# يونيسڪو

گڏيل قومن جي تعليمي، سائنسي ۽ ثقافتي تنظيم|  |
| يونيسڪو جو جھنڊو |
| مخفف | UNESCO |
| تشڪيل | 16 نومبر 1945 (1945-11-16) |
| قسم | گڏيل قومن جو خصوصي ادارو |
| قانوني حيثيت | فعال |
| صدر مقام | پيرس، فرانس |
| جڳھ |  |
| جڳھون |  |
| ڊائريڪٽر جنرل | خالد ال عناني |
| ڊپٽي ڊائريڪٽر جنرل | شِنگ چو |
| سنڀاليندڙ تنظيم | گڏيل قومن جي اقتصادي ۽ سماجي ڪائونسل |
| عملو (2024) | 2,384 |
| ويب سائيٽ | unesco.org |
|  باب سياست |

**گڏيل قومن جي تعليمي، سائنسي ۽ ثقافتي تنظيم** (**يونيسڪو** /juːˈnɛskoʊ/) گڏيل قومن (يو اين) جو ھڪ خصوصي ادارو آھي، جنھن جو مقصد تعليم، فنون، سائنس ۽ ثقافت ۾ بين الاقوامي تعاون وسيلي عالمي امن ۽ سلامتي کي فروغ ڏيڻ آھي. ھن جا 194 رڪن ملڪ ۽ 12 شريڪ رڪن آھن، گڏوگڏ غير سرڪاري، بين الحڪومتي ۽ خانگي شعبي ۾ ڀائيوار پڻ آھن. پيرس، فرانس ۾ قائم ھي تنظيم 53 علائقائي ميداني آفيسون ۽ 199 قومي ڪميشنون رکي ٿي.

يونيسڪو 1945ع ۾ ليگ آف نيشنز جي دانشورانه تعاون بابت بين الاقوامي ڪميٽي جي جانشين طور قائم ڪئي وئي. يونيسڪو جو باني مشن، جيڪو ٻي عالمي جنگ جي واقعن جي اثر ھيٺ تشڪيل ڏنو ويو، قومن جي وچ ۾ تعاون ۽ ڳالهه ٻولهه کي آسان بڻائي امن، پائيدار ترقي ۽ انساني حقن کي اڳتي وڌائڻ آھي. ھي مقصد پنجن وڏن پروگرام علائقن وسيلي حاصل ڪيو وڃي ٿو: تعليم، قدرتي سائنسون، سماجي/انساني سائنسون، ثقافت ۽ مواصلات/معلومات. يونيسڪو اھڙن منصوبن جي سرپرستي ڪري ٿي جيڪي خواندگي کي بھتر ڪن، فني تربيت ۽ تعليم فراھم ڪن، سائنس کي اڳتي وڌائن، آزاد ميڊيا ۽ صحافت جي آزادي جي حفاظت ڪن، علائقائي ۽ ثقافتي تاريخ کي محفوظ ڪن، ۽ ثقافتي تنوع کي فروغ ڏين. تنظيم خاص طور تي عالمي ورثي واري ماڳن جي قيام ۽ تحفظ ۾ مدد ڪري ٿي، جيڪي ثقافتي ۽ قدرتي اھميت رکن ٿا.

يونيسڪو جي نگراني جنرل ڪانفرنس ڪندي آھي، جيڪا رڪن ملڪن ۽ شريڪ رڪنن تي مشتمل آھي ۽ ھر ٻن سالن ۾ اداري جا پروگرام ۽ بجيٽ مقرر ڪرڻ لاءِ گڏ ٿيندي آھي. اھا ايگزيڪيوٽو بورڊ جا ميمبر پڻ چونڊيندي آھي، جيڪو يونيسڪو جي ڪم جو انتظام ڪري ٿو، ۽ ھر چئن سالن کان پوءِ ھڪ ڊائريڪٽر جنرل مقرر ڪري ٿي، جيڪو يونيسڪو جو اعليٰ انتظامي سربراھ ھوندو آھي.

## تاريخ

### شروعات

يونيسڪو ۽ ان جو بين الاقوامي تعاون وارو مينڊيٽ ليگ آف نيشنز جي 21 سيپٽمبر 1921ع واري قرارداد تائين پھچي ٿو، جنھن ۾ اھڙي ڪميشن چونڊڻ جو فيصلو ڪيو ويو جيڪو اھو جائزو وٺي تہ ڇا قومون پنھنجون ثقافتي، تعليمي ۽ سائنسي ڪاميابيون آزادي سان ھڪ ٻئي سان ونڊي سگھن ٿيون يا نه.

ھي نئون ادارو، دانشورانه تعاون بابت بين الاقوامي ڪميٽي (ICIC)، 1922ع ۾ قائم ڪيو ويو ۽ ان جي ميمبرن ۾ ھينري برگسان، البرٽ آئنسٽائن، ميري ڪيوري، رابرٽ اي. مليڪن ۽ گونزاگ ڊي رينولڊ جھڙيون شخصيتون شامل ھيون (اھڙيءَ طرح اھا ليگ آف نيشنز جي ھڪ ننڍڙي ڪميشن ھئي، جيڪا بنيادي طور مغربي يورپ تي مرڪوز ھئي). بين الاقوامي دانشورانه تعاون وارو ادارو (IIIC) پوءِ سيپٽمبر 1924ع ۾ پيرس ۾ قائم ڪيو ويو، جيئن ICIC جي عملدرآمد ڪندڙ اداري طور ڪم ڪري سگهي. بهرحال، ٻي عالمي جنگ جي شروعات انهن اڳوڻين تنظيمن جي ڪم کي وڏي حد تائين روڪي ڇڏيو.

خانگي قدمن جي حوالي سان، بين الاقوامي بيورو براءِ تعليم (IBE) ڊسمبر 1925ع کان بين الاقوامي تعليمي ترقي جي خدمت ۾ هڪ غير سرڪاري تنظيم طور ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. 1952ع ۾ گڏيل ڪميشن قائم ڪرڻ کان پوءِ 1969ع ۾ اهو يونيسڪو ۾ شامل ٿيو.

### قيام

ائٽلانٽڪ چارٽر ۽ گڏيل قومن جي اعلان تي صحيحون ٿيڻ کان پوءِ، اتحادي ملڪن جي تعليم جي وزيرن جي ڪانفرنس (CAME) لنڊن ۾ گڏجاڻيون شروع ڪيون، جيڪي 16 نومبر 1942ع کان 5 ڊسمبر 1945ع تائين جاري رهيون. 30 آڪٽوبر 1943ع تي هڪ بين الاقوامي تنظيم جي ضرورت ماسڪو اعلان ۾ ظاهر ڪئي وئي، جنهن تي چين، برطانيا، گڏيل رياستون ۽ سوويت يونين متفق ٿيا.

ان کان پوءِ 9 آڪٽوبر 1944ع تي ڊمبرٽن اوڪس ڪانفرنس جون تجويزون سامهون آيون. CAME جي تجويز ۽ بين الاقوامي تنظيم بابت گڏيل قومن جي ڪانفرنس (UNCIO) جي سفارشن مطابق، جيڪا اپريل کان جون 1945ع تائين سان فرانسسڪو ۾ منعقد ٿي، تعليمي ۽ ثقافتي تنظيم (ECO/CONF) جي قيام لاءِ گڏيل قومن جي هڪ ڪانفرنس 1 کان 16 نومبر 1945ع تائين لنڊن ۾ سڏائي وئي، جنهن ۾ 44 حڪومتن جي نمائندگي موجود هئي.

يونيسڪو جو تصور گهڻو ڪري راب بٽلر تيار ڪيو، جيڪو برطانيا جو تعليم وارو وزير هو ۽ جنهن تنظيم جي ترقي ۾ وڏو اثر ڇڏيو.

ECO/CONF دوران يونيسڪو جو آئين آرٽيڪل 57 تحت پيش ڪيو ويو ۽ 41 ملڪن ان تي صحيحون ڪيون، جڏهن ته هڪ تياري ڪميشن پڻ قائم ڪئي وئي.

هي تياري ڪميشن 16 نومبر 1945ع کان 4 نومبر 1946ع تائين ڪم ڪندي رهي، يعني اهو ڏينهن جڏهن يونيسڪو جو آئين هڪ رڪن ملڪ طرفان ويهين توثيق جمع ڪرائڻ سان نافذ ٿيو.

پهرين جنرل ڪانفرنس 19 نومبر کان 10 ڊسمبر 1946ع تائين منعقد ٿي، جنهن ۾ جوليئن هَڪسلي کي ڊائريڪٽر جنرل چونڊيو ويو.

گڏيل رياستن جي فوج جو ڪرنل، يونيورسٽي جو صدر ۽ شهري حقن جو حامي بليڪ آر. وان لير پڻ ان جو ميمبر بڻيو.

نومبر 1954ع ۾ آئين ۾ ترميم ڪئي وئي، جڏهن جنرل ڪانفرنس اهو فيصلو ڪيو ته ايگزيڪيوٽو بورڊ جا ميمبر انهن رياستن جي حڪومتن جا نمائندا هوندا، جن جا اهي شهري آهن، ۽ اڳ وانگر پنهنجي ذاتي حيثيت ۾ ڪم نه ڪندا.

انتظامي ڍانچي ۾ هن تبديلي يونيسڪو کي ان جي اڳوڻي اداري ICIC کان ممتاز بڻايو، ڇاڪاڻ⁠تہ هاڻي رڪن ملڪ تنظيم جي دائري اختيار وارن شعبن ۾ گڏيل طور ڪم ڪندا هئا. وقت سان گڏ جڏهن رڪن ملڪ يونيسڪو جي مقصدن کي حاصل ڪرڻ لاءِ گڏجي ڪم ڪندا رهيا، تڏهن سياسي ۽ تاريخي عنصرن تنظيم جي سرگرمين کي شڪل ڏيندا رهيا، خاص طور تي سرد جنگ، نوآبادياتي نظام ۽ سوويت يونين جي خاتمي دوران.

### ترقي

تنظيم جي وڏين ڪاميابين مان ھڪ نسل پرستيءَ خلاف ان جو ڪم آھي، مثال طور نسل بابت بيانن وسيلي، جيڪي 1950ع ۾ انسانيات جي ماهرن جي اعلان سان شروع ٿيا (جن ۾ ڪلائوڊ ليوي-اسٽراس بہ شامل ھو) ۽ ٻين سائنسدانن سان گڏ اڳتي وڌيا، ۽ 1978ع جي نسل ۽ نسلي تعصب بابت اعلان تي پڄاڻيءَ تي پھتا.

1955ع ۾، ڏکڻ آفريڪا جي جمھوريت يونيسڪو کان ڌار ٿي وئي، اھو چوندي تہ تنظيم جون ڪجھ اشاعتون ملڪ جي "نسلي مسئلن" ۾ "مداخلت" جي برابر آھن. اھا 1994ع ۾ نيلسن منڊيلا جي قيادت ھيٺ ٻيھر تنظيم ۾ شامل ٿي.

تعليم جي شعبي ۾ يونيسڪو جي شروعاتي ڪمن مان ھڪ بنيادي تعليم بابت پائلٽ منصوبو ھو، جيڪو ماربيئل وادي، ھيٽي ۾ 1947ع ۾ شروع ڪيو ويو. ھن منصوبي کان پوءِ ٻين ملڪن ڏانھن ماهرن جا مشن موڪليا ويا، جن ۾ 1949ع جو افغانستان ڏانھن مشن پڻ شامل ھو. يونيسڪو 1948ع ۾ سفارش ڪئي تہ رڪن ملڪ مفت پرائمري تعليم کي لازمي ۽ آفاقي بڻائن. سڀني لاءِ تعليم بابت عالمي ڪانفرنس، جيڪا جومٽين، ٿائيلينڊ ۾ ٿي، 1990ع ۾ سڀني ٻارن، نوجوانن ۽ بالغن لاءِ بنيادي تعليم فراھم ڪرڻ واري عالمي تحريڪ جي شروعات ڪئي. 2000ع ۾ عالمي تعليمي فورم، ڊڪار، سينيگال ۾، رڪن حڪومتن کي 2015ع تائين سڀني لاءِ بنيادي تعليم حاصل ڪرڻ جي عزم ڏانھن وٺي ويو.

اعليٰ تعليم بابت عالمي اعلان يونيسڪو جي اعليٰ تعليم بابت عالمي ڪانفرنس طرفان 9 آڪٽوبر 1998ع تي منظور ڪيو ويو، جنھن جو مقصد اعليٰ تعليم جي آدرشن ۽ رسائي بابت عالمي معيار مقرر ڪرڻ ھو.

