Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# اڙيا ٻولي

**اوڙيا ٻولي** (Oriya)، اُتڪلي، اوڏڙي، اوڊرم، اوليا، اوڙيسا، واڊيا ۽ يڌيا جي نالن سان به سڃاتي وڃي ٿي. مغل بندي اوريا جو معياري لهجو آهي. ڏاکڻي اوريا، اترين اوريا، الهندي اوريا، جنهن کي سمڀلپوري به چون. اتر بلاسور اوريا، مدناپوري اوريا، هلبي. هر لهجي کي وري ننڍا ننڍا لهجا آهن. هيءَ ٻولي هندستان جي رياستن اوڙيسا، جهار کنڊ (رانچي ضلعي ۾)، ڇتيس ڳڙهه (راءِ ڳڙهه، راءِ پور، بستار ضلعن ۾)، اولهه بنگال (مديني پور ضلعي ۾) آسام، آنڌرا پرديس کان سواءِ بنگلاديش ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. ڀارت ۾ هن جا ڳالهائيندڙ 3,16,66,000 کن ٿيندا.

هڪ خيال آهي ته هيءَ ٻولي هند-يورپي، هند-ايراني ۽ هند-آريائي ٻولين جي مشرقي خطي جي شاخن مان آهي. جڏهن ته ٻئي خيال موجب دراوڙي آهي. هيءَ ٻولي اوريائي لپيءَ ۾ لکي وڃي ٿي. هيءَ ٻولي اصل ۾ اوڏن جي ٻولي آهي. هڪ خيال آهي ته اوڙيسا، اوڏرديش کي چون ٿا. اوڏن جي سنڌ ۾ موجودگيءَ سبب چئي سگهجي ٿو ته هيءَ ٻولي سنڌ ۾ به ڳالهائي ويندي آهي، پر ان تي سنڌيءَ جو گهڻو اثر آهي.

## حوالا
# ساحر لڌيانوي

| ساحر لڌيانوي Sahir Ludhianvi |
| --- |
| 2013 اسٽام جنهن ۾ ساحر لڌيانوي انڊيا پوسٽ پاران ڇپيل آهي |
| ڄمڻ | عبدالحئي 08 مارچ 1921(1921-03-08) لڌيانا, پنجاب, برٽش انڊيا |
| وفات | 25 آڪٽوبر 1980(1980-10-25) (عمر 59 سال) بمبئي, مهاراشٽر, انڊيا |
| پيشو | شاعر، ڪهاڻيڪار ۽ ليکڪ |
| ادبي تحريڪ | ترقي پسند اديبن جي تحريڪ |
| نمايان انعام | پدم شري ۾ ايوارڊ 1971 فلم فيئر ايوارڊ 1964ع ۽ 1977ع ۾ |

**عبدالحئي** (08 مارچ 1921ع، 25 آڪٽوبر 1980ع)، ساحر لُڌيانوي جي قلمي نالي سان مشھور، ھندوستاني شاعر ۽ فلمي گيت نگار، جنھن اردو ۽ ھندي ٻوليءَ ۾ لکيو.

## جيون ڪٿا

### شروعاتي زندگي ۽ تعليم

ساحر 08 مارچ 1921ع تي، ڳاڙھن پٿرن واري حويلي، ڪريم پورا، لڌيانيا، پنجاب، انڊيا ۾ مسلمان زميندار گهراڻي ۾ پيدا ٿيو. اِھو ئي ڪارڻ آھي جو ھن پنھنجي نالي جي پڇاڙيءَ ۾ لُڌيانوي لڳائڻ شروع ڪيو. ھن جي ماءُ سردار بيگم پنھنجي مُڙس کي ڇڏي ڏنو، جنھن ڪري سندس شاديءَ مان حاصل ٿيل مالي اثاثن تي دعويٰ جو حق ضايع ٿي ويو. 1934ع ۾ ساحر جي پيءَ ٻيھر شادي ڪئي ۽ پنھنجي پُٽ کي سندس تحويل ۾ وٺڻ جي لاءِ (سخت ۽ ناڪام) ڪيس ڪيو. تازو ئي آمريڪا ۾ رھندڙ ليکڪ سريندر ديول پاران لکيل ۽ آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس پاران ڇپرايل ڪتاب "Sahir: A literary Portrait" ترجمو "ساحر: ھڪ ادبي تصوير" ۾ ليکڪ، پاڪستاني شاعر احمد راھي (جيڪو سالن تائين ساحر جو دوست رھيو ھو) جي ڪڍيل اِن نتيجي سان سھمت ٿئي ٿو تہ ساحر جي زندگيءَ جي ڪھاڻي مُختصر ۾ اِھا آھي تہ "سندس سموري زندگيءَ ۾ ھن ھڪڙو ڀيرو پيار ڪيو ۽ نفرت بہ ھڪڙو ڀيرو ئي ڪيو. ھن پنھنجي ماءُ سان پيار ڪيو ۽ پيءُ کان نفرت ڪئي." سردار بيگم کي ساحر جي پيءَ کان تحفظ جي ضرورت رھندي ھُئي ۽ ھوءَ مالي محرومين جو شڪار رھندي ھُئي. عمارت جي محرابي داخلي تي ساحر جي پئدا ٿيڻ واري جاءِ تي ھڪ ننڍڙي تختي لڳل آھي.

ساحر کي خالصا ھائي اسڪول، لُڌيانا ۾ پڙھايو ويو. اُن کانپوءِ ھن گورنمينٽ ڪاليج، لُڌيانا ۾ داخلا ورتي. ھن کانپوءِ اُتي جي آڊيٽوريم تي سندس نالو رکيو ويو. بطور ڪاليج شاگرد جي ھي سندس غزلن ، نظمن (اردو ۾ ڪيل شاعري) ۽ جذباتي تقريرن جي ڪري مشھور ھُيو.

