Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# دل جو دورو

| دل جو دورو (Heart Attack) |
| --- |
| Synonym | Myocardial Infarction (MI) |
| فائل:Heart attack-en.svg |
| هڪ ڊائگرام جيڪو ڏيکاري ٿو ته دل جي شريان ۾ رڪاوٽ ڪيئن عضون جي موت جو سبب بڻجي ٿي. |
| مھارت  | ڪارڊيالوجي (Cardiology) |
| آثار | ڇاتيءَ ۾ سور، ساهه جي تڪليف، متلي، ٿڌو پگهر، کاٻي ٻانهن ۾ سور. |
| خرابي  | دل جي ناڪامي (Heart failure)، دل جو بيهي وڃڻ (Cardiac arrest). |
| ڪارڻ | ڪورونري آرٽري جي بيماري، تماڪ نوشي، شوگر، هاءِ بلڊ پريشر. |
| تشخيصي طريقو  | اي-سي-جي (ECG)، ٽروپونن بلڊ ٽيسٽ، اينجيوگرافي. |
| علاج | ايسپرين، اينجيو پلاسٽي (PCI)، بائي پاس سرجري، ٿرومبوليٽڪ دوائون. |

**دل جو دورو** يا **مائيوڪارڊيل انفارڪشن** (Myocardial Infarction) تڏهن پيدا ٿيندو آهي جڏهن دل جي عضلات ڏانهن رت جي وهڪري ۾ گهٽتائي اچي يا اهو مڪمل طور تي بند ٿي وڃي. رت جي کوٽ سبب دل جي بافتن (Tissues) کي نقصان پهچندو آهي يا اهي مري ويندا آهن. هي هڪ انتهائي خطرناڪ صورتحال آهي جنهن ۾ فوري طبي امداد جي ضرورت هوندي آهي.

## علامتون (Symptoms)

دل جي دوري جون علامتون هر ماڻهو ۾ مختلف ٿي سگهن ٿيون:

* **ڇاتيءَ ۾ سور:** سڀ کان عام علامت ڇاتيءَ جي وچ ۾ سخت سور يا دٻاءُ آهي جيڪو ڪلهي، ٻانهن، ڄاڙيءَ يا پٺي ڏانهن وڃي سگهي ٿو.
* **ساهه جي تڪليف:** سور سان گڏ يا سور کان سواءِ ساهه کڻڻ ۾ ڏکيائي ٿيڻ.
* **ٻيون علامتون:** ٿڌو پگهر اچڻ، متلي (Nausea)، چڪر اچڻ، ۽ انتهائي ٿڪ محسوس ٿيڻ.
* **عورتن ۾ علامتون:** عورتن ۾ اڪثر ڇاتيءَ جي سور جي بجاءِ ڳچيءَ جو سور يا صرف ٿڪاوٽ جهڙيون علامتون ظاهر ٿينديون آهن.

## سبب ۽ ميڪانيزم

اڪثر دورا **ڪورونري آرٽري جي بيماري** (CAD) سبب ٿيندا آهن.

1. **پلاڪ (Plaque):** شريانن جي اندر چرٻي ۽ ڪوليسٽرول جو تهه ڄمي ويندو آهي.
2. **رڪاوٽ:** جڏهن اهو تهه ڦاٽندو آهي ته اتي رت جو ڦٽو (Clot) بڻجي ويندو آهي جيڪو رت جي وهڪري کي روڪي ڇڏيندو آهي.
3. **خطرناڪ عوامل:** سگرٽ نوشي، هاءِ بلڊ پريشر، موٽاپو، ورزش جي کوٽ ۽ شوگر ان جا وڏا سبب آهن.

## تشخيص ۽ علاج

ڊاڪٽر دل جي دوري جي تشخيص لاءِ هيٺيان طريقا استعمال ڪندا آهن:

* **ECG:** دل جي بجليائي لهرن جي چڪاس.
* **بلڊ ٽيسٽ:** رت ۾ خاص پروٽين جهڙوڪ "ٽروپونن" (Troponin) جي مقدار چڪاسڻ.
* **علاج:**
	+ فوري طور تي **ايسپرين** (Aspirin) ڏني ويندي آهي.
	+ **PCI (اينجيو پلاسٽي):** هڪ ننڍي تري (Stent) ذريعي بند شريان کي کوليو ويندو آهي.
	+ **بائي پاس سرجري:** جيڪڏهن ڪيتريون ئي شريانون بند هجن.