ثقافت ۾ يونيسڪو جي شروعاتي سرگرمين ۾ نوبيا جي يادگارن کي بچائڻ لاءِ بين الاقوامي مهم شامل ھئي، جيڪا 1960ع ۾ شروع ڪئي وئي. ھن مهم جو مقصد ابو سمبل جي عظيم مندر کي منتقل ڪرڻ ھو، تہ جيئن اسوان ڊيم جي تعمير کان پوءِ اھو نيل درياهه جي پاڻيءَ ۾ ٻڏي نہ وڃي. 20 سالن واري مهم دوران، 22 يادگار ۽ تعميراتي مجموعا منتقل ڪيا ويا. ھي ان سلسلي جي پهرين ۽ سڀ کان وڏي مهم ھئي، جن ۾ موئن جو دڙو (پاڪستان)، فاس (مراڪش)، کٽمنڊو (نيپال)، بوروبودور (انڊونيشيا) ۽ ايٿنز جو ايڪروپولس (يونان) شامل ھئا. ورثي بابت تنظيم جي ڪم سبب 1972ع ۾ عالمي ثقافتي ۽ قدرتي ورثي جي تحفظ بابت ڪنوينشن اختيار ڪيو ويو. 1976ع ۾ عالمي ورثي ڪميٽي قائم ڪئي وئي ۽ 1978ع ۾ پهريون ماڳ عالمي ورثي فھرست ۾ شامل ڪيا ويا. ان کان پوءِ ثقافتي ورثي ۽ تنوع بابت اهم قانوني اوزار يونيسڪو جي رڪن ملڪن طرفان 2003ع ۾ (غير مادي ثقافتي ورثي جي حفاظت بابت ڪنوينشن) ۽ 2005ع ۾ (ثقافتي اظھارن جي تنوع جي تحفظ ۽ واڌاري بابت ڪنوينشن) اختيار ڪيا ويا.

ڊسمبر 1951ع ۾ پيرس ۾ يونيسڪو جي هڪ بين الحڪومتي گڏجاڻي ائٽمي تحقيق لاءِ يورپي ڪائونسل جي قيام جو سبب بڻي، جيڪا پوءِ 1954ع ۾ ائٽمي تحقيق لاءِ يورپي تنظيم (CERN) قائم ڪرڻ جي ذميوار ٿي.

خشڪ علائقن جو پروگرام، 1948–1966، قدرتي سائنسن جي ميدان ۾ يونيسڪو جي ھڪ ٻئي شروعاتي وڏي منصوبي جو مثال آھي.

1968ع ۾، يونيسڪو ماحول ۽ ترقيءَ کي پاڻ ۾ ملائڻ جي مقصد سان پهرين بين الحڪومتي ڪانفرنس منظم ڪئي، اھو مسئلو جيڪو پائيدار ترقي جي ميدان ۾ اڄ بہ بحث هيٺ آھي. 1968ع واري ڪانفرنس جو مکيه نتيجو يونيسڪو جي انسان ۽ حياتياتي گولو پروگرام جو قيام ھو.

يونيسڪو کي قومي سائنسي بيوروڪريسين جي ڦهلاءَ جو ڪريڊٽ ڏنو ويو آھي.

مواصلات جي شعبي ۾، "لفظ ۽ تصوير وسيلي خيالن جو آزاد وهڪرو" يونيسڪو جي آئين ۾ ان جي قيام کان وٺي شامل آھي، ٻي عالمي جنگ جي تجربي کان پوءِ، جڏھن معلومات تي ضابطو آباديءَ کي جارحيت لاءِ فڪري طور تي تيار ڪرڻ ۾ هڪ عنصر هو. ٻي عالمي جنگ کان فوراً پوءِ وارن سالن ۾ ڪوششون تعمير نو ۽ دنيا ڀر ۾ عوامي مواصلات جي ذريعن جي ضرورتن جي سڃاڻپ تي مرڪوز رهيون. يونيسڪو 1950ع واري ڏهاڪي ۾ صحافين لاءِ تربيت ۽ تعليم منظم ڪرڻ شروع ڪئي. 1970ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾ "نئون عالمي معلوماتي ۽ مواصلاتي نظام" جي مطالبن جي جواب ۾، يونيسڪو مواصلاتي مسئلن جي مطالعي لاءِ بين الاقوامي ڪميشن قائم ڪئي، جنھن 1980ع جي ميڪ برائيڊ رپورٽ تيار ڪئي (جنھن جو نالو ڪميشن جي چيئر، نوبل امن انعام يافته شان ميڪ برائيڊ جي نالي تي رکيو ويو). ساڳئي سال، يونيسڪو مواصلات جي ترقي لاءِ بين الاقوامي پروگرام (IPDC) ٺاهيو، جيڪو ترقي پذير ملڪن ۾ ميڊيا جي ترقي کي فروغ ڏيڻ لاءِ ٺاهيل هڪ گهڻ طرفو فورم هو. 1993ع ۾، يونيسڪو جي جنرل ڪانفرنس ونڊهوڪ اعلان جي ميڊيا جي آزادي ۽ گهڻ رخيءَ بابت توثيق ڪئي، جنهن سبب گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي ان جي منظوريءَ جي تاريخ، 3 مئي، کي صحافت جي آزادي جو عالمي ڏينهن قرار ڏنو. 1997ع کان وٺي، يونيسڪو هر سال 3 مئي تي يونيسڪو / گيئرمو ڪانو عالمي صحافتي آزادي انعام ڏئي ٿي.

### 21ھين صدي

### رياستن جي رڪنيتن ۾ تبديليون

#### اسرائيل، فلسطين، ۽ گڏيل رياستون

2011ع ۾، يونيسڪو فلسطين کي رڪن طور داخل ڪيو.

اپريل 1989ع ۾ فلسطين طرفان يونيسڪو ۽ ڊبليو ايڇ او جي رڪنيت لاءِ درخواست ڏيڻ کان پوءِ گڏيل رياستن ۾ قانون منظور ڪيا ويا هئا، جن جو مطلب اھو آھي تہ گڏيل رياستون گڏيل قومن جي ڪنھن بہ اھڙي تنظيم کي مالي مدد نٿيون ڏئي سگھن جيڪا فلسطين کي مڪمل رڪن طور قبول ڪري. نتيجي طور، گڏيل رياستن پنھنجي فنڊنگ واپس ورتي، جيڪا يونيسڪو جي بجيٽ جو اٽڪل 22٪ ھئي. اسرائيل پڻ فلسطين جي يونيسڪو ۾ داخلا تي ردعمل ڏيندي يونيسڪو ڏانھن اسرائيلي ادائگيون منجمد ڪيون ۽ فلسطيني اٿارٽي تي پابنديون لاڳو ڪيون، اھو چوندي تہ فلسطين جي داخلا "امڪاني امن ڳالهين" لاءِ نقصانڪار ٿيندي.

2013ع ۾، يونيسڪو کي واجبات جي ادائيگي بند ڪرڻ کان ٻه سال پوءِ، گڏيل رياستن ۽ اسرائيل يونيسڪو ۾ ووٽ ڏيڻ جا حق وڃائي ڇڏيا، پر چونڊجڻ جو حق نه وڃايو؛ تنهنڪري، گڏيل رياستون 2016ع کان 2019ع تائين واري مدي لاءِ ايگزيڪيوٽو بورڊ جي ميمبر طور چونڊجي ويون. 2019ع ۾، اسرائيل 69 سالن جي رڪنيت کان پوءِ يونيسڪو ڇڏي ڏني، جڏھن اسرائيل جي گڏيل قومن ۾ سفير ڊيني ڊينون لکيو: "يونيسڪو اھو ادارو آھي جيڪو لڳاتار تاريخ کي ٻيھر لکي ٿو، جنھن ۾ يروشلم سان يھودي لاڳاپي کي مٽائڻ بہ شامل آھي... اھو اسرائيل جي دشمنن طرفان بگاڙيو ۽ ھٿ ڪيو وڃي ٿو... اسان اھڙي تنظيم جا ميمبر نہ رھنداسين جيڪا ڄاڻي واڻي اسان جي خلاف ڪم ڪري ٿي."

2023ع ۾ پڻ، گڏيل رياستن يونيسڪو ڇڏڻ کان پنج سال پوءِ ٻيهر شامل ٿيڻ ۽ پنهنجا 600 ملين آمريڪي ڊالر جا بقايا واجبات ادا ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو. گڏيل رياستن کي ان جولاءِ ۾ يونيسڪو جنرل ڪانفرنس طرفان ٻيهر داخل ڪيو ويو. البت، ٽي سال پوءِ، 2025ع ۾، گڏيل رياستن ٻيهر نڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، جيڪو ڊسمبر 2026ع کان اثرائتو ٿيڻو آھي.

#### روس

2023ع ۾، روس کي پهريون ڀيرو ايگزيڪيوٽو ڪميٽي جي ميمبر طور تجديد نہ ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اھو ڪافي ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.

### ثقافتي پاليسيون ۽ پائيدار ترقي

ڪووڊ-19 وبا ۽ 2030ع جي پائيدار ترقي واري ايجنڊا حاصل ڪرڻ لاءِ گڏيل قومن جي وسيع ڪوششن جي پسمنظر ۾، يونيسڪو 2022ع ۾ مونڊياڪلٽ ڪانفرنسن (ثقافتي پاليسين ۽ پائيدار ترقي بابت عالمي ڪانفرنس) جو سلسلو ٻيهر فعال ڪيو، جنھن جو پھريون ايڊيشن 1982ع ۾ ميڪسيڪو سٽي ۾ منعقد ٿيو ھو. 2022ع واري مونڊياڪلٽ ڪانفرنس ٻيهر ميڪسيڪو ۾ منعقد ٿي، ۽ 2025ع جو ايڊيشن بارسلونا، اسپين ۾ رٿيل آھي.

## سرگرميون

|  |
| --- |
| برازيليا ۾ يونيسڪو جون آفيسون. |

يونيسڪو پنهنجون سرگرميون پنج پروگرام علائقن وسيلي عمل ۾ آڻي ٿو: تعليم، قدرتي سائنسون، سماجي ۽ انساني سائنسون، ثقافت، ۽ مواصلات ۽ معلومات.

* يونيسڪو تقابلي تعليم بابت تحقيق جي حمايت ڪري ٿو، ماهرانه مدد مهيا ڪري ٿو، ۽ ڀائيواريون فروغ ڏئي ٿو ته جيئن قومي تعليمي قيادت ۽ سڀني لاءِ معياري تعليم فراهم ڪرڻ جي ملڪن جي صلاحيت مضبوط ٿي سگهي.
	+ يونيسڪو چيئرز، يونيسڪو چيئرن جو هڪ بين الاقوامي نيٽ ورڪ، جنهن ۾ 126 ملڪن جا 770 کان وڌيڪ ادارا ۽ 644 يونيسڪو چيئرون شامل آهن
	+ ماحولياتي تحفظ جي تنظيم
	+ تعليم ۾ امتيازي سلوڪ جي خلاف ڪنوينشن، جيڪو 1960ع ۾ منظور ڪيو ويو
	+ بالغن جي تعليم بابت بين الاقوامي ڪانفرنس (CONFINTEA) جو هر 12 سالن جي وقفي سان انعقاد
	+ تعليم سڀني لاءِ عالمي نگراني رپورٽ جي اشاعت
	+ *سکيا جا چار بنياد* (Four Pillars of Learning) نالي بنيادي دستاويز جي اشاعت
	+ يونيسڪو اي ايس پي نيٽ (UNESCO ASPNet)، 182 ملڪن ۾ 12,000 کان وڌيڪ اسڪولن جو بين الاقوامي نيٽ ورڪ
	+ يونيسڪو اعليٰ تعليمي ادارن کي سند (Accreditation) نٿو ڏئي.

* يونيسڪو عوام کي آگاهه ڪرڻ لاءِ عوامي بيان پڻ جاري ڪري ٿو:
	+ تشدد بابت سيويل بيان: يونيسڪو پاران 1989ع ۾ منظور ڪيل هڪ بيان، جنهن جو مقصد هن تصور کي رد ڪرڻ هو ته انسان حياتياتي طور تي منظم تشدد ڏانهن مائل آهن.

* ثقافتي ۽ سائنسي اهميت رکندڙ منصوبن ۽ هنڌن جي نامزدگي، جيئن:
	+ گلوبل جيوپارڪس نيٽ ورڪ
	+ بايوسفيئر رزرو، انسان ۽ بايوسفيئر پروگرام (MAB) وسيلي، 1971ع کان
	+ ادب جو شهر؛ 2007ع ۾ هن لقب سان نوازيل پهريون شهر ايڊنبرگ هو، جيڪو اسڪاٽلينڊ جي پهرين گردش ڪندڙ لائبريري جو ماڳ هو. 2008ع ۾، آئيوا سٽي، آئيوا، ادب جو شهر بڻيو.
	+ خطري هيٺ ٻوليون ۽ لساني تنوع جا منصوبا (*يونيسڪو ائٽلس آف دي ورلڊز لينگويجز اِن ڊينجر*)
	+ انسانيت جي زباني ۽ غير مادي ورثي جا شاهڪار
	+ ميموري آف دي ورلڊ بين الاقوامي رجسٽر، 1997ع کان، گڏوگڏ ڪيترائي قومي ۽ علائقائي رجسٽر
	+ پاڻيءَ جي وسيلن جو انتظام، بين الاقوامي آبياتي پروگرام (IHP) وسيلي، 1965ع کان
	+ عالمي ورثو ماڳ
	+ عالمي ڊجيٽل لائبريري

* "تصويرن ۽ لفظن ذريعي خيالن جي آزاد وهڪري" کي هٿي ڏيڻ لاءِ:
	+ اظهار جي آزادي، صحافت جي آزادي ۽ معلومات تائين رسائي بابت قانون سازي کي فروغ ڏيڻ، اظهار جي آزادي ۽ ميڊيا ترقي واري شعبي وسيلي، جنهن ۾ مواصلات جي ترقي لاءِ بين الاقوامي پروگرام پڻ شامل آهي.

