Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# خود اختياري

**خود اختياري** (free will) مختلف ممڪن چونڊن جي وچ ۾ بغير ڏکيائيءَ جي فيصلو ڪرڻ جي صلاحيت يا قابليت آھي.

خود اختياري اخلاقي ذميداري، تعريف، قصور ۽ ٻين فيصلن جي تصورن سان جيڪي رڳو پنھنجي مرضيءَ تي چونڊيل عملن تي لاڳو ٿين ٿا. گڏوگڏ خود اختياري مشوري، قائل ڪرڻ، غور ۽ فڪر ۽ منع ڪرڻ جي تصورن سان بہ لاڳو ٿين ٿا. روايتي طور تي خود اختياري جي تحت ڪيل عملن کي تعريف يا تنقيد جو مستحق سمجهيو ويندو آھي. ڇا خود اختياري وجود رکي ٿي، اھا ڇا آھي، ان جي ھجڻ يا نہ ھجڻ جا ڪھڙا اثر آھن، اھي سڀ سوال فلسفي جي ھلندڙ ڊگهن بحثن جو حصو آھن. ڪجهہ ماڻهو خود اختياري کي ٻاھرين اثرن يا خواھشن جي حدن مان نڪري ڪري پنھنجا ڪم ڪرڻ جي صلاحيت جو نالو ڏين ٿا.
# مادري ٻولي

**مادري ٻولي** (انگريزي:  **Mother tongue** ) (**Native language**) (**First language**) یا نسلي ٻولي، آبائي ٻولي يا پيدائشي ٻولي هڪ انسان جي ان ٻولي کي چيو ويندو آهي جنهن کي هو ننڍپڻ ۾ ماء پيء کان سکي وٺي ۽ ان ٻولي کي بطور پهرين درجي جي ٻولي جي طور تي ڳالهائي۔

آذربائيجان جي شھر نَخچِيوَن ۾ مادري ٻولي وارو يادگار
**مادري ٻولي** کي انگريزي ۾ **مَڌَر ٽَنگ**، **نَيٽِو ٽَنگ**، **فَسٽ لينگئَيج**، **فادر ٽَنگ**، **پَئرَينٽ ٽَنگ** چوندا آهن. اھڙي ٻولي جيڪا ڪو ماڻھو ڄمڻ کان پوء سکي ان کي ان شخص جي مادري زبان سڏيندا آهن ڪن ملڪن ۾ ماڻھو جي پھرين ٻولي جي بدران ماڻھو جي نسلي گروھ جي ٻولي ان جي. مادري زبان سمجھي ويندي آهي جن ٻارن جا والدين ٻہ مختلف ٻوليون ڳالهائيندڙ ھوندا آھن اھڙن ٻارن جي جي مادري زبان ھڪ کان وڌيڪ ھوندي آھي. مادري زبان ماڻھو جي پھرين ٻولي ھوندي آھي جيڪا ان جي ذاتي، سماجي ۽ ثقافتي سڃاڻپ ھوندي آھي 17 نومبر 1999 تي گڏيل قومن جي ثقافتي اداري يونيسڪو پاران 21 فيبروري کي بين الاقوامي مادري ٻولي جو ڏينھن ڪري ملھائڻ جو اعلان ڪيو.

## حوالا
# ليخينسٽائن ۾ تعليم

ليخينسٽائن يونيورسٽي
ليچينسٽائن ۾ تعليمي نظام سوئٽزرلينڊ جي سوئس تعليمي نظام سان ملندڙ جلندڙ آهي.

ليخينسٽائن جي خواندگي جي شرح 100 سيڪڙو آهي.

