# خدمتون

ريسٽورنٽ جو ويٽر خدمت سان لاڳاپيل پيشي جو هڪ مثال آهي.
**خدمت** (Service) مان مراد ڪو اهڙو عمل يا استعمال آهي جنهن لاءِ ڪو صارف (consumer)، ڪمپني، يا حڪومت ادائيگي ڪرڻ لاءِ تيار هجي. ان جي مثالن ۾ حجم، ڊاڪٽر، وڪيل، اڪائونٽنٽ، ميڪينڪ، بئنڪون، مالياتي ادارا، ۽ انشورنس ڪمپنين پاران ڪيل ڪم شامل آهن. عوامي خدمتون (Public services) اهي آهن جن لاءِ سماج (رياست يا علائقو) گڏيل طور تي ادائيگي ڪري ٿو، جهڙوڪ اسپتالون، پرائمري اسڪول، يا لائبريريون. وسيلن، مهارت، ذهانت ۽ تجربي کي استعمال ڪندي، خدمت فراهم ڪندڙ صارفين کي فائدو پهچائيندا آهن. خدمتن کي غير محسوس مال (intangible goods) طور بيان ڪري سگهجي ٿو، جنهن ذريعي فراهم ڪندڙ گراهڪ کي قيمت (value) فراهم ڪري ٿو.

## خاصيتون

خدمتن جون ٽي مکيه خاصيتون آهن:

### غير محسوس هجڻ (Intangibility)

خدمتون تعريف جي لحاظ کان غير محسوس هونديون آهن. اهي نه ته تيار ڪيون وينديون آهن، نه ئي منتقل يا ذخيرو ڪري سگهجن ٿيون. پائيدار سامان جي برعڪس، ڪو به شخص مستقبل جي استعمال لاءِ خدمتن کي ذخيرو نٿو ڪري سگهي. اهي هڪ ئي وقت پيدا ۽ استعمال ڪيون وينديون آهن.

### فنا ٿيڻ جي صلاحيت (Perishability)

خدمتون ٻن طريقن سان فنا ٿيندڙ آهن:

* خدمت سان لاڳاپيل وسيلا ۽ نظام هڪ خاص وقت لاءِ مقرر ڪيا ويندا آهن. جيڪڏهن صارف ان وقت دوران خدمت حاصل نٿو ڪري، ته اهي وسيلا ضايع ٿي سگهن ٿا. مثال طور: هڪ جهاز جي خالي سيٽ اڏام کانپوءِ ٻيهر نٿي ڀري سگهجي.
* جڏهن خدمت مڪمل طور تي صارف کي مهيا ڪئي ويندي آهي، ته اها مستقل طور تي ختم ٿي ويندي آهي. مثال طور: هڪ مسافر پنهنجي منزل تي پهچي ويو.

خدمت فراهم ڪندڙ کي کپي ته اها صارف جي گهرج واري وقت تي ئي مهيا ڪري. صارف به خدمت جي فراهمي دوران موجود هجڻ ضروري آهي، جهڙوڪ وار ڪٽائڻ وقت حجم جي ڪرسيءَ تي ويهڻ.

### تبديلي (Variability)

هر خدمت منفرد هوندي آهي. اها ڪڏهن به ساڳئي نموني نٿي دهرايو وڃي سگهجي، ڇو ته وقت، جڳهه ۽ حالتون هر دفعي مختلف هونديون آهن. ڪيتريون ئي خدمتون گراهڪ جي ضرورت مطابق تبديل ڪيون وينديون آهن. مثال طور: هڪ ٽيڪسي سروس جيڪا مسافر کي گهر کان آفيس وٺي وڃي ٿي، اها آفيس کان گهر واپس اچڻ واري سروس کان مختلف ٿي سگهي ٿي (مختلف وقت، رستو يا ڊرائيور جي ڪري).

## خدمت جي معيار (Service quality)

خدمت فراهم ڪندڙ لاءِ پنهنجو ڪاروبار وڌائڻ واسطي وڏي پئماني تي خدمتن جي فراهمي ۾ مهارت حاصل ڪرڻ ضروري آهي. گهڻيون خدمتون انساني سرگرمين تي ٻڌل هونديون آهن، تنهنڪري معيار ۾ هڪجهڙائي برقرار رکڻ مشڪل هوندو آهي. خدمت جي فراهمي ۾ انساني عنصر ئي ڪاميابيءَ جو بنيادي سبب هوندو آهي.

