Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# فلاحي خرچ

ملازمن ۽ مالڪن پاران فلاحي خرچ
**فلاحي خرچ** (Welfare spending) حڪومتي مدد جو هڪ قسم آهي جنهن جو مقصد اهو يقيني بڻائڻ آهي ته معاشري جا ميمبر پنهنجون بنيادي انساني ضرورتون جهڙوڪ کاڌو ۽ پناهه پوريون ڪري سگهن. **سماجي سيڪيورٽي** (Social security) يا ته فلاح و بهبود (welfare) جو مترادف ٿي سگهي ٿو، يا وري مخصوص طور تي سماجي انشورنس جي پروگرامن ڏانهن اشارو ڪري ٿو جيڪي صرف انهن کي مدد فراهم ڪن ٿا جن اڳ ۾ حصو (contributions) ڏنو هجي (مثال طور پينشن), ان جي برعڪس سماجي امداد جي پروگرامن جي جيڪي صرف ضرورت جي بنياد تي مدد فراهم ڪن ٿا (مثال طور معذوري فائدا).

بين الاقوامي پورهيت تنظيم (ILO) سماجي سيڪيورٽي جي تعريف ۾ پيريءَ جي پينشن، ٻارن جي سار سنڀال جي مدد، طبي علاج، والدين جي موڪل، بيماري جي موڪل، بيروزگاري الائونس، ۽ ڪم دوران لڳندڙ چوٽ جو معاوضو شامل ڪري ٿي. وسيع نموني، فلاح و بهبود ۾ سماجي خدمتون جهڙوڪ تعليم، انفراسٽرڪچر، پيشي ورانه تربيت، ۽ عوامي هائوسنگ پڻ شامل ٿي سگهن ٿا. هڪ فلاحي رياست ۾، رياست معاشري جي صحت، تعليم ۽ فلاح و بهبود جي ذميواري کڻندي آهي.

ڪجهه مورخ ستين صديءَ (634 عيسوي) جي خلافت راشده جي خليفي حضرت عمر جي **زڪوات** جي پاليسيءَ کي عالمي سرڪاري فلاح و بهبود جو ابتدائي مثال سمجهن ٿا. پهرين جديد فلاحي رياست جرمن سلطنت (1871-1918) هئي، جتي بسمارڪ حڪومت 1889ع ۾ سماجي سيڪيورٽي متعارف ڪرائي هئي. انساني حقن جي عالمي پڌرنامي جي آرٽيڪل 22 ۽ 25 ۾ سماجي سيڪيورٽي ۽ مناسب زندگي جي معيار جي حق تي زور ڏنو ويو آهي.

## تاريخ

پڻ ڏسو: فلاحي رياست#تاريخ
غريبن ۾ خيرات ورڇڻ، 1710ع ڌاري جي تصوير
رومي سلطنت ۾، پهرين شهنشاهه آگسٽس انهن شهرين لاءِ مفت اناج جي ورڇ (Cura Annonae) شروع ڪئي هئي جيڪي هر مهيني کاڌو خريد ڪرڻ جي سگهه نه رکندا هئا. سماجي فلاح و بهبود کي شهنشاهه تراجلان (Trajan) وڌيڪ هٿي ڏني.

چين جي سونگ خاندان (960 عيسوي) به ڪيترن ئي فلاحي پروگرامن جي مدد ڪئي هئي، جن ۾ سرڪاري اسپتالون، هارين لاءِ گهٽ وياج تي قرض، سرڪاري يتيم خانا، ۽ غريبن لاءِ مفت دوائون شامل هيون. قديم يوناني شهرن ۾ غريبن ۽ غلامن لاءِ مفت طبي سهولتون موجود هيون.

اسلامي تاريخ ۾ ستين صديءَ ۾ خليفي حضرت عمر زڪوات کي هڪ منظم سماجي سيڪيورٽي ٽيڪس طور لاڳو ڪيو. حڪومتي زڪوات جا فنڊ مختلف گروهن ۾ ورهايا ويندا هئا، جن ۾ غريب ماڻهو ۽ اهي ماڻهو جيڪي سخت قرض ۾ هوندا هئا، شامل هئا. زڪوات جو گڏ ڪرڻ اموي ۽ عباسي خلافتن دوران وڌيو.