## بچاءُ (Prevention)

دل جي بيمارين کان بچڻ لاءِ طرزِ زندگي ۾ تبديلي ضروري آهي، جهڙوڪ:

* سگرٽ نوشي کان پرهيز.
* صحتمند خوراڪ جو استعمال.
* روزاني گهٽ ۾ گهٽ 30 منٽ ورزش.
* وزن، بلڊ پريشر ۽ شوگر کي ڪنٽرول ۾ رکڻ.

## حوالا
# 24 نومبر

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **نومبر** | >> |
| سومر | اڱارو | اربع | خميس | جمعو | ڇنڇر | آچر |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |   |
| **2026** |

**24 نومبر** (انگريزي: **November 24**)، عيسوي سال جو 328 هون (ليپ سال 329 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 37 ڏينهن باقي آهن.

## واقعا

* **2015ع** – ترڪي جي ايئرفورس، روسي ايئرفورس جي جھاز سکوئي ايس يو 24 کي شام ترڪي بارڊر وٽ ڪرائي وڌو، جنھن جي نتيجي ۾ ٻھ پائلٽ اجل جو شڪار ٿيا.

## پيدائش

* **1632ع** – برووخ اسپنوزا، فلسفي
* **1950ع** ــ **اندرا شبنم پوناوالا** آرڪائيو ڪيا ويا 2019-05-10 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.، ڀارت جي سنڌي ليکڪا ۽ شاعرہ
* **1952ع** – پروين شاڪر، اردو شاعر
* **1961ع** ــ ارون ڌتي راءِ، ڀارتي ليکڪا ۽ سماجي ڪارڪن
* **1972ع** ــ سورج سجاولي، ليکڪ ۽ صحافي

## فوتگيون

* **1962ع** ــ **ڀائي لعل محمد استاد**، موسيقار

* **1967ع** ــ **جھنگل شاھ مست**، بزرگ ۽ صوفي شاعر

* **1977ع** ــ **محبوب علي چنہ سيوھاڻي**، تعليمي ماھر، ليکڪ ۽ شاعر
* **2004ع ـ**ـ **ڊاڪٽر پرسو جي گدواڻي**، ليکڪ، محقق ۽ سنڌي ٻوليءَ جو ماھر
* **2012ع** ̠ــ **ارد شير ڪائوسجي**، صحافي، سماج سڌارڪ ۽ واپاري شخصيت

* **2015ع** – مريم مُختيار، پاڪستان جي ھوائي فوج ۾ پھرين سنڌي عورت ھواباز

## ڏڻ ۽ عام موڪل

## وڌيڪ ڏسو

* 25 نومبر
* 26 نومبر

## حوالا
# البم

Early record albums were multiple 78rpm discs packaged in book form, like a photograph album
البم \_\_ (Album):

البم هڪ قسم جو ڪتاب هوندو آهي، جنهن ۾ فوٽو، آٽوگراف، اخبارن جي ڪٽنگ،قديم سڪاوغيره سانڍيا ويندا آهن. البم آڊيو رڪارڊنگ جو اھڙو مجموعو آهي جيڪو ھڪڙي سي ڊي ، يا فونوگراف رڪارڊ، يا آڊيو ٽيپ يا وري انھن جھڙي ڪنھن ٻئي ميڊيم ذريعي جاري ڪيو وڃي.

## حوالا
# اسڪول

انگلينڊ جي ھڪ اسڪول جي عمارت تفريحي ميدان سميت
**اسڪول** (School) ابتدائي مڪتب، تعليم گاھ، درسگاھ، مدرسو، پاٺشالا، وديالو وغيرہ تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ ھڪ رسمي عمارت کي چيو وڃي ٿو جتي استادن ۽ ٻين ذريعن جو شاگرن کي پڙھائڻ ۽ انھن جي تربيت ڪرڻ لاءِ انتظام ڪيل ھوندو آھي.

## حوالا
# اوڙيسا جي ثقافت

سانچو:رياست اوڙيسا
اوڙيسا ڀارت جي 28 رياستن منجھان ھڪ آھي، جيڪا اُڀرندي سامونڊي ڪناري تي آھي. اھا اولھندي اوڀر ۾ اولھ بنگال وٽان، اُتر ۾ جھارکنڊ کان، اولھ ۽ اُترئين اولھ ۾ ڇتيس ڳڙھ کان ۽ ڏکڻ ۽ ڏکڻ اولھ ۾ آنڌرا پرديش سان گھيريل آھي. اڊيہ ٻولي (جيڪا پھرين اڙيہ جي نالي سان مشھور ھئي) اوڙيشا جي سرڪاري ۽ سڀ کان وڌيڪ ڳالھائي ويندڙ ٻولي آھي، 2000 جي مردم شماري جي مطابق 33.2 ملين ماڻھو اوڙيشا ۾ اڙيہ ڳالھائيندا ھئا. اوڊيشا جي جديد رياست 1 اپريل 1936ء تي برطانوي راڄ ۾ ھڪ صوبو جي درجي سان قائم ڪئي وئي ھُئي
، ۽ اھا خاص طور تي اڙيہ ڳالھائيندڙ خطن تي مشتمل ھئي. 1 اپريل اوڙيسا جي ڏينھن طور ملھايو ويندو آھي.

