# اردو اکر

| اردو اکر  |
| --- |
| لفظ "اردو" اردو اکرن/رسم الخط ۾ لکيل |
| قسم |  ابجد
  |
| ٻوليون | * اردو
 |
| مادري نظام | مصري هيروگليفس* پروٽو-سينائيٽڪ اکر
	+ فونيشين اکر
		- آرامي اکر
			* نبطي اکر
				+ عربي اکر
					- فارسي-عربي اکر
						* اردو اکر
 |
| Child systems | * بلتي اکر
* بنگالي عربي اکر
* براهوي اکر
* بروشسڪي اکر
* گوار-باتي اکر
* خوار اکر
* ڪوهستاني شينا اکر
* پالولا اکر
* روهنگيا عربي اکر
* شينا اکر
* توروالي اکر
* واخي اکر (پاڪستان ۾)
 |
| يونيڪوڊ حد | U+0600 to U+06FF
U+0750 to U+077F
U+FB50 to U+FDFF
U+FE70 to U+FEFF |
|

**اردو اکر** (اردو:اُردُو حُرُوفِ تَہَجِّی‌, Urdu Alphabet) ساڄي کان کاٻي رسم الخط آهي جيڪو اردو لکڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهو فارسي اکرن جي هڪ ترميم آهي جيڪو پاڻ عربي رسم الخط مان نڪتل آهي. ان کي پاڪستان ۾ سرڪاري ۽ قومي حيثيت حاصل آهي ۽ اهو هندستان جي ڪجهه علائقن ۾ سرڪاري رسم الخط آهي. اردو رسم الخط ۾ 36 يا 40 تائين مختلف اکر آهن ۽ اهو عام طور تي نستعليق خطاطي ۾ لکيو ويندو آهي جڏهن ته عربي وڌيڪ عام طور تي نسخ انداز ۾ لکيو ويندو آهي.

عام طور تي اردو جي لاطيني الفابيٽ ۾ صرف ترجمو (رومن اردو سڏيو ويندو آهي, ڪيترن ئي صوتياتي عنصرن کي ختم ڪري ٿو جن جو انگريزي ۾ ڪو به برابر ناهي يا ٻيون ٻوليون جيڪي عام طور تي لاطيني رسم الخط ۾ لکيل آهن.

**اردو الفابيٽ** اردو ٻولي جي الفابيٽ آھي جنھن ۾ ڇٽيھ هِجي اکر ۽ ستيتاليھ آواز آهن.

## تاريخ

معياري اردو رسم الخط فارسي-عربي رسم الخط جو هڪ تبديل ٿيل نسخو آهي. ۽ ان جي شروعات 13 صدي جي ايران ۾ ٿي آهي. اهو پڻ "شاه مکي" (پنجاب، پاڪستان ۾ پنجابي ٻولي جي قسمن لاءِ استعمال ٿيندو) سان لاڳاپيل آهي. اهو فارسي-عربي رسم الخط جي نستعليق انداز جي ترقي سان ويجهي سان لاڳاپيل آهي. مغل دور دوران نستعليق هندستاني ٻولي، خاص طور تي اردو لکڻ لاءِ عام رسم الخط بڻجي ويو.

1911ع ۾ اردو ٽائيپ رائيٽر جي ايجاد جي باوجود اردو اخبارون 1980ع جي ڏهاڪي جي آخر تائين خطاطن (جيڪا ڪاتب يا خوش نويس جي نالي سان مشهور آهن) جي هٿ سان لکيل رسم الخط جا پرنٽ شايع ڪنديون رهيون. پاڪستان جو قومي اخبار "روزاني جنگ" پهريون اردو اخبار هو جنهن نستعليق ڪمپيوٽر تي ٻڌل ترتيب استعمال ڪئي. ڪمپيوٽرن ۽ انٽرنيٽ تي وڌيڪ نفيس ۽ استعمال ڪندڙ دوست اردو سپورٽ کي ترقي ڏيڻ لاءِ ڪوششون جاري آهن. اڄڪلهه تقريبن سڀئي اردو اخبار ۽ رسالا اردو سافٽ ويئر پروگرامن سان ڪمپيوٽرن تي ٺهيل آهن.

هندستاني برصغير ​​کان علاوه اردو رسم الخط پاڪستان جي وڏي ڊاسپورا پاران پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي. جنهن ۾ برطانيه، گڏيل عرب امارات، آمريڪا، ڪينيڊا، سعودي عرب ۽ ٻيا هنڌ شامل آهن.