اهڙي طرح، يهودي روايت ۾ به **صدقو** (tzedakah) هڪ مذهبي ذميواري آهي. يهودي بائيبل جي احڪامن موجب غريبن کي فصل جي ڪنڊن مان اناج گڏ ڪرڻ جي اجازت ڏني ويندي هئي ته جيئن انهن جي گذر سفر جو انتظام ٿي سگهي.

يورپ ۾، 1889ع ۾ جرمنيءَ ۾ اوٽو وان بسمارڪ پهريون ڀيرو پورهيت طبقي لاءِ بيمه ۽ پينشن جو نظام متعارف ڪرايو، جنهن کي جديد سماجي سيڪيورٽي جو بنياد سمجهيو وڃي ٿو.

## حوالا

حوالي جي چڪ: "lower-alpha" نالي جي حوالن جي لاءِ ٽيگ `<ref>` آهن، پر لاڳاپيل ٽيگ `<references group="lower-alpha"/>` نہ مليو
# تطوع

**تطوع**  (Volunteerily) اھو فعل جيڪو فرض ۽ واجب نہ ھجي بلڪہ ماڻھو پنھنجي دل جي خوشي سان ثواب جي خاطر ڪري. ان جي ڪرڻ جو ثواب آھي ۽ نہ ڪرڻ ۾ ڪو گناھ ڪانھي. تطوع کي مستحب، مندوب ۽ نفل بہ چوندا آهن.

## حوالا
# ڪاروبار

عوامي منڊي ۾ ننڍو ڪاروبار هلائيندڙ
**ڪاروبار** (Business) ڪنهن جي گذر بسر جو عمل يا شيون، جهڙوڪ سامان (Goods) ۽ خدمتون (Services) پيدا ڪرڻ يا خريد ڪرڻ ۽ وڪڻڻ سان پئسا ڪمائڻ جو عمل آهي. اهو پڻ "ڪا به سرگرمي يا ادارو آهي جيڪو منافعي لاءِ آيو آهي."

*هڪ ڪاروباري ادارو، سواءِ محدود ذميواري ڪمپني (Limited Company) جي، ضروري طور تي مالڪ کان ڳنڍيل ناهي ۽ سرمائي ڪار مالڪ کي انهن قرضن لاءِ ذميوار رکي سگهن ٿا جيڪو هو ڪاروبار لاء هنن کان حاصل ڪيو آهي. عام ڪاروبار لاءِ ٽيڪس جو نظام ڪارپوريٽ ڪاروبار (corporate Business) کان مختلف آهي. هڪ عام ڪاروباري ڍانچي تي ڪارپوريٽ ٽيڪس جي شرح لاڳو نٿي ٿئي ۽ مالڪ تي ذاتي طور تي ڪاروبار مان سڀني آمدني تي ٽيڪس لاڳو ڪيو ويندو آهي.*

*ڪاروبار ۽ ڪمپني (جهڙوڪ ڪارپوريشن يا ڪوآپريٽو) جي اصطلاح جي وچ ۾، قانوني ۽ سرڪاري آفيسن ۾، هڪ فرق ڪيو ويو آهي. عام طور تي، اصطلاح هڪ ٻئي سان مٽائي استعمال ڪئي وينديون آهن.*

*ڪارپوريشنون واحد مالڪن ۽ ڀائيوارين (partnerships) کان الڳ آهن. ڪارپوريشنون انهن جي حصيدارن کان الڳ ۽ منفرد قانوني ادارا آهن، جيئن ته اهي پنهنجن مالڪن ۽ ميمبرن لاءِ محدود ذميواري فراهم ڪن ٿيون. ڪارپوريشنون ڪارپوريٽ ٽيڪس جي شرحن جي تابع آهن. ڪارپوريشنون وڌيڪ پيچيده ۽ قائم ڪرڻ لاءِ مهانگي، قومي يا رياستي سيڪيورٽيز ڪميشن يا ڪمپني رجسٽرن کي ٽه ماهي يا سالياني مالي معلومات جي لازمي رپورٽنگ سان گڏ آهن. پر مالڪن ۽ شيئر هولڊرز لاءِ وڌيڪ تحفظ ۽ فائدا پيش ڪن ٿيون.*