## بصري فن

ٻين ثقافتي پرڪشش ماڳن ۾ پوري جي جگناٿ مندر؛ جيڪا پنھنجي سالانہ رٿ ياترا يا رٿ، تلہ چترا (کجور جي پتن جي ڪندہ ڪاري) جي لاءِ معروف آھي. اھڙي طرح اوڊيشا؛ نيلگری، باليسور جي مشھور پٿر جا ٿانوءَ (برتن) ۽ مختلف متاثر ٿيل قبائلي ثقافتن جي لاءِ بہ سُڃاتي ويندي آھي.
ڪونارڪ ۾ سورج مندر پنھنجي اڏاوتي شاھڪار شان و شوڪت جي لاءِ مشھور آھي ۽ سمبلپوري ساڙي فنڪارانہ مھما ۾ ڏسڻ وٽان آھي۔ پوري جي ساحلن تي واريءَ جا مجسمہ تيار ڪيا ويندا آھن

## ڌرم

پنھنجي ڊگھي اتھاس ۾ اوڙيشا ۾ مذھبي روايتون خصوصاً ھندومت، ٻڌمت ۽ جين مت جي روايت رھي آھي. اشوڪ جي ڪلنگ جي سوڀ رياست ۾ ٻڌ مت کي ھڪ اھم مذھب بڻائي ڇڏيو، جنھنڪري ڪيترائي استوپيون ۽ ٻڌ مت جا مرڪز قائم ٿيا. کاراويلا جي دور ۾ جين مت کي شھرت ملي۔ اھڙي ريت نائين صدي عيسوي جي وچ تائين ھندو مذھب جي بحالي ٿي ھئي، جنھن ۾ مڪتيشورہ، لنگاراج، جگناٿ ۽ ڪونارڪ جھڙا انيڪ مندرن جي تصديق ڪئي وئي ھئي، جيڪي ستين صدي عيسوي جي پڇاڙيءَ کان شروع ٿيا. ھندو مت جي احیاء جو ھڪ حصو ادي شنڪراچاريہ جي سبب ھيو، جنھن پوري جي، ھندو مذھب جي لاءِ چار پويتر ماڳ يا چار ڌام منجھان ھڪ ھجڻ جو اعلان ڪيو ھيو. تنھنڪري اوڙيشا؛ ٽي تاريخي مذھبن جي ھڪجھڙائي جو مرڪب آھي، جنھن جي تصديق ان حقيقت سان ٿيندي آھي تہ پوري ۾ جگناٿ مندر کي ھندون، ٻڌن ۽ جينن پويتر سمجھن ٿا.

ھن وقت رياست اوڙيسا ۾ گھڻي کان گھڻا ماڻھو ھندو آھن.
 2001ء جي مردم شماري مطابق اوڙيشا؛ (آبادي جي في سيڪڙو جي طور تي) ڀارت جي ٽئين وڏي ھندو آبادي واري رياست آھي.
رياست ۾ ھندو عقيدي جي سبب کان ھڪ متناسب ثقافتي ورثو آھي. مثال جي طور تي، اوڙيسا ۾ ڪيترن ئي ھندو سنتن جا گھر آھن. سنت ڀيما ڀوئي؛ مھيما جماعت تحريڪ جو سرواڻ ھيو. سرلا داس؛ اوڊيہ ۾ "مھاڀارت" جو مترجم ھيو۔<ref>

## حوالا
# درگا

| درگا |
| --- |
| جنگ جي ديوي
برائي تي چڱائيءَ جي سوڀ ناقابل تسخير
ڀيانڪ روپ واري ديوي |
| درگا مھيشسور مارديني، مينھن ديوت جي منڍي لاھيندڙ |
| ديوناگري | दुर्गा |
| سنسڪرت منتقلي صورت | Durgā (\dûr-gā\) |
| Bengali | দুর্গা মা |
| وابستگي | ديوي، آدي پرشڪتي، شڪتي، پاروتي، چانديڪا،ڪالي، تريپورہ، سندري، ستي |
| هٿيار | چڪرو، شنک، ترشول، گاد، تير ڪمان، تلوار ، ڍال ۽ گھنڊ |
| سواري | ببر شينھن ۽ ٽائيگر |
| ميلا | درگا پوڄا، درگا اشتمي،نو راتڙي، دوسيھر، وجي دشمي |
| نسب |
| ساٿي | شو |
| اولاد | گنيز ۽ ڪرتڪيا |