### ورھاڱو

1943ع ۾ ساحر لاھور ۾ آباد ٿيو. جتي ھن اردو ۾ ڇپيل سندس پھريون ڪتاب "تلخيان" (1945ع) ترجمو "ڪؤڙاڻ" پورو ڪيو. ھي آل انڊيا اسٽوڊنٽس فيڊريشن جو رُڪن ھُيو. ھن اردو رسالن جھڙوڪ ادبِ لطيف، شاھڪار، پِرٿلاري ۽ سويرا کي سنواريو ۽ پراگريسو رائٽرس ايسوسيئشن جو رُڪن بڻيو. بھرحال، جڏهن ھن سوشلزم جي حمايت ۾ تڪراري بيان ڏنا تڏهن پاڪستان جي حڪومت پاران سندس گرفتاريءَ جو وارنٽ ڪڍيو ويو. 1949ع ۾، ورھاڱي کانپوءِ ھي لاھور کان دھلي ڀڄي ويو. اٺن ھفتن کانپوءِ بمبئي مُنتقل ٿي ويو. اُن کانپوءِ ھي ممبئي جي مضافاتي علائقي انڌيري ۾ رھيو. جتي ھن جا پاڙيسري گلزار (شاعر ۽ گيت نگار) ۽ ڪرشن چندر (اردو ۽ ھندي اديب) پڻ رھندا ھُئا. 1970ع واري ڏھاڪي ۾ ھن بنگلو ٺاھيو، جنھن کي ھي "پرڇائيان" ترجمو "پاڇا" سڏيندو ھو. جتي مرڻ گھڙيءَ تائين ھي رھيو.

### موت

## حوالا
# الھه رکا

الهه رکا، -استاد-(طبله نواز ):(29 -اپريل- 1919ع کان 3 فيبروري 2000ع) -استاد- -الهه رکا- هندستاني موسيقيءَ جو وڏو نالو آهي. هن طبلي کي وڏي جلا بخشي. -استاد- ويهين صديءَ ۾ طبلي جو وڏو ماهر هو. هن روي شنڪر سان 1967ع ۾ ووڊ اسٽاڪ فيسٽول ۾ حصو ورتو ۽ هندوستاني موسيقيءَ کي يورپين سان متعارف ڪرايو. -آمريڪا- جي صف -اول- جي فنڪارن کيس طبلو وڄائيندي ڏسي ڏاڍو عجب کاڌو. سندن خيال هو ته -استاد- جي هٿن ۾ ڪا مشين لڳل آهي. دنيا جي موسيقيءَ جي ڄاڻن کيس موسيقيءَ جو -آئين- اسٽائين ڪري سڏيو آهي.
سندس لائق فرزند ذاڪر حسين هن وقت پاڪستان توڙي هندوستان جو وڏو طبله نواز آهي، جيڪو دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ پنهنجي فن جو مظاهرو ڪري مڃتا ماڻي چڪو آهي.

## حوالا
# سوڀا سنگھ

| سوڀا سنگھ |
| --- |
| پيدائش | 29 نومبر 1901(1901-11-29) |
| وفات | 22 آگسٽ 1986(1986-08-22) (عمر 84 سال) |

**سوڀا سنگھ** يا **شوڀا سنگھ** ڀارتي پنجاب سان تعلق رکندڙ ھڪ مشھور مصور ھو. سردار سوڀا سنگھ جي پيدائش 29 نومبر، 1901ع تي ھڪ سک خاندان ۾ مسٽر هرگوبدپر، پنجاب جي گرداس پور ضلعي ۾ ٿي. ھن جو والد، ديوا سنگھ، ڀارتي گھڙسوار فوج ۾ ھو۔

## حوالا
# وجي (اداڪار)

| وجي |
| --- |
|  |
| پيدائش | جوزف وجي چندر شيڪر   (1974-06-22) 22 June 1974 مدراس، تامل ناڊو، هندستان (اڄوڪي ڏينهن چنائي) |
| مادر علمي | لويولا ڪاليج، چنائي |
| پيشو | اداڪار |
| سَرگَرمُ سالَ | 1984–حاضر |
| جيون ساٿي | سنگيتا سورنالنگم (ش. 25 August 1999) |
| ٻار ٻچا | 2 |
| ماءُپيءُ | * S. A. Chandrasekhar
* Shoba Chandrasekhar
 |
| رشتيدار | See Chandrasekhar family |

**جوزف وجي چندر شيڪر** (پيدائش 22 جون 1974 )، جيڪو پروفيشنل طور **وجي جي** نالي سان مشهور آهي، هڪ هندستاني اداڪار ۽ گلوڪار آهي، جيڪو گهڻو ڪري تامل سئنيما ۾ ڪم ڪري ٿو. هو هندستان ۾ سڀ کان وڌيڪ معاوضو وٺندڙ اداڪارن مان آهي ۽ 7 موقعن تي *فوربس انڊيا* جي مشهور شخصيتن جي 100 لسٽ ۾ شامل ٿيو آهي. هن 67 فلمن ۾ مرڪزي ڪردار ادا ڪيو آهي. **ٿلهي پيتي** طور حوالو ڏنو ويو ( ترجمو Commander )، وجي کي بين الاقوامي سطح تي هڪ اهم پيروي آهي. هن ڪيترائي ايوارڊ ماڻيا ، جن ۾ اوساڪا بيسٽ ايڪٽر ايوارڊ ۽ ڏکڻ انڊين انٽرنيشنل مووي ايوارڊ شامل آهن. 2023 ۾، هو هندستان ۾ سڀ کان وڌيڪ ادا ڪيل اداڪار بڻجي ويو ۽ دنيا جي اعلي ادا ڪيل اداڪارين مان هڪ آهي.
# آڪاش واڻي

