# جديديت

جديديت

Modernism|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

|  |
| --- |
|  |

 |

**گھڙيال وار**: يوجين ڊيلاڪرا جي پينٽنگ "آزاديء طرفان ماڻهن جو قدم"؛ آمريڪي ڊانسرز مارٿا گراهم ۽ برٽرام راس جو فوٽوگراف ويزنري ريڪيٽل ۾ (1961)؛ فوٽوگرافر ڪارل وان ويچٽن پاران؛ والٽر گروپيئس پاران "بوهاؤس بلڊنگ"، جرمني (1925-1926) بوهاؤس انداز ۽ اسڪول جديد فن تعمير لاءِ اهم هئا؛ ڪانسٽنٽن برانڪوسي جو ڪعبي تجريد جو شاهڪار، "مڇي" (1926) |
| جڳھ |  |
| جڳھون |  |

**جديديت** (Modernism) ادب، بصري فن، پرفارمنگ آرٽس ۽ موسيقي ۾ 20هين صدي جي شروعات جي تحريڪ هئي. جنهن تجربي، تجريد ۽ موضوعي تجربي تي زور ڏنو. فلسفو، سياست، فن تعمير ۽ سماجي مسئلا هن تحريڪ جا سڀ پهلو هئا. جديديت موجوده "اخلاقيات، اميد ۽ روايت" کان "وڌندڙ اجنبيت" ۽ "سماج ۾ انسان ڪيئن لهه وچڙ ڪن ٿا ۽ گڏجي رهن ٿا" کي تبديل ڪرڻ جي خواهش جي چوڌاري مرڪز هئي.

جدت پسندي جي تحريڪ 19هين صدي جي آخر ۾، مغربي ثقافت ۾ اهم تبديلين (سيڪيولرائزيشن ۽ سائنس جي وڌندڙ اثر سميت) جي جواب ۾ اڀري. اها روايت جي خود شعوري رد ڪرڻ ۽ ثقافتي اظهار جي نون ذريعن جي ڳولا جي خاصيت آهي. جديديت وڏي پيماني تي ٽيڪنالاجي جدت، صنعتي ڪرڻ ۽ شهري ڪرڻ ۽ انهي سان گڏ ثقافتي ۽ جيو پوليٽيڪل تبديليون، جيڪي پهرين عالمي جنگ کان پوءِ ٿيون، کان متاثر ٿي. جديديت سان لاڳاپيل فنڪارانه تحريڪن ۽ ٽيڪنڪ ۾ تجريدي فن، شعور جو ادبي وهڪرو، سينيما ، موسيقي جي ائٽونالٽي ۽ ٻارهن-ٽونالٽي، جديد ناچ، جدت پسند فن تعمير ۽ شهري منصوبه بندي شامل هئا.

جديديت عقليت جي روشن خيال تصور جي طرف هڪ نازڪ موقف اختيار ڪيو. تحريڪ مطلق اصليت جي تصور ("Creatio ex nihilo" ڪجهه به نه سان تخليق جو خيال)، جيڪو 19هين صدي ۾ حقيقت پسندي ۽ رومانويت ٻنهي طرفان برقرار رکيو ويو)، کي به رد ڪري ڇڏيو. ان کي ٻيهر لکڻ، شامل ڪرڻ، نظرثاني ۽ پيروڊي جي طريقن سان تبديل ڪيو ويو. جديديت جي هڪ ٻي خاصيت فنڪارانه ۽ سماجي ڪنوينشن بابت رد عمل جي ڪيفيت هئي، جنهن جي ڪري تجربا ٿيا ۽ نمايان ڪيو ويو ته فن جا ڪم ڪيئن ٺاهيا وڃن ٿا، انهي سان گڏ اهو مواد جنهن مان اهي ٺاهيا ويا آهن. جديديت جي ٽائم لائن بابت بحث جاري آهي. ڪجهه عالمن اهو دليل ڏنو ته اها دير سان جديديت يا اعليٰ جديديت ۾ ارتقا پذير ٿي. ساڳئي وقت پوسٽ ماڊرنزم جديديت جي ڪيترن ئي اصولن کي رد ڪري ٿو.

يوجين ڊيلاڪرا (Eugène Delacrox) جي پينٽنگ؛ "آزاديء طرف ماڻھن جو قدم"
**جديديت** (Modernism)، اهڙي تحريڪ آهي، جنهن 20هين صديءَ کان اڳ واري موسيقي، پينٽنگ، ادب، آرڪيٽيڪچر خلاف زلزلو برپا ڪري ڏنو. ان زلزلي جو مرڪز ته ويانا هو، پر ان جا اثر فرانس، جرمني ۽ برطانيہ ۾ به ٿيا ۽ ان اثر تحت ڊئڊازم (Dadaism)، فيوچرازم (Futurism) ۽ ڪعبي تجريد (Cubism) جون تحريڪون آيون، ڊاڊا ازم جي تحريڪ "آرٽ مخالف" (Anti Art) تحريڪ هئي. جديديت واري زور شور وارو زمانو سال 1910ع کان 1930ع وارو هو، جنهن جا وڏا اڳواڻ اديب؛ ٽي ايس. ايليٽ (1888-1965ع)، جيمس جوائس (1882-1941ع)، ازرا پائونڊ (1885-1972ع)، وينڌم لويس (1882-1957ع) ، ورجينيا وولف (1882-1941ع)، اسٽينونس، ڪافڪا (1883-1924ع)، رلڪي (1875-1926ع) وغيره هئا. سنڌيءَ ۾ جديديت جي لاڙي هيٺ لکڻ وارن ۾ مدد علي سنڌي، مشتاق شورو ۽ ماڻڪ جا نالا شامل آهن.

