# صحافت

دارالسلام، تنزانيا ۾ عمارت جي کرڻ کان پوءِ, فوٽوگرافر ۽ براڊڪاسٽ صحافي, سرڪاري آفيسر جو انٽرويو ڪندي. مارچ 2013ع
صحافت (Journalism) واقعن، حقيقتن ۽ خيالن تي رپورٽن جي پيداوار ۽ ورڇ آهي ۽ اهي ماڻهو جيڪي "ڏينهن جي خبر" ٺاهيندا آهن ۽ سماج کي درستگي ۽ تصديق جي عزم سان آگاهي ڏيندا آهن. لفظ (هڪ اسم) پيشي (پيشه ور يا نه), معلومات گڏ ڪرڻ جا طريقا ۽ ادبي اندازن کي منظم ڪرڻ تي لاڳو ٿئي ٿو.

صحافت جو ڪردار مختلف ملڪن ۾, جيئن پيشي ۽ ان جي حيثيت جي تصورن ۾ مختلف هوندو آهي. ڪجهه قومن ۾ نيوز ميڊيا حڪومت جي ڪنٽرول ۾ آهن ۽ آزادي جي کوٽ آهي. ٻين ۾ نيوز ميڊيا حڪومت جي اثر کان آزاديءَ سان ڪم ڪن ٿا ۽ خانگي ادارن جي طور تي ڪم ڪن ٿا. قانوني فريم ورڪ پڻ, خاص طور تي تقرير جي آزادي, پريس جي آزادي ۽ بدنامي جي حوالي سان مختلف آهن. عالمن گلوبلائيزيشن ۾, عالمي سطح تي باهمي تعلق وڌائڻ ۾ ان جي ڪردار کي اجاگر ڪندي, صحافت جي ڪردار جو پڻ جائزو ورتو آهي.

تازن سالن ۾ انٽرنيٽ ۽ ڊجيٽل ميڊيا جو عروج ان ۾ اهم تبديلي آئي آهي ته ماڻهو, آن لائن ذريعن لاءِ وڌندڙ ترجيح سان ڪيئن معلومات تائين رسائي ۽ استعمال ڪن ٿا. ڪجهه علائقن ۾ هن تبديلي روايتي پرنٽ اخبارن جي گهٽتائي يا غائب ٿيڻ ۾ مدد ڪئي آهي. انٽرنيٽ ۽ اسمارٽ فونز جو وسيع استعمال ان ميڊيا جي منظرنامي کي تبديل ڪري ڇڏيو آهي. 21 صدي جي شروعات کان وٺي سامعين کي روايتي فارميٽ جهڙوڪ اخبارن، رسالن يا ٽيليويزن نيوز جي بدران اي-ريڊرز، موبائل ڊوائيسز ۽ ڊجيٽل پليٽ فارمن ذريعي خبرن تائين رسائي وڌي رهي آهي. نيوز تنظيمون ڊجيٽل مواد کي مانيٽائيز ڪرڻ ۾ جاري چئلينجن کي منهن ۽ پرنٽ ماڊلز کي ترقي پذير استعمال جي نمونن سان ترتيب ڏين ٿيون. نتيجي طور پرنٽ آمدني ڊجيٽل آمدني جي وهڪري جي واڌ جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ تيزي سان گهٽجي وئي آهي.

صحافت (Journalism) ڪنهن به معاملي جي باري ۾ تحقيق ۽ پوء انکي آواز، تصوير يا تحرير جي شڪل ۾ وڏي پيماني تي پڙهندڙن، ناظرين يا سامعين تائين پهچائڻ  جي عمل جو نالو آهي. صحافت جو پيشو ڪرڻ واري کي صحافي چيو ويندو آهي.