**آڪاش واڻي** هندي زبان جو لفظ آهي، جنهن جي لغوي معنيٰ آهي: ”آسماني واڻي، غيبي آواز يا اِلهامي آواز“. هي ڀارت جي سرڪاري ريڊيي جو سرڪاري نالو آهي ۽ هر شهر سان لاڳاپيل ريڊيو اسٽيشن آهي. آڪاشواڻي ريڊيو جو مترادف لفظ آهي. مثال طور: آڪاش واڻي ڀڄ، آڪاش واڻي احمد آباد يعني ريڊيو ڪڇ، ريڊيو احمد آباد.

## حوالا
# ليليٰ ۽ مجنون

نظاميءَ جي نظم واري داستان جو هڪ مني ايچر. جن ۾ ڏيکاريو ويو آهي ته مرڻ کان اڳ ليليٰ ۽ مجنون آخري ڀيرو ملن ٿا. ٻئي بي هوش ٿي ويا آهن ۽ مجنون جو هڪ وڏيل ليليٰ کي بحال ڪرڻ جي ڪوشش ڪري ٿو جڏهن ته جهنگلي جانور ان جوڙي کي ناپسنديده مداخلت ڪندڙن کان بچائي رهيا آهن. (16هين صدي عيسويء جي آخر جو هڪ تصويري خيال)
**ليليٰ ۽ مجنون** (عربي: مجنون ليلى، "ليلا جو پاگل عاشق"؛ فارسي: ليلي و مجنون) هڪ پراڻي عرب داستان آهي، جيڪا ستين صديءَ جي عرب شاعر قيس ابن الملوهءَ ۽ سندس معشوق، ليليٰ بنت مهدي (بعد ۾ ليليٰ العامريه جي نالي سان مشھور ٿي) جي باري ۾ آهي.

”ليليٰ مجنون جو موضوع، فارسي شاعر نظامي گنجويءَ جي 584 هجري/1188ع ۾ لکيل نثري نظم ذريعي، جيڪا سندس "خمسه" جو ٽيون حصو آهي عربيءَ کان فارسي، ترڪي ۽ هندستاني ٻولين ۾ منتقل ٿيو“. اها سندن عشقيه داستان جي ساراهه جي هڪ مشهور نظم آهي.

قيس ۽ ليليٰ کي نوجواني هوندي ئي هڪ ٻئي سان پيار ٿي ويندو آهي، پر جڏهن وڏا ٿيا ته ليليٰ جي پيءُ کين گڏ رهڻ نه ڏنو. قيس تي هن جو اثر پيو ۽ هو ديوانو ٿي ويو. سندس قبيلو، بنو عامر ۽ برادري کيس "مجنون" جو لقب ڏنو (مجنون ”پاگل“، لغوي معني ”جن تي جن قبضو ڪيو“). نظاميءَ کان گهڻو اڳ، فارسي "اخبارن" ۾ هي ننڍي ننڍي داستانن جي صورت ۾ افسانوي صورتخطيءَ ۾ ڇپيل هئي. مجنون جي باري ۾ ابتدائي قصا ۽ زباني رپورٽون ڪتاب الآغاني ۽ ابن قتيبه جي ”الشعر و الشعراء“ ۾ درج ٿيل آهن. قصا گهڻو ڪري تمام ننڍا هوندا هئا ۽ صرف دور سان ڳنڍيل هئا ۽ ٿورو يا ڪو به پلاٽ جي ترقي نه ڏيکاريندا هئا. نظامي مجنون جي باري ۾ سيڪولر ۽ صوفياتي ذريعا گڏ ڪيا ۽ مشهور عاشقن جي هڪ واضح تصوير پيش ڪئي. ان کان پوءِ ٻين ڪيترن فارسي شاعرن به سندس نقل ڪيو ۽ پنهنجا پنهنجا نسخا لکيا. نظامي اذرين (عرب قبيلو) جي عشقيه شاعريءَ مان اثر ورتو، جنهن ۾ شهوت ۽ محبوب ڏانهن ڪشش، اڪثر ڪري اڻپوري تمنا جي ڪري هوندي هئي.

نظامي جي ڪم جون ڪيتريون ئي تقليدون ڪيون ويون آهن، جن مان ڪيترائي اصل ادبي ڪم، جن ۾ امير خسرو دهلويءَ جو "مجنون و ليلي" (1299ع ۾ مڪمل ٿيو) ۽ جامي جو نسخو، 1484ع ۾ مڪمل ٿيو، جن ۾ 3,860 تائين رباعيون آهن، شامل آهن. ٻيا قابل ذڪر ڪم مڪتبي شيرازي، هاتفي (وفات 1520ع) ۽ فضولي (وفات 1556ع) جا آهن، جيڪي عثماني ترڪي ۽ هندستان ۾ مشهور ٿيا. سر وليم جونز سال 1788ع ۾ ڪلڪتي ۾ هاتفي جو رومانس شايع ڪيو. نظامي جي نسخي کانپوءِ رومانس جي مقبوليت پڻ ان جي غزلن جي شاعريءَ ۽ صوفي مثنوي جي حوالن مان ظاهر ٿئي ٿي. نظامي جي رومانس جي ظاهر ٿيڻ کان اڳ، شعري مجموعن ۾ ليليٰ ۽ مجنون جي باري ۾ صرف چند اشارا موجود هئا. ٻارهين صديءَ کان پوءِ عاشقن بابت ڪھاڻين جو تعداد ۽ قسم به گھڻو وڌيو. تصوف جي ماهرن فني صوفياتي تصورن کي بيان ڪرڻ لاءِ مجنون جي باري ۾ ڪيتريون ئي ڪهاڻيون لکيون آهن ۽ خيال پيش ڪيا آهن جهڙوڪ فنا، ديوانگي، فدا (خود قرباني) وغيره. نظامي جو ڪم ڪيترن ئي ٻولين ۾ ترجمو ٿي چڪو آهي. جديد عربي ٻوليءَ جي ڪلاسيڪل عربي ڪهاڻي جي موافقت ۾ شوقي جو ڊرامو، "ليلي جو پاگل عاشق" (The Mad Lover of Layla) شامل آهي.

