# ابلاغ عامه جا ذريعا

A member of staff at the International Printing Museum
**ابلاغ عامه جا ذريعا** (Mass media) يا **ماس ميڊيا** مان مراد ابلاغ عامه جا اهي روپ آهن جيڪا ربطيات جي ذريعي وسيع پيماني تي ماڻهن کي اطلاع، ڄاڻ ۽ معلومات پهتائن ٿا آهن. ان ۾ نشرياتي ادارا، اسٽريمنگ ميڊيا، پرنٽ ميڊيا، سوشل ميڊيا، انٽرنيٽ، ڊجيٽل ميڊيا، اشتهار ۽ مارڪيٽنگ جا پروگرام شامل آهن.

ماس ميڊيا ۾ خبرون، وڪالت، تفريح، ۽ عوامي خدمت جا اعلان شامل آهن. هي شعبو، صحافت، مارڪيٽنگ، ٽيڪنالاجي، فن، پروپئگنڊا ۽ سماجي لاڳاپن سان گهرو تعلق رکي ٿو. ابلاغ عامه جا ادارا اڪثر ڪري وڏي ميڊيا ڪانگلومريٽس (Media conglomerates) جي ڪنٽرول ۾ هوندا آهن.

## تعريف

20 صدي عيسويءَ جي آخر تائين، ماس ميڊيا کي اٺن وڏن صنعتن ۾ ورهايو ويندو هو: ڪتاب، انٽرنيٽ، رسالا، فلمون، اخبارون، ريڊيو، رڪارڊنگس، ۽ ٽيليويزن. 21 صدي جي شروعات ۾ "ست ماس ميڊيا" جي درجي بندي ڪئي وئي:

1. پرنٽ (ڪتاب، اخبارون، رسالا وغيره) – 15 صدي جي آخر کان
2. رڪارڊنگس (گراموفون رڪارڊ، ڪيسٽون، سي ڊي وغيره) – 19 صدي جي آخر کان
3. سينما – لڳ ڀڳ 1900ع
4. ريڊيو – لڳ ڀڳ 1910ع
5. ٽيليويزن – لڳ ڀڳ 1950ع
6. انٽرنيٽ – لڳ ڀڳ 1990ع
7. موبائيل فون – لڳ ڀڳ 2000ع

انٽرنيٽ ۽ موبائيل فون کي گڏيل طور تي **ڊجيٽل ميڊيا** چيو ويندو آهي.

### خاصيتون

ڪيمبرج يونيورسٽي جي سماجيات جي ماهر جان ٿامپسن ماس ڪميونيڪيشن جون پنج خاصيتون بيان ڪيون آهن:

1. پيداوار ۽ ورڇ جا فني ۽ ادارتي طريقا.
2. علامتي صورتن جي تجارتي حيثيت.
3. معلومات جي پيداوار ۽ وصولي جي وچ ۾ فرق.
4. وقت ۽ جڳهه جي لحاظ کان پري ويٺل ماڻهن تائين پهچ.
5. معلومات جي ورڇ (هڪ کان گهڻن تائين).

## تاريخ

پڻ ڏسو: ڪتابن جي تاريخ, اخبارن جي تاريخ, ۽ صحافت جي تاريخ
1520ع جي هڪ ڪاٺ جي پرنٽنگ پريس جو چٽيل منظر
دنيا جو پهريون تاريخي ڪتاب "ڊائمنڊ سترا" 868ع ۾ چين ۾ ڇپيو ويو هو. پر يورپ ۾ يوهانس گوٽنبرگ جي پرنٽنگ پريس جي ايجاد (1453ع) ماس ميڊيا ۾ انقلاب آندو. هن پهرين بائيبل ڇپي، جنهن سان ڪتابن جي وڏي پيماني تي پيداوار ممڪن ٿي.

1920ع جي ڏهاڪي ۾ "دي ميڊيا" (The Media) جو اصطلاح استعمال ٿيڻ لڳو. ٻي عالمي جنگ کان پوءِ ريڊيو ۽ ٽيليويزن جي اچڻ سان ماس ميڊيا جي دائري ۾ وسعت آئي. اڄڪلهه انٽرنيٽ سڀ کان مقبول ماس ميڊيم بڻجي چڪو آهي.

