Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# سرمائيداري

اقتصاديات ۾، ڪيپيٽل گڊس يا **سرمائيداري** "اهي پائيدار پيداواري شيون آهن، جيڪي بدلي ۾ وڌيڪ پيداوار لاءِ پيداواري ان پٽ طور استعمال ٿين ٿيون" سامان ۽ خدمتن جي. هڪ عام مثال هڪ ڪارخاني ۾ استعمال ٿيندڙ مشينري آهي. وڏي اقتصادي سطح تي، "قوم جي سرمائي واري اسٽاڪ ۾ ڏنل سال دوران عمارتون، سامان، سافٽ ويئر، ۽ انونٽريز شامل آهن."

## حوالا
# آئين

آمريڪا جو آئين
ڪنهن به طرزِ حڪومت يا سياسي نظام جي اصولن ۽ ضابطن کي **آئين** يا دستور چوندا آهن. آئين ڪنهن رياست جو در اصل سڀ کان مٿانهون بنيادي قانون هوندو آهي. ان مطابق حڪومت جي جوڙجڪ ۽ تنظيم وجود ۾ ايندي آهي. حڪومت جي مختلف شعبن (ادارن) ۾ انهن جي اختيارن جو چٽو تعين ٿيل هوندو آهي. آئين ساڳئي وقت رياست ۽ ان جي شهرين جا پاڻ ۾ لاڳاپا توڙي فرض به طئي ڪري ٿو. يوناني ڏاهي ارسطو آئين کي هڪ اهڙو قانون سڏيو آهي، جنهن مطابق ڪنهن رياست ۽ ان جي شهرين جي هڪ ٻئي سان تعلق جو تعين ٿئي ٿو. هڪ ٻئي مفڪر آسٽن موجب آئين هڪ اعليٰ ۽ برتر ضابطو آهي، جيڪو حڪومت جي جوڙجڪ کي واضح ڪري ٿو. آئين سماج ۾ نظم ۽ ضابطو برقرار رکڻ ۽ ان ۾ تبديلي آڻڻ جو قانون آهي.
آئين ٻن قسمن جا هوندا آهن. هڪڙو آئين اڻ لکيل جيئن برطانيا جو آئين آهي. اهو سياسي روايتن تي ٻڌل آهي. ٻيو قسم لکيل آئين جو آهي. جيئن آمريڪا، پاڪستان ۽ ڀارت وغيره جا آئين آهن، جيڪي باقاعده جوڙيا ويا ۽ لکت ۾ آندا ويا. بنيادي طرح آئين جي تاريخ اوتري ئي پراڻي آهي، جيترو سياسي نظام يا حڪومت جي آهي. مختلف تنظيمن ۾ سياسي جماعتن جا به آئين هوندا آهن.
# 1871ع

## جنوري

## فيبروري

## مارچ

## اپريل

## مئي

## جون

## جولاءِ

## آگسٽ

## سيپٽمبر

## آڪٽوبر

## نومبر

## ڊسمبر

| 1870ع جو ڏھاڪو |
| --- |
| 1870ع **·**  1871ع **·**  1872ع **·**  1873ع **·**  1874ع **·**  1875ع **·**  1876ع **·**  1877ع **·**  1878ع **·**  1879ع |
|
<< گذريل ڏهاڪو
  -
اڳيون ڏهاڪو >>
 |
|  |
# سائبيريائي ٻگھو

| سائبيريائي ٻگھو |
| --- |
|  |
| سائبيريائي ٻگھو راڻي باغ ۾ |
| ماحولياتي تحفظ ۾ مقام |
| Invalid status (IUCN 3.1) |
| سائنسي درجا بندي  |
| Unrecognized taxon (fix): | ليوڪوگرينس |
| جنس: | Template:Taxonomy/ليوڪوگرينس{. ليوڪوگرينس |
| حياتياتي نالو |
| ليوڪوگرينس ليوڪوگرينس (پيٽر سائمن پلاس, 1773) |
|  |
| ھجرت جا رستا، نسلي واڌ ۽ سياري وارا علائقا |