## ڪهاڻي

## قيس ۽ ليليٰ جو نسب

## جڳھ

## تاريخ ۽ اثر

## ٻيا اثر

## مشهور ثقافت ۾

## پڻ ڏسو

## خارجي لنڪس

## پڻ ڏسو

* ليلي ۽ مجنون (ناٽڪ ناچ)

## خارجي لنڪس

## حوالا
# جج

جج| جان جي(John Jay), آمريڪا جي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس
 (1789–95) |
| پيشو |
| نالو | جج ، قاضي، جسٽس، ماجسٽريٽ |
| پيشي جو قسم |  عدل ۽ انصاف |
| مصروفيت جو دائرو | قانون ، انصاف |
| تفصيل |
| گھربل لياقت  | يونيورسٽي جي قانون جي ڊگري ۽ وڪالت جو تجربو |
| ملازمت جو شعبو  | ڪورٽون |
| لاڳاپيل روزگار | بيريسٽر، پراسيڪيوٽر، ايڊووڪيٽ، پليڊر |

**جج**:*جسٽس*:**قاضي**: **Judge**:
پاڪستان ۾ جج لفظ جو تعارف پاڪستان پينل ڪوڊ جي قلم 19 ۾ ڏنل آهي. ان مطابق جج جو مطلب رڳو ھر اھو ماڻھو جنھن کي سرڪاري طور تي ان عھدي تي مقرر ڪجي ناھي پر ان ۾ ھر اھو ماڻھو شامل آھي جنھن کي قانون اختيار ڏنو آهي تہ ڪنھن بہ قانوني ڪاروائي ۾, پوء کڻي ديواني ھجي يا فوجداري , حتمي فيصلو يا ججمينٽ ڏئي. حتمي فيصلو جو مطلب اھڙو فيصلو جنھن خلاف اپيل داخل نہ ٿئي يا جيڪو مٿين عدالت ۾ برقرار رھي. رومن قانون جو ھڪ متو (maxim) آھي تہ جج جو ڪم قانون ٺاهڻ نہ پر قانون کي لاڳو ڪرڻ آھي.

> Judicis est jus dicere, non dare
> جج جو ڪم قانون ٺاهڻ نہ پر قانون کي لاڳو ڪرڻ آھي.
>
> — رومن قانون جو اصول
>
>
>

اسلام ان ڳالھ تي زور ڏئي ٿو جج کي نہ رڳو ڄاڻو ۽ اونھي سوچ وارو پر ان سان گڏوگڏ ايماندار ۽ عدل ڪرڻ وارو ھجڻ گھرجي.

اھڙو ڪارندو جيڪو قانون جو اعلي امتحان پاس ڪري قانون جي ڄاڻ رکي ۽ کيس ديواني يا فوجداري عدالت جي صدارت تي فائز ڪيو وڃي. پاڪستان۾ ديواني عدالتن جي جج کي سول جج، سينيئر سول جج ۽ ڊسٽرڪٽ جج چوندا آهن. اسپيشل ڪورٽن ۾ وري بينڪنگ جج، ليبر ڪورٽ جو جج چوندا آهن. فوجداري عدالتن جي مقامي ججن کي ماجسٽريٽ، اسٽنٽ سيشن جج، ۽ سيشنس جج، خاص عدالتن ۾ دھشتگردي جي ڪورٽ جو اسپيشل جج. منشيات جي ڪورٽن جو اسپيشل جج شامل آهن.

سانچو:زمرو عام

## جج جي پگھار

آمريڪا ۾ جج ۽ ماجسٽريٽ جي سالياني پگھار گھٽ ۾ گھٽ 29540 آمريڪي ڊالر ۽ وڌ ۾ وڌ 101690آمريڪي ڊالر آهي جيڪا اتان جي وچولي پگھار ليکبي آهي پر فيڊرل ڪورٽ سسٽم ۾ ججن جون پگھارون مٿئين درجي واريون آھن پر ھيٺين درجي جي ججن ۽ ماجسٽريٽن جي پگھار اتي بہ وچولي آهي. وفاقي ججن جي آمريڪا ۾ سالياني پگھار 205100 ڊالرن کان 263300 ڊالر تائين آھي

