# ميزائيل

ميزائلمختلف قسمن جا ميزائل؛ **کاٻي کان ساڄي**:
1. R-36M: بين الاقوامي بيلسٽڪ ميزائل
2. FGM-148 Javelin: ٽينڪ دشمن ميزائل
3. Harpoon: ٻيڙي دشمن ميزائل
4. Prithvi: اينٽي بيلسٽڪ ميزائل
5. BrahMos: ڪروز ميزائل
6. RIM-162: زمين تان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل
**ميزائل** (Missile) هڪ هوائي هٿيار آهي جيڪو پاڻمرادو هلڻ (Self-propelled) جي صلاحيت رکي ٿو. هي عام طور تي پروپيلنٽ (Propellant)، جيٽ انجڻ، يا راڪيٽ موٽر جي مدد سان اڏامندو آهي.

تاريخي طور تي، لفظ 'ميزائل' هر ان شئي لاءِ استعمال ٿيندو هو جيڪا نشانو بڻائڻ لاءِ اڇلي ويندي هئي. پر جديد دور ۾، ميزائل مان مراد اهڙو هٿيار آهي جيڪو نشانو ڳولڻ لاءِ هدايت يافته نظام (Guidance system) سان ليس هجي. اهي هٿيار جيڪي هدايت يافته نه هجن، تن کي عام طور تي راڪيٽ آرٽلري چيو ويندو آهي.

ميزائل نظام جا عام طور تي پنج حصا هوندا آهن: نشانو (Targeting)، هدايت نامو (Guidance system)، فلائيٽ سسٽم، انجڻ ۽ جنگي هٿيار (Warhead). ميزائلن کي انهن جي فائر ڪرڻ واري جڳهه ۽ نشاني جي بنياد تي مختلف قسمن ۾ ورهايو ويندو آهي، جهڙوڪ زمين تان زمين، فضا تان زمين، زمين تان فضا، ۽ فضا تان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل.

## اصطلاح

ميزائل لفظ لاطيني ٻولي جي لفظ "missilis" مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "اها شئي جيڪا اڇلي سگهجي". فوجي اصطلاح ۾، ميزائل هڪ اهڙو هٿيار آهي جيڪو پاڻمرادو اڏامي سگهي ۽ پنهنجي نشاني تائين پهچڻ لاءِ رستو ڳولي سگهي.

## تاريخ

راڪيٽ ميزائلن جو بنياد هئا. سڀ کان پهريان راڪيٽ 10هين صدي عيسويءَ ۾ چين ۾ تيرن کي اڇلائڻ لاءِ استعمال ڪيا ويا هئا. 18هين صديءَ ۾، هندستان جي ميسور جي سلطنت پاران انگريزن خلاف لوهي خول وارا راڪيٽ استعمال ڪيا ويا.

جديد ميزائلن جي شروعات 20هين صديءَ ۾ ٿي. ٻي عالمي جنگ دوران جرمنيءَ پاران تيار ڪيل V-1 ۽ V-2 راڪيٽ پهريان هدايت يافته ميزائل هئا.

## ميزائل جا حصا

ميزائل جا بنيادي حصا هيٺيان آهن:

### هدايت نامو ۽ نشانو (Guidance & Targeting)

ميزائل کي پنهنجي نشاني تائين پهچائڻ لاءِ مختلف نظام ڪم ڪندا آهن. انهن کي ٽن طريقن ۾ ورهايو ويندو آهي:

* **فعال (Active):** ميزائل پاڻ ريڊار جي مدد سان نشانو ڳوليندو آهي.
* **نيم فعال (Semi-active):** لانچ گاڏي يا جهاز نشاني تي روشني وجهندو آهي ۽ ميزائل ان جي پويان ويندو آهي.
* **غير فعال (Passive):** ميزائل نشاني مان نڪرندڙ گرمي (انفراريڊ) يا سگنلز جي مدد سان رستو ڳوليندو آهي.

### پروپلشن (Propulsion)

ميزائل کي اڏامڻ لاءِ طاقت انجڻ مان ملندي آهي.

* **راڪيٽ انجڻ:** هن ۾ مضبوط (Solid) يا مائع (Liquid) ٻارڻ استعمال ٿيندو آهي.
* **جيٽ انجڻ:** هي اڪثر ڪروز ميزائلن ۾ استعمال ٿيندي آهي.

### وار هيڊ (Warhead)

ميزائل جو اهو حصو جيڪو ڌماڪو ڪري ٿو، تنهن کي وار هيڊ چئبو آهي. هي روايتي ڌماڪيدار مواد، جوهري (Nuclear)، ڪيميائي يا حياتياتي هٿيارن تي مشتمل ٿي سگهي ٿو.

## ميزائلن جي درجي بندي

ميزائلن کي ٻن وڏن گروپن ۾ ورهايو ويندو آهي:

### بيلسٽڪ ميزائل (Ballistic Missiles)

هي ميزائل لانچ ٿيڻ کانپوءِ خلا جي ويجهو وڃن ٿا ۽ پوءِ ڪشش ثقل جي مدد سان وڏي تيزي سان نشاني تي اچي ڪرن ٿا. انهن جا قسم آهن:

* مختصر فاصلي وارا (Short Range): 1000 ڪلوميٽر کان گهٽ.
* وچولي فاصلي وارا (Medium Range): 1000 کان 3000 ڪلوميٽر.
* بين الاقوامي (Intercontinental - ICBM): 5500 ڪلوميٽر کان وڌيڪ.

### ڪروز ميزائل (Cruise Missiles)

هي ميزائل سڄي اڏام دوران فضا ۾ رهن ٿا ۽ هڪ جهاز وانگر اڏامن ٿا. هي زمين جي تمام ويجهو اڏامي سگهن ٿا ته جيئن ريڊار کان بچي سگهن.

## ٻيا قسم

* **ٽينڪ دشمن ميزائل (ATGM):** ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ.
* **ٻيڙي دشمن ميزائل (AShM):** جنگي ٻيڙين لاءِ.
* **فضا تان فضا ميزائل (AAM):** هڪ جهاز مان ٻئي جهاز کي نشانو بڻائڻ لاءِ.
* **سيٽلائيٽ دشمن ميزائل (ASAT):** خلا ۾ موجود سيٽلائيٽن کي تباهه ڪرڻ لاءِ.

## پڻ ڏسو

* راڪيٽ
* جوهري هٿيار
* پاڪستان جا ميزائل

## حوالا