* + صحافين جي حفاظت کي فروغ ڏيڻ ۽ انهن تي حملو ڪندڙن جي بي سزائي جي خلاف جدوجهد ڪرڻ، صحافين جي حفاظت ۽ بي سزائي جي مسئلي بابت گڏيل قومن جي عملي منصوبي جي هم آهنگي وسيلي.

* + علمي سماجن واري شعبي وسيلي معلومات تائين آفاقي رسائي، معلومات جي تحفظ ۽ پائيدار ترقي لاءِ کليل حلن کي فروغ ڏيڻ، جنهن ۾ ميموري آف دي ورلڊ پروگرام ۽ سڀني لاءِ معلومات پروگرام (IFAP) شامل آهن.

* + ميڊيا ۾ تعدد پسندي، صنفي برابري ۽ ثقافتي تنوع کي فروغ ڏيڻ

* + انٽرنيٽ آفاقيت ۽ ان جي اصولن کي فروغ ڏيڻ، يعني انٽرنيٽ (I) انساني حقن تي ٻڌل هجي، (II) کليل هجي، (III) سڀني لاءِ رسائي جوڳو هجي، ۽ (IV) گهڻ-ڌرين جي حڪمراني جي شرڪت سان هلايو وڃي (جنهن کي R.O.A.M. جي مخفف سان ظاهر ڪيو ويندو آهي).

* + اشاعتن وسيلي علم پيدا ڪرڻ، جهڙوڪ *اظهار جي آزادي ۽ ميڊيا ترقي ۾ عالمي رجحانات*، يونيسڪو سيريز آن انٽرنيٽ فريڊم، ۽ ميڊيا ترقي اشاريه، ۽ ٻين اشاريه-بنياد مطالعي ذريعي.
* واقعن کي فروغ ڏيڻ، جهڙوڪ:

* + ٻارن لاءِ امن ۽ عدم تشدد جي ثقافت جي واڌاري لاءِ بين الاقوامي ڏهاڪو: 2001ع–2010ع، جيڪو 1998ع ۾ گڏيل قومن طرفان اعلان ڪيو ويو.

* + عالمي صحافتي آزادي جو ڏينهن، هر سال 3 مئي تي، اظهار جي آزادي ۽ صحافت جي آزادي کي بنيادي انساني حق ۽ هر صحتمند، جمهوري ۽ آزاد سماج جي اهم جزن طور فروغ ڏيڻ لاءِ.

* + *ڪريانسا ايسپيرانسا* (Criança Esperança) برازيل ۾، ريڊي گلوبو سان ڀائيواري ۾، سماجي شموليت ۽ تشدد جي روڪٿام کي هٿي ڏيندڙ برادري-بنياد منصوبن لاءِ فنڊ گڏ ڪرڻ خاطر.

* + بين الاقوامي خواندگي جو ڏينهن، هر سال 8 سيپٽمبر

* + امن جي ثقافت لاءِ بين الاقوامي سال، 2000ع

* + ڪينيا جي تعليم واري وزارت سان ڀائيواري ۾ رويي جي تبديلي لاءِ صحت جي تعليم جو پروگرام، جنهن کي آذربائيجان جي حڪومت مالي سهڪار فراهم ڪيو، ته جيئن نيروبي جي ڪبيرا ۾ غير رسمي آباديءَ وارن علائقن ۾ رهندڙ 10 کان 19 سالن جي نوجوانن ۾ صحت بابت تعليم کي فروغ ڏنو وڃي. هي منصوبو سيپٽمبر 2014ع کان ڊسمبر 2016ع تائين جاري رهيو.

* + ڳالهه ٻولهه ۽ ترقي لاءِ ثقافتي تنوع جو عالمي ڏينهن، هر سال 21 مئي

* منصوبن جو بنياد رکڻ ۽ انهن کي مالي مدد فراهم ڪرڻ، جهڙوڪ:

* + هجرتي عجائب گهرن جي شروعات (Migration Museums Initiative): مهاجر آباديءَ سان ثقافتي ڳالهه ٻولهه لاءِ عجائب گهرن جي قيام کي فروغ ڏيڻ.

* + يونيسڪو-سيپس (UNESCO-CEPES)، يورپي مرڪز براءِ اعليٰ تعليم: 1972ع ۾ بخارسٽ، رومانيا ۾ هڪ غير مرڪزي آفيس طور قائم ڪيو ويو ته جيئن يورپ سان گڏ ڪينيڊا، آمريڪا ۽ اسرائيل ۾ اعليٰ تعليم بابت بين الاقوامي سهڪار کي فروغ ڏنو وڃي. *اعليٰ تعليم يورپ ۾* (Higher Education in Europe) ان جو سرڪاري جرنل آهي.

* + فري سافٽويئر ڊائريڪٽري: 1998ع کان يونيسڪو ۽ فري سافٽويئر فائونڊيشن گڏيل طور هن منصوبي کي مالي سهڪار فراهم ڪري رهيا آهن، جيڪو آزاد سافٽويئر جي فهرست تيار ڪري ٿو.

* + فريش (FRESH)، مؤثر اسڪولي صحت تي وسيلن کي مرڪوز ڪرڻ.

* + اوآنا (OANA)، ايشيا-پئسفڪ نيوز ايجنسين جي تنظيم

* + بين الاقوامي سائنس ڪائونسل

* + يونيسڪو نيڪ نيتي سفير

* + ايشيايي دوائن وارن ٻوٽن ۽ مصالحن بابت سيمپوزيم (ASOMPS)، ايشيا ۾ منعقد ٿيندڙ سائنسي ڪانفرنسن جو هڪ سلسلو

* + بوٽني 2000، هڪ پروگرام جيڪو درجابندي (ٽيڪسونامي)، دوائن ۽ سينگار وارن ٻوٽن جي حياتياتي ۽ ثقافتي تنوع، ۽ انهن کي ماحولياتي آلودگي کان بچائڻ جي حمايت ڪري ٿو.

* + يونيسڪو نمائنده ادبي ڪمن جو مجموعو، جيڪو 1948ع کان 2005ع تائين عالمي ادب جي ڪمن کي مختلف ٻولين ۾ ترجمو ڪرڻ ۽ انهن مان ترجما ڪرائڻ جو پروگرام هو.

* + گو يونيسڪو (GoUNESCO)، ورثي کي دلچسپ ۽ وندرائتو بڻائڻ لاءِ شروعاتن جو هڪ ڇٽ، جنهن کي يونيسڪو نئين دهلي آفيس جي حمايت حاصل آهي.

* + يونيسڪو-چڪ بيرپ (UNESCO-CHIC BIRUP)، يونيسڪو-چڪ گروپ (چين) جو بايوسفيئر، ڳوٺاڻي ۽ شهري ترقي پروگرام.

يونيسڪو جو شفافيت وارو پورٽل عوام کي تنظيم جي سرگرمين بابت معلومات تائين رسائي مهيا ڪرڻ لاءِ تيار ڪيو ويو آهي، جيئن ٻه ساله مدي لاءِ ان جي مجموعي بجيٽ، ۽ لاڳاپيل پروگراماتي ۽ مالي دستاويزن جا ڳنڍڻا. معلومات جا اهي ٻه جدا مجموعا بين الاقوامي امدادي شفافيت شروعات (IATI) جي رجسٽري ۾ شايع ڪيا وڃن ٿا، جيڪي بالترتيب IATI سرگرمي معيار ۽ IATI تنظيم معيار تي ٻڌل آهن.

### تجويز ڪيل نيون فهرستون

يونيسڪو جي ٻن نون فهرستن جي تجويز ڏني وئي آهي.

پهرين تجويز ڪيل فهرست منقولہ ثقافتي ورثي تي ڌيان ڏيندي، جهڙوڪ نوادرات، تصويرون ۽ حياتياتي آثار (biofacts). هن فهرست ۾ ثقافتي شيون شامل ٿي سگهن ٿيون، جهڙوڪ جاپان جي جومون وينس، فرانس جي *مونا ليزا*، مصر جو جيبل ال-عراق چاقو، روس جي *نائين لهر*، ترڪي جي چاتالهويوڪ جي ويٺل عورت، اٽلي جو *ڊيوڊ* (مائيڪل اينجلو)، ڀارت جو مٿرا هيراڪليس، فلپائن جو مانونگل جار، ڏکڻ ڪوريا جو بيڪجي جو تاج، برطانيه جو *دي هي ويگن* ۽ نائيجيريا جا بينن برونز.

ٻي تجويز ڪيل فهرست دنيا جي زنده جاندار نسلن تي ڌيان ڏيندي.

## ميڊيا

يونيسڪو ۽ ان جا خصوصي ادارا ڪيترائي رسالا ۽ جرنل جاري ڪن ٿا.

1945ع ۾ قائم ڪيل رسالو *دي يونيسڪو ڪوريئر* پنهنجي مشن بابت چوي ٿو ته: "يونيسڪو جي نظرين کي فروغ ڏيڻ، ثقافتن جي وچ ۾ ڳالهه ٻولهه لاءِ هڪ پليٽفارم برقرار رکڻ، ۽ عالمي بحث مباحثي لاءِ هڪ فورم مهيا ڪرڻ". مارچ 2006ع کان وٺي اهو محدود ڇپيل ايڊيشنن سان گڏ مفت آن لائن دستياب آهي. ان ۾ شايع ٿيل مضمون ليکڪن جا ذاتي خيال ظاهر ڪن ٿا، جيڪي لازمي طور يونيسڪو جا خيال ناهن هوندا. 2012ع کان 2017ع تائين ان جي اشاعت عارضي طور بند رهي.

1950ع ۾ يونيسڪو ٽه ماهي جائزو *اِمپيڪٽ آف سائنس آن سوسائٽي* (*Impact*) شروع ڪيو، جنهن جو مقصد سماج تي سائنس جي اثرن تي بحث ڪرڻ هو. هي جرنل 1992ع ۾ اشاعت بند ڪري ويٺو.

## يونيسڪو جون سرڪاري غير سرڪاري تنظيمون

يونيسڪو جا 322 بين الاقوامي غير سرڪاري تنظيمن (NGOs) سان سرڪاري لاڳاپا آهن. انهن مان گهڻيون اهي آهن جن کي يونيسڪو "عملياتي" (operational) سڏيندو آهي؛ جڏهن ته ڪجهه چونڊ تنظيمون "رسمي" (formal) حيثيت رکن ٿيون. يونيسڪو سان وابستگي جي سڀ کان اعليٰ درجي کي "رسمي ساٿي" (Formal Associate) چيو ويندو آهي، ۽ اهي 22 غير سرڪاري تنظيمون جن جا *رسمي ساٿي* (ASC) لاڳاپا آهن، يونيسڪو ۾ آفيسون پڻ رکن ٿيون:

| مخفف | تنظيم |
| --- | --- |
| IB | انٽرنيشنل بيڪالوريا |
| CCIVS | بين الاقوامي رضاڪارانه خدمتن لاءِ هم آهنگي ڪميٽي |
| CIPSH | فلسفي ۽ انسانياتي مطالعي جي بين الاقوامي ڪائونسل (*Conseil International de Philosophie et des Sciences Humaines*؛ ڊائيوجينيز شايع ڪري ٿي) |
| CIOFF | لوڪ ميلن ۽ لوڪ فنون جي تنظيمن جي بين الاقوامي ڪائونسل (*Conseil International des Organisations de Festivals de Folklore et d'Arts Traditionnels*) |
| EI | ايجوڪيشن انٽرنيشنل |
| IAU | يونيورسٽين جي بين الاقوامي انجمن |
| IFTC | فلم، ٽيليويزن ۽ آڊيو ويژوئل رابطن جي بين الاقوامي ڪائونسل |
| ICOM | عجائب گهرن جي بين الاقوامي ڪائونسل |
| ICSSPE | راندين جي سائنس ۽ جسماني تعليم جي بين الاقوامي ڪائونسل |
| ICA | آرڪائيوز بابت بين الاقوامي ڪائونسل |
| ICOMOS | يادگارن ۽ ماڳن بابت بين الاقوامي ڪائونسل |
| IFJ | صحافين جي بين الاقوامي فيڊريشن |
| IFLA | لائبريري تنظيمن ۽ ادارن جي بين الاقوامي فيڊريشن |
| IFPA | شاعري تنظيمن جي بين الاقوامي فيڊريشن |
| IMC | بين الاقوامي موسيقي ڪائونسل |
| IPA | بين الاقوامي پوليس ايسوسيئيشن |
| INSULA | ٻيٽن جي ترقي بابت بين الاقوامي سائنسي ڪائونسل |
| ISC | بين الاقوامي سائنس ڪائونسل (اڳوڻي ICSU ۽ ISSC) |
| ITI | بين الاقوامي ٿيئٽر انسٽيٽيوٽ |
| IUCN | فطرت ۽ قدرتي وسيلن جي تحفظ لاءِ بين الاقوامي اتحاد |
| IUTAO | فني انجمنن ۽ تنظيمن جو بين الاقوامي اتحاد |
| UIA | بين الاقوامي انجمنن جو اتحاد |
| WAN | اخبارن جي عالمي انجمن |
| WFEO | انجنيئرنگ تنظيمن جي عالمي فيڊريشن |
| WFUCA | يونيسڪو ڪلبن، مرڪزن ۽ انجمنن جي عالمي فيڊريشن |

