جد امجد سمجھيو ويو. ڪجهه تاؤ ازمي ۽ چيني مذهبي روايتن ۾ کيس امر سنت يا ديوي حيثيت ڏني وئي آهي، ۽ کيس *لاوجون* (老君) جي لقب سان پڻ ياد ڪيو وڃي ٿو.

## جديد علمي نظر

ويهين صديءَ جي تاريخي تحقيق موجب ڪيترن عالمن لائوزي جي حقيقي وجود بابت سوال اٿاريا آهن. ڪجهه محققن جو خيال آهي ته *داؤ ده جِنگ* اصل ۾ جنگي رياستن جي دور دوران مختلف مصنفن طرفان ترتيب ڏنل متن آهي.

## اثر

*داؤ ده جِنگ* چيني مذهبي تحريڪن، فلسفي، ۽ ادب تي گهرو اثر ڇڏيو آهي. ڪيترن چيني فلسفين هن متن تي تشريحون، تنقيدون ۽ تبصرا لکيا.

## حوالا
# بغاوت

**بغاوت** جڏهن عام ماڻهن جي اڪثريت حڪمرانن يا حڪومت جي پاليسين خلاف عَدم تعاون شروع ڪري تہ اهڙي ڪيفيت کي ’بغاوت‘ چيو ويندو آهي. بغاوت دوران ادب جو ڪردار انتهائي اهم هوندو آهي. نعري بازيءَ وارو ادب بہ انهيءَ صورتحال ۾ تخليق ٿيندو آهي، اديب ۽ شاعر عوام ۾ بغاوتي شعور پيدا ڪندا آهن.

## وڌيڪ ڏسو

* سرڪشي

## حوالا
# ڌاتڪاري

**ڌاتڪاري** يا **ميٽالرجي** (Metallurgy) مادي جي سائنس ۽ انجنيئرنگ جو اهو شعبو آهي، جيڪو ڌاتن (Metallic elements)، انهن جي مرڪبن ۽ آميزشن، جن کي **مصرع** (Alloy) چيو وڃي ٿو، جي طبعي ۽ ڪيميائي ورتاءُ جو اڀياس ڪري ٿو.

ڌاتڪاري جو علم ڌاتن جي پيداوار کان وٺي انهن مان تيار ڪيل شين جي انجنيئرنگ تائين پکڙيل آهي. هن علم جي ماهر کي **ميٽالرجسٽ** چيو ويندو آهي.

## مکيه شاخون

ڌاتڪاري جي سائنس کي ٻن وڏن حصن ۾ ورهايو ويو آهي:

### 1. ڪيميائي ڌاتڪاري (Chemical Metallurgy)

هيءَ شاخ ڌاتن جي آڪسائيڊشن، ريڊڪشن ۽ ڪيميائي ڪارڪردگيءَ سان تعلق رکي ٿي. ان ۾ هيٺيان موضوع شامل آهن:

* معدنيات جي پروسيسنگ (Mineral processing)
* ڌاتن جو استخراج (Extraction of metals)
* ٿرموڊائنامڪس (Thermodynamics)
* کائر (Corrosion) جو ڪيميائي اڀياس.

### 2. طبعي ڌاتڪاري (Physical Metallurgy)

هيءَ شاخ ڌاتن جي ميڪانياتي خاصيتن ۽ طبعي ڪارڪردگي تي ڌيان ڏئي ٿي. ان جا اهم موضوع هي آهن:

* ڪرسٽلوگرافي (Crystallography)
* مادي جي سڃاڻپ (Material characterization)
* فيز ٽرانسفارميشن (Phase transformations).

## فيرس ۽ نان-فيرس ڌاتڪاري

ڌاتن جي پيداوار کي ٻن وڏن گروهن ۾ ورهايو ويو آهي:

* **فيرس ڌاتڪاري (Ferrous Metallurgy):** هن ۾ لوهه (Iron) ۽ ان جي مصرعن (جهڙوڪ اسٽيل) جو اڀياس ڪيو ويندو آهي. دنيا جي مجموعي پيداوار جو 95 سيڪڙو فيرس ڌاتن تي مشتمل آهي.
* **نان-فيرس ڌاتڪاري (Non-ferrous Metallurgy):** هن ۾ لوهه کانسواءِ ٻين ڌاتن (جهڙوڪ تما، سون، ايلومينيم) جو اڀياس ڪيو ويندو آهي.