## حوالا
# ذيابيطس (شوگر)

| ذیابيطس، شوگر، مٺو پيشاب
Diabetes mellitus |
| --- |
|  |
| ذیابيطس لاء عالمگير نيري دائري جي علامت |
| اچار | * /ˌdaɪ əˈbi tiz**[unsupported input]**-tɪs/
 |
| مھارت  | اینڊوڪرائينولوجي |
| آثار | * بار بار پيشاب ڪرڻ
* وڌيل اُڃ
* وڌيل بک
 |
| خرابي  | * ميٽابولڪ عدم توازن
* دل جي بيماريون
* اعصاب ۽ دماغ کي نقصان
* گردن جي ناڪامي( Kidney failure)
* معدي ء ھضم جی نالی۾ تبديليون
 |
| مدو | عارضي ڪنٽرول ٿي سگهي ٿو، پر ذیابيطس اڪثر ڪري زندگي گذاريندو آهي. |
| پرفارمنس | * ٽائپ 1 ذیابيطس
* ٽائپ 2 ذیابيطس
* حمل واري ذیابيطس
 |
| ڪارڻ | انسولين جي گهٽتائي يا تدريجي مزاحمت |
| خطري جي گنجائش | * ٽائپ 1: جينياتي ۽ ماحولياتي عنصر
* ٽائپ 2: موتاپو، ورزش جي کوٽ
 |
| تشخيصي طريقو  | * هاء بلڊ شوگر
* وڌیل HbA1c
 |
| علاج | * طرز زندگي ۾ تبديليون (کائین پیئن م احتیاط، ورزش)
* ذیابيطس جی دوا
 |
| دوا درمل | * انسولين جی خوراک (انجیکشن)
* ذیابيطس جی، ضد هائيپرگليڪيمڪس دوا
 |
| ورجاء | 46 ڪروڙ 30 لک (8.8 سيڪڙو) |
| موت | 4 ڪروڙ 20 لک (2019) |

**ذیابيطس ميليٽس** (Diabetes-mellitus)، اڪثر ڪري عام طور تي ذیابيطس، شوگر یا مٺی پيشاب جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، عام طور تي دائمي بيمارين جو هڪ گروپ آهي جيڪو مسلسل رت جي اعلي شڪر جي سطح سان منسوب ڪيو ويو آهي. ذیابيطس م يا ته لبلبی (Pancreas) جی ڪافي مقدار م انسولين پيدا نه ڪرڻ جو سبب آهي يا جسم جا سيلز هارمون جي اثرن کي رد نه ڪري رهيا آهن.

ڪلاسيڪي علامتن ۾ اڃ، پیشاب جی واد (polyurea)، وزن گھٽائڻ (weight loss) ۽ ٻرندڙ نظر (blurred vision) شامل آهن. جيڪڏهن علاج نه ڪيو وڃي ته اها بيماري مختلف صحت جي پيچيدگين کي جنم ڏئي سگهي ٿي، جن ۾ دل جي نظام، اکين، گردن ۽ اعصاب جي خرابيون شامل آهن. ذیابيطس جو علاج نه ڪيو ويو يا خراب علاج ڪيو ويو، جن جی سبب هر سال تقريبن 15 لک موت جو سبب بڻجن ٿا.

ذیابيطس جا اهم قسم ٽائپ 1 ۽ ٽائپ 2 آهن، جيتوڻيڪ ٻيا فارم پڻ موجود آهن. ٽائپ 1 لاءِ سڀ کان وڌيڪ عام علاج انسولين جي متبادل علاج (انسولين انجيڪشن) آهي، جڏهن ته، ٽائپ 2 کي سنڀالڻ لاءِ، ذیابيطس مخالف دوائون (جهڙوڪ ميٽفارمين ۽ سيماگلوٽائيڊ) ۽ طرز زندگي ۾ تبديليون استعمال ڪري سگهجن ٿيون. حمل واري ذیابيطس، هڪ فارم جيڪو ڪجهه عورتن ۾ حمل دوران پيدا ٿئي ٿو، عام طور تي حمل کان پوء جلدي ختم ويندو آھی.

سال 2021ع تائين، اندازي مطابق سڄي دنيا ۾ 53 ڪروڙ 70 لک ماڻهن کي ذیابيطس هئي، جيڪا بالغن جي آبادي جو 10.5 سيڪڙو هئي، جنهن ۾ تائپ 2 سڀني ڪيسن جو 90 سيڪڙو آهي. اهو اندازو آهي ته سال 2045ع تائين، لڳ ڀڳ 78 ڪروڙ 30 لک بالغ، يا اٺ مان هڪ، ذیابيطس سان زندگي گذاريندا، جیڪو موجوده انگن اکرن کان 46 سيڪڙو اضافو آهي. بيماريءَ جو پکڙجڻ تمام گهڻو ڊرامائي طور تي، گهٽ ۽ وچين آمدني وارن ملڪن ۾ جاري آهي. شرح عورتن ۽ مردن ۾ هڪجهڙائي آهي، ذیابيطس سان گڏ دنيا ۾ موت جو ستين وڏو سبب آهي. ذیابيطس سان لاڳاپيل صحت جي سار سنڀار تي عالمي خرچ 760 بلين آمريڪي ڊالر فی سال آهي.

## حوالا
# موتي لال جوتواڻي

سنڌ جي نامياري اديب ۽ اسڪالر **ڊاڪٽر موتي لال جوتواڻي** جو پورو نالو **موتي لال واڌومل جوتواڻي** آهي. سندس جنم 13 جنوري 1936ع تي سکر، سنڌ ۾ سندس ناناڻن جي گهر ۾ ٿيو.