*اها فرد جيڪا سرڪاري ايجنسي (عوامي شعبي) لاءِ يا مشن تي هلندڙ خيراتي اداري (غير منافع بخش شعبي) لاءِ ڪم نه ڪري رهيا آهن، تقريبن هميشه خانگي شعبي ۾ ڪم ڪري رهيا آهن. مطلب ته اهي هڪ ڪاروبار (رسمي يا غير رسمي) پاران ملازم آهن، جن جو بنيادي مقصد، لاگت کان مٿي اقتصادي قدر جي تخليق ۽ قبضي جي ذريعي، منافعو پيدا ڪرڻ آهي. تقريبن سڀني ملڪن ۾، گهڻا فرد، عوامي شعبي جي ملازمن جي اقليتي سيڪڙو جي بنياد تي، ڪل افرادي قوت جي نسبت، ڪاروبار طرفان ملازم آهن.*

*ڌنڌو يا* *بزنس* انسان جي زندگي ۽ معاشري جو سفر جنهن دور کان شروع ٿيو آهي، اهو محدود ضرورتن جو دور هيو، جنهن ۾ شايد غذا جي ضرورت ئي هڪ وڏي ضرورت هئي، ڇو ته ماڻهن جي رهڻ لاء جبل ۽ ميداني علائقا هوندا هئا ۽ ڪپڙي جي تي جانورن جو کلون ڪم ۾ اينديون هيون. غذا جي لاءِ ماڻهو زمينن تي پوکيل فصل مان اناج ۽ ميوو حاصل ڪري پنهنجي زندگي گذاريندا هئا.

 ڪاروبار ھڪ وسيع اصطلاح آهي جنھن م جملي سموريون پيداواري سرگرميون شامل ٿين ٿيون. ھر اھا سرگرمي جيڪا پيداوار، شين جي ھڪ جاء کان ٻي جاءِ تي منتقلي، ويمو، يا شين جي مارڪيٽ ۾ وڪري يا واپار جي متعلق ھر سرگرمي يا ڪامرس سڀ ڪاروبار جو حصو آهن. ان ۾ کاڻيون کوٽڻ جو ڪم، تعميرات، ماھيگيري به ڪاروبار جو حصو آھن.

## ڪاروبار جي تعريف

ڪاروبار ان سڀني سرگرمين ۽ فعلن جو نالو آهي، جنهن جو لاڳاپو شين جي پيداوار، انهن جي وٺڻ، وڪڻڻ ۽ ان جي اهڙي ورهاست جنهن سان نه صرف فائدو ٿي بلڪي معاشري جو فائدو بہ ٿئي.

## ڪاروبار جي اهميت

ڪاروبار نه رڳو روزگار جا موقعا پيدا ڪري ٿو پر اهو انسان جي معاشري جي ترقي ۽ خوشحالي ۾ هڪ وڏو ڪردار ادا ڪري ٿو. ڪاروبار معاشري ۾ تعليم ۽ ترغيب جو سبب پڻ بڻجي ٿو، جنهن سان ملڪ جون معاشي ۽ دفاعي حالتون به سڌرن ٿيون.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
# آمريڪي علامتي ٻولي