يونيسڪو انسٽيٽيوٽ فار واٽر ايجوڪيشن، ڊيلفٽ ۾
## ادارا ۽ مرڪز

هي ادارا تنظيم جا خصوصي شعبا آهن، جيڪي يونيسڪو جي پروگرامن جي مدد ڪن ٿا ۽ ڪلسٽر ۽ قومي آفيسن کي خاص نوعيت جي سهائتا فراهم ڪن ٿا.

| مخفف | نالو | جڳھ |
| --- | --- | --- |
| IBE | بين الاقوامي بيورو آف ايجوڪيشن | جنيوا |
| UIL | يونيسڪو انسٽيٽيوٽ فار لائيف لانگ لرننگ | هيمبرگ |
| IIEP | يونيسڪو بين الاقوامي انسٽيٽيوٽ فار ايجوڪيشنل پلاننگ | پيرس (مرڪزي دفتر) ۽ بيونس آئرس ۽ ڊڪار (علائقائي آفيسون) |
| IITE | تعليم ۾ معلوماتي ٽيڪنالاجين لاءِ يونيسڪو انسٽيٽيوٽ | ماسڪو |
| IICBA | آفريڪا ۾ صلاحيت سازي لاءِ يونيسڪو بين الاقوامي انسٽيٽيوٽ | اديس ابابا |
| IESALC | لاطيني آمريڪا ۽ ڪيريبين ۾ اعليٰ تعليم لاءِ يونيسڪو بين الاقوامي انسٽيٽيوٽ | ڪاراڪاس |
| MGIEP | مهاتما گانڌي انسٽيٽيوٽ آف ايجوڪيشن فار پيس اينڊ سسٽينبل ڊولپمينٽ | نئين دهلي |
| UNESCO-UNEVOC | يونيسڪو-يونيووڪ بين الاقوامي مرڪز براءِ فني ۽ پيشاورانه تعليم ۽ تربيت | بون |
| ICWRGC | آبي وسيلن ۽ عالمي تبديلي لاءِ بين الاقوامي مرڪز | ڪوبلينز |
| IHE | آءِ ايڇ اي-ڊيلفٽ انسٽيٽيوٽ فار واٽر ايجوڪيشن | ڊيلفٽ |
| ICTP | بين الاقوامي مرڪز براءِ نظرياتي طبعيات | ٽرائيسٽي |
| UIS | يونيسڪو انسٽيٽيوٽ فار اسٽيٽسٽڪس | مونٽريال |

## انعام

يونيسڪو تعليم، قدرتي سائنسن، سماجي ۽ انساني سائنسن، ثقافت، رابطي ۽ معلومات، ۽ امن جي شعبن ۾ 26 انعام عطا ڪري ٿو.

### تعليم

* يونيسڪو/بادشاهه سيجونگ خواندگي انعام
* يونيسڪو/ڪنفيوشس خواندگي انعام
* پائيدار ترقي لاءِ تعليم بابت يونيسڪو-جاپان انعام
* ڇوڪرين ۽ عورتن جي تعليم لاءِ يونيسڪو انعام
* استادن جي اثرائتي ڪارڪردگيءَ کي بهتر بڻائڻ ۾ نمايان عمل ۽ ڪارڪردگي لاءِ يونيسڪو/حمدان بن راشد آل مكتوم انعام
* تعليم ۾ معلوماتي ۽ رابطي واري ٽيڪنالاجي جي استعمال لاءِ يونيسڪو بادشاهه حمد بن عيسيٰ آل خليفه انعام

### قدرتي سائنسون

* لوريئل-يونيسڪو عورتن لاءِ سائنس ايوارڊ
* يونيسڪو/ڪالنگا انعام براءِ سائنس جي مقبوليت
* زندگيءَ جي سائنسن ۾ تحقيق لاءِ يونيسڪو-استوائي گني بين الاقوامي انعام
* ڪارلوس جے فنلي انعام براءِ مائڪروبايولوجي
* يونيسڪو/سلطان قابوس انعام براءِ ماحولياتي تحفظ
* بنيادي سائنسن ۾ يونيسڪو-روس مينڊيليئف بين الاقوامي انعام
* STEM ۾ نوجوان سائنسدانن جي واڌاري لاءِ يونيسڪو-الفوزان بين الاقوامي انعام
* حياتياتي ذخيري (بايوسفير رزرو) جي انتظام لاءِ ميشيل باتيس ايوارڊ

### سماجي ۽ انساني سائنسون

* سائنس ۾ اخلاقيات لاءِ يونيسڪو ابن سينا انعام
* لاطيني آمريڪا ۽ ڪيريبين ۾ سماجي سائنس جي تحقيق جي واڌاري لاءِ يونيسڪو/خوان بوش انعام
* رواداري ۽ عدم تشدد جي واڌاري لاءِ يونيسڪو-مدنجيت سنگهه انعام
* عربي ثقافت لاءِ يونيسڪو-شارجه انعام
* يونيسڪو/بين الاقوامي خوسيه مارتي انعام
* سماجي سائنسن، انسانيات ۽ فنون ۾ يونيسڪو-يونام / خايمي ٽوريس بوديت انعام

### ثقافت

* ثقافتي منظرنامن جي تحفظ ۽ انتظام لاءِ ميلينا ميرڪوري بين الاقوامي انعام (يونيسڪو-يونان)

### رابطي ۽ معلومات

* يونيسڪو/گيليرمو ڪانو عالمي پريس آزادي انعام
* ذهني معذوري رکندڙ ماڻهن لاءِ معياري تعليم جي فروغ خاطر يونيسڪو/امير جابر الاحمد الجابر الصباح انعام
* يونيسڪو/جيڪجي دنيا جي يادگيري انعام

### امن

* فيليڪس اوفويٽ-بوئني امن انعام

### غير فعال انعام

* بين الاقوامي سيمون بوليوار انعام (2004ع کان غير فعال)
* انساني حقن جي تعليم لاءِ يونيسڪو انعام
* زندگيءَ جي سائنسن ۾ تحقيق لاءِ يونيسڪو/اوبيانگ نگوئما مباسوگو بين الاقوامي انعام (2010ع کان غير فعال)
* فنون جي واڌاري لاءِ يونيسڪو انعام

## يونيسڪو پاران ملهايل بين الاقوامي ڏينهن

يونيسڪو پاران ملهايل بين الاقوامي ڏينهن هيٺ ڏنل جدول ۾ ڏنا ويا آهن:

| تاريخ | نالو |
| --- | --- |
| 14 جنوري | عالمي منطق جو ڏينهن |
| 24 جنوري | آفريقي ۽ آفريقي نسل جي تارڪين وطن جي ثقافت جو عالمي ڏينهن |
| 24 جنوري | تعليم جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 25 جنوري | گهڻ رخي سفارتڪاري ۾ عورتن جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 27 جنوري | هولوڪاسٽ جي متاثرين جي ياد ۾ عالمي يادگار ڏينهن |
| 11 فيبروري | سائنس ۾ عورتن ۽ ڇوڪرين جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 13 فيبروري | عالمي ريڊيو ڏينهن |
| 21 فيبروري | مادري ٻوليءَ جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 4 مارچ | پائيدار ترقي لاءِ يونيسڪو عالمي انجنيئرنگ ڏينهن |
| 8 مارچ | عالمي عورتن جو ڏينهن |
| 14 مارچ | رياضيات جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 20 مارچ | بين الاقوامي فرانڪوفوني ڏينهن |
| 21 مارچ | نوروز جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 21 مارچ | عالمي شاعريءَ جو ڏينهن |
| 21 مارچ | نسلي امتياز جي خاتمي لاءِ بين الاقوامي ڏينهن |
| 22 مارچ | عالمي پاڻيءَ جو ڏينهن |
| 5 اپريل | ضمير جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 6 اپريل | ترقي ۽ امن لاءِ راندين جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 15 اپريل | عالمي فن جو ڏينهن |
| 23 اپريل | عالمي ڪتاب ۽ حقِ اشاعت جو ڏينهن |
| 30 اپريل | بين الاقوامي جاز ڏينهن |
| 3 مئي | عالمي پريس آزاديءَ جو ڏينهن |
| 5 مئي | آفريقي عالمي ورثي جو ڏينهن |
| 5 مئي | عالمي پرتگالي ٻوليءَ جو ڏينهن |
| 16 مئي | روشنيءَ جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 21 مئي | مڪالمي ۽ ترقي لاءِ ثقافتي تنوع جو عالمي ڏينهن |
| 22 مئي | حياتياتي تنوع جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 5 جون | عالمي ماحوليات جو ڏينهن |
| 8 جون | عالمي سمنڊن جو ڏينهن |
| 17 جون | صحرا زائي ۽ ڏڪار سان مقابلي جو عالمي ڏينهن |
| 7 جولاءِ | ڪسواحلي ٻوليءَ جو ڏينهن |
| 15 جولاءِ | عالمي نوجوانن جي مهارتن جو ڏينهن |
| 18 جولاءِ | نيلسن منڊيلا بين الاقوامي ڏينهن |
| 26 جولاءِ | مينگروو ماحولياتي نظام جي تحفظ جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 9 آگسٽ | دنيا جي مقامي ماڻهن جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 12 آگسٽ | بين الاقوامي نوجوانن جو ڏينهن |
| 23 آگسٽ | غلام واپار ۽ ان جي خاتمي جي يادگيريءَ جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 8 سيپٽمبر | بين الاقوامي خواندگيءَ جو ڏينهن |
| 9 سيپٽمبر | تعليم کي حملن کان بچائڻ جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 15 سيپٽمبر | جمهوريت جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 20 سيپٽمبر | يونيورسٽي راندين جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 21 سيپٽمبر | امن جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 28 سيپٽمبر | معلومات تائين رسائي جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 5 آڪٽوبر | عالمي استادن جو ڏينهن |
| 6 آڪٽوبر | جيوتنوع جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 11 آڪٽوبر | نياڻيءَ جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 13 آڪٽوبر | آفتن جي خطري ۾ گهٽتائيءَ جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 17 آڪٽوبر | غربت جي خاتمي جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 24 آڪٽوبر | گڏيل قومن جو ڏينهن |
| 27 آڪٽوبر | بصري ۽ سمعي ورثي جو عالمي ڏينهن |
| 2 نومبر | صحافين خلاف ڏوهن ۾ بي سزائي جي خاتمي جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 3 نومبر | حياتياتي ذخيراگاهن جو بين الاقوامي ڏينهن |
| نومبر جو پهريون خميس | اسڪولن ۾ تشدد ۽ بدمعاشي، بشمول سائبر بدمعاشي، خلاف بين الاقوامي ڏينهن |
| 5 نومبر | روماني ٻوليءَ جو عالمي ڏينهن |
| 5 نومبر | سونامي بابت آگاهيءَ جو عالمي ڏينهن |
| 10 نومبر | امن ۽ ترقي لاءِ عالمي سائنس ڏينهن |
| 14 نومبر | ثقافتي ملڪيت جي غيرقانوني اسمگلنگ خلاف بين الاقوامي ڏينهن |
| نومبر جو ٽيون خميس | عالمي فلسفي جو ڏينهن |
| 16 نومبر | رواداريءَ جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 18 نومبر | اسلامي فن جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 25 نومبر | عورتن خلاف تشدد جي خاتمي جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 26 نومبر | زيتون جي وڻ جو عالمي ڏينهن |
| 29 نومبر | فلسطيني عوام سان يڪجهتيءَ جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 1 ڊسمبر | عالمي ايڊز ڏينهن |
| 2 ڊسمبر | مستقبلن جو عالمي ڏينهن |
| 3 ڊسمبر | معذور ماڻهن جو بين الاقوامي ڏينهن |
| 10 ڊسمبر | انساني حقن جو ڏينهن |
| 18 ڊسمبر | بين الاقوامي مهاجرن جو ڏينهن |
| 18 ڊسمبر | عالمي عربي ٻوليءَ جو ڏينهن |

## رڪن رياستون

اصل مضمون جي لاءِ ڏسويونيسڪو جون رڪن رياستون
  يونيسڪو جون رڪن رياستون   الڳ قومي اولمپڪ ڪميٽي (NOC) واري يونيسڪو رڪن رياست جي تابع سرزمين   يونيسڪو جا شريڪ رڪن   يونيسڪو جا مبصر
بمطابق جولاءِ 2023ع، يونيسڪو جون 194 رڪن رياستون ۽ 12 شريڪ رڪن آهن. ڪجهه رڪن آزاد رياستون ناهن، ۽ ڪجهه رڪنن جون پنهنجي تابع سرزمينن مان اضافي قومي تنظيمي ڪميٽيون پڻ آهن. يونيسڪو جون رياستي ڌريون گڏيل قومن جون رڪن رياستون آهن (سواءِ اسرائيل ۽ لشٽنسٽائن)، ان سان گڏ ڪُڪ ٻيٽ، نيوئي ۽ فلسطين پڻ شامل آهن. اسرائيل 31 ڊسمبر 2018ع تي يونيسڪو ڇڏي ويو.

