# سامونڊي سفري رهنمائي

1728 جي سائيڪلوپيڊيا مان جاگرافي، هائيڊروگرافي ۽ نيويگيشن جو جدول
**جهاز راني** يا **سامونڊي سفري رهنمائي** (Marine Navigation) هڪ جهاز کي شروعاتي نقطي کان منزل تائين موثر ۽ ذميواري سان هلائڻ جو فن ۽ سائنس آهي. اهو هڪ فن آهي جئين ته مهارت نيويگيٽر کي سامونڊي سفر جي خطرن کان بچائڻ لاءِ ضروري آهي ۽ هڪ سائنس آهي جئين ته اها جاگرافي، رياضي، طبيعيات، نقشي سازي، فلڪيات، موسميات ۽ سامونڊن جي علم تي ٻڌل آهي.

اڪروٽيري جي مغربي هائوس مان فريسڪو، جنهن کي فلوٽلا يا "ٻيڙين جو جلوس" سڏيو ويندو آهي.

سمنڊ تي خشڪيءَ جي رستن وانگر رستا ڪو نه هوندا آهن. سمنڊ تي رستو ڳولڻ ۽ لڳندڙ هوائن ۽ لهرن کان فائدو وٺي يا بچاءُ ڪري، جهاز هلائڻ نيويگيٽرن (ڊيڪ آفيسرن) جو ڪم آهي. نه رڳو جهاز هلائڻ ڪيترائي دفعا سج، چنڊ ۽ تارن جي مدد سان جانچڻو پوندو آهي ته جهاز واقعي صحيح رستي ۽ رخ ۾ هلي پيو يا نه. هاڻ ڪجھه اهڙا اوزار ايجاد ٿي چڪا آهن جن ذريعي وقت بوقت اها خبر پوندي رهي ٿي ته جهاز ڌرتيءَ جي گولي تي ڪهڙي هنڌ آهي. ان اوزار کي سيٽلائٽ نيويگيٽر (Satellite Navigator) سڏجي ٿو. سمندري نيويگيشن مٿاڇري يا پاڻيءَ جي مٿاڇري جي هيٺ (آبدوز) ٿي سگهي ٿي.

## اشتقاق

نيويگيشن (لاطيني لفظ نيويگيٽيو مان) جهاز هلائڻ يا سفر ڪرڻ جو عمل آهي. ناٽيڪل (لاطيني nautĭca مان. ۽ هي يوناني ναυτική (nautikḗ، جهاز هلائڻ) ۽ τέχνη (tékhne، فن) ۽ ναύτης (nautes "sailor") مان. اهو نيويگيشن ۽ جهاز هلائڻ جي سائنس ۽ فن سان لاڳاپيل آهي. نيوي (لاطيني صفت navalis مان) اهو آهي جيڪو جهازن ۽ جهاز هلائڻ سان لاڳاپيل آهي. يا خاص طور تي نيوي سان. قديم روم ۾. "navicularii" جو اصطلاح "سمنڊ ذريعي ڊگهي فاصلي جي واپار" لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو.

## تاريخ

ساحلي جهازراني تمام قديم زماني کان وٺي ڪئي ويندي هئي. وڏي ٻوڏ (جتي نوح جي ٻيڙي ظاهر ٿئي ٿي) جو بائيبل جو احوال ٻنهي افسانن ۽ ميسوپوٽيميا جي تهذيبن جي جهاز راني جي مشق تي ٻڌل آهي (جيڪي سوميريئن کان پوءِ پنهنجن ٻن دريائن (دجلہ ۽ فرات) ۽ فارسي نار ۾ جهاز راني ڪندا هئا. قديم مصري پاڻ کي نيل درياهه جي اندروني نيويگيشن تائين محدود نه رکندا هئا ۽ نيووليٿڪ دور کان موجود ميڊيٽرينين سامونڊي رستن کي استعمال ڪندا هئا (جن ذريعي ميگاليٿزم يا ڌاتوءَ جا ثقافتي واقعا هزارين سالن تائين پکڙجي ويندا هئا). ڪريٽ وارا، مائيسيني دور (ٻئي صدي ق.م.) تائين هڪ سچي ٿالاسوڪريسي (بادشاهه مينوس سان منسوب سمنڊ جي حڪومت) قائم ڪئي، جڏهن هومر جي شاعري (اوڊيسي؛ اڪيليز جا سفرناما) ۾ افسانوي واقعن کي رکڻ گهرجي.