## زندگيءَ جو احوال

سندس ٻالڪ پڻو چئن شهرن، روهڙي، سکر، جيڪب آباد ۽ ڪراچيءَ ۾ گذريو. ننڍپڻ جو وڏو حصو هن ڏاڏاڻي گھر روهڙيءَ ۾ گذاريو، روهڙيءَ ۾ هن جو گھر ٽڪر محلي ۾ هو. موتي لال جوتواڻيءَ جو ڏاڏو ۽ وڏا ماما حلوائي هئا، سندس ڪٽنب ۾ فقط هن جو والد ئي هو. جيڪو مئٽرڪ تائين تعليم حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو. نه صرف ايترو، پر سندس والد ديس جي آزاديءَ جي هلچل ۾ به خوب حصو ورتو. موتي لال جي والد روهڙيءَ ۾ شام جي وقت ’راتڙي پاٺشالا‘ هلائي، قومي سکيا ڏيڻ جو فرض نڀايو. اتي هندي ۽ انگريزي سيکاري ويندي هئي. بعد ۾ سندس والد کي جيڪب آباد ۾ شيوارام اسڪول ۾ استاد مقرر ڪيو ويو ۽ پوءِ ڪي جي کلناڻي هاءِ اسڪول ۾ تعليمدان طور خدمتون سرانجام ڏنائين. انهن ٽنهي شهرن ۾ موتي لال جوتواڻيءَ به تعليم حاصل ڪئي. موتي لال کي شروع کان ئي ادب ۽ ٻولين سان لڳاءُ هو. هيءُ جڏهن يارهون درجو پڙهندو هو، تڏهن کيس مرهٽي زبان سکڻ جو شوق ٿيو، پر سندس اهو شوق اڌورو رهجي ويو، ڇاڪاڻ ته سندس والد جي بدلي لجپت نگر اڪيڊمي نئين دهليءَ ۾ ٿي ۽ کيس اوڏانهن وڃڻو پيو. موتي لال مئٽرڪ جو امتحان دهليءَ جي گورنمينٽ هاءِ اسڪول مان پهرين ڪلاس ۾ پاس ڪيو. سندس والد 1976ع ۾ گذاري ويو. موتي لال جي شادي 21 مئي 1961ع ۾ ٿي. سندس گهر واريءَ جو نالو راج آهي. شاديءَ وقت راج جي عمر 19 سال ۽ موتي لال جي عمر 25 سال هئي. ڊاڪٽر موتي لال جوتواڻي شروعاتي دور ۾ 1962ع تائين اسڪول ۾ استاد طور خدمتون سرانجام ڏنيون. 1962ع کان 1965ع تائين آل انڊيا راجڪوٽ ۾ سروس ڪيائين. 1965ع ۾ ديش بندو ڪاليج ۾ سنڌيءَ جو ليڪچرار مقرر ٿيو ۽ ساڳئي ڪاليج ۾ پروفيسر ٿيو. ۽ ان ئي عهدي تان رٽائر ٿيو. موتي لال کي وزيٽنگ اسڪالر طور برٽش ميوزيم لنڊن ۽ هارورڊ يونيورسٽي آمريڪا ۾ خدمتون سرانجام ڏيڻ جو موقعو پڻ حاصل ٿيو. هن هانگ ڪانگ، ٽوڪيو، هلائي ۽ سيول ۾ هندستاني ادب تي ليڪچر ڏنا. کيس ٽي پٽ ٿيا، جن مان وڏي ۾ وڏو پٽ 29 سالن جي عمر ۾ 13 اپريل 1993ع تي گذاري ويو. جنهن جو غم هو آخر تائين وساري نه سگھيو.

## ادبي سفر

ڊاڪٽر موتي لال جوتواڻي پنهنجو ادبي سفر ڪهاڻين لکڻ سان شروع ڪيو. سندس پهرين ڪهاڻي ’وير ارجن‘ جي نالي سان ڇپي، سندس ٻي ڪهاڻيءَ جو نالو ’مڪتي‘ هو. ان زماني جا مسئلا سنڌي جاتيءَ جا اهم مسئلا هئا. هو هڪ ئي وقت ڪهاڻيڪار، ناول نگار، مضمون نگار ۽ محقق هو. ڊاڪٽر جوتواڻيءَ جا ٽي ڊزن کن ڪتاب ڇپيل آهن. سنڌي، هندي ۽ انگريزيءَ ۾ ڇپيل سندس ڪتابن تي گھڻي ٽيڪا ٽپڻي به ٿي آهي. ڊاڪٽر جوتواڻيءَ ”شاھ لطيف هز لائيف اينڊ ورڪس“ عنوان تي پي. ايڇ. ڊي ڪئي.

ڊاڪٽر جوتواڻي جي آتم ڪھاڻي ’آتم ڪٿا جي نالي‘ سان 2006ع ۾ ڇپي آهي. ڊاڪٽر جوتواڻيءَ کي 2002ع ۾ ڀارت جو وڏي ۾ وڏو صدارتي اوارڊ پدم شري ڏنو ويو، جيڪو کانئس اڳ پروفيسر رام پنجواڻيءَ کي به مليو هو. ڊاڪٽر صاحب 2004ع ۾ سنڌ سرڪار جي ثقافت کاتي جي دعوت تي شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ جي عرس جي موقعي تي ٿيندڙ ڪانفرنس ۾ شرڪت لاءِ سنڌ آيو. ڀٽ شاھ تي ادبي ڪانفرنس ۾ صدارت ڪيائين. سنڌ يونيورسٽي جي سنڌي شعبي جي چيئرپرسن ڊاڪٽر نور افروز خواجا جي دعوت تي سنڌي شعبي ۾ ’شاهه ۽ سنڌيت‘ تي ليڪچر ڏنائين. جتي کيس ۽ سندس گهرواريءَ کي وڏو مان مليو. ڊاڪٽر موتي لال جوتواڻي هڪ اهڙو ليکڪ شاعر ۽ اسڪالر هو، جنهن تي سنڌ ۽ هند واسي فخر ڪن ٿا.

## *وفات*

هن جنوري 2008ع ۾ وفات ڪئي.