4 مئي 2025ع تي نيڪاراگوا يونيسڪو مان نڪرڻ جو فيصلو اعلان ڪيو، جيڪو 31 ڊسمبر 2026ع کان لاڳو ٿيندو.

آمريڪا جون گڏيل رياستون 1984ع ۾ يونيسڪو ڇڏي ويون، 2003ع ۾ ٻيهر شامل ٿيون، 2018ع ۾ ٻيهر نڪري ويون، ۽ 2023ع ۾ ٻيهر شامل ٿيون. 22 جولاءِ 2025ع تي آمريڪا يونيسڪو جي ڊائريڪٽر جنرل کي پنهنجي ٻيهر نڪرڻ واري فيصلي کان آگاهه ڪيو، جيڪو 31 ڊسمبر 2026ع کان لاڳو ٿيندو.

## انتظامي ادارا

### ڊائريڪٽر جنرل

بمطابق

June 2023

، يونيسڪو جي قيام کان وٺي ان جا 12 ڊائريڪٽر جنرل ٿي چڪا آهن – نو مرد ۽ ٻه عورتون. يونيسڪو جا 12 ڊائريڪٽر جنرل تنظيم جي ست علائقن مان آيا آهن: اولهه يورپ (5)، وچ آمريڪا (1)، اتر آمريڪا (2)، اولهه آفريڪا (1)، اوڀر ايشيا (1)، اوڀر يورپ (1)، وچ اوڀر (1).

اڃا تائين، يونيسڪو جي باقي ڏهن علائقن مان ڪو به چونڊيل ڊائريڪٽر جنرل نه ٿيو آهي: ڏکڻ اوڀر ايشيا، ڏکڻ ايشيا، وچ ۽ اتر ايشيا، اتر آفريڪا، اوڀر آفريڪا، وچ آفريڪا، ڏکڻ آفريڪا، آسٽريليا-اوشينيا، ۽ ڏکڻ آمريڪا.
1946ع ۾ قيام کان وٺي يونيسڪو جي ڊائريڪٽر جنرلن جي فهرست هيٺين ريت آهي:

يونيسڪو جا ڊائريڪٽر جنرل| ترتيب | تصوير | نالو | ملڪ | مدت |
| پهريون |  | جولين هڪسلي |  يونائيٽيڊ ڪنگڊم | 1946–1948 |
| ٻيو |  | خائيمي ٽوريس بوديت |  ميڪسيڪو | 1948–1952 |
| – |  | جان ولڪنسن ٽيلر |  United States | قائم مقام 1952–1953 |
| ٽيون |  | لوٿر ايوانس |  United States | 1953–1958 |
| چوٿون |  | وٽورينو ويرونيزي |  اٽلي | 1958–1961 |
| پنجون |  | ريني ماهيو |  فرانس | قائم مقام 1961؛ 1961–1974 |
| ڇهون |  | امادو-مختار ايم بو |  سينيگال | 1974–1987 |
| ستون |  | فيديريڪو ميئر زاراگوزا |  اسپين | 1987–1999 |
| اٺون |  | ڪوئچيرو ماتسورا |  جاپان | 1999–2009 |
| نائون |  | ايرينا بوڪووا | سانچو:Country data BUL | 2009–2017 |
| ڏهون |  | آڊري ازولي |  فرانس | 2017–2025 |
| يارهون |  | خالد العناني | سانچو:Country data EGY | 2025–*موجوده* |

### جنرل ڪانفرنس

هي 1946ع کان منعقد ٿيل يونيسڪو جنرل ڪانفرنس جي اجلاسن جي فهرست آهي:

| اجلاس | جڳھ | سال | صدارت ڪندڙ | ملڪ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| پهريون | پيرس | 1946 | ليون بلوم |  فرانس |
| ٻيون | ميڪسيڪو شهر | 1947 | مانوئل گوال ويدال |  ميڪسيڪو |
| ٽيون | بيروت | 1948 | حميد بي فرنگي | سانچو:Country data LBN |
| پهريون غير معمولي | پيرس | 1948 |  |  |
| چوٿون | پيرس | 1949 | ايڊورڊ رونالڊ واکر |  آسٽريليا |
| پنجون | فلورينس | 1950 | اسٽيفانو جاچيني |  اٽلي |
| ڇهون | پيرس | 1951 | هاولنڊ ايڇ. سارجنٽ |  United States |
| ستون | پيرس | 1952 | سروپلي راڌاڪرشنن |  ڀارت |
| ٻيون غير معمولي | پيرس | 1953 |  |  |
| اٺون | مونٽي ويڊيو | 1954 | خوستينو زاوالا مونيز | سانچو:Country data URY |
| نائون | نئين دهلي | 1956 | ابوالڪلام آزاد |  ڀارت |
| ڏهون | پيرس | 1958 | جان برتوان |  فرانس |
| يارهون | پيرس | 1960 | اڪالي-ورڪ ابت-ولڊ | سانچو:Country data ETH |
| ٻارهون | پيرس | 1962 | پائولو ڊي بيريدو ڪارنيئرو |  برازيل |
| تيرهون | پيرس | 1964 | نورائير سيساكيان |  سوويت يونين |
| چوڏهون | پيرس | 1966 | بيدريتين تونچيل |  ترڪي |
| پندرهون | پيرس | 1968 | وليئم ايتيڪي مبوموا |  ڪيمرون |
| سورھون | پيرس | 1970 | اٽيليو ڊيل اورو مائني |  ارجنٽائن |
| سترهون | پيرس | 1972 | تورو هاگوئوارا |  جاپان |
| ٽيون غير معمولي | پيرس | 1973 |  |  |
| ارڙهون | پيرس | 1974 | مگدا جوبورو |  ھنگري |
| اڻويهون | نيروبي | 1976 | تائيتا ٽويٽ | سانچو:Country data KEN |
| ويهون | پيرس | 1978 | نيپولين لبلانڪ |  ڪينيڊا |
| ايڪيهون | بلغراد | 1980 | ايوو مارگن | سانچو:Country data YUG |
| چوٿون غير معمولي | پيرس | 1982 |  |  |
| ٻاويهون | پيرس | 1983 | سعيد تل | سانچو:Country data JOR |
| ٽيويهون | صوفيه | 1985 | نڪولائي تودوروف | سانچو:Country data BGR |
| چوويهون | پيرس | 1987 | گيليرمو پٽزيس الواريز |  گوئٽي مالا |
| پنجويهون | پيرس | 1989 | انور ابراهيم |  ملائيشيا |
| ڇويهون | پيرس | 1991 | بيٿويل ايلن اوگوٽ | سانچو:Country data KEN |
| ستاويهون | پيرس | 1993 | احمد صالح صياد | سانچو:Country data YEM |
| اٺاويهون | پيرس | 1995 | ٽوربن ڪروگ |  ڊينمارڪ |
| اوڻٽيهون | پيرس | 1997 | ايڊوارڊو پورٽيلا |  برازيل |
| ٽيهون | پيرس | 1999 | ياروسلاوا موسيرووا |  چيڪ جمهوريا |
| ايڪٽيهون | پيرس | 2001 | احمد جلالي |  ايران |
| ٻٽيهون | پيرس | 2003 | مائيڪل اوموليوا |  نائجيريا |
| ٽيٽيهون | پيرس | 2005 | موسيٰ بن جعفر بن حسن |  عمان |
| چوٽيهون | پيرس | 2007 | جيورجيوس اناستاسوپولوس | سانچو:Country data GRC |
| پنجٽيهون | پيرس | 2009 | ڊيوڊسن هيپبرن | سانچو:Country data BHS |
| ڇٽيهون | پيرس | 2011 | ڪاتالين بوگياي |  ھنگري |
| ستٽيهون | پيرس | 2013 | هائو پنگ |  تائيوان |
| اٺٽيهون | پيرس | 2015 | اسٽينلي موٽمبا سيماتا |  نميبيا |
| اوڻيتاليهون | پيرس | 2017 | ظهور علاوي |  مراڪش |
| چاليهون | پيرس | 2019 |
احمد التائي چنگيزر |  ترڪي |
| ايڪيتاليهون | پيرس | 2021 | سانتياگو ايرازابال مورائو |  برازيل |
| ٻائيتاليهون | پيرس | 2023 | سيمونا ميڪوليسڪو |  رومانيا |
| ٽيتاليهون | سمرقند | 2025 | خوندڪر طلحه |  بنگلا ديش |

### ايگزيڪيوٽو بورڊ

ٻن سالن ۾ هڪ ڀيرو چونڊون ٿينديون آهن، جن ۾ 58 چونڊيل نمائندا چار سالن لاءِ عهدو سنڀاليندا آهن.

| مدت | گروپ I (9 سيٽون) | گروپ II (7 سيٽون) | گروپ III (10 سيٽون) | گروپ IV (12 سيٽون) | گروپ V(a) (13 سيٽون) | گروپ V(b) (7 سيٽون) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2017– 2021 |  فن لينڊ
 پورچوگال
 ترڪي |  البانيا
 بيلاروس
 بلغاريه |  ڪيوبا
 گريناڊا
 جميڪا
 سينٽ لوسيا
 سينٽ وينسينٽ ۽ گريناڊائنز
 وينزويلا |  بنگلا ديش
 چين
 ڀارت
 انڊونيشيا
 جاپان
 فلپائن |  برونڊي
 ايڪوٽوريل گائينا
 ايٿوپيا
 مڊگاسڪر
 زيمبيا

 زمبابوي |  مصر
 اردن
 مراڪش |
| 2019–2023 |  فرانس
 جرمني
 اٽلي
 نيدرلينڊز
 اسپين
 سوئٽزرلينڊ
 |  ھنگري

 پولينڊ

 روس

 سربيا
 |  ارجنٽائن
 برازيل
 ڊومينيڪن ريپبلڪ
 يوروگائي
 |  افغانستان

 ڪرغزستان

 فلپائن

 پاڪستان

 ڏکڻ ڪوريا

 ٿائي لينڊ |  بینن

 جمهوريا ڪانگو

 گائينا

 گهانا

 ڪينيا
 نميبيا

 سينيگال
 ٽوگو
 |  سعودي عرب

 گڏيل عرب امارات

 تيونس |
| **2021–2025** |  آسٽريا
 آئس لينڊ
 ترڪي |  آرمينيا

 آذربائيجان

 لٿوينيا
 |  چلي
 گريناڊا
 هيٽي

 ميڪسيڪو
 پيراگوئي
 سينٽ لوسيا |  چين

 ڪوڪ ٻيٽ

 ڀارت

 جاپان

 فلپائن

سانچو:Country data Viet Nam |  انگولا

 بوٽسوانا

 جمهوريا ڪانگو

 جبوتي

 ڏکڻ آفريقا
 تنزانيا
 |  مصر

 اردن

 ڪويت
 |
| **2023–2027** |  فرانس
 جرمني
 اٽلي
 اسپين
 يونائيٽيڊ ڪنگڊم
 گڏيل آمريڪي رياستون
 |  البانيا

 چيڪ جمهوريا

 سربيا

 سلوواڪيا
 |  ارجنٽائن
 برازيل
 ڪيوبا

 ڊومينيڪن ريپبلڪ |  آسٽريليا

 بنگلا ديش

 انڊونيشيا

 پاڪستان

 ڏکڻ ڪوريا

 سري لنڪا |  برڪينا فاسو

 آئيوري ڪوسٽ

 گيبون

 لابيريا

 موريشس
 موزمبيق

 نائجيريا |  عراق

 عمان

 قطر

 سعودي عرب |

## آفيسون ۽ مرڪزي دفتر

اصل مضمون جي لاءِ ڏسوعالمي ورثو مرڪز
يونيسڪو جو مرڪزي دفتر فرانس جي شهر پيرس ۾ پلاس دي فونتينوئي تي واقع آهي. مرڪزي دفتر جي تعمير ۾ ڪيترن ئي معمارن گڏجي ڪم ڪيو، جن ۾ برنار زيرفس، مارسل بروئر ۽ لوئيجي نيروي شامل هئا.