## جديد دور ۽ اڀرندڙ شعبا

جديد ميٽالرجسٽ روايتي ڪمن (جهڙوڪ ويلڊنگ، هيٽ ٽريٽمينٽ) سان گڏوگڏ جديد ٽيڪنالاجي ۾ پڻ ڪم ڪن ٿا، جهڙوڪ:

* **نينو ٽيڪنالاجي** (Nanotechnology)
* **سپرا ڪنڊڪٽرس** (Superconductors)
* **بايوميڊيڪل مٽيريلز** (Biomedical materials)
* **سيمي ڪنڊڪٽرس** (Semiconductor).

## حوالا
# بلاسٽ فرنيس

پورٽ آف سئگنٽ، وئلينشيا، اسپين ۾ هڪ پراڻي AHM بلاسٽ فرنس
**بلاسٽ فرنيس** (Blast Furnace) هڪ قسم جي ڌاتوءَ تيار ڪرڻ جي ڀٽي آهي جيڪا صنعتي ڌاتو، عام طور تي خام لوهه، پر ٻين ڌاتو جهڙوڪ شيهو يا ٽامي کي پيدا ڪرڻ لاءِ پگھلائڻ لاءِ استعمال ٿيندي آهي. بلاسٽ مان مراد ٻرندڙ هوا آهي جيڪا هوا جي دٻاءُ کان مٿي فراهم ڪئي پئي وڃي.

ڌماڪي واري فرنيس ۾، ٻارڻ وارو مادو ( ڪوڪ)، ڪچڌات ۽ فلڪس (چونا پٿر) مسلسل ڀتي جي چوٽيءَ ذريعي فراهم ڪيا ويندا آهن. جڏهن ته، آڪسيجن سان مالا مال هوا جو هڪ گرم وهڪرو، ٽوئيريس (Tuyeres) پائپن جي هڪ سلسلي ذريعي ڀٽي جي هيٺين حصي ۾ ڦوڪيو ويندو آهي، ته جيئن مواد هيٺ لهي ٿو، سڄي ڀٽي ۾ هڪجهڙو ڪيميائي رد عمل ٿي سگهي. آخري شيون عام طور تي پگھليل ڌاتو ۽ سليگ هوندا آهن، جيڪا هيٺان کان جمع ڪيا ويندا آهن ۽ مٿي کان فلو گيسون ٻاهريان نڪري وينديون آهن. معدنيات جو هيٺيون وهڪرو، ڪاربن مونو آڪسائيڊ سان مالا مال، گرم ٻرندڙ گيسن جي مٿيان ويندڙ وهڪري سان رابطي ۾ هڪ ڪيميائي رد عمل آهي.

ان جي ابتڙ، عام هوا واري ڀٽيون، جهڙوڪ ريوربيٽري فرنيس قدرتي طور تي هوا سان مهيا ڪيون وينديون آهن، جيڪا عام طور تي چمني فلو ۾ گرم گيسن جي ڪنوڪشن ذريعي فراهم ڪئي وينديون آهن. هن وسيع تعريف جي مطابق، لوهه لاءِ بلوميترين، ٽن لاءِ ڦوڪيندڙ گهر ۽ شيهي لاءِ سميلٽ ملز کي ڌماڪي واري ڀٽي (Blast Furnace) جي طور تي درجه بندي ڪيو ويندو. بهرحال، اصطلاح عام طور تي انهن ڀٽين تائين محدود ڪئي وئي آهي، جيڪا لوهه کي ڳارڻ لاءِ استعمال ڪيو وينديو آهن ته جيئن خام لوھه (Pig Iron) جيڪا (تجارتي لوهه ۽ اسٽيل جي پيداوار ۾ استعمال ٿيندڙ هڪ وچولي مواد) ۽ شافٽ فرنس جيڪي بنيادي ڌاتو ڳارڻ ۾ سنتر پلانٽس سان گڏ استعمال ٿين ٿا.

سال 1900ع ۽ 2015ع جي وچ ۾ عالمي گرين هائوس گيس جي اخراج جي 4 سيڪڙي کان وڌيڪ جو ڪارڻ بلاسٽ فرنس ذريعي لوهه جي تياري هجڻ جو اندازو لڳايو ويو آهي ۽ انهن کي ڊي ڪاربنائيز ڪرڻ ڏکيو آهي.