### ضم ٿيڻ ۽ خريداريون (M&A)

1985ع ۽ 2018ع جي وچ ۾، ميڊيا جي صنعت ۾ اٽڪل 76,720 ڊيلز (معاهدا) ڪيا ويا، جن جي ڪل ماليت 5,634 ارب آمريڪي ڊالر آهي. آمريڪا هن شعبي ۾ سڀ کان اڳڀرو آهي. تاريخ جي سڀ کان وڏي ڊيل AOL پاران ٽائيم وارنر جي خريداري هئي، جيڪا 164,746 ملين ڊالرن ۾ ٿي هئي.

## قسمون

### ابلاغ عامه جا نشرياتي ذريعا

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسوريڊيو**۽** ٽيليويزن
1920ع جي ڏهاڪي ۾ هڪ خاندان جا ميمبر هڪ ڪرسٽل ريڊيو جي چوڌاري جمع آهن
براڊڪاسٽ ميڊيا ۾ ريڊيو ۽ ٽيليويزن جا پروگرام شامل آهن. ٽيليويزن ۾ ڪيبل ٽيليويزن، جنهن کي ڪيبل ڪنورٽر باڪس جي ضرورت ٿي سگهي ٿي ۽ عام طور تي سبسڪرپشن تي ٻڌل چينل ۽ هر ڏيک تي ادائيگي جون خدمتون شامل آهن. ڊجيٽل ريڊيو ۽ ڊجيٽل ٽيليويزن ملٽي پلڪس پروگرامنگ پڻ منتقل ڪري سگھن ٿا. ڪيترن ئي چينلن کي هڪ مجموعي ۾ جمع ڪيو ويندو آهي. نشرياتي ضابطا، پروگرام ۽ اصطلاحون، تحقيق جي آزاد شعبن طور اڀري آيا آهن. جڏهن براڊڪاسٽنگ انٽرنيٽ ذريعي ڪئي ويندي آهي، اصطلاح، "ويب ڪاسٽنگ" اڪثر استعمال ڪئي ويندي آهي. 2004ع ۾، هڪ نئون رجحان پيدا ٿيو جڏهن "پوڊڪاسٽنگ" پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيتريون ئي ٽيڪنالاجيون گڏ ڪيون ويون.

### فلم

اصل مضمون جي لاءِ ڏسوفلم
اصطلاح 'فلم' موشن تصويرن، انهي سان گڏ عام طور تي فيلڊ کي انفرادي منصوبن جي طور تي شامل ڪري ٿي. اصطلاح، "فلم" فوٽوگرافڪ فلم، جنهن کي فلم اسٽاڪ پڻ سڏيو ويندو آهي، تاريخي طور تي متحرڪ تصويرن کي رڪارڊ ڪرڻ ۽ ڏيکارڻ لاءِ بنيادي ذريعو، مان آئي آهي. فلم لاءِ ڪيتريون ئي ٻيون اصطلاحون موجود آهن، جهڙوڪ موشن پڪچر يا صرف پڪچر، سلور اسڪرين، سينيما، فلڪس ۽ عام طور تي، مووي سڏيو ويندو آهي.

فلمون ماڻهن ۽ شين کي ڪئميرا سان رڪارڊ ڪندي تيار ڪيون وينديون آهن، يا انهن کي ڪمپيوٽر تي اينيميشن ٽيڪنڪ يا خاص اثرات استعمال ڪندي ٺاهيو ويندو آهي. فلمون تصويرن جي انفرادي فريمن جي هڪ سلسلي تي مشتمل هونديون آهن، پر جڏهن اهي تصويرون تيزيءَ سان تسلسل سان ڏيکاريون وينديون آهن، حرڪت جو هڪ اثر پيدا ٿيندو آهي. فريمن جي وچ ۾ ٽمٽار هڪ اثر جي ڪري نظر نه ايندي آهي جنهن کي نظر جي تسلسل طور سڃاتو وڃي ٿو. جنهن جي ذريعي اک، ذريعو هٽائڻ کان پوءِ، هڪ سيڪنڊ جي هڪ حصي لاءِ بصري تصوير برقرار رکي ٿي.هڪ نفسياتي اثر جيڪو "بيٽا حرڪت" جي طور تي سڃاتو وڃي ٿو، پڻ لاڳاپيل آهي جيڪو حرڪت جي تصور جو سبب بڻجندو آهي.