اسپيني-مسلمان جهاز جي نقل (10هين کان 14هين صدي عيسوي تائين)
هٽيٽس پنهنجي بادشاهه، سپيلوليوما II جي اڳواڻي ۾ پهرين تاريخي طور تي رڪارڊ ٿيل بحري جنگ (1210 ق.م) ۾ قبرص جو مقابلو ڪيو. ساڳئي وقت، اوڀر ميڊيٽرينين جي سڀني تهذيبن طرفان نامزد "سمنڊ جي ماڻهن" جي حملي جو شڪار ٿيو.

فونيشين، جنهن کي يوناني جهاز راني ۾ پنهنجو استاد مڃندا هئا ۽ جنهن جو بائبل ۾ پڻ حوالو ڏنو ويو آهي، پهرين رومي سمنڊ جي تهذيب هوندي، جيڪا اسڪلنگ ۽ ٻيڙين جي ذريعي، ڏينهن ۾ سج جي رخ ۽ رات جو قطب تاري جي رخ جي مدد سان اونهي سمنڊن تي سفر ڪندا هئا. اهو رڪارڊ ڪيو ويو آهي ته جبرالٽر جي آبنائي ۾ جبل الطارق، جن کي يوناني ڏند ڪٿائن ۾ "هرڪولس جا ستون" سڏيو ويندو آهي، پار ڪندي ڏکڻ ۾ آفريڪا جي اولهه ڪناري تي ڪنهن نقطي تائين پهتي ۽ اتر ۾ برطانوي ٻيٽن يا هن کان اڳ جي جاء، "ٿولئ" تائين ائٽلانٽڪ سمنڊ پار ڪندا هئا، پر اهو واضح ناهي ته اها آفريڪا جي چوڌاري چڪر لڳائيندا هئا يا ايٽلانٽڪ پار ڪري آمريڪا پهچندا هئا، جئين ته گهڻو ڪري 10هين صدي ۾ نورس ماڻهن پاران ڪيو ويو.

قديم مصري تهذيب (4000 ق.م. جي لڳ ڀڳ) جو مٽي جو برتن، جن تي ٻيڙي ڏيکاري وئي آهي.
قديم مصري "خوفو جي ٻيڙي" (لڳ ڀڳ 2500 ق.م.)
Boat building depicted in reliefs from the Mastaba of Ti at Saqqara, dynasty V, mid-3rd millennium BC.
Egyptian boat represented in the tomb of Menna, Tombs of the Nobles, 18th dynasty, mid-2nd millennium BC.
هڪ قديم مصري ٻيڙي جو ماڊل، ان جي عملي سان گڏ.
Type of Phoenician ships called *hippos* (name given by the Greeks, because of its mascaron shaped like a horse's head) carrying wood, depicted in an Assyrian relief from Sargon's palace at Khorsabad.

\* سائڊون جو بادشاهه لولي پنهنجي شهر مان هڪ قسم جي فونيشين جنگي جهاز ۾ ڀڄي ويو جنهن کي "ڊائرس" سڏيو ويندو آهي. سناچريب جي محل مان آشوري مجسمو، 700-692 ق.م. \*