## نستعليق فونٽ

## حرف علت ۽ اعراب

اردو رسم الخط هڪ ابجد رسم الخط آهي جيڪو جديد فارسي رسم الخط مان نڪتل آهي. جيڪو پاڻ عربي رسم الخط جو مشتق آهي. ابجد جي طور تي. اردو رسم الخط صرف حرف علت ۽ ڊگها حرف علت ڏيکاري ٿو. ننڍا حرف علت صرف حرف علت جي هڪ ٻئي سان تعلق مان اندازو لڳائي سگهجن ٿا. جڏهن ته هن قسم جي رسم الخط عربي ۽ عبراني جهڙين سامي ٻولين ۾ آسان آهي. جن جي حرف علت جون پاڙون جملي جي ڪنجي آهن. اردو هڪ انڊو-يورپي ٻولي آهي. جنهن کي حرف علت جي آواز جي تلفظ ۾ وڌيڪ درستگي جي ضرورت آهي. تنهن ڪري وڌيڪ يادگيري جي ضرورت آهي. اردو الفابيٽ ۾ اکرن جو تعداد ڪجهه حد تائين مبهم ۽ بحث هيٺ آهي.

### اکرن جا نالا ۽ صوتيون

| نالو | شڪلون | IPA | رومنائيزيشن | يونيڪوڊ | آرڊر |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| اردو
رومن اردو | الڳ ٿيل | فائنل | وچولي | شروعاتي | ALA-LC | هنٽرين |  |  |  |
|  الف *alif* | ا | ـا |  |  /ɑː/, /ʔ/, *silent* | *ā*, – | U+0627 | 1 |
|
بے *bē* | ب | ـب | ـبـ | بـ |  /b/  | *b* | U+0628 | 2 |
|  پے *pē* | پ | ـپ | ـپـ | پـ |  /p/  | *p* | U+067E | 3 |
|  تے *tē* | ت | ـت | ـتـ | تـ |  /t/  | *t* | U+062A | 4 |
|  ٹے *ṭē* | ٹ | ـٹ | ـٹـ | ٹـ |  /ʈ/  | *ṭ* | *t* | U+0679 | 5 |
|  ثے *s̱ē* | ث | ـث | ـثـ | ثـ |  /s/  | *s̱* | *s* | U+062B | 6 |
|  جيم *jīm* | ج | ـج | ـجـ | جـ |  /d͡ʒ/  | *j* | U+062C | 7 |
|  چے *cē* | چ | ـچ | ـچـ | چـ |  /t͡ʃ/  | *c* | *ch* | U+0686 | 8 |
|  بڑی حے *baṛī ḥē* | ح | ـح | ـحـ | حـ |  /ɦ/  | *ḥ* | *h* | U+062D | 9 |
|  حائے حطی *ḥā'e huttī* |
|  حائے مہملہ *ḥā'e muhmala* |
|  خے *k͟hē* | خ | ـخ | ـخـ | خـ |  /x/  | *k͟h* | *kh* | U+062E | 10 |
|  دال *dāl* | د | ـد |  |  /d/  | *d* | U+062F | 11 |
|  ڈال *ḍāl* | ڈ | ـڈ |  /ɖ/  | *ḍ* | *d* | U+0688 | 12 |
|  ذال *ẕāl* | ذ | ـذ |  /z/  | *ẕ* | *z* | U+0630 | 13 |
| رے *rē* | ر | ـر |  /r/  | *r* | U+0631 | 14 |
| ڑے *ṛē* | ڑ | ـڑ |  /ɽ/  | *ṛ* | *r* | U+0691 | 15 |
|  زے *zē* | ز | ـز |  /z/  | *z* | U+0632 | 16 |
|  ژے *zhē* | ژ | ـژ |  /ʒ/  | *zh* | U+0698 | 17 |
|  سین *sīn* | س | ـسـ | سـ |  /s/  | *s* | U+0633 | 18 |
|  شین *shīn* | ش | ـشـ | شـ |  /ʃ/  | *sh* | U+0634 | 19 |
|  صاد *ṣwād* | ص | ـصـ |  /s/  | *ṣ* | *s* | U+0635 | 20 |
|  ضاد *ẓwād* | ض | ـضـ |  /z/  | *ẓ* | *z* | U+0636 | 21 |
|  طوے *t̤oسانچو:Hamzaē* | ط | ـطـ |  /t/  | *t̤* | *t* | U+0637 | 22 |
|  ظوے *z̤oسانچو:Hamzaē* | ظ | ـظـ |  /z/  | *z̤* | *z* | U+0638 | 23 |
|  عین *سانچو:Okinaain* | ع | ـع | ـعـ | عـ |  /ɑː/, /oː/, /eː/, /ʔ/, /ʕ/, *silent*  | سانچو:Okina | سانچو:Okina  | U+0639 | 24 |
|  غین *g͟hain* | غ | ـغ | ـغـ | غـ |  /ɣ/  | *g͟h* | *gh* | U+063A | 25 |
|  فے *fē* | ف | ـف | ـفـ | فـ |  /f/  | *f* | U+0641 | 26 |
|  قاف *qāf* | ق | ـقـ | قـ |  /q/  | *q* | U+0642 | 27 |
|  کاف *kāf* | ک | ـک | ـکـ | کـ |  /k/  | *k* | U+06A9 | 28 |
|  گاف *gāf* | گ | ـگ | ـگـ | گـ |  /ɡ/  | *g* | U+06AF | 29 |
|  لام *lām* | ل | ـل | ـلـ | لـ |  /l/  | *l* | U+0644 | 30 |
|  میم *mīm* | م | ـمـ | مـ |  /m/  | *m* | U+0645 | 31 |
|  نون *nūn* | ن | ـن | ـنـ | نـ |  /n/, /ɲ/, /ɳ/, /ŋ/  | *n* | U+0646 | 32 |
|  نون غنّہ *nūn g͟hunnā* | ں

```

٘ }}}}
```
 | ـں}} | سانچو:Uninastaliq | سانچو:Uninastaliq |  / ◌̃ /  | *ṉ* | *n* | U+06BA U+0658  |  | 32a | 33 |
|  واؤ *wāسانچو:Hamzao* | و |  |  /ʋ /, /uː/, /ʊ /, /o ː /, /ɔː /  | *v*, *ū*, *u*, *o*, *au* | *w*, *ū*, *u*, *o*, *au* | U+0648 | 33 | 34 |
|  ہے *hē* | {{lang|ur|سانچو:Uninastaliq | ـہ | ـہـ | ہـ |  /ɦ/, /ɑː/, /eː/  | *h*, *ā*, *e* | U+06C1  | 34 | 34 | 35 |
|  چھوٹی ہے  *choṭī hē* | 34a |
|  دو چشمی ہے *do-cashmī hē* | ھ | ـھـ |  /ʰ/  or  /ʱ/  | *h* | U+06BE | 35 | 34b | 36 |
|  یے *yē* | ی | ـی | ـیـ | یـ |  /j/, /iː/, /ɑː/  | *y*, *ī*, *á* | U+06CC | 36 | 35 | 38 |
|  بڑی یے *baṛī yē* | ے |  |  /ɛː/, /eː/  | *ai*, *e* | U+06D2 | 37 | 35b | 39 |
| ہمزہ *hamzah* | سانچو:Uninastaliq | سانچو:Uninastaliq | سانچو:Uninastaliq | سانچو:Uninastaliq |  /ʔ/  or *silent* | سانچو:Hamza, –, *yi* | U+0626 |  | 35a | 37  |
| ء |  | U+0621 | 0 |

**Footnotes:**

### Additional characters and variations

#### Arabic Tāʼ marbūṭah

Tāʼ marbūṭah is also sometimes considered the 40th letter of the Urdu alphabet, though it is rarely used except for in certain loan words from Arabic. Tāʼ marbūṭah is regarded as a form of tā, the Arabic version of Urdu tē, but it is not pronounced as such, and when replaced with an Urdu letter in naturalised loan words it is usually replaced with Gol hē.

#### Table

Table of additional characters and variations| Group | Letter | Name (see: Glossary of key words) | Unicode  |
| --- | --- | --- | --- |
| Nastaliq  | Naskh with diacritics | Roman Urdu or English |
| Alif | سانچو:Uninastaliq | سانچو:Uninaskh | سانچو:Uninastaliq | سانچو:Uninaskh | *alif maddah* | U+0622 *alef with madda above* |
| *Hamza* | سانچو:Uninastaliq | سانچو:Uninaskh | سانچو:Uninastaliq | سانچو:Uninaskh | *hamzah* | U+0621 *hamza* |
| سانچو:Uninastaliq | *\_\_\_* | hamza on the line |
| سانچو:Uninastaliq | سانچو:Uninaskh | سانچو:Uninastaliq | *\_\_\_* | *hamza diacritic* | U+0654 *Hamza Above* |
| سانچو:Uninastaliq | سانچو:Uninaskh | سانچو:Uninastaliq | سانچو:Uninaskh | *hamzah* | U+0626 *yeh with hamza above* |
| سانچو:Uninastaliq | *\_\_\_* | *yē hamza* / *alif hamza* |
| سانچو:Uninastaliq | سانچو:Uninaskh | سانچو:Uninastaliq | *\_\_\_* | *baṛī yē hamza* | U+06D3 *yeh barree with hamza above* |
| سانچو:Uninastaliq | سانچو:Uninaskh | سانچو:Uninastaliq | سانچو:Uninaskh | *vāv-e mahmūz* | U+0624 *waw with hamza above* |
| سانچو:Uninastaliq سانچو:Uninastaliq | سانچو:Uninaskh | سانچو:Uninastaliq | *\_\_\_* |  | U+06C2 *heh goal with hamza above* or U+06C1 + U+0654 |
| Arabic | سانچو:Uninastaliq سانچو:Uninastaliq | سانچو:Uninaskh | عربي:  سانچو:Uninastaliq | عربي:  سانچو:Uninaskh | *tāʼ marbūṭah* "bound ta" | U+06C3 *teh marbuta goal* |
| سانچو:Uninaskh | U+0629 *teh marbuta* |
| سانچو:Uninastaliq | سانچو:Uninaskh | عربي:  سانچو:Uninastaliq | عربي:  سانچو:Uninaskh | *tāʼ maftūḥah*  "open ta" | U+062A *Teh* |