### وڊيو گيمز

اصل مضمون جي لاءِ ڏسووڊيو گيم
Shopping carts for children fitted with gaming computers
A video game is a computer-controlled game in which a video display, such as a monitor or television set, is the primary feedback device. There must also be some sort of input device, usually in the form of button/joystick combinations, a keyboard and mouse combination, a controller, or a player's motion.

### Audio recording and reproduction

Sound recording and reproduction is the electrical or mechanical re-creation or amplification of sound, often as music. This involves the use of audio equipment such as microphones, recording devices and loudspeakers. From early beginnings, with the invention of the phonograph using purely mechanical techniques, the field has advanced with the invention of electrical recording, the mass production of the 78 record, the magnetic wire recorder followed by the tape recorder, and the vinyl LP record. The invention of the compact cassette in the 1960s, followed by Sony's Walkman, gave a major boost to the mass distribution of music recordings, and the invention of digital recording and the compact disc in 1983 brought massive improvements in ruggedness and quality.

### Internet media

پڻ ڏسو: Digital media ۽ New media
The Internet is a more interactive medium of mass media, and can be briefly described as "a network of networks". Specifically, it is the worldwide, publicly accessible network of interconnected computer networks that transmit data by packet switching using the standard Internet Protocol (IP). It consists of millions of smaller domestic, academic, business and governmental networks, which together carry various information and services, such as email, online chat, file transfer, and the interlinked web pages and other documents of the World Wide Web.

The Internet is the system of interconnected *computer networks*, linked by copper wires, fibre-optic cables, and wireless connections, while the Web is the contents of the internet linked by hyperlinks and URLs. The World Wide Web is accessible through the Internet, along with many other services including e-mail, file sharing and others described below.

Toward the end of the 20th century, the advent of the World Wide Web marked the first era in which most individuals could have a means of exposure on a scale comparable to that of mass media. Forms of internet media include blogs, microblogs, RSS feeds, and podcasts.

### Mobile

اصل مضمون جي لاءِ ڏسوMobile media
Mobile phones were introduced in Japan in 1979 but became a mass media only in 1998 when the first downloadable ringing tones were introduced in Finland. Soon most forms of media content were introduced on mobile phones, tablets and other portable device. Similar to the internet, mobile is also an interactive media.

### Print media

پڻ ڏسو: Publishing#Industry sub-divisions ۽ Printing
#### Magazine

اصل مضمون جي لاءِ ڏسوMagazine
Actress Mervat Amin on the cover for Al-Mawwid magazine, June 1972
A magazine is a periodical publication containing a variety of articles, generally financed by advertising or purchase by readers. Magazines are typically published weekly, biweekly, monthly, bimonthly or quarterly, with a date on the cover that is in advance of the date it is actually published. They are often printed in colour on coated paper, and are bound with a soft cover.

#### اخبار

اصل مضمون جي لاءِ ڏسواخبار
واشنگٽن ڊي سي ۾ "نيوزيم" ۾ هڪ پينل جيڪو 9/11 کان پوءِ جي ڏينهن جون اخبارن جون سرخيون ڏيکاري ٿو.
اخبار هڪ اشاعت آهي جنهن ۾ خبرون، معلومات ۽ اشتهار شامل آهن. اها عام طور تي گهٽ قيمت واري ڪاغذ تي ڇپيل ھوندا آھن، جنهن کي "نيوز پرنٽ" سڏيو ويندو آهي. اهو عام يا خاص دلچسپي جو ٿي سگهي ٿو ۽ اهو عام طور تي سيريل طور تي، گهڻو ڪري روزانو يا هفتيوار شايع ٿيندو آهي. اخبارن جو مکيه ڪم عوام کي اهم واقعن کان آگاهي ڏيڻ آهي.اخبار سال 1450ع جي آس پاس جوهان گٽنبرگ پاران پرنٽنگ پريس جي ايجاد ۽ پکيڙ کان پوءِ پيدا ٿيون. پهريون اخبار جرمن ٻولي جو "ريليشن ايلر فرنيمين" ("Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien) هيو، جيڪو پهريون ڀيرو سال 1605ع ۾ شايع ٿيو. انٽرنيٽ تي ٻڌل نيوز ميڊيا جي وڌندڙ پکيڙ، جڏهن ته اخبارن کي معلومات ۽ راءِ جي متبادل ذريعن طور چئلينج ڪيو آهي، پڻ ماس ميڊيا ادارن کي نئين سامعين تائين پهچڻ لاءِ هڪ نئون پليٽ فارم فراهم ڪيو آهي. جيئن ته ايڪويهين صدي ۾ تقريبن سڀني علائقن ۾ اخبارن جي اشاعت گهٽجي وئي آهي.