## حوالا
# اروشي بٽاليا

| اروشي بٽاليا Urvashi Butalia |
| --- |
| اروَشي بٽاليا 2011 ۾ |
| پيدائش | 1952 (عمر 73–74) امبالا, هرياڻا، انڊيا |
| قوميت | هندستاني |
| پيشو | پبلشر, اتهاڪسار (تاريخدان) ڪو-فائونڊر ڪالي فار وومين (1984), باني زبان بڪس(2003) |
| رشتيدار | پنڪج بٽاليا |
| ويب سائيٽ |
| zubaanbooks.com |

**اروشي بٽاليا** (انگريزي ٻولي: *Urvashi Butalia*) ڀارتي ناري واد (فيمينسٽ) قلمڪار ۽ پبلشر آهي. ۔ڀارت ۾ نسواني تحريڪ ۾ پنهنجي ڪارڪردگي جي سبب کان اروشي سُڃاتي ويندي آهي. هن *خاموشي جا پيا پاسا: هندستان جو ورهاڱو جا آوازَ* (The Other Sides of Silence:Voices from the Partition of India) ۽ *امن جي ڳالهه: ڪشمير کان نارين جو آواز*(Speaking Peace:Women's Voice from Kashmir) جهڙا ڪتاب لکيا آهن. ريتو مينن سان گڏجي بٽاليا سال1984 ۾ *ڪالي فار ويمن* (Kali for Women) جي نالو سان هڪ ڇپائي گهر (Publishing house) قائم ڪيو. هن 2003 ۾ زبان بڪس (Zubaan Books) نالو سان *ڪالي فار وويمن* جي ڇپائي قائم ڪئي. مينن ۽ بثاليا کي هڪٻئي سان گڏجي 2011 ۾ حڪومت هندستان پاران تعليمي ۽ ادبي خدمتن جي عيوض پدم شري ايوارڊ ڏنو ويو۔

## شروعاتي زندگي ۽ تعليم

اروشي بٽاليا جو جنم 1952 ۾ انبالا، هرياڻا جي هڪ امير، لاادري، پنجابي گهراڻو ۾ ٿيو. بٽاليا جي ميرانڊہ هائوس، دهلي يونيورسٽي کان انگريزي ادب ۾ 1971 ۾ بي-اي ۽ 1973 ۾ ايم-اي ڪئي. هن 1977 ۾ لنڊن يونيورسٽي کان *ڏکڻ ايشيا اڀياس* (South Asian Studies) ۾ ايم-اي ڪئي.

## ڪيريئر

بٽاليا آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس، نئي دهلي کان پنهنجي ڪيريئر جي شروعات ڪئي. هن آڪسفورڊ هيڊڪوارٽرز ۾ اَٽڪل هڪ سال تائين ڪم ڪيو. ۽ پوءِ زيڊ بڪس (Zed Books), لنڊن کان 1982 ايڊيٽر جي حيثيت سان ڪم ڪرڻ لڳي. بٽاليا پوءِ ڀارت واپس آئي ۽ ريتو مينن سان گڏجي 1982 ۾ *ڪالي فار وومين* (Kaali for Women) نالي فيمينسٽ چپائي گهر جو بنياد وڌو.

بٽاليا آڪسفيم (Oxford Committee for Famine Relief)، ڀارت مشورو ڏيندڙ ۽ دهلي يونيورسٽي جي ووڪيشنل اڀياس ڪاليج ۾ ريڊر جي عهدي تي ڪم ڪندي رهي. بٽاليا 2004 ۾ *زبان بڪس* جي بياد وڌي. ڪنن پوشپورا سانحو بابت ڪتاب *ڪيا آپ ڪو ڪنن پوشپورہ ياد هي*  (Do You Remember Kunan Poshpura) ڇپايو هيو۔

## لکڻيون

بٽاليا جا ڪجهه ذڪر لائق لکِڻيون هن ريت آهن:

* ٻين لفظن ۾:ڀارتي نارين جي نيئن لکڻي (In Other Words: New Writing by Indian Women)
* بدلاءُ پيش ڪرڻ: ڏکڻ ۾ فيمينسٽ اشاعت (Making a Difference: Feminist Publishing in the South)
* ناريون ۽ هندو حق (Women and the Hindu Right: A Collection of Essays)
* ناريون ۽ ساڄي ڌُر تحريڪون، انڊين تجربا (Women and Right Wing Movements: Indian Experiences)
* خاموشي جو ٻيو پاسو: هندستان جي ورهاڱو جا آواز (The Other Side of Silence: Voices from the Partition of India)
* امن جي ڳالهه: ڪشمير کان نارين جي آواز (Speaking Peace: Women's Voices from Kashmir)
* انر لائن (Inner Line: The Zubaan Book of Stories by Indian Women)

## ايوارڊ

بٽاليا کي ڪيترا ئي ملڪي ۽ بين الاقوامي اعزاز حاصل ٿيل آهن. ڪُجه ذڪر جوڳا هيٺ درج ڪيل آهن.