تڪنیڪي لحاظ سان صحافت جي شعبي جا ڪافي جزا آهن پر سڀ کان اهم نڪتو جيڪو صحافت سان منسلڪ آهي اهو عوام کي باخبر رکڻ جو آهي. ادارا جيئن حڪومتي ادارن ۽ تجارت جي باري ۾ معلومات فراهم ڪرڻ کان علاوه صحافت ڪنهن به معاشري جي ڪلچر کي به اجاگر ڪندي آهي جنهن ۾ فنون لطيفه، راند ۽ تفريخ جا جزا شامل آهن. صحافت جي شعبي سان منسلڪ ڪمن ۾ ادارت، تصويري صحافت، فيچر ۽ ڊاڪيومينٽري وغيره بنيادي ڪم آهن.

1605ء ۾ ڇپجڻ واري اخبار، *Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien* دنيا ۾ پهرين اخبار شمار ڪئي ويندي آهي. دنيا جي سڀ کان پهرين انگريزي اخبار جيڪا 1702ء کان 1735ء تائين جاري رهي، پهرين مقبول ترين اخبار سمجھي ويندي آهي. صحافت، لفظ صحيفيٰ مان اخذ ٿيل آهي. صحافت ۾ روزمره جي زندگيءَ جا واقعا، حالتون ۽ روزمره جي گهٽنائن کان عوام کي واقف ڪرايو ويندو آھي، عام طور اخبارن ۾ مقامي، ڏيھي ۽ پرڏيھي خبرن ڏيڻ سان گڏوگڏ سفرنامن جون قسطون، ايڊيٽوريل، ڪالم، مختلف ڏڻن تي نڪتل خاص اشاعتون ۽ خاص نمبر وڏو ادبي مواد مھيا ڪيو ويندو آهي.

صحافت جا ٻه قسم آھن ھڪ پرنٽ ميڊيا (Print Media)، ٻيو برقي/اليڪٽرانڪ ميڊيا (Electronic Media). صحافت کي ستن قسمن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. روزاني اخبار، هفتيوار، پندرهن روزه، ادبي رسالا، ڊائجيسٽ، پيش ورانه يا خاص گروهه، ريڊيو ۽ ٽي وي جي صحافت.

جنهن زماني ۾ صحافت، اخبارن تائين محدود هوندي هئي، تڏهن صحافت جو دائرو به اخبار نويسيءَ تائين هوندو هو، پر هاڻي صحافت کي خبرن، تبصرن ۽ تجزين، ڪالمن، مضمونن ۽ فيچرن تائين محدود رکي نٿو سگهجي، يا ان کي عوام۽ حاڪمن جي لاڳاپن ۽ رابطن جي پل واري حيثيت به ڏئي نٿي سگهجي، ڇو ته صحافت هڪ اهڙي ڪردار بنائڻ لاءِ ميدان تي آئي آهي، جيڪو قوم ۽ معاشري ۾ ساڃاهه (قوت تميز) وڌائي. بري ڀلي جي تميز کان پوءِ درست ۽ سڌو رستو وٺڻ آسان ٿئي ٿو ۽ ان تي هلڻ قوم جي ضرورت به بنجي ٿو.

موجوده دؤر برقي صحافت (Electronic Media) جو دور آهي. بيشمار ٽي وي چينل، انٽرنيٽ، موبائيل وغيره صحافتي زندگيءَ کي تيز ڪري ڇڏيو آهي.

جديد دور ۾، صحافت مڪمل طور تي نئون رخ اختيار ڪري چکي  آهي ۽ عوامي راء تي اثرانداز ٿي آهي. عوام جو وڏي پيماني تي اخبارن تي عوام جو وڏي پيماني تي اخبارن تي معلومات جا حاصل  ڪرڻ جي لاء اعتماد صحافت جي ڪاميابي جو دليل آهي. هاڻي اخبارن سان گڏ وڏي پيماني تي عوام تائين رسائي ٽيليويزن، انٽرنيٽ ۽ ريڊيو جي ذريعي به ڪئي وڃي ٿي جنهن جي ڪري دنيا ۾ واقع ٿيڻ وارن واقعن جي باري ۾ معلومات جو حصول انتهائي آسان ٿي ويو آهي.