### آئوٽ ڊور ميڊيا

سال 2019ع ۾ هالينڊ ۾ هڪ بل بورڊ تي سياسي اشتهار
* آئوٽ ڊور ميڊيا ماس ميڊيا جو هڪ روپ آهي، جنهن ۾ بل بورڊ، نشانيون، پلي ڪارڊ، فلائنگ بل بورڊ، بلمپ، اسڪائي رائٽنگ ۽ اگمينٽيڊ ريئلٽي اشتهار شامل آهن. ڪيترائي ڪمرشل اشتهار ڏيندڙ ماس ميڊيا جي هن شڪل کي استعمال ڪندا آهن، جڏهن راندين جي اسٽيڊيم ۾ اشتهار ڏيندا آهن.

## سماجي اثر ۽ سماجيات

اصل مضمون جي لاءِ ڏسوماس ميڊيا جا اثر
ماس ميڊيا عوامي راءِ کي شڪل ڏيڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي. ان جا ٽي وڏا اثر سڃاتا وڃن ٿا:

1. **ڄاڻ جو تفاوت** (The Knowledge Gap): معلومات تائين پهچ جي بنياد تي سماج ۾ علم جو فرق پيدا ٿيڻ.
2. **ايجنڊا سيٽنگ** (Agenda Setting): ميڊيا اهو طئي ڪري ٿي ته عوام ڪهڙن مسئلن بابت سوچي.
3. **تصورن جي پرورش** (Cultivation of Perceptions): مسلسل ميڊيا ڏسڻ سان ماڻهن جي حقيقت بابت سوچ تبديل ٿيڻ.

ماس ميڊيا جديد ثقافت کي ترتيب ڏئي ٿي ۽ سياسي تحريڪن، احتجاجن ۽ سماجي تبديلين ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي.

### نسل پرستي ۽ اسٽيريئو ٽائپنگ

ماس ميڊيا اڪثر ڪري ڪنهن خاص گروھ بابت مخصوص تصورات (اسٽيريئو ٽائپ) کي هٿي ڏئي سگهي ٿي. مثال طور، آمريڪي ميڊيا ۾ افريقي آمريڪي ماڻهن کي اڪثر ڏوهن يا تشدد سان منسوب ڪري پيش ڪيو ويو آهي، جنهن سان عوامي تصورن تي ناڪاري اثر پيو آهي.

2012ع جي هڪ رپورٽ موجب، آمريڪا جي 90 سيڪڙو ماس ميڊيا تي رڳو 6 وڏين ڪمپنين (GE, News-Corp, Disney, Viacom, Time Warner ۽ CBS) جو ڪنٽرول هو.

## اخلاقي مسئلا ۽ تنقيد

ماس ميڊيا تي اڪثر تنقيد ڪئي ويندي آهي ته اها مقامي مسئلن تي ڌيان ڏيڻ بدران صرف بين الاقوامي يا اهڙين خبرن کي ترجيح ڏيندي آهي جيڪي گهڻن ماڻهن جي دلچسپي جو باعث هجن.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* The Media: Carriers of Contagious Information
* Peter Medlin, WNIJ, "Illinois Is the First State to Have High Schools Teach News Literacy", *National Public Radio,* 12 August 2021