فونيشين جي هڪ ٻيڙي (7هين صدي ق.م)
ڊائيونيس ڪپ، ايڪسڪياس پاران، ڇهين صدي.
 *اوڊيسي* جو منظر (يوليسس جا ساٿي پنهنجي جهاز کي سائرن جي ڄار مان آزاد ڪرائڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا آهن. جڏهن ته انهن جو اڳواڻ مستول سان ڳنڍيل انهن جو گيت ٻڌي ٿو. 5 صدي.from the *Odyssey* (Ulysses' companions manage to free their ship from the Sirens' trap, while their leader listens to their song tied to the mast). 5th century.
رومن جهاز جيڪو بندرگاهه شهر اوستيا ۾ ٻي يا ٽئين صدي جي فريسڪو ۾ پيش ڪيو ويو آهي.ship represented in a fresco of the 2nd or 3rd century in the port city of Ostia. The inscriptions reflect the name of the ship (Isis Giminiana), the name of the captain or *magister* (Farnaces, at the helm) and the name of the owner (Arascanius, in charge of the cargo).
رومن سرڪوفگس 3 صدي جو. اهو اسپرٽ سيل جي سڀ کان پراڻي نمائندگي آهي. \*sarcophagus from the 3rd century. It is the oldest representation of a spritsail.
روينا جي بندرگاهه ۾ بازنطيني جهاز. 6 صدي جي سينٽ اپولينيئر نووو جي باسيليڪا جي هڪ موزائيڪ ۾ ڏيکاريل آهي.e ships in Classe (the port of Ravenna), depicted in a mosaic of Basilica of Sant'Apollinare Nuovo, 6th century.
اوسبرگ جهاز، 9 صدي جي بائيو ٽيپيسٽري ۾ پيش ڪيو ويو آهي.
وائڪنگ جهاز 12 صدي جي هڪ قلمي نسخي ۾ ڏيکاريل آهن.
يوناني باهه سان ناٽيڪل جنگ 12 صدي جي بازنطيني قلمي نسخي *ميڊرڊ اسڪائليٽز* ۾ ڏيکاريل آهي.
روشني کي راغب ڪندڙ ليمپ مڇي مارڻ جو منظر
گلي (Galley) يا 13 صدي جي بازنطيني فريسڪو ۾ *ڊرومون* *(dromon).*
ٻيڙين تي استعمال ٿيندڙ قطب نما جي قديم ترين نمائندگي، جيڪا سال **1403ع** جي هڪ تصوير ۾ ڏيکاريل آهي.
* Remains of a 1st-century Gallo-Roman ship archaeologically named *Arles Rhône 3*.
* Roman ship depicted on a coin.
* Relief of a 2nd-century sarcophagus representing a "gauloi", a trading ship.
* Model depicting a naval confrontation between a Roman ship and Omani ships in the Indian Ocean, 2nd century.

In the Indian and Pacific oceans, the oceanic navigations made it possible to populate all the archipelagoes (Polynesian navigation). However, the possibility of reaching South America is still a matter of debate — the settlement of the Americas through the Bering Strait would not have required navigation, or in any case, coastal navigation would have sufficed — as well as other possible pre-Columbian transoceanic contacts. In the first quarter of the 15th century, the Chinese expeditions led by Zheng He reached the African coasts of the Indian Ocean. It has been proposed that they might have reached the South Atlantic and even America and Europe, but this proposal has not been accepted beyond mere speculation.

Naval combat between Chinese junks employed in the foiled Mongol invasions of Japan, and *samurai* defenders, ca. 1293.
Mediterranean navigation, which the Romans had come to control (undisputed *Mare Nostrum* since their victories over the Carthaginians in the Punic Wars [264-146 BC], the Egyptians during the Battle of Actium [31 BC], and pirates), was once again a contested environment in the Middle Ages, from the moment the Vandals managed to attack the Italian coasts from the sea. In the 6th century, the Byzantines managed to regain control, and in the 7th century it was the Arabs who ended up dividing the Mediterranean area, which even the Vikings and Normans were able to access. Since the time of the Crusades, Venetian, Genoese and Crown of Aragon navigators also had a strong presence. Knowledge of the compass, transmitted to the Europeans by the Arabs (who in turn had obtained it from the Chinese), together with other improvements in astronomical techniques (astrolabe, Jacob's staff, sextant, cartographic techniques (portulan and shipbuilding (caravel, nau, galleon), made the Age of Discovery — initially led by the Portuguese and Castilians — possible, especially after Henry the Navigator impulsed the school of Sagres. In 1492, the first voyage of Christopher Columbus took place. In 1488, Bartolomeu Dias rounded the Cape of Good Hope, which opened the route to the Indian Ocean — Vasco de Gama reached Calicut (India) in 1498. Between 1519 and 1521, the Magellan-Elcano expedition circumnavigated the world — measuring the geographical longitude with the method of its scientific organizer, Rui Faleiro. Until the 6th century, the Spanish-Portuguese hegemony in navigation was patent in fields such as geography and cosmography. Both English and French pilots learned to navigate from the texts of Pedro de Medina, Martín Fernández de Enciso and Martín Cortés, among others. The conjunction of "cannons and sails" has been argued to have given European states the advantage to prevail over the rest, launching the modern "world system".