درگا:**Durga**: ھندو ڌرم ۾ ھڪ ديوي جو نالو درگا آهي، جنھن جا ٻيا نالا آدي پارشڪتي، ديوي، شڪتي، ڀواني، پاروتي، امبا ۽ ٻيا کوڙ نالا آھن. اھا جنگ ڪندڙ ديوي سڏبي آھي. ھندو ڏند ڪٿائن مطابق اھا انھن بَدي جي طاقتن ۽ بدروحن سان جنگ ڪندي آھي جيڪي امن و آشتي ۽ نيڪي جي ڌرم لاءِ خطرو ھوندا آھن. اھا ماءُ جو روپ رکندڙ ديوين ۾ سڀ کان ڀيانڪ ھوندي آھي. ھندو ڏند ڪٿا مطابق اھا شينھن تي سواري ڪندي آھي. انڊيا ۾ اولھ بنگال، بھار، اوڙيسيا، جرکنڊ ۽ آسام واري پاسي ھن جي پوڄا ڪندڙن جو تعداد تمام گھڻو آھي .ھن ديوي کي سرء جي موسم واري لاباري کانپوءِ ۽ خاص طور تي نو راتڙي واري ڏڻ ۾ ڀيٽا ڏني ويندي آهي.

اسلام جي آمد کان اڳ انڊونيشيا جي ٻيٽ جاوا جي پرامبانا مندر ۾ اڪريل درگا جو مجسمو
ھندوازم مطابق قادر جي پرڪرتي يعني شڪتي يا طاقت آپار آهي، ۽ اها ئي هر ويلي همراهه ٿئي ٿي. انهيءَ شڪتيءَ يا طاقت کي مجسم (Personify) ڪري، ان کي نالو ڏنائون ”درگا“. ”درگا“ لفظ ۾ ”دُر“ معنيٰ مشڪل ۽ ”گ – گم“ معنيٰ وڃن. ”درگا“ جي اکري معنيٰ آهي ”جنهن مشڪل ۾ وڃي سگهجي“ انهيءَ سبب سنسڪرت ۾ ”درگاهه“ معنيٰ قلعو يا ڪوٽ، ٻي معنيٰ ديوي (شڪتي). ديوي پنهنجن پوڄارين لاءِ هڪ قلعو يا بچاءُ آهي. ۽ سندس ٻاجهه سان ڪوبه ڏک يا پاپ پُڙي نٿو سگهي. قادر يا سرب شڪتيوان (ايشور پتا آهي، سنديس پرڪتي يا شڪتي ماتا آهي، ۽ انهن هي سارو جهان پيدا ڪيو آهي، ۽ ساري جهان کي پرڪرتي ائين سنڀالي ٿي، جيئن ماءُ پنهنجن ٻچن کي سنڀالي.

## درگا جا روپ

درگا ديويءَ جا نوَ (9) روپ ڄاڻايا وڃن ٿا، انهن مان هر هڪ روپ جا به انيڪ روپ ڏيکاريا ويا آهن. نوراتن دوران ڪي هندو درگا ديويءَ جي نوَن روپن جي پوڄا ڪندا آهن، اهي مکيه روپ هي آهن: شئل پُتري، برهمچارڻي، چندر گهنٽا، ڪشمانڊا، سڪند ماتا، ڪاتياني، ڪال ياتري، مهاگوري ۽ سِڌ ڌاتري. انهن نوَن روپن سبب ’نوَ دُرگا‘ يا ’نوَن روپن واري دُرگا‘ پڻ چيو وڃي ٿو.

## حوالا
# اينڊورا لا ويلا

| اينڊورا لا ويلا |
| --- |
| راڄڌاني |
| Andorra la Vella |
| اترين طرف کان ڏيکفائل:Casa de la Vall 4.JPGقونصل جنرل ڊي اينڊوراڪاسا ڊي لا والسينٽرڪ هوٽلسينٽ اسٽيفن چرچماسپ-ڊولسااينڊورا شهر 1986ع ۾
Andorra in 1986لا وئليرا |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Banner | Seal |

 |
| Location within Andorra |
| ملڪ | اينڊورا |
| Parishes | Andorra la Vella |
| Villages | La Margineda, Santa Coloma |
| حڪومت |
| • Cònsol Major | David Astrié Padilla (DA) |
| ايراضي |
| • ڪل | 12 چورس ڪلوميٽر (4.6 چورس ميل) |
| آبادي (2011) |
| • ڪل | 22,256 |
| وقتي علائقو | CET |
| ويب سائيٽ | Official site |

**اندورا لا ويلا** (Andorra La Vella) اندورا جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اها فرانس ۽ اسپين جي وچ ۾ اوڀر پيرينيز جبلن جي سلسلي ۾ بلندي تي واقع آهي. اها پارش، انڊوران پارش جو نالو پڻ آهي جيڪو هن جي چوڌاري آهي.