**سائيبيريائي ٻگھو**(انگريزي: **Siberian white crane** ) جنھن کي برف وارو ٻگھ بہ چوندا آهن گروئڊ(انگريزي:  **Gruidae**) خاندان جو ھڪ ٻگھو آھي. اھي عام ٻگھ کان مختلف ٿين ٿا. روس جي اوڀر وارا سائبيريائي ٻگھ سياري ۾ چين جو رخ ڪندا آهن ۽ اولھ روس جي پاسي وارا پھرين انڊيا ۽ نيپال ۽ ھاڻي ايران ويندا آهن. ٻگھن ۾ ھي سائبيريائي ٻگھا سڀ کان ڊگھي فاصلي تائين ھجرت ڪندا آهن.اولھ پاسي وارن ٻگھن جي شڪار جي ڪري آبادي گھٽجي وئي آهي

## حوالا

## حوالا
# فارس جي نار

| فارس جي نار Persian Gulf |
| --- |
| خلاء سان فارس جي نار |
| مقام | اولھہ ایشیا |
| پاڻي جو قسم | نار |
| اھم داخلي وھڪرا  | اومان جي نار |
| سامونڊي طاس | ايران، عراق، ڪويت، سعودي عرب، قطر، بحرين، گڏيل عرب امارات ء اومان |
|  |
| وڌ کان وڌ ڊيگھ | 989 ڪلوميٽر (615 mi) |
| سطحي پکيڙ | 251,000 چورس ڪلوميٽر (97,000 چورس ميل) |
| سراسري اونھائي | 50 m (160 ft) |
| وڌ کان وڌ اونھائي | 90 m (300 ft) |
| پاڻي جو حجم | 8,780 km3 (2,100 cu mi) |

فارس جي نار، رات جو مصنوعی سیاری ISS کان، 2020ع
**فارس جي نار** (فارسی:خلیج فارس؛ انگریزی: Persian Gulf؛ عربی: خلیج الفارسی) پاڻي (سمند) جو علایقو ايران ۽ عربستان جی وچ ۾ هندي سمنڊ جي هڪ توسيع آهي. اهو هرمز جي آبنائي ذريعي اوڀر ۾ عمان جی نار سان ڳنڍيل آهي. شط العرب نديءَ جو ڊيلٽا اتر۔اولهه ساحلی علایقو ٺاهي ٿو.

خليج فارس ۾ مڇي مارڻ جا ڪيترائي ميدان، وسيع ريف (اڪثر ڪري پٿر، پر مرجان پڻ)، ۽ موتي جي اوسٽرز جي گهڻائي آهي، پر ان جي ماحوليات کي صنعتڪاري ۽ تيل جي وهڪري جي ڪري نقصان پهچايو ويو آهي.

نار فارسي نار جي طاس ۾ آهي، جيڪو سینوزوئ Cenozoic اصل جو آهي ۽ زگروس جبلن جي هيٺان عربي پليٽ جي ذيلي ذخيري سان لاڳاپيل آهي. بيسن جي موجوده ٻوڏ، هولوسين برفاني پس منظر م سمنڊ جي سطح وڌڻ سبب، 15,000 سال اڳ شروع ٿي هئي.

## حوالا
# پکيڙ جي لحاظ کان ملڪن جي فهرست

هي علائقن جي ملڪن جي فهرست آهي. چارٽ ڏسو.