* Navigation of Columbus' four voyages to America, 1492–1504.
* Navigation of Vasco de Gama first voyage, 1498.
* The *Victoria*, ship of the Magellan-Elcano expedition (1519-1521), in an illustration of a map by Abraham Ortelius, 1590.
* Model of the galley *Real*, flagship of the Christian navy in the Battle of Lepanto (1571).
* Dutch *gueux de mer* engage the Spanish at the battle of Haarlemmermeer, 1573; painting by Hendrick Cornelisz Vroom, ca. 1621.
* Francis Drake's fleet in front of Santo Domingo in 1585.
* Navigation of the Spanish Armada, 1588.

*View of Seville*, attributed to Alonso Sánchez Coello (ca. 1576-1600).

Permanent navigation routes of the Spanish (in white) and Portuguese (in blue) fleets since the 16th century. The Spanish treasure fleet crossed the Atlantic, the Manila Galleon the Pacific; the India armada circumnavigated Africa.
* Navigation of Henry Hudson in search of the Northeast Passage, 1607–1608.
* *Vasa*, flagship of the Swedish navy, sunk on her maiden voyage, 1628.
* 1665ع ۾ باٽاويا (اڄ جي جڪارتا) ۾ "ويرينگڊ اوسٽينڊش ڪمپيني" (VOC - يونائيٽيڊ ايسٽ انڊيا ڪمپني) جا ڊچ جهاز.

18 صدي کان وٺي، انگلينڊ سامونڊي بالادستي جو استعمال ڪيو، هڪ حقيقت جيڪا 19 صدي جي شروعات ۾ ٽرافلگر جي جنگ (1805) سان تصديق ڪئي وئي. ان وقت جي مکيه انگريزي مهمن ۾ ڪيپٽن ڪڪ (1768-1779)، بيگل جي ٻي مهم (1831-1836) پڻ شامل هئي - جيڪا چارلس ڊارون جي ارتقا جي نظريي جي بعد ۾ ترقي لاءِ وڏي اهميت رکي ٿي. اسٽيم نيويگيشن جي دور ۾، اڳ ۾ ئي مڪمل طور تي اسٽيم نيويگيشن جي دور ۾، ٽيڪنڪ ۽ جهاز ٽرانس اوشينڪ نيويگيشن (سيلنگ ڪلپر) ۾ مڪمل ٿيڻ جاري رهيا، جيڪي 20 صدي تائين تجارتي نيويگيشن لاءِ متروڪ نه ٿيا - خاص طور تي پاناما ڪينال جي کولڻ کان پوءِ. تڏهن به. بي لگام اميد جيڪا ان وقت جي بحري ڊيزائن جي خاصيت هئي، ٽائيٽينڪ (1912) جي ٻڏڻ سان سخت ڌڪ هنيو.

* Medal used by the British navy to celebrate the capture of Cartagena de Indias, that did not take place (1741).
* *Endeavour* (Captain Cook's ship) leaves Whitby harbor in 1768.
* Venetian ships (including the *Bucentaur*) at the feast of the Ascension, painting by Francesco Guardi, ca. 1775.
* Expedition of Jean-François de La Perouse, 1785–1788.
* Arrangement of a slave ship for the slave trade in 1788. The triangular trade crossing the Atlantic between Europe, Africa and America constituted the most important shipping routes at the time.
* The *Descubierta* and the *Atrevida* in the Philippine island of Samar, during the Malaspina expedition, 1789–1794.
* Navigations of the Royal Philanthropic Vaccine Expedition, 1803–1814.
* *The Fighting Temeraire tugged to her last berth to be broken up*, by J. M. W. Turner, 1838.
* Active navigation on the Thames in the mid-19th century, in an engraving by Frederick James Smyth. Tall-masted ships crowd downstream, while barges and steamboats with smoking smokestacks are allowed to cross London Bridge.
* The "Ariel" and the "Taeping" contesting the *Great Tea Race of 1866*, depicted in a painting by Jack Spurling.
* Naval engagement between Russian and Japanese destroyers at Port Arthur during the Russo-Japanese War, 1904.
* Amundsen expedition to the South Pole, 1913.
* Sinking of an enemy ship by a German "U-boat" in 1917. In addition to submarine warfare, submersible vessels have had all sorts of uses, including mail, the oceanography or polar exploration.
* The Operation Overlord (June 1944) was the largest naval operation in history, in a relatively small maritime environment (the English Channel).
* آمريڪا جو پنجون بحري ٻيڙو مارچ 1945ع ۾، پئسفڪ جي جنگ جي آخري مرحلن ۾ حصو وٺڻ لاء اوڪيناوا لاءِ روانو ٿيو.