مکيه صنعت سياحت آهي ۽ ملڪ ٽيڪس فري هجڻ ڪري پرڏيهي آمدني پڻ ڪمائي ٿو.اهو 1,023 ميٽر (3,356 فوٽ) جي اچائي تي آهي ۽ يورپ جو سڀ کان اچو گاديءَ وارو شهر آهي.شهر اسپين جي سرحد سان لڳل آهي.

## حوالا
# حواري

بمعنيٰ ساٿي۔ اڇي پوشاڪ يا اڇي چمڙي وارو۔ ھي لفظ قبطي ٻولي کان ورتو ويو آھي۔ ۽ بالعموم حضرت عيسي جي ساٿين جي لاء استعمال ٿيندو آھي انھن جي تعداد 12 ھئي۔ حضور جن بہ ٻين بيعت عقبہ جي موقعي تي انصار کي حواري بڻايو ھيو جن مان 9 بنو خزرج جا ۽ ٽي بنو اوس جا ھئا۔ ڪجهه ماڻھن جو خيال ھي سڀ قريش ئي ھئا۔ حضرت زبير بن العوام کي بہ حواري چيو ويندو ھيو۔
# ڪانگو گهوٽالو

**ڪانگو گهوٽالو** يا ڪانگو ڪرائسز (Congo Crisis) اصل ۾ ائين شروع ٿيو جو **بيلجيم** 1960ع ۾ پنهنجي بيٺڪ ڪانگو کي آزادي ڏني، پر آزاديءَ وقت ملڪ ۾ اهڙن لائق ماڻهن جي کوٽ هئي، جيڪي حڪومت جون واڳون سنڀالي اُن جو ڪاروهنوار هلائي سگهن. ان منجهيل صورتحال پٺيان بيلجيم جي سازش پڻ هئي، جنهن ڪانگو کي آزادي ڏيڻ کانپوءِ به ان تي پنهنجو سياسي اثر برقرار رکڻ ٿي گهريو. سندس سازش هُئي ته ڪانگو جيترو ڪمزور هوندو، مٿس بيلجيم جو اثر اوترو مضبوط هوندو. ان انڌ ڌنڌ واري ماحول ۾ پارليامينٽ جون چونڊون ڪرايون ويون، جن ۾ ڪابه هڪ سياسي جماعت گهڻائي (اڪثريت) حاصل نه ڪري سگهي، پر پئٽرس لوممبا جي ترقي پسند خيالن واري جماعت مضبوط ڌُر طور اڀري آئي. اُن موقعي تي ملڪي سياسي جماعتن جي وچ ۾ حڪومت ٺاهڻ تان اڻبڻت پيدا ٿي پئي. لوممبا جولاءِ 1960ع ۾ گڏيل قومن جي اداري کي مدد ڪرڻ جي درخواست سان گڏ بيلجيم کان پنهنجون فوجون ڪانگو مان واپس گهرائڻ جي گهر ڪئي. بيلجم ۽ آمريڪا ان گهُر تي ڌيان نه ڏنو. 13 جولاءِ 1960ع تي سوويت يونين اعلان ڪيو ته بيلجيم ۽ ٻيون اولهه جون سگهاريون ڌريون ڪانگو جي ڦرلٽ ڪري رهيون آهن، جنهن جا خراب نتيجا نڪري سگهن ٿا. ان چتاءَ کان پوءِ وڏي گهوٽالي جنم ورتو، جيڪو 1966ع تائين ڇهه ورهيه جاري رهيو. ان گهوٽالي جو خاتمو صدر **جوزف موپُوتو** طرفان اقتدار تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ ٿيو. اِن گهوٽالي ۾ ڪانگو جي چونڊيل عوامي اڳواڻ پيٽرس لوممبا سميت هڪ لک ماڻهو موت جي بک بڻيا. جڏهن ته گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل **همرشولڊ** جو پڻ ان علائقي ۾ جهاز ڪرڻ سبب موت ٿيو. همرشولڊ تڪراري ڌُرين ۾ ٺاهه ڪرائڻ لاءِ ان علائقي ڏانهن ويو هو.

## حوالا