## دنيا جو نقشو بلحاظ آبادي

دنيا جا سڀ کان وڏا ملڪ ڄمون رنگ ۾ ڏيکاريا ويا آهن جڏهن ته ننڍڙن ملڪن کي بنفشي رنگ ۾ ڏيکاريو ويو آهي.
## حوالا
# جمو ۽ ڪشمير (يونين علائقو)

**ڄمون ۽ ڪشمير** (Jammu & Kashmir؛ مخفف: J&K) اڳوڻي رياست ڪشمير جو ڏاکڻي حصو آهي، جيڪو ڀارت پاران هڪ يونين علائقي جي طور تي منظم ڪيو ويندو آهي. ۽ وڏي ڪشمير علائقي جي ڏاکڻي حصي تي مشتمل آهي، جيڪو سال 1947ع کان ڀارت ۽ پاڪستان جي وچ ۾ ۽ 1959ع کان ڀارت ۽ چين جي وچ ۾ تڪرار جو موضوع رهيو آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
# گاڏي

ڪارون، موٽر سائيڪلون ۽ هڪ بس، ٿيمز، انگلينڊ ۾ نمائش لاء.ٻاڦ واري انجڻ سان هلندڙ هڪ ٽرين ڊارٽ ندي، انگلينڊ ۾ ڪشتين جي هڪ گروپ مٿان نڪرندييانگزو، چين ۾ سائيڪلون، اليڪٽرڪ بائيسڪلون ۽ اسڪوٽرونڪئليفورنيا، آمريڪا جي فضا ۾ هڪ خلائي جهاز ۽ هڪ هوائي جهاز
**گاڏي** (Vehical) هڪ مشين آهي جيڪا پاڻ کي هلائڻ لاءِ، عام طور تي ماڻهن، سامان يا ٻئي کي ٽرانسپورٽ ڪرڻ لاء، ٺاهي وئي آهي. اصطلاح "گاڏيون" عام طور تي زميني گاڏين ڏانهن اشارو ڪري ٿي جهڙوڪ انساني طاقت سان هلندڙ گاڏيون (مثال طور سائيڪلون، ٽرائي سائيڪلون، ويلو موبائيل)، جانورن سان هلندڙ ٽرانسپورٽ (مثال طور گهوڙا گاڏيون يا ويگنون، ڏاند گاڏيون، برفاني سليڊز جنهن کي ڪتا ڇڪندا آهن، موٽر گاڏيون (مثال طور موٽر سائيڪلون، ڪارون، ٽرڪون، بسون، اسڪوٽر) ۽ پٽڙي تي هلندڙ گاڏيون (ٽرين، ٽرامون ۽ مونوريل)، پر وڌيڪ وسيع طور تي ڪيبل ٽرانسپورٽ (ڪيبل ڪارون ۽ لفٽون)، واٽر ڪرافٽ (جهاز، ٻيڙيون ۽ پاڻيءَ جي اندر هلڻ واريون گاڏيون)، ايمفيبيس گاڏيون (مثال طور اسڪرو پروپيل گاڏيون، هوور ڪرافٽ، سامونڊي جهاز)، جهاز (هوائي جهاز هيلي ڪاپٽر، گلائڊرز ۽ ايرو اسٽيٽس) ۽ خلائي گاڏيون (خلائي جهاز، خلائي شٽل ۽ لانچ گاڏيون).

هي آرٽيڪل بنيادي طور تي وڌيڪ وسيع زميني گاڏين سان تعلق رکي ٿو، جن کي وسيع طور تي درجه بندي ڪري سگهجي ٿو زمين سان رابطي واري انٽرفيس جي قسم: ڦيٿي، ٽريڪ، ريل يا اسڪي ۽ گڏوگڏ غير رابطي واري ٽيڪنالاجيون جهڙوڪ ميگلو (Maglev). ISO 3833، سال 1977ع روڊ گاڏين جي قسمن، اصطلاحن ۽ وصفن لاءِ بين الاقوامي معيار آھي.

واري کي ماڻھو، جانور ۽ مشينون ھلائيندا آھن.