رپوزتاز (Reportage)

رپوز تاز اصل ۾ فرينچ ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جو انگريزي لفظ ’رپورٽ‘ سان گهرو واسطو آهي. رپورٽ ڪنهن اچانڪ مسئلي جي هو بهو بيان کي چئبو آهي. عام طور رپورٽ روزاني يا هفتيوار اخبار لاءِ لکي ويندي آهي، جنهن ۾ ادبي رس به هوندو آهي. اکين سان ڏٺل واقعي جي دلچسپ نوع ۾قلمبند ٿيل رپورٽ، ”رپوزتاز“ بڻجي ٿي. ليکڪ، رپوزتاز ۾ پنهنجي تصور جو استعمال نٿو ڪري سگهي. رپورتاز ۾ ليکڪ کي ليکڪ ۽ فنڪار جو ٻٽو رول ادا ڪرڻو پوندو آهي. ڪن خاص جلسن، ميلن، ٻوڏن، وچڙندڙ بيمارين ۽ جنگين وقت عوام جي ڏک سک کي ويجهڙائيءَ کان ڏسي، سمجهي ۽ محسوس ڪري رپورتاز جي صورت ۾ جڏهن ليکڪ دل آويز رپورٽ قلمبند ٿو ڪري، تڏهن ئي هو پنهنجي ادبي تخليق ۾ عوام جي صحيح تصوير ٿو پيش ڪري.

## پيداوار

رابرٽ ميڪ چيسني جي مطابق، هڪ جمهوري ملڪ ۾ صحتمند صحافت کي اقتدار ۾ ويٺل ماڻهن جي راءِ فراهم ڪرڻ گهرجي ۽ جيڪي اقتدار ۾ رهڻ چاهين ٿا، انهن ۾ مختلف رايا شامل هجڻ گهرجن ۽ سڀني ماڻهن جي معلوماتي ضرورتن جو خيال رکڻ گهرجي. \* ڪيترائي بحث ان ڳالهه تي مرڪوز آهن ته ڇا صحافت جي اخلاقيات انهن کي مقصد ۽ غير جانبدار هجڻ جي ضرورت آهي. دليلن ۾ اهو حقيقت شامل آهي ته صحافي هڪ خاص سماجي حوالي سان خبرون پيدا ڪن ٿا ۽ ان جي حصي طور، ۽ اهي پيشه ورانه اخلاقيات جي ضابطن جي رهنمائي ڪن ٿا ۽ سڀني جائز نقطن جي نمائندگي ڪرڻ جي پوري ڪوشش ڪن ٿا. اضافي طور تي، موضوع جي پيچيده ۽ رواني داستان کي ڪافي درستگي سان پيش ڪرڻ جي صلاحيت ڪڏهن ڪڏهن موضوعن سان خرچ ڪرڻ لاءِ موجود وقت، ڪهاڻي ٻڌائڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ وچولي جي سهولتن يا پابندين، ۽ ماڻهن جي سڃاڻپ جي ارتقا پذير نوعيت جي ڪري چئلينج ڪئي ويندي آهي. شڪلون: قسم: تاريخ: اخلاقيات ۽ معيار: قانوني حيثيت:

## پڻ ڏسو

* اخبار
* صحافي
* صحافت جي تاريخ
* وڪي نيوز
* تخليقي غير افسانوي صحافت
* معلومات جي آزادي
* صحافت جي لغت
* هالين جا دائرا
* صحافت جي انعامن جي فهرست
* صحافين جي فهرست
* غزه/فلسطين/اسرائيل ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* هندستان ۾ مارجي ويل صحافين جي فهرست
* صحافت جو خاڪو
* تعليمي رسالا
* ڊجيٽل صحافت

## حوالا

## وڌيڪ پڙهڻ

## ٻاهرين لنڪس