 يونيسڪو جي مرڪزي دفتر، پيرس، ۾ مکيه ڪانفرنس ڪمرو.
ان ۾ *امن جو باغ* شامل آهي، جيڪو جاپان جي حڪومت طرفان عطيو ڪيو ويو هو. هي باغ آمريڪي-جاپاني مجسمه ساز فنڪار ايسامو نوگوچي 1958ع ۾ ترتيب ڏنو ۽ جاپاني باغبان توئيمون سانو ان کي نصب ڪيو. 1994–1995ع ۾، يونيسڪو جي 50هين سالگرهه جي ياد ۾، مراقبي جو ڪمرو تادائو آندو تعمير ڪيو.

دنيا ڀر ۾ يونيسڪو جون فيلڊ آفيسون، سندن ڪم ۽ جاگرافيائي دائري جي بنياد تي، آفيسن جي چئن بنيادي قسمن ۾ ورهايل آهن: ڪلسٽر آفيسون، قومي آفيسون، علائقائي بيورو ۽ رابطا آفيسون.

### علائقي موجب فيلڊ آفيسون

يونيسڪو جي سڀني فيلڊ آفيسن جي هيٺين فهرست يونيسڪو علائقي موجب جاگرافيائي ترتيب سان ڏنل آهي ۽ انهن رڪن رياستن ۽ شريڪ رڪنن جي نشاندهي ڪري ٿي، جن کي هر آفيس خدمتون فراهم ڪري ٿي.

#### آفريڪا

آفريڪي فيلڊ آفيسن جا هنڌ| آفيس | شامل ملڪ/تنظيمون |
| --- | --- |
| ابي جان | ڪوٽ ڊي آئيوري لاءِ قومي آفيس |
| ابوجا | نائيجيريا لاءِ قومي آفيس |
| اڪرا | بينن، ڪوٽ ڊي آئيوري، گهانا، لائبيريا، نائيجيريا، سيرا ليون ۽ ٽوگو لاءِ ڪلسٽر آفيس |
| اديس ابابا | آفريقي اتحاد ۽ آفريڪا لاءِ اقتصادي ڪميشن سان رابطا آفيس |
| باماڪو | برڪينا فاسو، گني، مالي ۽ نائيجر لاءِ ڪلسٽر آفيس |
| برازاويل | ڪانگو جي جمهوريه لاءِ قومي آفيس |
| بوجمبورا | برونڊي لاءِ قومي آفيس |
| ڊڪار | آفريڪا ۾ تعليم لاءِ علائقائي بيورو ۽ ڪيپ ورڊي، گيمبيا، گني بسائو ۽ سينيگال لاءِ ڪلسٽر آفيس |
| دارالسلام | ڪوموروس، مڊغاسڪر، موريشس، سيشيلس ۽ تنزانيا لاءِ ڪلسٽر آفيس |
| هراري | بوٽسوانا، ايسواٽيني، ليسوتھو، ملاوي، موزمبيق، ڏکڻ آفريڪا، زامبيا ۽ زمبابوي لاءِ ڪلسٽر آفيس |
| جوبا | ڏکڻ سوڊان لاءِ قومي آفيس |
| ڪنشاسا | ڪانگو جي جمهوري جمهوريه لاءِ قومي آفيس |
| لبريويل | ڪانگو جي جمهوريه، ڪانگو جي جمهوري جمهوريه، استوائي گني، گابون ۽ سائو تومي ۽ پرنسپي لاءِ ڪلسٽر آفيس |
| ماپوٽو | موزمبيق لاءِ قومي آفيس |
| نيروبي | آفريڪا ۾ سائنسن لاءِ علائقائي بيورو ۽ برونڊي، جبوتي، ايريٽريا، ڪينيا، روانڊا، صوماليا، ڏکڻ سوڊان ۽ يوگنڊا لاءِ ڪلسٽر آفيس |
| ونڊهوڪ | نميبيا لاءِ قومي آفيس |
| ياونڊي | ڪيمرون، وچ آفريڪي جمهوريه ۽ چاڊ لاءِ ڪلسٽر آفيس |

#### عرب رياستون

* عمان – اردن لاءِ قومي آفيس
* بيروت – عرب رياستن ۾ تعليم لاءِ علائقائي بيورو ۽ لبنان، شام، اردن، عراق ۽ فلسطين لاءِ ڪلسٽر آفيس
* قاهره – عرب رياستن ۾ سائنسن لاءِ علائقائي بيورو ۽ مصر ۽ سوڊان لاءِ ڪلسٽر آفيس
* دوحا – بحرين، ڪويت، عمان، قطر، سعودي عرب، گڏيل عرب امارات ۽ يمن لاءِ ڪلسٽر آفيس
* عراق – عراق لاءِ قومي آفيس (في الحال عمان، اردن ۾ واقع)
* خرطوم – سوڊان لاءِ قومي آفيس
* مناما – عالمي ورثي لاءِ عرب علائقائي مرڪز
* رباط – الجيريا، ليبيا، موريتانيا، مراڪش ۽ تيونس لاءِ ڪلسٽر آفيس
* رام الله – فلسطيني علائقن لاءِ قومي آفيس

#### ايشيا ۽ پئسفڪ

پڻ ڏسو: يونيسڪو ايشيا پئسفڪ ورثو ايوارڊ
* الماتي – قازقستان، ڪرغزستان، تاجڪستان ۽ ازبڪستان لاءِ ڪلسٽر آفيس
* اپيا – آسٽريليا، ڪڪ ٻيٽ، فجي، ڪريباتي، مارشل ٻيٽ، مائڪرونيشيا جون وفاقي رياستون، نائورو، نيوزيلينڊ، نيوئي، پلائو، پاپوا نيو گني، ساموا، سولومن ٻيٽ، ٽونگا، توالو، وانواتو ۽ ٽوڪيلاو (شريڪ رڪن) لاءِ ڪلسٽر آفيس
* بئنڪاڪ – ايشيا ۽ پئسفڪ ۾ تعليم لاءِ علائقائي بيورو ۽ ٿائيلينڊ، برما، لائوس، سنگاپور ۽ ويٽنام لاءِ ڪلسٽر آفيس
* بيجنگ – اتر ڪوريا، جاپان، منگوليا، عوامي جمهوريه چين ۽ ڏکڻ ڪوريا لاءِ ڪلسٽر آفيس
* ڍاڪا – بنگلاديش لاءِ قومي آفيس
* هانوئي – ويٽنام لاءِ قومي آفيس
* اسلام آباد – پاڪستان لاءِ قومي آفيس
* جڪارتا – ايشيا ۽ پئسفڪ ۾ سائنسن لاءِ علائقائي بيورو ۽ فلپائن، برونائي، انڊونيشيا، ملائيشيا ۽ اوڀر تيمور لاءِ ڪلسٽر آفيس
* منيلا – فلپائن لاءِ قومي آفيس
* ڪابل – افغانستان لاءِ قومي آفيس
* کٽمنڊو – نيپال لاءِ قومي آفيس
* نئين دهلي – بنگلاديش، ڀوٽان، هندستان، مالديپ ۽ سري لنڪا لاءِ ڪلسٽر آفيس
* فنوم پين – ڪمبوڊيا لاءِ قومي آفيس
* تاشقند – ازبڪستان لاءِ قومي آفيس
* تهران – افغانستان، ايران، پاڪستان ۽ ترڪمانستان لاءِ ڪلسٽر آفيس

#### يورپ ۽ اتر آمريڪا

* برسلز – يورپي اتحاد ۽ برسلز ۾ ان جي ماتحت ادارن لاءِ رابطا آفيس
* جنيوا – جنيوا ۾ گڏيل قومن لاءِ رابطا آفيس
* نيويارڪ شهر – نيويارڪ ۾ گڏيل قومن لاءِ رابطا آفيس
* وينس – يورپ ۾ سائنسن ۽ ثقافت لاءِ علائقائي بيورو

#### لاطيني آمريڪا ۽ ڪيريبين

ڪارونڊيليٽ محل، صدارتي محل – محافظن جي تبديلي سان. ڪوئٽو جو تاريخي مرڪز، ايڪواڊور، آمريڪا کنڊن ۾ سڀ کان وڏن، گهٽ تبديل ٿيل ۽ بهترين محفوظ تاريخي مرڪزن مان هڪ آهي. هي مرڪز، پولينڊ ۾ ڪراڪو جي تاريخي مرڪز سان گڏ، پهريون هو جنهن کي 18 سيپٽمبر 1978ع تي يونيسڪو طرفان عالمي ورثو ماڳ قرار ڏنو ويو.
* برازيليا – برازيل لاءِ قومي آفيس
* گوئٽي مالا شهر – گوئٽي مالا لاءِ قومي آفيس
* هاوانا – لاطيني آمريڪا ۽ ڪيريبين ۾ ثقافت لاءِ علائقائي بيورو ۽ ڪيوبا، ڊومينيڪن جمهوريه، هيٽي ۽ اروبا لاءِ ڪلسٽر آفيس
* ڪنگسٽن – انٽيگوا ۽ باربوڊا، بهاماس، بارباڊوس، بيليز، ڊومينيڪا، گريناڊا، گيانا، جميڪا، سينٽ ڪٽس ۽ نيوس، سينٽ لوشيا، سينٽ ونسينٽ ۽ گريناڊينز، سورينام ۽ ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو سان گڏ برطانوي ورجن ٻيٽ، ڪيمن ٻيٽ، ڪوراسائو ۽ سنٽ مارٽن جي شريڪ رڪن رياستن لاءِ ڪلسٽر آفيس
* ليما – پيرو لاءِ قومي آفيس
* ميڪسيڪو شهر – ميڪسيڪو لاءِ قومي آفيس
* مونٽي ويڊيو – لاطيني آمريڪا ۽ ڪيريبين ۾ سائنسن لاءِ علائقائي بيورو ۽ ارجنٽينا، برازيل، چلي، پيراگوئي ۽ يوراگوئي لاءِ ڪلسٽر آفيس
* پورٽ او پرنس – هيٽي لاءِ قومي آفيس
* ڪوئٽو – بوليويا، ڪولمبيا، ايڪواڊور ۽ وينزويلا لاءِ ڪلسٽر آفيس
* سان خوسيه – ڪوسٽا ريڪا، ايل سلواڊور، گوئٽي مالا، هونڊوراس، ميڪسيڪو، نيڪاراگوا ۽ پاناما لاءِ ڪلسٽر آفيس
* سانتياگو دي چلي – لاطيني آمريڪا ۽ ڪيريبين ۾ تعليم لاءِ علائقائي بيورو ۽ چلي لاءِ قومي آفيس

### ڀائيوار تنظيمون

* ريڊ ڪراس جي بين الاقوامي ڪميٽي
* بلو شيلڊ انٽرنيشنل
* عجائب گهرن جي بين الاقوامي ڪائونسل
* يادگارن ۽ ماڳن بابت بين الاقوامي ڪائونسل
* انساني همدردي واري قانون جو بين الاقوامي ادارو

## تڪرار

### نئون عالمي معلوماتي ۽ رابطي وارو نظام

يونيسڪو ماضيءَ ۾ تڪرارن جو مرڪز رهي آهي، خاص طور تي آمريڪا، برطانيا، سنگاپور ۽ اڳوڻي سوويت اتحاد سان پنهنجي لاڳاپن ۾. 1970ع ۽ 1980ع واري ڏهاڪي دوران، يونيسڪو جي "نئين عالمي معلوماتي ۽ رابطي واري نظام" لاءِ حمايت ۽ ان جي ميڪ برائيڊ رپورٽ، جنهن ميڊيا جي جمهوريت پسندي ۽ معلومات تائين وڌيڪ برابريءَ واري رسائي جو مطالبو ڪيو، انهن ملڪن ۾ پريس جي آزادي کي محدود ڪرڻ جي ڪوششن طور مذمت جو نشانو بڻيا. يونيسڪو کي اولهه تي حملي لاءِ ڪميونسٽن ۽ ٽئين دنيا جي آمرن جو پليٽفارم سمجهيو ويو، جڏهن ته ان جي ابتڙ 1940ع واري ڏهاڪي جي آخر ۽ 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ يو ايس ايس آر طرفان الزام لڳايا ويا هئا. 1984ع ۾، آمريڪا احتجاج طور پنهنجون چندائون روڪي ڇڏيون ۽ تنظيم مان نڪري ويو، جنهن کان پوءِ 1985ع ۾ برطانيا به نڪري ويو. سنگاپور به 1985ع جي آخر ۾ وڌندڙ رڪنيت فيسن جو حوالو ڏيندي نڪري ويو. 1997ع ۾ حڪومت جي تبديليءَ کان پوءِ برطانيا ٻيهر شامل ٿيو. آمريڪا 2003ع ۾ ٻيهر شامل ٿيو، جنهن کان پوءِ سنگاپور 8 آڪٽوبر 2007ع تي ٻيهر شامل ٿيو.

### چين

يونيسڪو تي تنقيد ڪئي وئي آهي ته ان کي عوامي جمهوريه چين طرفان تاريخ جو چيني ڪميونسٽ پارٽي وارو نسخو پيش ڪرڻ ۽ چين ۾ نسلي اقليتن، جهڙوڪ اويغور ۽ تبتي ماڻهن، جي ڪردارن کي گهٽ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو پيو وڃي.