## حوالا
# آسٽرونيشيائي ماڻهو

آسٽرونيشيائي ماڻهو|  |
| تائيوان جا **اميس ماڻهو** (Amis people) پنهنجو روايتي قبائلي رقص پيش ڪري رهيا آهن |
| ڪل آبادي |
| تقريبن **40 ڪروڙ** (400 million) |
| نمايان آبادي وارا علائقا |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  انڊونيشيا
 | تقريبن 27 ڪروڙ (2020) |  |
|  فلپائن
 | اٽڪل 10.9 ڪروڙ (2020) |  |
|  مڊگاسڪر
 | اٽڪل 2.4 ڪروڙ (2016) |  |
|  ملائيشيا
 | اٽڪل 2.1 ڪروڙ (2023) |  |
|  گڏيل آمريڪي رياستون
 | اٽڪل 60 لک |  |
|  تائيوان
 | 600,303 (2024) |  |

 |
| ٻوليون |
|
آسٽرونيشيائي ٻوليون |
| مذھبَ |
|
اسلام، عيسائيت، هندومذهب، ٻڌمت، ۽ قديم مقامي مذهب |

**آسٽرونيشيائي ماڻهو**، جن کي ڪڏهن ڪڏهن **آسٽرونيشيائي ڳالهائيندڙ قومون** پڻ چيو ويندو آهي، انهن ماڻهن جو هڪ وڏو گروهه آهي جيڪي **آسٽرونيشيائي ٻوليون** ڳالهائين ٿا. اهي ماڻهو تائيوان، سامونڊي ڏکڻ-مشرقي ايشيا، مڊگاسڪر، ۽ پيسفڪ سمنڊ جي ٻيٽن (اوشيانا) ۾ آباد آهن.

## تاريخي پسمنظر

مورخن ۽ ماهرن جو مڃڻ آهي ته آسٽرونيشيائي ماڻهن جي لڏپلاڻ جو مرڪز تائيوان هو، جتان اهي اٽڪل 3000 کان 1500 قبل مسيح دوران ٻيٽن جي رستي ڏکڻ ۽ اوڀر طرف پکڙجي ويا. هي دنيا جي عظيم ترين سامونڊي لڏپلاڻن مان هڪ آهي.

انهن ماڻهن جي خاص سڃاڻپ انهن جي سامونڊي مهارت ۽ ٻيڙيون (Outrigger canoes) ٺاهڻ جو فن آهي. انهن ئي مهارتن جي ڪري اهي اولهه ۾ مڊگاسڪر (آفريڪا جي ويجهو) کان وٺي اوڀر ۾ ايسٽر آئيلينڊ (ڏکڻ آمريڪا جي ويجهو) تائين پهچي ويا.

## جاگرافيائي ورهاست ۽ آبادي

دنيا ۾ آسٽرونيشيائي ماڻهن جي ڪل آبادي اٽڪل **40 ڪروڙ** آهي. هيٺ مختلف ملڪن ۾ انهن جي آباديءَ جا انگ اکر ڏجن ٿا:

| ملڪ | آبادي (لڳ ڀڳ) | مکيه گروهه |
| --- | --- | --- |
| **انڊونيشيا** | 270,000,000 | جاوانی، سُنداني، مالائي |
| **فلپائن** | 109,300,000 | ٽيگالوگ، وسيان، ايلوڪانو |
| **مڊگاسڪر** | 24,000,000 | ميرينا، بيتسيليو |
| **ملائيشيا** | 21,300,000 | مالائي، اورانگ اسلي |
| **نيوزيلينڊ** | 855,000 | مائوري (Maori) |

## مذهب ۽ ثقافت

آسٽرونيشيائي قومون مذهبي طور تي تمام گهڻيون متنوع آهن:

* اسلام: انڊونيشيا، ملائيشيا، برونائي، ۽ ڏکڻ فلپائن ۾ اڪثريت آهي.
* عيسائيت: فلپائن، تيمور ليستي، ۽ پيسفڪ جي اڪثر ٻيٽن ۾ عام آهي.
* هندومت: بالي (انڊونيشيا) ۾ وڏي تعداد ۾ موجود آهي.
* قديم مذهب: ڪيترن ئي قبيلن ۾ اڃا تائين روحانيت (Animism) ۽ وڏڙن جي پوڄا جا عنصر موجود آهن.