**اَي ايس ايل** يا **آمريڪي علامتي ٻولي** (American Sign Language) مشھور اشارن جي زبان آهي. ھن کي مختصر طور تي **اَي ايس ايل** سڏيو وڃي ٿو. گونگا ۽ ٻوڙا انسان، جيڪي ٻُڌي ۽ ڳالھائي نٿا سگهن، اهي هن اشارن جي ٻوليءَ کي هڪٻئي سان رابطي (ڪميونيڪيشن) جي لاءِ استعمال ڪن ٿا. اَي ايس ايل يا آمريڪن سائن لينگويج، نارٿ آمريڪا (آمريڪا، ڪئناڊا ۽ ميڪسيڪو) ۾ ڊيف ڪميونٽيءَ لاءِ رابطي جو اهم ذريعو آهي. هر ملڪ ۾ ثقافتي سببن جي ڪري مختلف اشارن جو زبانون (سائن لينگويجز) ٺھيل آهن، جنھن ڪري مختلف ملڪن ۾ مختلف لفظن جا هڪ ٻئي کان جدا اشارا هجڻ سبب، هڪ ملڪَ جي گونگي ٻوڙي انسان کي ٻئي ملڪ جي گونگي ٻوڙي انسان جي اشارن جي ٻولي سمجهڻ ۾ ڏکيائي پيش اچي رهي هئي. پر هاڻي انٽرنيٽ اچڻ کانپوءِ فيس بُڪ، اسڪائيپ ، واٽس ايپ ۽ سائبر اسپيس تي ٻيون تمام گهڻيون سھولتون حاصل ٿيڻ کانپوءِ اَي ايس ايل تائين سڄي دنيا جي ڊيف ڪميونٽي جي پھچ ڊيف ڪميونٽي (Deaf Community) جي عالمي اشارن جي زبان طور اُڀري رهي آهي. اَي ايس ايل سکڻ ۾ ڏاڍي سولي آهي ۽ ڊيف ڪميونٽيءَ جي ڏاڍي مقبول زبان آهي.

## حوالا
# سيڪيولرازم

**سيڪيولر ازم, سيڪيولرزم** (انگريزي ٻولي: secularism) مان مراد اها آهي ته مختلف، مذهبن، ڌرمن، عقيدن، فرقن ۽ مسلڪن جا ماڻهو ڪنهن به سماج ۾ امن، شانتي ۽ ڀائيچاري سان تڏهن ئي رهي سگهن ٿا.
سيڪيولرزم هڪ اهڙو نظام جنهن ۾ هر مذهب جي ماڻهن لاءِ بنا مت ڀيد جي قبوليت ۽ رواداري هجي ۽ ڪنهن به مذهب کي ٻئي تي فوقيت جو تصور نه هجي. اهڙي رياست جتي مذهب سياست (رياست) کان جدا هجي ۽ رياست جي رٿا بنديءَ تي مذهب جو سڌو سنئون دخل نه هجي . سيڪولر رياست جو ڪو به سرڪاري مذهب نه هوندو آهي . ان جي آئين موجب سمورن مذهبن کي برابريءَ جو درجو حاصل هوندو آهي۽ ڪنهن خاص مذهب جي مڃڻ وارن سان ترجيحي يا امتيازي سلوڪ نه ڪيو ويندو آهي . سيڪولر رياست جو مقصد مختلف مذهبن ۾ تڪرار کي ختم ڪرڻ ۽ سندن مڃيندڙن ۾ يڪجهتي پيدا ڪرڻ هوندو آهي. .

سيڪيولرزم هڪ سياسي نظريو آهي، جيڪو مذهب، ڌرم، عقيدي ۽ رياست جي علحدگي کي اهميت ڏئي ٿو. ان جو مقصد اهو آهي ته حڪومت يا رياست ڪنهن به مذهبي عقيدي کي فروغ نه ڏي، ۽ مذهبي ادارن کي سرڪاري پاليسين ۾ دخل اندازي کان روڪڻ کي يقيني بڻائي. سيڪيولرزم جو مقصد اهو ناهي ته مذهب کي مڪمل طور تي ختم ڪيو وڃي، بلڪي اهو يقيني بڻائڻ آهي ته هر شهري کي پنهنجي عقيدي جي پيروي ڪرڻ جو مڪمل حق حاصل آهي، ۽ ان بنياد تي ڪنهن سان به تعصب نه ڪيو وڃي. سيڪيولر نظام ۾، حڪومت ۽ مذهب هڪٻئي کان آزاد هوندا آهن، ۽ هر ماڻهو پنهنجي عقيدن جي مطابق زندگي گذارڻ ۾ آزاد هوندو آهي. ان جو مقصد سماج ۾ برابري ۽ انصاف کي فروغ ڏيڻ آهي، جتي هر فرد کي پنهنجي مذهبي ۽ غير مذهبي شناختن جي مطابق برابر موقعا ملن. مطلب ته سيڪيولرزم نه مذھب آهي، نه ئي ڪنهن مذھب جي خلاف آهي، بس ايترو ته سياست ۽ رياست ۾ مذھب جي مداخلت نه ھجي، هر شهري کي برابر جا حق هجن.