### اسرائيل

اسرائيل کي 1949ع ۾، يونيسڪو جي قيام کان هڪ سال پوءِ، يونيسڪو ۾ داخل ڪيو ويو. اسرائيل ان وقت کان پنهنجي رڪنيت برقرار رکي. 2010ع ۾، اسرائيل الخليل ۾ آباڻي بزرگن جي غار ۽ بيت لحم ۾ راحيل جو مقبرو — ٻئي اولهه ڪناري ۾ — کي قومي ورثي ماڳ قرار ڏنو ۽ بحاليءَ جو ڪم شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جنهن تي اوباما انتظاميه طرفان تنقيد ۽ فلسطينين طرفان احتجاج ٿيو. آڪٽوبر 2010ع ۾، يونيسڪو جي ايگزيڪيوٽو بورڊ انهن ماڳن کي "الحرم الابراهيمي/آباڻي بزرگن جو مقبرو" ۽ "بلال بن رباح مسجد/راحيل جو مقبرو" قرار ڏيڻ لاءِ ووٽ ڏنو ۽ چيو ته اهي "قبضي هيٺ فلسطيني علائقن" جو "لازمي حصو" آهن ۽ اسرائيل جو ڪو به يڪطرفو قدم بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي آهي.
يونيسڪو انهن ماڳن کي "مسلمان، عيسائي ۽ يهودي روايتن جي ماڻهن" لاءِ اهم قرار ڏنو، ۽ اسرائيل تي الزام لڳايو ته اهو انهن ماڳن جي فقط يهودي ڪردار کي نمايان ڪري رهيو آهي.
اسرائيل، پنهنجي طرفان، يونيسڪو تي الزام لڳايو ته اهو "اسرائيل جي قوم کي پنهنجي ورثي کان ڌار" ڪري رهيو آهي، ۽ چيو ته اهو سياسي مقصدن کان متاثر آهي.
مغربي ڀت جي ربي چيو ته راحيل جي مقبري کي اڳ ۾ ڪڏهن به مسلمانن جو مقدس ماڳ قرار نه ڏنو ويو هو. اسرائيل يونيسڪو سان لاڳاپا جزوي طور معطل ڪري ڇڏيا. اسرائيلي نائب پرڏيهي وزير ڊيني ايلون اعلان ڪيو ته اها قرارداد "فلسطيني ڇڪتاڻ وڌائڻ جو حصو" آهي.
زيوولون اورليف، ڪنيسٽ جي تعليم ۽ ثقافت ڪميٽي جي چيئرمين، انهن قراردادن کي يونيسڪو جي مشن کي ڪمزور ڪرڻ جي ڪوشش قرار ڏنو، جيڪو دنيا ڀر ۾ تعاون کي فروغ ڏيندڙ سائنسي ۽ ثقافتي تنظيم آهي.

28 جون 2011ع تي، يونيسڪو جي عالمي ورثو ڪميٽي، اردن جي اصرار تي، يروشلم ۾ حفاظتي سببن جي ڪري مغربي دروازي جي پل کي ڊاهڻ ۽ ٻيهر تعمير ڪرڻ بابت اسرائيل جي فيصلي تي تنقيد ڪئي. اسرائيل چيو ته اردن اسرائيل سان هڪ معاهدو ڪيو هو، جنهن ۾ مقرر ڪيو ويو هو ته موجوده پل کي حفاظتي سببن جي ڪري ڊاهڻ لازمي آهي؛ اردن ان معاهدي کي تڪراري قرار ڏنو، چئي ته اهو رڳو آمريڪي دٻاءَ هيٺ صحيح ڪيو ويو هو. اسرائيل مصر جي اعتراضن سبب يونيسڪو ڪميٽي آڏو پنهنجو موقف به پيش نه ڪري سگهيو.

جنوري 2014ع ۾، ان جي افتتاح کان ڪجهه ڏينهن اڳ، يونيسڪو جي ڊائريڪٽر جنرل، ايرينا بوڪووا، سائمن ويزنٿال مرڪز طرفان تيار ڪيل هڪ نمائش کي "غير معینہ مدت لاءِ ملتوي" ڪري عملي طور منسوخ ڪري ڇڏيو، جنهن جو عنوان هو "ماڻهو، ڪتاب، زمين: يهودي ماڻهن ۽ اسرائيل جي سرزمين جي وچ ۾ 3,500 سالن جو تعلق". هي تقريب پيرس ۾ 21 جنوري کان 30 جنوري تائين هلڻ لاءِ مقرر هئي. بوڪووا اها تقريب ان کان پوءِ منسوخ ڪئي، جڏهن يونيسڪو ۾ عرب رياستن جي نمائندن دليل ڏنو ته ان جي نمائش "امن عمل" کي نقصان پهچائيندي. نمائش جي مصنف، هيبرو يونيورسٽي جي وڊال ساسون بين الاقوامي مرڪز براءِ سام دشمنيءَ جو مطالعو جي پروفيسر رابرٽ وسٽرچ، منسوخي کي "خوفناڪ عمل" سڏيو، ۽ بوڪووا جي فيصلي کي "مڪمل بدنيتيءَ جو من ماني عمل ۽، حقيقت ۾، يهودي ماڻهن ۽ انهن جي تاريخ لاءِ توهين" قرار ڏنو. يونيسڪو ساڳئي سال اندر نمائش کي منسوخ ڪرڻ وارو فيصلو تبديل ڪيو، ۽ اها جلدي مقبول ٿي ۽ وڏي ڪاميابي طور ڏٺي وئي.

1 جنوري 2019ع تي، اسرائيل باضابطه طور يونيسڪو ڇڏي ڏني، آمريڪي نڪرڻ جي پيروي ڪندي، ان تاثر سبب ته تنظيم ۾ مسلسل اسرائيل مخالف تعصب موجود آهي.

#### قبضي هيٺ فلسطين بابت قرارداد

اصل مضمون جي لاءِ ڏسوقبضي هيٺ فلسطين بابت قرارداد
13 آڪٽوبر 2016ع تي، يونيسڪو اوڀر يروشلم بابت هڪ قرارداد منظور ڪئي، جنهن ۾ اسرائيل جي مذمت ڪئي وئي ته اسرائيلي پوليس ۽ سپاهين طرفان "جارحيتون" ڪيون ويون ۽ عبادت جي آزادي ۽ مسلمانن جي پنهنجن مقدس ماڳن تائين رسائي خلاف "غير قانوني قدم" کنيا ويا، جڏهن ته ساڳئي وقت اسرائيل کي قابض طاقت طور به تسليم ڪيو ويو. فلسطيني اڳواڻن ان فيصلي جي آجيان ڪئي. جيتوڻيڪ متن ۾ "يروشلم جي پراڻي شهر ۽ ان جي ڀتين جي ٽن توحيدي مذهبن لاءِ اهميت" کي مڃيو ويو، پر ان يروشلم جي پراڻي شهر ۾ موجود مقدس ٽڪريءَ واري احاطي کي صرف ان جي مسلمان نالي "الحرم الشريف" سان حوالو ڏنو، جيڪو عربي ۾ شريف حرم لاءِ استعمال ٿئي ٿو. جواب ۾، اسرائيل يونيسڪو جي قرارداد جي مذمت ڪئي، ڇاڪاڻ ته ان ۾ "ٽيمپل مائونٽ" يا "هار هبايت" جا لفظ شامل نه ڪيا ويا هئا، ۽ چيو ته اها قرارداد اهم مقدس ماڳ سان يهودين جي لاڳاپن کان انڪار ڪري ٿي. ڪيترن ئي اسرائيلي سياستدانن ۽ سفارتڪارن، جن ۾ بنيامين نتنياهو ۽ آيليت شاڪيد شامل هئا، جي تنقيد کان پوءِ اسرائيل تنظيم سان سڀ لاڳاپا منجمد ڪري ڇڏيا. قرارداد جي مذمت بان ڪي مون ۽ يونيسڪو جي ڊائريڪٽر جنرل ايرينا بوڪووا پڻ ڪئي، جنهن چيو ته يهوديت، اسلام ۽ عيسائيت جا يروشلم سان واضح تاريخي لاڳاپا آهن ۽ "يهودي، عيسائي يا مسلمان روايتن مان ڪنهن به هڪ کان انڪار ڪرڻ، ان کي لڪائڻ يا مٽائڻ، ماڳ جي سالميت کي ڪمزور ڪري ٿو. "مسجد الاقصى [يا] الحرم الشريف" پڻ ٽيمپل مائونٽ آهي، جنهن جي مغربي ڀت يهوديت ۾ سڀ کان مقدس جاءِ آهي." ان کي چيڪ پارليامينٽ پڻ رد ڪيو، جنهن چيو ته قرارداد هڪ نفرت انگيز اسرائيل مخالف جذبي جي عڪاسي ڪري ٿي، ۽ سوين اطالوي يهودين اٽلي جي غيرحاضريءَ تي روم ۾ مظاهرو ڪيو. 26 آڪٽوبر تي، يونيسڪو قرارداد جو نظرثاني ٿيل نسخو منظور ڪيو، جنهن ۾ اسرائيل تي اها به تنقيد ڪئي وئي ته اهو مسلسل "اداري جي ماهرن کي يروشلم جي مقدس ماڳن تائين رسائي ڏيڻ کان انڪار ڪري رهيو آهي ته جيئن انهن جي تحفظ واري حالت جو تعين ڪري سگهجي". اڳوڻي نسخي تي اسرائيلي احتجاج کان پوءِ ٻوليءَ ۾ ڪجهه نرمي باوجود، اسرائيل متن جي مذمت جاري رکي. قرارداد ان ماڳ کي، جنهن کي يهودي ۽ عيسائي ٽيمپل مائونٽ، يا عبراني ۾ هار هبايت چون ٿا، صرف ان جي عربي نالي سان حوالو ڏئي ٿي — هي هڪ اهم معنوي فيصلو هو، جيڪو يونيسڪو جي ايگزيڪيوٽو بورڊ پڻ اختيار ڪيو، جنهن سبب اسرائيل ۽ ان جي اتحادين طرفان مذمت ٿي. آمريڪي سفير ڪرسٽل نڪس هائنز چيو: "هن معاملي کي شڪست ملڻ گهرجي ها. اهي سياسي ۽ هڪ طرفيون قراردادون يونيسڪو جي ساک کي نقصان پهچائي رهيون آهن."

آڪٽوبر 2017ع ۾، آمريڪا ۽ اسرائيل اعلان ڪيو ته اهي تنظيم مان نڪري ويندا، جنهن جو جزوي سبب اسرائيل مخالف تعصب ٻڌايو ويو.

### فلسطين

#### فلسطيني نوجوانن جي رسالي جو تڪرار

فيبروري 2011ع ۾، هڪ فلسطيني نوجوانن جي رسالي ۾ هڪ مضمون شايع ٿيو، جنهن ۾ هڪ نوجوان ڇوڪري پنهنجي چئن مثالي شخصيتن مان هڪ طور ايڊولف هٽلر جو ذڪر ڪيو. ڊسمبر 2011ع ۾، يونيسڪو، جيڪو ان رسالي کي جزوي طور مالي مدد ڏيندو هو، ان مواد جي مذمت ڪئي ۽ پوءِ پنهنجي سهائتا واپس وٺي ڇڏي.

#### غزه جي اسلامي يونيورسٽي جو تڪرار

2012ع ۾، يونيسڪو غزه جي اسلامي يونيورسٽي ۾ فلڪيات، فلڪياتي طبعيات ۽ خلائي سائنسن جي شعبي ۾ هڪ چيئر قائم ڪرڻ جو فيصلو ڪيو، جنهن تڪرار ۽ تنقيد کي جنم ڏنو. اسرائيل 2008ع ۾ ان تعليمي اداري تي بمباري ڪئي هئي، اهو چوندي ته اتي هٿيار تيار ۽ ذخيرو ڪيا وڃن ٿا، ۽ يونيسڪو جي قدم تي تنقيد ڪندي اسرائيل اهو موقف ٻيهر ورجايو.

سربراهه ڪمالين شعث يونيسڪو جو دفاع ڪندي چيو ته "اسلامي يونيورسٽي هڪ خالص علمي يونيورسٽي آهي، جيڪا صرف تعليم ۽ ان جي ترقيءَ ۾ دلچسپي رکي ٿي". يونيسڪو ۾ اسرائيلي سفير نمرود بارڪان حماس سان يونيورسٽي جي لاڳاپن بابت معلومات سان گڏ احتجاجي خط پيش ڪرڻ جو ارادو رکيو، خاص طور تي هن ڳالهه تي ناراض هو ته هي پهرين فلسطيني يونيورسٽي هئي جنهن سان يونيسڪو تعاون لاءِ چونڊيو. هن حماس سان لاڳاپن بابت پنهنجي دعويٰ جي حمايت ۾ ڪڏهن به ڪو ثبوت فراهم نه ڪيو. يهودي تنظيم بني برٿ پڻ ان قدم تي تنقيد ڪئي.