## حوالا
# بيروت

| بيروت Beirut بيروت (عربی) Beyrouth (فرینچ) |
| --- |
| گاديء وارو شھر ء میونسپلٹی |
| بيروت زيتوني نار |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Banner | Coat of arms |

 |
| Nickname(s):اوڀر جو پيرس |
| Motto(s):Berytus Nutrix Legum (لاطيني)
 بيروت، قانون جي ماءُ |
| ملڪ |  لبنان
 |
| گورنريٽ | بیروت |
| حڪومت |
| • گورنر | مروان عبود |
| • ميئر | عبدالله درويش |
| ايراضي |
| • گاديء وارو شھر ء میونسپلٹی | 67 چورس ڪلوميٽر (26 چورس ميل) |
| آبادي (2017) |
| • ڪل | ت.  433249 |
| • ڪثافت | auto في چورس ڪلوميٽر |
| • ميٽرو | ت.  2145527 |
| رهاڪو نالو | Beiruti |
| وقتي علائقو | EET |
| ڊائلنگ ڪوڍ | +961 (01) |
| آء ايس او 3166 ڪوڊ | LB-BA |
| Patron Saint | Saint George |
| ويب سائيٽ | www.beirut.gov.lb |

**بيروت** (Beirut عربي ٻولي: بيروت) لبنان جي راڄڌاني ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي.
سال 2014ع جي مطابق، گريٽر بيروت جي آبادي 25 لک (2.5 ملين) آهي، جيڪا ان کي ليونٽ علائقي ۾ ٽيون نمبر وڏو شهر ۽ عرب دنيا ۾ تيرهون نمبر وڏو شهر بڻائي ٿي. هي شهر لبنان جي رومي (ڀونوچ) سمنڊ ڪناري جي وچ واري نقطي تي هڪ جزيره نما تي واقع آهي. بيروت 5,000 سالن کان وڌيڪ عرصي کان آباد آهي، دنيا جي قديم ترين شهرن مان هڪ آهي.

بيروت لبنان جي حڪومت جي سيٽ آهي ۽ لبناني معيشت ۾ مرڪزي ڪردار ادا ڪري ٿو، ڪيترا ئي بينڪ ۽ ڪارپوريشنن شهر ۾ ٻڌل آهي. بيروت ملڪ لاءِ هڪ اهم بندرگاهه آهي، ۽ گلوبلائيزيشن ۽ ورلڊ سٽيز ريسرچ نيٽورڪ پاران بيٽا+ ورلڊ سٽي جو درجو ڏنو ويو آهي. بيروت کي لبنان جي گهرو ويڙهه، 2006ع جي لبنان جنگ ۽ سال 2020ع ۾ بيروت جي بندرگاهه ۾ وڏي ڌماڪي سبب سخت نقصان پهتو. ان جي تعميراتي ۽ ڊيموگرافڪ ڍانچي ۾ تازو ڏهاڪن ۾ وڏي تبديلي آئي.

## حوالا
# بس

لنڊن، برطانيه ۾ نئين روٽ ماسٽر ڊبل ڊيڪر بس
ٽورنٽو، ڪينيڊا ۾ هڪ نئين فلائير ٽرولي بس
**بس** (انگريزي: Bus، عربي: حافله) اچ وڃ جي لاء استعمال ۾ ايندڙ هڪ اهڙي رستي واري گاڏي آهي جيڪا ڪافي مسافرن کي هڪ ئي وقت، هڪ جڳه کان ٻي جڳه تي پڄائڻ جي لاء استعمال ڪئي ويندي آهي.