## وضاحتون (Specification)

ڪنهن به خدمت کي معيار جي بنياد تي ڪجهه خاص پيماني ذريعي بيان ڪري سگهجي ٿو:

* **صارف جا فائدا:** اهي فائدا جيڪي صارف جي درخواست تي کيس مهيا ڪيا وڃن.
* **فراهمي جو هنڌ:** اها جڳهه جتي خدمت مهيا ڪئي وڃي.
* **فراهمي جو وقت:** اهي لمحا جڏهن خدمت دستياب هجي.
* **خدمت جي قيمت:** اها رقم جيڪا گراهڪ خدمت حاصل ڪرڻ لاءِ ادا ڪري ٿو.

## فراهمي (Delivery)

ڪافي هائوس — خدمت جي فراهمي جو هڪ قسم
خدمت جي فراهمي ۾ عام طور تي ڇهه عوامل شامل آهن:

* خدمت فراهم ڪندڙ (ورڪر ۽ مينيجر)
* استعمال ٿيندڙ سامان (جهڙوڪ گاڏيون، ڪمپيوٽر سسٽم)
* جسماني سهولتون (عمارتون، انتظار گاهه)
* خدمت حاصل ڪندڙ (صارف)
* فراهمي واري هنڌ تي موجود ٻيا گراهڪ
* گراهڪ سان رابطو

ڪاروباري ماهر خدمت جي فراهمي کي هڪ "پرفارمنس" يا "ڊرامي" جيان ڏسن ٿا، جتي جڳهه کي اسٽيج ۽ استعمال ٿيندڙ شين کي پروپس (props) چيو وڃي ٿو.

## خدمت ۽ جنس جي وچ ۾ فرق

سامان (goods) ۽ خدمت (service) جي وچ ۾ فرق تي قديم زماني کان بحث هلندڙ آهي. ارڙهين صديءَ جي آخر ۾، ماهرن جو خيال هو ته سامان اها شيءِ آهي جنهن تي مالڪي جا حق هجن ۽ ان کي ذخيرو ڪري سگهجي.

ايڊم سمٿ پنهنجي مشهور ڪتاب *The Wealth of Nations* (1776ع) ۾ "پيداواري" ۽ "غير پيداواري" محنت جي وچ ۾ فرق ڪيو. هن چيو ته خدمتون پيداوار وقت ئي ختم ٿي وڃن ٿيون ۽ دولت ۾ اضافو نٿيون ڪن. پر جديد دور ۾، اڪثر پراڊڪٽس انهن ٻنهي جي وچ ۾ اچن ٿيون. مثال طور: هڪ ريسٽورنٽ جسماني سامان (کاڌو) به ڏئي ٿو ۽ خدمت (خدمت ۽ ماحول) به مهيا ڪري ٿو.

## خدمتن جا قسم

هتي مختلف خدمت جي شعبن جي فهرست ڏجي ٿي:

* **ڪاروباري خدمتون:** مشاورت (Consulting)، ڪسٽمر سروس، انساني وسيلا (HR).
* **صفائي ۽ مرمت:** مالي، صفائي ڪندڙ، ميڪينڪ.
* **اڏاوت:** واڍڪو ڪم، اليڪٽريشن، پلمبنگ.
* **قانوني ۽ انتظامي:** عدالتون، وڪيل، پوليس، فوج.
* **تعليم:** لائبريريون، ميوزيم، اسڪول.
* **مالياتي خدمتون:** بئنڪون، انشورنس، اسٽاڪ بروڪريج.
* **صحت:** ڊاڪٽر، نرسون ۽ صحت جا ٻيا شعبا.
* **معلوماتي خدمتون:** ڊيٽا پروسيسنگ، ترجمو (Translation).
* **ٽرانسپورٽ ۽ لاجسٽڪس:** سامان جي چرپر ۽ گودام.

## پڻ ڏسندا

* جيئن هڪ خدمت (As a service)
* غير محسوس مال
* مارڪيٽنگ

## حوالا

## وڌيڪ پڙهڻ لاءِ

* Zeithaml, Valarie A.; Parasuraman, A.; Berry, Leonard L. (1990). *Delivering Quality Service: Balancing Customer Perceptions and Expectations*. Simon and Schuster. ISBN 978-0-02-935701-9.
* Johnston, Robert; Clark, Graham (2008). *Service Operations Management: Improving Service Delivery*. Financial Times/Prentice Hall. ISBN 978-1-4058-4732-2.

## خارجي لنڪس

* وڪيميڊيا العام تي Services (economics) بابت زمرا

سانچو:Economics
سانچو:Microeconomics