# مخلوط معيشت

**گڏيل معيشت** يا **مخلوط معيشت** (Mixed economy) هڪ اهڙو معاشي نظام آهي جنهن ۾ سرمائيداري (Capitalism) جا عنصر، جهڙوڪ نجي ڪاروبار، ۽ اشتراڪيت (Socialism) جا عنصر، جهڙوڪ قومي ملڪيت هيٺ آيل سرڪاري خدمتون، ٻئي شامل هوندا آهن.

وڌيڪ واضح طور تي، گڏيل معيشت کي مختلف انداز ۾ بيان ڪري سگهجي ٿو: هڪ اهڙو معاشي نظام جيڪو مارڪيٽ معيشت (Market economy) جي عنصرن کي منصوبه بندي ڪيل معيشت جي عنصرن سان ملائي ٿو، مارڪيٽن کي ریاستي مداخلت سان، يا نجي ادارن کي سرڪاري ادارن سان گڏائي هلائي ٿو. تمام گڏيل معيشتن ۾ گڏيل طور تي آزاد مارڪيٽ جي اصولن ۽ سوشلزم جي اصولن جو ميلاپ هوندو آهي. متبادل طور تي، گڏيل معيشت مان مراد هڪ اهڙو اصلاحي عبوري مرحلو ٿي سگهي ٿو جيڪو هڪ مڪمل سوشلسٽ معيشت ڏانهن وڃڻ لاءِ هجي، جتي سرڪاري ملڪيت جي غالب فريم ورڪ اندر نجي ادارن ۽ معاهدن کي هڪ وڏو ڪردار ڏنو وڃي ٿو.

گڏيل معيشت جو خيال، جنهن جي حمايت جان مينارڊ ڪينز (John Maynard Keynes) ۽ ڪيترن ئي ٻين ڪئي هئي، ان جو مقصد پيداوار جي سرمائيداراڻي طريقي کي ختم ڪرڻ نه هو، پر نجي ملڪيت جي بالادستي ۽ پيداواري وسيلن تي ڪنٽرول کي برقرار رکڻ هو. *laissez-faire* (غير مداخلت واري) سرمائيداراڻي نظام کان فرق اهو آهي ته هتي مارڪيٽون مختلف درجي جي ريگيوليٽري ڪنٽرول جي تابع هونديون آهن ۽ حڪومتون مالياتي ۽ ناڻي واري پاليسين ذريعي معيشت تي اثر انداز ٿينديون آهن ته جيئن سرمائيداري جي تاريخي لاهن چاڙهن (boom and bust cycles)، بيروزگاري، ۽ معاشي اڻبرابري جو مقابلو ڪري سگهجي.

## جائزو

جيتوڻيڪ گڏيل معيشت جي ڪا هڪ گڏيل تعريف ناهي، پر عام طور تي ٻه وڏيون تعريفون آهن: هڪ سياسي ۽ ٻي غير سياسي (apolitical). سياسي تعريف مارڪيٽ معيشت ۾ ریاستي مداخلت جي درجي ڏانهن اشارو ڪري ٿي. غير سياسي تعريف جو تعلق معيشت ۾ ادارن جي ملڪيت ۽ انتظاميا جي نمونن سان آهي، يعني سرڪاري ۽ نجي ملڪيت جو ميلاپ.

### تاريخ

لفظ "گڏيل معيشت" (Mixed economy) ٻي عالمي جنگ کان پوءِ برطانيه ۾ سياسي بحثن دوران سامهون آيو، پر اهڙيون پاليسيون 1930ع واري ڏهاڪي کان تجويز ڪيون پئي ويون. تاريخي رڪارڊ مطابق قديم ميسوپوٽاميا جي تهذيب ۾، جهڙوڪ ارڪ (Uruk) ۽ ابلا (Ebla) جي شهري رياستن ۾ به گڏيل معيشت جا آثار مليا آهن.

## سياسي فلسفو

2023 جي معاشي آزاديءَ واري انڊيڪس جو نقشو:
  آزاد (100–80)
  گهڻو ڪري آزاد (79.9–70)
  اعتدال پسند آزاد (69.9–60)
  گهڻو ڪري غير آزاد (59.9–50)
  دٻيل (49.9–0.00)

گڏيل معيشت کي اڪثر سرمائيداري ۽ سوشلزم جي وچ ۾ هڪ "وچون رستو" سمجهيو ويندو آهي. ان جا حامي مختلف سياسي پسمنظر رکندڙ ماڻهو آهن، خاص طور تي سوشل ڊيموڪريٽس.

### ڪيٿولڪ سماجي تعليمات

ڪيٿولڪ سماجي تعليمات اڻ ڪنٽرول ٿيل سرمائيداري ۽ رياستي سوشلزم ٻنهي جي مخالفت ڪن ٿيون. پوپ فرانسس پنهنجي دور ۾ neoliberalism تي تنقيد ڪئي آهي ۽ رياستي فلاحي پروگرامن جي حمايت ڪئي آهي.

### فيشزم

فيشزم (Fascism) بنيادي طور تي هڪ سياسي نظريو آهي، پر اهو عام طور تي هڪ اهڙي گڏيل معيشت جي حمايت ڪري ٿو جتي رياست مارڪيٽ ۽ نجي ادارن ۾ مداخلت ڪري سگهي ته جيئن قومي مفادن کي تحفظ ملي سگهي.

### سوشلزم

ڪيترن ئي سوشلسٽن گڏيل معيشت کي سرمائيداري کان سوشلزم ڏانهن منتقلي لاءِ هڪ ضروري مرحلو قرار ڏنو آهي. ولاديمير لينن روس ۾ پنهنجي "نئين معاشي پاليسي" (New Economic Policy) ذريعي هڪ گڏيل معيشت متعارف ڪرائي هئي.

## تنقيد

ڪيترن ئي اقتصاديات جي ماهرن، جهڙوڪ لڊوگ وون ميسس، ان ڳالهه تي سوال اٿاريا آهن ته ڇا گڏيل معيشت جو ڪو وجود ٿي سگهي ٿو. هنن جو خيال آهي ته يا ته مارڪيٽ جي منطق هلندي يا وري سرڪاري منصوبه بندي، ٻنهي جو هڪ گڏ رهڻ ممڪن ناهي.

## پڻ ڏسو

* سرمائيداري
* سوشلزم
* نارڊڪ ماڊل
* فلاحي رياست

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Mixed economy at *Encyclopædia Britannica* Online

سانچو:Socialism
سانچو:Capitalism