موجوده جهاز راني وڏي پيماني تي پنهنجي روايتي ڪمن مان هڪ، مسافرن جي ٽرانسپورٽ، کي انجام ڏيڻ بند ڪري ڇڏيو آهي ۽ ان کي هوائي جهازن سان تبديل ڪيو ويو آهي. ٻن اهم استثنا آهن: تفريحي سفر (ڪروزشپ ذريعي سياحت) ۽ ماڻهن جي غير منظم ٽرئفڪ (غير منظم لڏپلاڻ). ٻئي صنعتي انقلاب کان وٺي. مال جي نقل و حمل جو مکيه مقدار هائيڊرو ڪاربن (تيل ٽينڪر ۽ گئس ٽينڪر) رهيو آهي. ٻيا خام مال پڻ ڪارگو جهازن تي وڏي تعداد ۾ منتقل ڪيا ويندا آهن. پر 1956 کان وٺي. هر قسم جي سامان جو هڪ وڏو حصو معياري ڪنٽينرن سان ترتيب ڏنو ويو جيڪي لوڊنگ ۽ ان لوڊنگ کي تيز ڪن ٿا. زميني ٽرانسپورٽ (هب) سان ميلاپ جي اجازت ڏئي ٿو. انتهائي ٽيڪنالاجي نيويگيشن عملو گهٽائي ڇڏيو آهي. ۽ جهازن جي سائيز کي وڌايو آهي. مثال طور. گہرے سمنڊ ۾ مڇي مارڻ ۾ (جيڪو پنهنجي شڪار کي جديد طريقن سان ڳولي ٿو ۽ وقت ۾ غير معين مدت تائين رهي ٿو). فريزر جهاز يا ڪارخاني جهاز. جنهن ڪجهه حالتن ۾ انهن کي قزاقي جي نئين شڪلن لاءِ خطرناڪ بڻائي ڇڏيو آهي.

* Routes of the *Calypso*, research ship of Commander Cousteau.
* Cargo vessel using the appropriate facilities for container traffic (container cranes) at the port of Le Havre.
* Boat overloaded with illegal immigrants, alongside a Spanish coast guard.

*Hellespont Alhambra*, a TI-class supertanker that is considered among the largest ships in the world in dimensions, displacement and cargo capacity.

## طريقا ۽ ٽيڪنڪ

سفري رهنمائي (Navigation) مطالعي جو هڪ شعبو آهي جيڪو هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ جهاز يا گاڏي جي حرڪت جي نگراني ۽ ڪنٽرول جي عمل تي ڌيان ڏئي ٿو. سفري رهنمائي جي ميدان ۾ چار عام درجا شامل آهن: زميني سفري رهنمائي، سامونڊي سفري رهنمائي، هوائي جهاز جي سفري رهنمائي ۽ خلائي سفري رهنمائي. اهو فن جي اصطلاح پڻ آهي جيڪو سفري رهنمائي جي ڪمن کي انجام ڏيڻ لاءِ نيويگيٽر پاران استعمال ٿيندڙ خاص علم لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. سڀني نيويگيشنل ٽيڪنڪ ۾ ڄاتل سڃاتل جڳهن يا نمونن جي مقابلي ۾ نيويگيٽر جي پوزيشن کي ڳولڻ شامل آهي. نيويگيشن، هڪ وسيع معنيٰ ۾، ڪنهن به مهارت يا مطالعي جو حوالو ڏئي سگهي ٿو جنهن ۾ پوزيشن ۽ رخ جو تعين شامل آهي. هن معنيٰ ۾، نيويگيشن ۾ صحيح جاء جو تعين ڪرڻ ۽ پيادل سفري رهنمائي شامل آهن.

## مصنوعات

## آئڪونوگرافي

## پڻ ڏسو

* سفر
* سفري رهنمائي
* سامونڊي ٻيڙين جو دور
* سمندري سفر (ڪروزنگ) جا عالمي رستا

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا