# نيوڪليئر خاندان

واشنگٽن، آمريڪا ۾ شومارڊ خاندان جو هڪ پورٽريٽ (1955ع لڳ ڀڳ)، جيڪو هڪ نيوڪليئر فيملي جي عام ساخت کي ظاهر ڪري ٿو.
هڪ **نيوڪليئر خاندان** (nuclear family) — جنھن کي **بنيادي خاندان** (elementary family)، **ايٽمي خاندان** (atomic family)، يا **ازدواجي خاندان** (conjugal family) پڻ چيو ويندو آهي — هڪ اهڙو خانداني گروهه آهي جيڪو ٻن والدين ۽ انهن جي هڪ يا وڌيڪ ٻارن تي مشتمل هوندو آهي، جيڪي عام طور تي هڪ ئي گهر ۾ رهندا آهن. هي هڪ سنگل پيرينٽ فيملي، وڏي گڏيل خاندان (extended family)، يا ٻن کان وڌيڪ والدين وارن خاندانن جي ابتڙ آهي. نيوڪليئر خاندان عام طور تي هڪ پرڻيل جوڙي تي ٻڌل هوندو آهي. تعريف جي لحاظ کان مختلف رايا آهن؛ ڪجهه صرف حياتياتي ٻارن کي شامل ڪن ٿا، جڏهن ته ٻيا گود ورتل ٻارن، اڌ ڀائرن، يا سوٽيلي والدين کي به قريبي خاندان جو حصو سمجهن ٿا.

ڪجهه سماجيات جا ماهر ۽ بشريات جا ماهر گڏيل خاندان جي ساخت کي اڪثر ثقافتن ۽ دورن ۾ سڀ کان عام خانداني ساخت سمجهن ٿا، نه ڪي نيوڪليئر خاندان کي.

"نيوڪليئر فيملي" جو اصطلاح 20 هين صدي ۾ مشهور ٿيو. ان وقت کان وٺي، اتر آمريڪا ۾ نيوڪليئر خاندانن جي تعداد ۾ مسلسل گهٽتائي آئي آهي، جڏهن ته متبادل خانداني ساختن ۾ اضافو ٿيو آهي.

## اشتقاق (Etymology)

"نيوڪليئر فيملي" جو اصطلاح پهريون ڀيرو 20 هين صدي جي شروعات ۾ ظاهر ٿيو. آمريڪي لغت مريم ويبسٽر موجب هي اصطلاح 1924ع جو آهي، جڏهن ته *آڪسفورڊ انگلش ڊڪشنري* ۾ ان جو حوالو 1925ع مان ملي ٿو. لفظ "نيوڪليئس" (nucleus) لاطيني ٻوليءَ جي لفظ *nux* مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي 'کري' يا ڪنهن شيءِ جو مرڪز.

عام استعمال ۾، هي اصطلاح هڪ اهڙي گهر کي ظاهر ڪري ٿو جنهن ۾ ماءُ، پيءُ ۽ انهن جا ٻار شامل هجن، جيڪي هڪ ئي گهر ۾ رهندا هجن.

## تاريخ

جرمني ۾ 4,600 سال پراڻي پٿر جي دور (Stone Age) جي هڪ قبرستان مان مليل ڊي اين اي (DNA) شاهديون ڏين ٿيون ته ان دور ۾ به ٻن والدين ۽ انهن جي ٻارن تي مشتمل خانداني يونٽ کي سماجي سڃاڻپ حاصل هئي.
تاريخ دانن موجب انگلينڊ ۾ 13 هين صدي کان نيوڪليئر خاندان هڪ بنيادي ترتيب رهيو آهي. هي ڏکڻ يورپ، ايشيا ۽ وچ اوڀر جي ان نظام کان مختلف هو جتي نوجوان شاديءَ کانپوءِ به پنهنجن والدين سان گڏ رهندا هئا.

## گڏيل خاندان سان مقابلو

اصل مضمون جي لاءِ ڏسوExtended family
فنلينڊ جو صدر پنهنجي گڏيل خاندان سان گڏ، 1936ع
هڪ گڏيل خاندان (extended family) ۾ نيوڪليئر خاندان کان علاوه ٻيا مٽ مائٽ (جهڙوڪ ڏاڏا، ڏاڏيون، چاچا وغيره) پڻ شامل هوندا آهن. گڏيل خاندان ٻارن جي نشونما تي گهرو اثر وجهي ٿو، ڇاڪاڻ ته وسيلن ۽ وقت جي ونڊ ٿئي ٿي. مثال طور، ڏاڏا ۽ ڏاڏيون ٻارن جي سنڀال ۾ مدد ڪن ٿا، جنهن سان والدين جو ذهني دٻاءُ گهٽجي ٿو.

## خانداني جوڙجڪ ۾ تبديليون

1960ع ۽ 2017ع جي وچ ۾، آمريڪي سماج ۾ نيوڪليئر خاندان پنهنجي غالب حيثيت وڃائي چڪو آهي.
2005ع ۾ آمريڪي مردم شماري بيورو جي انگن اکرن موجب، آمريڪا ۾ **70%** ٻار ٻن والدين واري گهر ۾ رهندا هئا، جن مان **66%** ٻار اهڙن والدين سان رهندا هئا جيڪي شادي شده هئا.

پيو ريسرچ سينٽر جي تجزيي مطابق، 1960ع ۾ **73%** ٻار پنهنجي پهرين شادي واري والدين سان گڏ رهندا هئا، پر 2013ع تائين اهو انگ گهٽجي **43%** ٿي ويو. ساڳئي عرصي دوران، اڪيلي والد يا والده (single parent) سان رهندڙ ٻارن جو تناسب **9%** مان وڌي **34%** ٿي ويو.

2000ع جي انگن اکرن موجب، حياتياتي والدين تي ٻڌل نيوڪليئر خاندان آمريڪي گهرن جو صرف **24.10%** هئا، جڏهن ته 1970ع ۾ اهو انگ **40.30%** هو. برطانيه ۾ پڻ نيوڪليئر خاندانن جو تعداد 1968ع ۾ **39.0%** هو، جيڪو 1992ع ۾ گهٽجي **28.0%** رهجي ويو.

پروفيسر وولف گينگ هاڪ موجب، پراگاڻي دور (Prehistoric) جي وچ يورپ ۾ به نيوڪليئر خاندان جا نشان مليا آهن. جرمني جي علائقي الاؤ (Elau) ۾ 2005ع ۾ ٿيندڙ کوٽائي مان معلوم ٿيو ته هڪ قبر ۾ دفن ٿيل 13 فرد پاڻ ۾ ويجها مٽ مائٽ هئا، جيڪي هڪ ڪلاسڪ نيوڪليئر فيملي جي موجودگي کي ظاهر ڪن ٿا.

## حوالا