## جديديت جون ڪجهه خاصيتون

داخليت ۽ اثريت (Impressionism and Subjectivity) جديديت تحت سرجندڙ ادب ۾ ماڻهوءَ جي اندر جي وارتا کي اڪيلي گفتگو يا يڪ ڪلامي (Monologue) يا خود ڪلامي (Soliloquies) جي ذريعي پيش ڪرڻ ۽ ڪهاڻيءَ کي ڪردار جو محتاج بنائڻ به شامل هو، نه ته قديم يا ڪلاسڪ ادب ۾ رڳو فرضي ڪهاڻين تي زور هوندو هو. ماڻهوءَ جي فطرت ۽ ان جي داخلي ڪيفيتن، احساسن ۽ وارتائن بجاءِ جديديت ۾ اهو لاڙو متعارف ٿيو، جنهن تحت ماڻهوءَ جي اندر جا مسئلا بيان ڪيا ويا، جن ۾ Stream of Consciousness (شعور جي وهڪري) تحت ورجينيا وولف ۽ جيمس جوائس سرفهرست آهن. صنفن جا دائرا ٽوڙيا ويا. مثال طور شاعريءَ ۾ نثري نظم ۽ ناول کي شاعريءَ ۾ پيش ڪرڻ. ٽوٽڪن وارو ادب بنا ترتيب جي متعارف ڪرائڻ اهڙو لاڙو جنهن مطابق Reflexivity هجي ته جيئن شعر، ناول، ڊرامو پنهنجي فطرت مطابق معاملا (Issues) اڀاري سگهي. مطلب ته جديدت ادب ۾ نوان گس ڏنا، نوان تجربا ڪيا ۽ ڪلاسڪ ادب جي دائرن کي ٽوڙيو جنهن ۾ اصولن تحت ادب سرجندو هو.

## جديديت پڄاڻان يا بعد جديديت

جديديت پڄاڻان (Post Modernism) کي جديديت جو ابتڙ يا ان جو تسلسل يا ان جو عمل يا ان جو رد عمل چئي سگهجي ٿو. هڪڙي حوالي سان چئي سگهجي ٿو ته Post معنى ان کانپوءِ اچڻ يا ان جو تسلسل يعني ”جديديت“ کي رد ڪد ڏيئي ان جي ابتڙ ڳالهه ڪرڻ. پوسٽ ماڊرنزم جو لفظ زندگيءَ سان واسطيدار هر کيتر سان جڙيل آهي، پوءِ ادب هجي يا فنون لطيفہ، فئشن، هجي يا فلم، ناٽڪ، موسيقي، سماجي وهنوار يا ٽيڪنالاجي هجي. پوسٽ ماڊرنزم بنيادي طور تي هڪ لاڙو آهي. جديديت وارو ادب يا فن جديديت واري اثر هيٺ سرجيل تخليق کي چيو ويندو آهي، جيڪا هڪ هلچل يا تحريڪ هئي، جيڪا يورپ ۾ روشن خيالي (Enlightenment) جي نالي سان 18هين صديءَ ۾ شروع ٿي . جڏهن ته بعد جديديت، جديديت جو تسلسل آهي، پر ان جا اصول ۽ متا مختلف آهن. جديديت پڄاڻان جي ادبي نظرئي کي ٺاهڻ ۾ سوسيئر، فوڪو، دريدا، لاڪان، پال دي مان، رولان بارٿ، جوليا ڪريٽيو ۽ ٻين جي فڪر ۽ نظرين جو وڏو ڪردار آهي. جديديت پڄاڻان، دراصلساختيات ۽ رد ساختيات (Structuralism and Post Structuralism) جي نظرين کان بنيادي استفادو حاصل ڪيو آهي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Ballard, J. G., on Modernism.
* Denzer, Anthony S., PhD, Masters of Modernism. آرڪائيو ڪيا ويا 13 January 2011 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
* Hoppé, E. O., photographer, Edwardian Modernists.
* Malady of Writing. Modernism you can dance to آرڪائيو ڪيا ويا 22 September 2010 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. An online radio show that presents a humorous version of Modernism
* Modernism Lab @ Yale University آرڪائيو ڪيا ويا 22 December 2019 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
* *Modernism/Modernity* آرڪائيو ڪيا ويا 14 June 2010 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., official publication of the Modernist Studies Association آرڪائيو ڪيا ويا 29 September 2010 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
* Modernism vs. Postmodernism آرڪائيو ڪيا ويا 4 August 2020 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.