* 2000 ۾ بٽاليا کي اشاعت ۾ نارين لاءِ پنڊورا اعزاز (Pandora Award for Women in Publishing) سان نوازيو ويو هيو.
* 2011 ۾ بٽاليا کي حڪومت هندستان جي طرفان ادبي ۽ تعليمي خدمتن جي مڃتا ۾ پدم شري ايوارڊ سان نوازيو ويو هيو.
* 2017 ۾ بٽاليا کي جرمني جي پاران گوئٿي ميڊل (Goethe Medal) سان ڀيٽا پيش ڪري ايوارڊ ڏنو ويو.
* بيني ميريٽو (Bene Merito Medal)، 2014 ۔ پولستان جو سڀ کان وڏو اعزازي ميڊل مليو هيو.
* نڪي ايشيا تهذيب لاءِ انعام (Nikkei Asia Prize for Culture )، ڏنو ويو پاران، دي نڪي، جاپان، 2003

## حوالا
# آيرويد

**آيرويد** (*Ayurveda*) لفظ جي معنيٰ آهي ”زندگيءَ جو علم“، هندي ٻوليءَ ۾ طب جي مشھور ڪتاب جو نالو، جنھن کي هندي طب جو پھريون ڪتاب چيو وڃي ٿو، جيڪو ڌنوتريءَ نالي هڪ نامياري طبيب تصنيف ڪيو هو. ڪن ڄاڻن جو خيال آهي تہ اهو ”آيرويد“ جو خلاصو آهي. اصلاحي طور ”آيرو ويد“ کي ”هندي علم طب“ چيو ويندو آهي. آيرويدڪ علاج، خاص جڙي ٻوٽين ذريعي علاج جو طريقو آهي. يوناني طب بہ اُن مان مدد ورتي آهي. ماهرن جو خيال آهي تہ يوناني طب جي تدوين 460 ق.م ڌاري حڪيم بقراط ڪئي، ساڳئي دور ۾ هندستان ۾ ”چرڪ“ نالي ويڄ آيرويدڪ کي تڪميل تي پڄائي چڪو هو. قديم هندستان ۾ آيرويدڪ طريقي علاج تي سوين ڪتاب لکيا ويا آهن. ڪن ڪتابن ۾ آيرويدڪ علاج کي ٽن کان پنج هزار سال پراڻو علاج جو طريقو ڄاڻايو ويو آهي. بھرحال آيرويدڪ علاج جا اهم مرڪز سنڌو ماٿريءَ جا موهن جو دڙو، ڪاشي ۽ ٽيڪسلا هوندا هئا.

جنھن کي اسان يوناني علاج سڏيندا آهيون، اهو سنڌو تھذيب جو اوائلي علاج ”يجرويڄ“ (*Yajrveda*) يا آيرويد ئي آهي. (چئن ويدن مان ھڪ ويد اھو يجرويد پڻ آھي). ان ۾ هڪ ٻول ”اٿوَ ويڄ.“ اهو پوءِ گهڻيون ئي شڪليون مٽائيندو ڪٿي ٿيو آهي ويد تہ ڪٿي آهي بيد. يورپي ٻولين ۾ اهو ئي اوائلي ٻول ”وِِڄا“ وارو ويڄ، بيد مان ميڊ (Med) ٿي پوءِ ميڊيڪل (Medical) ٿيو.

## حوالا
# آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس

آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس (Oxford University Press – OUP) ڪئمبرج يونيورسٽي پريس کان پوءِ دنيا جو وڏي ۾ وڏو ۽ ٻيو پراڻو يونيورسٽي پرنٽنگ پريس آهي. اها آڪسفورڊ يونيورسٽي جي هڪ شاخ آهي، جيڪا وائيس چانسلر طرفان مقرر ڪيل 15 رڪني ڪائونسل طرفان آهي. انهن جي سربراهي هڪ سيڪريٽري ڪندي آهي جنھن کي آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس جو چيف ايگزيڪيوٽو سڏيو وڃي ٿو.

## حوالا
# اي او ايل

اَي او ايل جو ھڪ دفتر
**اي او ايل** (AOL طور تي ٺهيل) ، اڳوڻي هڪ ڪمپني جيڪا AOL Inc. ۽ اصل ۾ آمريڪا آن لائن جي نالي سان مشهور آهي) هڪ آمريڪي ويب پورٽل ۽ آن لائن سروس فراهم ڪندڙ آهي جيڪو نيو يارڪ شهر ۾ قائم آهي. اهو هڪ برانڊ آهي جنهن کي ويريزون ميڊيا پاران مارڪيٽ ڪيو ويو آهي.

## حوالا
# دُنيا

سانچو:ٻيا استعمال

سانچو:سنڌي استعمال ڪيو

  زمينجا ست کنڊ:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * اتر آمريڪا
* ڏکڻ آمريڪا
* اينٽارڪٽيڪا
 | * يورپ
* آفريڪا
 | * ايشيا
* اوشيانا
* آسٽريليا (کنڊ)
* م
* ب
* س
 |

عالمي سامونڊي ڪنارن جو نقشو
**دنيا**(انگريزي:  **World**) ھڪ سيارو زمين آهي جنھن ۾ سمورا جاندار ۽ انساني تھذيب شامل آهن.<ref>Merriam-webster.com
فلاسافيڪل مفھوم مطابق سموري جسم رکندڙ ڪائنات کي دنيا چئبو آهي يا وري ڪنهن فرد جي وجود يا ھستي تي مشتمل دنيا يا ڪنھن فرد جي آنٽالاجيڪل دنيا. مذھبي يا ديني مفھوم مطابق دنيا ھڪ اھڙو جسم رکندڙ يا بيجان گولو آھي جيڪو آسماني، روحاني، خيالي ۽ مقدس ناھي.

 نيري پٿر مان ٺھيل دنيا جي گولي جو نمونو
دنيا جي گولي جو نقشو
## فلاسافي

زميني آسودگي وارو باغ
## مذھب ۽ ڏندڪٿائون

جرمني جي نورسي ٻولي جي ھڪ يگدراسي ڏند ڪٿا مطابق دنيا جي بيھڪ جنھن م زير زمين دنيا پڻ ڏيکاريل آهي. زمين کي ھڪ گولي وچ ۾ پليٽ وانگر ڏيکاريو ويو آهي