هڪ **بس** (اومني بس کان ورتل، مختلف قسمن سان ملٽي بس، موٽربس، آٽو بس، وغيره) هڪ موٽر گاڏي آهي جيڪا هڪ سراسري ڪار يا وين جي ڀيٽ ۾ تمام گهڻو مسافر کڻندي آهي، پر اوسط ريل ٽرانسپورٽ کان گهٽ مسافر کڻي سگهي ٿي. اها عام طور تي عوامي ٽرانسپورٽ ۾ استعمال ڪي ويندي آهي، پر اها پڻ چارٽر مقصدن لاء، يا نجي ملڪيت جي ذريعي، استعمال ۾ آهي. جيتوڻيڪ سراسري بس 30 ۽ 100 جي وچ ۾ مسافر کڻندي آهي، ڪجهه بسن ۾ 300 مسافرن جي گنجائش هوندي آهي. سڀ کان وڌيڪ عام قسم سنگل ڊيڪ جون بسون آهن، جڏهن کي ڊبل ڊيڪر ۽ آرٽيڪل ٿيل بسون، جيڪا وڏا بار کڻنديون آهن ۽ مڊل بسون ۽ مني بسون جيڪي ننڍا بار کڻنديون آهن. ڪوچون ڊگھي فاصلي جي خدمتن لاءِ استعمال ٿين ٿيون. ڪيترن ئي قسمن جون بسون، جهڙوڪ انٽر سٽي ٽرانزٽ بسون ۽ انٽر سٽي ڪوچون، ڀاڙو چارج ڪن ٿيون. ٻيون قسمون، جهڙوڪ ايليمينٽري يا سيڪنڊري اسڪول بسون يا پوسٽ سيڪنڊري تعليم ڪيمپس اندر شٽل بسون، مفت آهن. ڪيترن ئي دائري اختيار ۾، بس ڊرائيورن کي، باقاعده ڊرائيونگ لائسنس مٿي ۽ ان کان ٻاهر، هڪ خاص وڏي گاڏي جي لائسنس جي ضرورت هوندي آهي.

بسون شيڊول بس ٽرانسپورٽ، شيڊول ڪوچ ٽرانسپورٽ، اسڪول ٽرانسپورٽ، نجي ڪرائي تي، يا سياحت لاءِ استعمال ٿي سگھن ٿيون. پروموشنل بسون سياسي مهمن لاءِ استعمال ٿي سگھن ٿيون ۽ ٻيون ذاتي طور تي مختلف مقصدن لاءِ هلنديون آهن، جن ۾ راڪ ۽ پاپ بينڊ ٽور گاڏيون شامل آهن.

|  |
| --- |
| صاف سٿري روڊ تي هڪ لطيف النظر حافله (bus)، آج کی دنیا میں انساني معيار زندگي ۽ هڪ تهذيب يافته معاشري جو هڪ مثالي نمونو |

سال 1820ع کان گهوڙن تي هلندڙ بسون استعمال ٿيڻ لڳيون، ان کان پوءِ 1830ع ۾ ٻاڦ واريون بسون ۽ 1882ع ۾ برقي ٽرالي بسون استعمال ٿيڻ لڳيون. پهرين اندروني ڪمبشن انجڻ واريون بسون، يا موٽر بسون، 1895ع ۾ استعمال ٿيون. تازو ئي هائبرڊ برقي بسن، ٻارڻ سيل بسون ۽ برقي بسون گڏو گڏ ڪمپريسرڊ قدرتي گئس (CNG) ۽ بائيو ڊيزل طاقت ذريعي هلندڙ بسن ۾ دلچسپي وڌي رهي آهي. 2010ع جي ڏهاڪي تائين، بس جي پيداوار تيزي سان "گلوبلائيزڊ" ٿي رهي آهي ۽ ساڳئي ڊيزائن سان سڄي دنيا ۾ ظاهر ٿي رهيون آهن.