### نانجنگ قتل عام جا دستاويز فهرست ڪرڻ

2015ع ۾، جاپان يونيسڪو جي مالي مدد روڪڻ جي ڌمڪي ڏني، ڇاڪاڻ ته تنظيم پنهنجي "دنيا جي يادگيري" پروگرام جي تازي فهرست ۾ 1937ع واري نانجنگ قتل عام سان لاڳاپيل دستاويز شامل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو هو. آڪٽوبر 2016ع ۾، جاپاني پرڏيهي وزير فوميو ڪشيدا تصديق ڪئي ته جاپان جي 2016ع واري سالياني مالي مدد، جيڪا 4.4 ارب ين هئي، معطل ڪئي وئي آهي، جيتوڻيڪ هن نانجنگ دستاويزن واري تڪرار سان ڪنهن به سڌي لاڳاپي کان انڪار ڪيو.

### آمريڪا ۽ يونيسڪو

آمريڪا 1984ع ۾ يونيسڪو مان نڪري ويو، جنهن لاءِ هن تنظيم جي "انتھائي سياسي بڻيل" نوعيت، آزاد سماج جي بنيادي ادارن، خاص طور تي آزاد مارڪيٽ ۽ آزاد پريس، خلاف ان جي ظاهري "دشمني"، ان جي "بي قابو بجيٽري واڌ"، ۽ ان وقت جي ڊائريڪٽر جنرل، سينيگال جي امادو-مختار ايم بو، جي خراب انتظام جو حوالو ڏنو.

19 سيپٽمبر 1989ع تي، آمريڪي ڪانگريس ميمبر جم ليچ ڪانگريس جي هڪ ذيلي ڪميٽي اڳيان چيو:

> 1984ع ۾ آمريڪا جي يونيسڪو مان نڪرڻ جا سبب چڱيءَ طرح ڄاتل آهن؛ منهنجي راءِ آهي ته اسان انهن ڪجهه ماڻهن جي مطالبن تي، جيڪي يونيسڪو کي انتهاپسند بڻائڻ چاهيندا هئا، ۽ انهن ٻين جي مطالبن تي، جيڪي آمريڪا کي گڏيل قومن جي نظام کي ڪمزور ڪرڻ ۾ اڳواڻي ڪرڻ چاهيندا هئا، ضرورت کان وڌيڪ ردعمل ڏنو. حقيقت اها آهي ته يونيسڪو ڪڏهن به ٺهيل سڀ کان گهٽ خطرناڪ بين الاقوامي ادارن مان هڪ آهي. جيتوڻيڪ يونيسڪو اندر ڪجهه رڪن ملڪن صحافتي خيالن کي اڳتي وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيڪي اولهه جي قدرن جي برخلاف هئا، ۽ اسرائيل تي حملي ۾ مشغول ٿيا، پر يونيسڪو پاڻ ڪڏهن به اهڙا انتهاپسند موقف اختيار نه ڪيا. آمريڪا انهن جنگين ۾، جيڪي اسان وڙهيون، کٽڻ کان پوءِ، نه هارائڻ کان پوءِ، خالي ڪرسي واري سفارتڪاري اختيار ڪئي... نڪري وڃڻ بيوقوفي هئي، ۽ ٻيهر شامل نه ٿيڻ ان کان به وڏي بيوقوفي هوندي.
>
>
>

ليچ نتيجو ڪڍيو ته رڪارڊ مان ظاهر ٿيو ته اسرائيل تي حملا، نئين عالمي معلوماتي نظام جو مطالبو، مالياتي انتظام ۽ هٿيارن جي ڪنٽرول واري پاليسي نڪرڻ جا محرڪ هئا؛ هن چيو ته يونيسڪو ڇڏڻ کان اڳ، بين الاقوامي ائٽمي توانائي ايجنسي مان نڪرڻ لاءِ به هن تي زور وڌو ويو هو. 1 آڪٽوبر 2003ع تي، آمريڪا ٻيهر يونيسڪو ۾ شامل ٿيو.

12 آڪٽوبر 2017ع تي، آمريڪا يونيسڪو کي اطلاع ڏنو ته اهو 31 ڊسمبر 2018ع تي ٻيهر تنظيم مان نڪري ويندو؛ اسرائيل به ان جي پيروي ڪئي. پرڏيهي کاتي "يونيسڪو ۾ وڌندڙ بقايا رقم، تنظيم ۾ بنيادي سڌارن جي ضرورت، ۽ يونيسڪو ۾ جاري اسرائيل مخالف تعصب" جو حوالو ڏنو.
آمريڪا 600 ملين ڊالر کان وڌيڪ واجب الادا چندا ادا نه ڪيا آهن، ڇاڪاڻ ته هن 2011ع ۾ فلسطين جي مڪمل رڪن بڻجڻ کان پوءِ پنهنجا 80 ملين ڊالر ساليانا يونيسڪو چندا ڏيڻ بند ڪري ڇڏيا هئا. 194 رڪن ملڪن مان اسرائيل ۽ آمريڪا انهن 14 ووٽن ۾ شامل هئا، جيڪي رڪنيت جي خلاف پيا هئا. جڏهن آمريڪا 2023ع ۾ اداري ۾ ٻيهر شامل ٿيڻ جو اعلان ڪيو، تڏهن هن سڀ پوئين بقايا ادائيگيون ڪرڻ جو به واعدو ڪيو.

4 فيبروري 2025ع تي، وائيٽ هائوس چيو ته يونيسڪو ۾ آمريڪي رڪنيت جو جائزو ورتو ويندو. 22 جولاءِ تي، ڊونلڊ ٽرمپ فيصلو ڪيو ته آمريڪا 2026ع جي آخر کان لاڳو ٿيندي، ٻيهر يونيسڪو مان نڪري ويندو.

### ڪرد-ترڪ تڪرار

25 مئي 2016ع تي، ترڪ شاعر ۽ انساني حقن جي ڪارڪن ذوالفو ليوانيلي، ترڪي جي واحد يونيسڪو خيرسگالي سفير جي حيثيت تان استعيفيٰ ڏني. هن پنهنجي استعيفيٰ جا مکيه سبب ترڪي ۾ انساني حقن جي صورتحال ۽ ڪرد اڪثريتي ڏکڻ اوڀر ترڪي جي سڀ کان وڏي شهر دياربڪر جي تاريخي سور ضلعي جي تباهي کي قرار ڏنو، جيڪا ترڪ فوج ۽ ڪرد ويڙهاڪن وچ ۾ ويڙهه دوران ٿي. ليوانيلي چيو: "اهڙين ڀڃڪڙين خلاف خاموش رهندي امن بابت واعظ ڪرڻ يونيسڪو جي بنيادي نظرين سان تضاد آهي."

### غير قانوني فن واپار خلاف مهمون

2020ع ۾ يونيسڪو چيو ته ثقافتي ملڪيت جي غير قانوني واپار جو حجم هر سال 10 ارب ڊالرن تائين پهچي ٿو. ساڳئي سال رينڊ آرگنائيزيشن جي هڪ رپورٽ تجويز ڪيو ته اصل مارڪيٽ "هر سال چند سئو ملين ڊالرن کان وڌيڪ وڏي ٿيڻ جو امڪان نه آهي". هڪ ماهر، جنهن کي يونيسڪو 10 ارب واري انگ سان منسوب ڪيو هو، ان کان انڪار ڪندي چيو ته هن کي "ڪا خبر ناهي" ته اهو انگ ڪٿان آيو. فن واپارين خاص طور يونيسڪو جي انگ تي تنقيد ڪئي، ڇاڪاڻ ته اهو سڄي عالمي فن مارڪيٽ جي 15٪ جي برابر هو.

نومبر 2020ع ۾، يونيسڪو جي هڪ اشتهاري مهم جو حصو، جنهن جو مقصد لٽيل نوادرات جي بين الاقوامي اسمگلنگ کي اجاگر ڪرڻ هو، واپس وٺڻو پيو، ڇاڪاڻ ته ان غلط طور تي عجائب گهرن ۾ موجود اهڙن فن پارن جي هڪ سلسلي کي، جن جي ملڪيت جي تاريخ معلوم هئي، تازو لٽيل شيون ظاهر ڪيو، ڄڻ ته اهي خانگي مجموعن ۾ رکيل هجن. اشتهارن دعويٰ ڪئي ته بدھ جو هڪ سر، جيڪو 1930ع کان ميٽروپوليٽن ميوزيم جي مجموعي ۾ آهي، 2001ع ۾ ڪابل ميوزيم مان لٽيو ويو ۽ پوءِ آمريڪي فن مارڪيٽ ۾ اسمگل ڪيو ويو؛ پالميرا جو هڪ تدفيني يادگار، جيڪو ميٽ 1901ع ۾ حاصل ڪيو هو، تازو ئي اسلامي رياست جي ويڙهاڪن پالميرا ميوزيم مان لٽيو ۽ پوءِ يورپي قديم آثارن جي مارڪيٽ ۾ اسمگل ڪيو؛ ۽ ڪوٽ ڊي آئيوري جو هڪ ماسڪ، جنهن جي ملڪيت جي تاريخ ظاهر ڪري ٿي ته اهو 1954ع تائين آمريڪا ۾ موجود هو، 2010–2011ع ۾ هٿياربند جهيڙن دوران لٽيو ويو. ميٽ طرفان شڪايتن کان پوءِ، اهي اشتهار واپس ورتا ويا.

## مصنوعات ۽ خدمتون

* يونيسڊاڪ (UNESDOC) ڊيٽابيس – هن ۾ 1945ع کان شايع ٿيل 146,000 کان وڌيڪ يونيسڪو دستاويزن جو مڪمل متن، گڏوگڏ يونيسڪو لائبريري ۽ ميداني آفيسن ۽ ادارن جي دستاويزي مرڪزن جي مجموعن بابت ميٽاڊيٽا شامل آهي.

### معلوماتي پروسيسنگ جا اوزار

يونيسڪو ڊيٽابيس انتظام (CDS/ISIS [جنهن کي برطانيه جي پوليس سافٽويئر پيڪيج ISIS سان نه ڳنڍيو وڃي]) ۽ ڊيٽا مائننگ/شمارياتي تجزيي (IDAMS) لاءِ ٻه پاڻ ۾ لاڳاپيل سافٽويئر پيڪيج تيار ڪري ٿو، انهن جي سار سنڀال ڪري ٿو، ۽ مفت ۾ ورهائي ٿو.

* CDS/ISIS – معلومات جي ذخيرن ۽ انهن جي واپسي لاءِ هڪ عام مقصد وارو نظام. ان جو ونڊوز نسخو هڪ ڪمپيوٽر تي يا مقامي ايريا نيٽ ورڪ ۾ هلائي سگهجي ٿو. جاوا آءِ ايس آءِ ايس (JavaISIS) ڪلائنٽ/سرور جزا انٽرنيٽ ذريعي ريموٽ ڊيٽابيس انتظام جي سهولت ڏين ٿا ۽ ونڊوز، لينڪس ۽ ميڪنٽاش لاءِ دستياب آهن. ان کان علاوه، GenISIS استعمال ڪندڙن کي CDS/ISIS ڊيٽابيس جي ڳولا لاءِ HTML ويب فارم تيار ڪرڻ جي سهولت ڏئي ٿو. ISIS\_DLL، CDS/ISIS تي ٻڌل ايپليڪيشنن جي ترقي لاءِ هڪ API مهيا ڪري ٿو.

* OpenIDAMS – عددي ڊيٽا جي پروسيسنگ ۽ تجزيي لاءِ هڪ سافٽويئر پيڪيج، جيڪو يونيسڪو طرفان تيار، سنڀاليو ۽ ورهايو وڃي ٿو. اصل پيڪيج ملڪيتي (proprietary) هو، پر يونيسڪو ان کي کليل ذريعو (open source) طور مهيا ڪرڻ لاءِ هڪ منصوبي جي شروعات ڪئي آهي.

* IDIS – CDS/ISIS ۽ IDAMS جي وچ ۾ سڌي ڊيٽا مٽاسٽا لاءِ هڪ اوزار.

## پڻ ڏسو

* علمي نقل و حرڪت جو نيٽ ورڪ
* قومن جي ليگ جا آرڪائيو
* يونيسڪو جي غير مادي ثقافتي ورثي جون فهرستون
* *يونيسڪو ريڪلائننگ فگر 1957–58*، هينري مور جو مجسمو
* يوني ريف
* جسماني تعليم، جسماني سرگرمي ۽ راندين بابت بين الاقوامي چارٽر
* ثقافتي پاليسين ۽ پائيدار ترقي بابت عالمي ڪانفرنس

## حوالا

## وڌيڪ مطالعو

* Finnemore, Martha. 1993. "International Organizations as Teachers of Norms: The United Nations Educational, Scientific, and Cutural [*sic*] Organization and Science Policy." *International Organization* Vol. 47, No. 4 (Autumn, 1993), pp. 565–597

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Official website

سانچو:United Nations
سانچو:ECOSOC
سانچو:UN Charter
سانچو:Supranationalism/World government topics
سانچو:Humanitarian partners of the European Commission