Footnotes:

#### Hamza in Nastaliq

Hamza can be difficult to recognise in Urdu handwriting and fonts designed to replicate it, closely resembling two dots above as featured in ت Té and ق Qaf, whereas in Arabic and Geometric fonts it is more distinct and closely resembles the western form of the numeral 2 (two).

### Digraphs

The digraphs of aspirated consonants are as follows.| Digraph | Transcription | IPA | Examples |
| --- | --- | --- | --- |
| بھ | *bh* | [bʱ] | بھاری |
| پھ | *ph* | [pʰ] | پھول |
| تھ | *th* | [tʰ] | تھیلا |
| ٹھ | *ṭh* | [ʈʰ] | ٹھنڈا |
| جھ | *jh* | [d͡ʒʱ] | جھاڑی |
| چھ | *chh* | [t͡ʃʰ] | چھتری |
| دھ | *dh* | [dʱ] | دھوبی |
| ڈھ | *ḍh* | [ɖʱ] | ڈھول |
| رھ | *rh* | [rʱ] | تیرھواں |
| ڑھ | *ṛh* | [ɽʱ] | اڑھائی |
| کھ | *kh* | [kʰ] | کھانسی |
| گھ | *gh* | [ɡʱ] | گھوڑا |
| لھ | *lh* | [lʱ] | دولھا (alternative of دُلہا) |
| مھ | *mh* | [mʱ] | تمھیں |
| نھ | *nh* | [nʱ] | ننھا |

A separate do-chashmi-he letter, ھ, exists to denote a /ʰ/ or a /ʱ/. This letter is mainly used as part of the multitude of digraphs, detailed in above.

### Differences from the Persian alphabet

Urdu has more letters added to the Perso-Arabic base to represent sounds not present in Persian, which already has additional letters added to the Arabic base itself to represent sounds not present in Arabic. The letters added are shown in the table below:

| Letter | IPA |
| --- | --- |
| ٹ | /ʈ/ |
| ڈ | /ɖ/ |
| ڑ | /ɽ/ |
| ں | /◌̃/ |
| ے | /ɛ:/ or /e:/. |

### Retroflex letters

Old Hindustani used four dots ٿ ڐ ڙ over three Arabic letters ت د ر to represent retroflex consonants. In handwriting those dots were often written as a small vertical line attached to a small triangle. Subsequently, this shape became identical to a small letter ط *t̤oʼē*. It is commonly and erroneously assumed that *ṭāʾ* itself was used to indicate retroflex consonants because of it being an emphatic alveolar consonant that Arabic scribes thought approximated the Hindustani retroflexes. In modern Urdu, called *to'e* is always pronounced as a dental, not a retroflex.

## آواز

## ڊائريڪٽڪس

## اتفاق (VOWEL)

## ڪمپيوٽر ۽ اردو الفابيٽ

## رومنائيزيشن معيار ۽ سسٽم

## اکر جي نالن مان اهم لفظن جي لغت

## پڻ ڏسو

* نستعليق رسم الخط
* اردو بريل
* اردو ڪي بورڊ
* اردو وڪيپيڊيا

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Urdu alphabet
* Urdu alphabet with Devanagari equivalents. آرڪائيو ڪيا ويا 11 September 2019 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..
* Hugo's Urdu Alphabet Page. آرڪائيو ڪيا ويا 16 July 2020 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..
* calligraphyislamic.com, a resource for Urdu calligraphy and script
* Urdu Script Introduction from Columbia University
* National Council for Promotion of Urdu Language. آرڪائيو ڪيا ويا 6 March 2018 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..

سانچو:Urdu topics
سانچو:Arabic alphabets

حوالي جي چڪ: "upper-alpha" نالي جي حوالن جي لاءِ ٽيگ `<ref>` آهن، پر لاڳاپيل ٽيگ `<references group="upper-alpha"/>` نہ مليو