## پروسيس انجنيئرنگ ۽ ڪيمسٽري

## تاريخ

## بلاسٽ فرنس جا جديد استعمال

## لوهه ٺاهڻ جا جديد طريقا

## ماحولياتي اثر

## محفوظ ڪيل پراڻي بلاسٽ فرنسون

تاريخي طور تي، هڪ بند ٿيل بلاسٽ فرنس لاءِ اهو معمول هو، ته انهن کي ڊاهيو وڃي ۽ يا ته ان جي جاءِ تي هڪ نئين ۽ بهتر ٿيل فرنس رکي وڃي يا پوري سائيٽ کي ڊاهيو وڃي ۽ زمين کي ٻين استعمالن جي لاءِ ٽريٽ ڪيو وڃي. تازن ڏهاڪن ۾ ڪيترائي ملڪ بلاسٽ فرنسن جي تاريخي قدر کي محسوس ڪيو آهي ۽ انهن جي ماڳ کي عجائب گهرن ۾ تبديل ڪيو آهي، جن جي مثالون چيڪ ريپبلڪ، فرانس، جرمني، جاپان، لڪزمبرگ، پولينڊ، رومانيا، ميڪسيڪو، روس، اسپين، گڏيل بادشاهت ۽ آمريڪا ۾ ملي سگهن ٿيون.

## گيلري

* Abandoned blast furnace in Sestao, Spain. The furnace itself is inside the central girderwork.
* Part of the gas cleaning system of a blast furnace in Monclova, Mexico. This one is about to be de-commissioned and replaced.

## پڻ ڏسو

* فولاد جي صنعت
* پاڪستان اسٽيل ملز
* پاڪستان جي معدنيات جي فهرست

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* آمريڪي آئرن اينڊ اسٽيل انسٽيٽيوٽ
* بلاسٽ فرنس اينيميشن
* اتر آمريڪا ۽ يورپ ۾ لوهه ۽ اسٽيل ٺاهڻ ۽ شڪل ڏيڻ جي سڀني طريقن بابت وسيع تصويري گيلري
* Schematic diagram of blast furnace and Cowper stove
# 113ع

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

| 110ع جو ڏھاڪو |
| --- |
| 110ع **·**  111ع **·**  112ع **·**  113ع **·**  114ع **·**  115ع **·**  116ع **·**  117ع **·**  118ع **·**  119ع |
|
<< گذريل ڏهاڪو
  -
اڳيون ڏهاڪو >>
 |
|  |
# آپگهات

| آپ گهاتُ |
| --- |
| *آپ گهاتُ* ايڊوآرڊ مانيٽ پاران 1877–1881 |

**آپ گهاتُ -پاڻ مارڻ-آتم هتيا- خودڪشي** (Suicide) رضاڪاراڻي ارادي سان پاڻ کي مارڻ واري ڪم جو نالو آهي. ان جا ڪيترائي سبب ھوندا آھن جن ۾ ڊپريشن، شراب نوشي، دماغي بيماريون ،شيزوفرينيا وغيره شامل آھن. اڄ ڪلھ جيڪڏھن ڏٺو وڃي تہ دنيا جا اڪثر ماڻهو مايوس ٿي آپگهات ڪن ٿا، پوء چاهي اهي مسئلا ڪهڙا بہ هجن، پر ماڻهو پنهنجن زندگين جو ڏيئو اجهائي ڇڏيندا آهن، هو اهو بہ نہ سوچيندا آهن تہ انهن جي وڃڻ سان هنن جي گهر وارن تي ڪهڙو اثر پوندو، جيڪڏھن وڃڻ وارو ماڻهو سوڳوارن جو درد سمجهي سگهي تہ شايد ڪڏهن به خودڪشي ڪرڻ جو نه سوچي.

## ڍنگ

خودڪشتي جو تناسب
آپگهات جو مکيه طريقو ڌار ڌار ملڪن ۾ مختلف آهي. مختلف علائقن ۾ معروف طريقن ۾ ڦاهو کائڻ، جراثيم مار زهر، ۽ آتشي هٿيار شامل آھن. ويچار ڪيو وڃي ٿو ته اهي اختلاف مختلف طريقن جي دستيابي جي ڪري جزوي طور مڃيل آهن. 56 ملڪن جي پرک مان معلوم ٿيو ته اڪثر ملڪن ۾ ڦاسي ڏيڻ سڀ کان عام طريقو هو، جنهن ۾ 53 سيڪڙو مردن جي آپگهات ۽ 39 سيڪڙو عورتن جي آپگهات ڪئي وئي.