## نالو

## تاريخ

## قسمون

## ڊيزائن

## پيداوار ۽ مينوفيڪچرر

## استعمال

## دنيا جي چوڌاري

## ريٽائرڊ بسين جو استعمال

## ريل گاڏين جي طور تي تبديلي

## پڻ ڏسو

* Charabanc
* Coach (bus)
* Bicycle carrier (bus mounted bike racks)
* Bus spotting
* Bus station
* Cutaway bus
* Dollar van
* Horsebus
* Intercity bus
* Intercity bus driver
* List of fictional buses
* Multi-axle bus
* Public light bus
* Trackless train
* Transit bus
* Transit Elevated Bus

## خارجي لنڪس

* American Bus Association (آرڪائيو ڪيا ويا 7 February 2011 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.)

## حوالا
# چيتو

**چيتو** ٻلي جي نسل سان تعلق رکندڙ جانور آهي. شڪار ڪرڻ وقت هن جو گهڻو ڌيان رفتار تي هوندو آهي جيڪا 120 ڪلوميٽر ڪلاڪ تائين پهچي سگهي ٿي. چيتو 0 کان 100 ڪلوميٽر جي رفتار صرف 3.5 سيڪنڊن ۾ حاصل ڪري سگهي ٿو.

Duration: 25 seconds.0:25

چيتو
## طب

نالا: ع. نمر، ف. پلنگ، هه. وغيره\_\_\_ چيتا، ڪيلان، پارس ۽ تيندو.
اثر: گرم خشڪ 2، نقصان: چيلهه جو سور، ميل: سؤنف رومي، عيوض: بنفشه ۽ صندل، وزن: ٽي ماسا.
سڃاڻپ: شينهن جي نموني تي ڪتي کان وڏو هڪ جانور، جنهن جي هيڊي کل تي اڇا ڪارا ٽڪا ٿيندا آهن. بلڪل زوردار جانور آهي.
خاصيت: هن جي چرٻي ڪٺ ۽ زيتون جي تيل ۾ ملائي تيار ڪجي، اها چرٻي سنڌن جي سور، فالـج، لقوي، عضون جي استرخاءِ تي مالش سان فائدو ٿيندو. هن جو رت چٽي ۽ ڪوڙهه وارن هنڌن تي لائجي ته اهي داغ لهن. هن جو پتو زهر آهي. هن جي کل مان گادي جوڙائي اُن تي وهڻ سان، بواسير جي رت، نانگ، وڇون ۽ آسيب کان امن ۾ رهبو. هن جو پيشاب ۽ مغز جي مک ملائي آلت تي ليپ ڪجي ته قوت باهه ۽ آلت جي سستيءَ لاءِ مجرب آهي.

## حوالا
# جوتا

نورڊڪ ميوزيم ۾ نمائش لاءِ رکيل مختلف دورن (1700ع کان 1960ع تائين) جا جوتا.
**جوتا** (Shoe) پيرن جي پوشاڪ جو هڪ قسم آهن، جيڪي عام طور تي جوڙي جي صورت ۾ هوندا آهن. انهن جو مقصد انساني پير کي تحفظ فراهم ڪرڻ ۽ آرام پهچائڻ آهي. عام طور تي هڪ جوتو کاٻي پير لاءِ ۽ ٻيو ساڄي پير لاءِ ٺاهيو ويندو آهي.
جيتوڻيڪ انساني پير مختلف علائقن ۽ موسمن سان مطابقت پيدا ڪري سگهي ٿو، پر اهو حساس هوندو آهي، ۽ جوتا ان کي تحفظ فراهم ڪن ٿا. شروعات ۾ جوتن جي بناوت رڳو ضرورت تي ٻڌل هئي، پر وقت گذرڻ سان گڏ اهي فيشن جو حصو بڻجي ويا. ڪجهہ جوتا حفاظتي اوزار طور پڻ پاتا ويندا آهن، جھڙوڪ 'اسٽيل-ٽو' (steel-toe) بوٽ، جيڪي ڪارخانن ۾ ڪم ڪندڙن لاءِ لازمي هوندا آهن.