جڏهن مذهبن، ڌرمن، عقيدن، فرقن، ۽ مسلڪن کي ذاتي ۽ شخصي قرار ڏنو وڃي ۽ هر هڪ کي پنهنجي عقيدي ۽ مذهب جي مطابق هلڻ جي آزادي هجي. پر اها آزادي نه هجي ته اهو پنهنجا عقيدا، ريتون ۽ رسمون ٻين تي مڙهي. باقي ٻيا رياستي، حڪومتي، سماجي، سياسي، قانوني، معاملا زندگي ۽ زماني جي گهرجن مطابق گذاريا وڃن.
سيڪيولر ازم جو مطلب آهي، هر انسان جي هڪجيتري عزت بنا ڪنهن مذهب، ڌرم، عقيدي، فرقي، رنگ، نسل، قوميت، ٻولي، صنف، جنسي ورتاءَ ۽ بنا ڪنهن سياسي راءِ جي فرق جي عزت ۽ احترام، آزادي ۽ تحفظ ڏيڻ آهي.

سيڪيولرازم جو سادو ۽ سولو مطلب اھو آھي ته ھڪ اھڙو سماجي ۽ سياسي ورتاءُ، جنھن ۾ اھو مڃيو وڃي ته، عقيدي يا مذھب جو لاڳاپو ڪنھن به انسان جي پنھنجي ذات سان آھي، يعني اھو ان جو ذاتي معامرو آھي ۽ ان ۾ ڪنھن ٻئي کي اعتراض يا مداخلت ڪرڻ جو حق ڪونھي. ان کانسواءِ رياست، قانون ۽ سماج کي به ڪنھن جي ذاتي مذھب ۽ عقيدي ۾ مداخلت جو حق ناھي ھوندو ۽ نه ئي عقيدي ۽ مذھب جي بنياد تي ان سان ٻين کان ڪو الڳ سلوڪ ڪيو ويندو آھي. نه رڳو اھو پر سيڪيولرازم جو مطلب ”لادينت“ بلڪل به ناھي پر سيڪيولرازم جو مطلب ھر ڪنھن جي عقيدي ۽ مذھب جو احترام آھي. ”تنھنجو ڌرم تو لاءِ ۽ منھنجو دين منھنجي لاءِ“ ئي اصل ۾ سيڪيولرازم جو صحيح ۽ ٺيڪ ترجمو آھي.

ڪجھ ڏھاڪا پھرين تائين به سنڌ ۾ اھا روايت عام هئي ته سنڌي عورتون توڻي مرد خير جي دعا گھرندا ھيا ۽ ”چوندا ھيا ته ”ھندو مسلمان جو خيرـ “، ”پکي پکڻ جو خير.“، “سڀني جي گھرن جو خير.“ جھڙيون دعائون گُھرندا هئا، اھا ھئي سنڌ جي رواداري ۽ سيڪيولرزم.

## حوالا
# احديت

The circled dot was used by the Pythagoreans and later Greeks to represent the first metaphysical being, the Monad or The Absolute.
**واحديت** يا **مونزم** (Monism) اهڙو نظريو، جنھن مطابق ڪائنات هڪ جوهر مان وجود ۾ آئي آهي. جديد دور ۾ هن نقطي نظر جا ڪيترائي حامي آهن. ان نظرئي جي مڃيندڙن کي واحديت پسند (Monist) چيو ويندو آهي.

A diagram with neutral monism compared to Cartesian dualism, physicalism and idealism.
## حوالا