سڄي دنيا ۾، 30 سيڪڙو آپگهاتون جراثيمن جي زهر (پيسٽيسائيڊز) جي ڪري ٿينديون آهن، جن مان اڪثر ترقي پذير دنيا ۾ ٿينديون آهن. ھن طريقي جو استعمال واضح طور تي مختلف آھي 4٪ يورپ ۾ 50٪ کان وڌيڪ پئسفڪ علائقي ۾. اهو لاطيني آمريڪا ۾ پڻ عام آهي ڇاڪاڻ ته زراعت جي آبادي جي اندر انهن موتمار دوائن تائين آسان رسائي هجي ٿي. ڪيترين ئي ملڪن ۾، منشيات جي اوور ڊيوز جي ڪري آپگهات جي تقريبن 60 سيڪڙو عورتن ۾ ۽ 30 سيڪڙو مردن ۾ آهي. انهن واقعن مان ڪيترائي اَڻرٿيل ۽ جذبات جي شديد عرصي دوران ٿين ٿا. موت جي شرح طريقن جي لحاظ کان مختلف آهي: جهڙوڪ آتش بازي 80-90٪، ٻڏڻ 65–80٪، ڦاهو کائڻ 60–85٪، ٽپ ڏيڻ 35–60٪، ڪوئلو جلڻ 40–50٪، جراثيم ڪش 60–75٪، ۽ دوائن جو وڌيڪ مقدار 1.5–4.0 %. آپگهات جا سڀ کان وڌيڪ عام ڪوشش جا طريقا پورو ڪرڻ جي عام طريقن کان مختلف آهن؛ ترقي يافته دنيا ۾ 85 سيڪڙو ڪوششون منشيات جي اوور ڊوز ذريعي ٿينديون آهن.

پاڪستان ۾ ڪارو پٿر کائي آپگهات ڪرڻ جا ڪيترائي واقعا رپورٽ ٿيا آهن، جن ۾ پنجانوي سيڪڙو آپگهات جي واقعن ۾ عورتن جو انگ شامل آهي. ڪارو پٿر کائي آپگهات ڪندڙ ماڻهوءَ جو سڀ کان پهرين ڳلو متاثر ٿيندو آهي، جيڪو ساهه جي نلين ۾ ڳري جسم ۾ پکڙجي ويندو آهي. جنهن بعد تُرت ئي ساهه جون نليون پوري ريت بند ٿي وينديون آهن. ماهر ڊاڪٽرن جو چوڻ آهي ته ڪارو پٿر کائي آتم هتيا ڪندڙ ماڻهن جي زندگي بچڻ جي اميد ورلي هوندي آهي. اسپتالن تائين پهچڻ کان اڳ اهي ماڻهو موت جي ور چڙهي ويندا آهن.

## بچاءُ

آپگهات جي بچاءُ جي شروعات جي طور تي، گولڊن گيٽ برج تي اهي نشانيون هڪ خاص ٽيليفون کي ڏي پهچڻ ڏي زور وٺائڻ ڏين ٿيون جيڪو هڪ اؤکي گھڙي جي هاٽ لائن سان ڳنڍي ٿو، انهي سان گڏوگڏ هڪ 24/7 اؤکي گھڙي جي ٽيڪسٽ لائن سان جوڙي ٿو.
آپگھات کان بچاءُ جو عالمي ڏينهن

هڪ پل تي خودڪشي روڪڻ وارو لوڙھو
آپگهات جي روڪٿام هڪ اصطلاح آهي جيڪو بچاءُ واري اُپائن ذريعي آپگهات جي واقعن کي گهٽائڻ لاءِ گڏيل ڪوششن لاءِ استعمال ٿيندو آهي. آپگهات کان حفاظتي اُپائن ۾ مدد وٺڻ، ۽ ٿراپي تائين رسائي شامل آهن. آپگهات جي سوچ رکندڙ اٽڪل 60 سيڪڙو ماڻهو مدد نٿا وٺن. ائين نه ڪرڻ جي ڪارڻن ۾ گهٽ سمجھي ويندڙ ضرورت، ۽ اڪيلو مسئلي جو حل ڪرڻ جي اِڇا شامل آهي. انهن اعليٰ شرحن جي باوجود، آپگهات جي رويي لاء ڪجهه قائم ڪيل علاج موجود آهن.

جاپاني جنرل ھيديڪي ٽوجو کي 1945 آپگهاتُ جي ڪوشش کان پوءِ بچائڻ جي ڪوشش ڪندي
## پڻ ڏسو

* آپگھات کان بچاءُ جو عالمي ڏينهن

## حوالا