## حوالا
# لوڪ ادب

**لوڪ ادب** ڪنهن به قوم جي روين کي سمجهڻ لاءِ ان قوم جي ويساهن، عقيدن ۽ طرز زندگي کي سمجهڻ ضروري آهي. ڪلچر جو بنياد به انهن عنصرن تي ٻڌل آهي. ميل جول، لوڪ ڪهاڻيون، راڳ روپ، شعر و شاعري، رسمون رواج ۽ قدر سڀ گڏجي رويا ٺاهن ٿا. ان سان گڏ سماج ۾ ڪي اهڙا ڪردار ۽ شخصيتون به ٿين ٿيون جيڪي پڻ روين تي اثرانداز ٿين ٿيون. ان ڪري سنڌ جي ماڻهن جي روين تي به هتان جي لوڪ ڪهاڻين، لوڪ داستانن جي ڪردارن شاعري ، راڳ ۽ رواج جو اثر نظر اچي ٿو جنهن هيٺ سنڌين جي نفسيات ٺهي آهي. پر اهو به خيال آهي ته لوڪ ادب جي تخليق سماجي روين جي اثر هيٺ ٿي هوندي. ڪنهن ڪنهن تي اثر ڪيو ان بابت مختلف رايا ٿي سگهن ٿا. ان حوالي سان اچو ته پهريان سنڌ جي لوڪ ادب، ان جي ڪردارن جو سنڌي ماڻهن جي روايت ۽ نفسيات تي اثر جو جائزو وٺون.
# پدرشاھي

**پدرشاھي**، سماجڪ تنظيم جو ھڪ قِسم آھي، جنھن ۾ ڪُٽنبَ جو مرد ڀاتي ڪُٽنب جو سربراھ ھوندو آھي. پدرشاھي جو ضد مدرشاھي آھي. جنھن ۾ ماءٌ ڪُٽنب جي سربراھ ھوندي آھي.

## لفظي معنيٰ جو بڻ بڻياد

پدرشاھي جي لفظِي معنٰي پيءُ جي حڪومت يا پيءُ جو حُڪم آھي، جنھن ۾ مرداڻو تسلط ھيٺ خاندان جو سرشتو ھلندو آھي.

## حوالا
# سهمتي

اتفاق راءِ، يڪراءِ، سهمتي، هڪجهڙائي يا ڪنسينسس (Consensus) لاطيني ٻوليءَ جو هڪ اصطلاح آهي، جنهن جي لفظي معنا آهي”گڏ محسوس ڪرڻ“. عام طور حڪومتي سرشتن ۾ چونڊڻ جي آزاديءَ ۽ عام راءِ واري حق جي اڻاٺ سبب فيصلو ڪرڻ جو طريقيڪار اتفاق راءِ سان ڪيو ويندو آهي . اهڙو اتفاق، جنهن تي لاڳاپيل ڌرين کي ڪو وڏو اعتراض نه هجي ۽ ٿورائيءَ جي راءِ کي به فيصلي ۾ شامل ڪيو ويو هُجي. هي عمل ’ڳالهه ٻولهه واري سفارتڪاريءَ‘ ذريعي چڱ مڙسيءَ جي جذبي سان، گڏيل قومن جي ’سمنڊ واري قانون بابت ٿيل ڪنوينشن‘ ۾ باضابطا طور ’جينٽل مين ايگريمينٽ‘ جي ٺهڻ دوران هڪ شِق طور شامل ٿيو. هاڻي اهو طريقو ڪيترن ئي فورمن ۽ ڪانفرنسن ۾ استعمال ٿئي ٿو.’ اتفاق راءِ‘ گڏيل راضپي ۽ گڏيل راضپي لاءِ ٿيندڙ ڪوششن وارين ٻنهي معنائن ۾ استعمال ٿئي ٿو. ان ۾ هر ڌُر جي خواهشن جو ڪو نه ڪو حصو شامل ڪرڻ، فيصلي ۾ سڀني شامل ڌُرين جي راءِ کي جائتو ڪرڻ ، ذاتي/ گروهي مفادن کان مٿائون ٿي گڏيل ڀلائيءَ جي جذبي کي ترجيح ڏيڻ، لاڳاپيل هر ڌُر طرفان پنهنجين صلاحيتن کي ٿيندڙ فيصلي ۾ سيڙائڻ، وڌ کان وڌ ڌُرين کي فيصلي ۾ شامل ڪرڻ لاءِ جاکوڙڻ ۽ اختلافي ڌُرين جي فيصلي جو حصو بڻائڻ وارا نُڪتا شامل هوندا آهن.

## حوالا