ان کان علاوه، جوتن جا ڪيترائي نمونا تيار ڪيا ويا آهن؛ مثال طور، اُچي کڙي وارا جوتا (High heels) اڪثر عورتون خاص تقريبن ۾ پائينديون آهن. اڄڪلهه جوتا اسٽائل، بناوت ۽ قيمت جي لحاظ کان تمام گهڻا مختلف آهن. هڪ سادي سينڊل رڳو هڪ سنئين تري ۽ پٽي تي ٻڌل ٿي سگهي ٿي، جڏهن ته مشھور ڊيزائنر جا تيار ڪيل جوتا تمام مهانگا ٿين ٿا.
روايتي طور تي، جوتا چمڙي، ڪاٺ يا ڪپڙي (canvas) مان ٺاهيا ويندا هئا، پر هاڻي اهي رٻڙ، پلاسٽڪ ۽ ٻين مصنوعي مواد مان تيار ڪيا وڃن ٿا. عالمي سطح تي، جوتن جي صنعت سالياني 200 ارب ڊالرن جو ڪاروبار آهي.

## تاريخ

### قديم دور

دنيا جو قديم ترين چمڙي جو جوتو، اٽڪل 5500 سال پراڻو، جيڪو آرمينيا مان مليو.
اسپين مان مليل ڇهين يا پنجين صدي قبل مسيح جون سينڊلون.
#### قديم ترين ثبوت

سڀ کان قديم ڄاتل جوتا 'سيج برش' جي ٻوٽي مان ٺهيل سينڊلون آهن، جيڪي آمريڪا جي رياست اوريگون جي 'فورٽ راڪ غار' مان مليون آهن، اهي تقريبن 10,500 سال پراڻيون آهن. دنيا جو قديم ترين چمڙي جو جوتو 2008ع ۾ آرمينيا جي هڪ غار مان مليو، جيڪو 3500 ق.م جو ٻڌايو وڃي ٿو.
آرڪيالاجسٽن جو خيال آهي ته انسانن تمام گهڻو اڳ جوتا استعمال ڪرڻ شروع ڪيا هئا، پر مواد جي جلد خراب ٿي وڃڻ جي ڪري انهن جا ثبوت ملڻ مشڪل آهن.

#### آمريڪا

اتر آمريڪا جي قديم رهاڪن ۾ 'موڪاسن' (moccasin) جوتا تمام گهڻا مشهور هئا، جيڪي چمڙي يا هيرڻ جي کل مان ٺاهيا ويندا هئا.

#### آفريڪا ۽ وچ اوڀر

قديم مصر جي ديواري چٽن مان معلوم ٿئي ٿو ته اتي 4000 ق.م ۾ سينڊلون پاتيون وينديون هيون. اهي عام طور تي پاپائرس (papyrus) يا کجيءَ جي پنن مان ٺاهيون وينديون هيون.

#### ايشيا ۽ يورپ

قديم يونان ۾ جوتن کي فضول خرچي ۽ غير ضروري سمجهيو ويندو هو. هو اڪثر اگهاڙي پير هلڻ کي ترجيح ڏيندا هئا. ان جي ابتڙ، رومن تهذيب ۾ جوتا طاقت ۽ تمدن جي نشاني هئا. رومي سپاهي خاص قسم جا جوتا پائيندا هئا جن جي تري ۾ ڪوڪا لڳل هوندا هئا ته جيئن اهي گهڻو وقت هلن.

### قرون وسطيٰ ۽ ابتدائي جديد دور

وچين دور ۾ يورپ ۾ 'ايسپيڊريل' (espadrille) مشهور هئا، جن جا ترا سڻيءَ (jute) مان ٺهيل هوندا هئا. چين ۾ سونگ خاندان جي دور ۾ عورتن جي پيرن کي ٻڌڻ (foot binding) جي رسم جي ڪري خاص قسم جا ننڍڙا جوتا ٺاهيا ويندا هئا.

## حوالا