Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ويڪرائي ڦاڪ

ڌرتيءَ جو ماڊل جنهن ۾ ڪاري رنگ ۾ ويڪرائي ڦاڪ جا دائرا ۽ اتر قطب، برابري ڦاڪ ۽ اتر اڌ گول ۽ ڏکڻ اڌ گول ڏيکاريا ويا آهن.
جاگرافي ۾، **ويڪرائي ڦاڪ** (Latitude) هڪ جاگرافيائي بيهڪ آهي جيڪو ڌرتي يا ڪنهن ٻئي آسماني جسم جي مٿاڇري تي هڪ نقطي جي اتر-ڏکڻ پوزيشن کي بيان ڪري ٿو. ويڪرائي ڦاڪ هڪ زاويه جي طور تي ڏنو ويو آهي جيڪو ڏکڻ قطب تي °90- (گهٽ ۾ گهٽ) کان اتر قطب تي °90 (وڌ ۾ وڌ) تائين، برابري ڦاڪ (خط استوا) تي °0 سان ڏنو ويو آهي. مسلسل ويڪرائي ڦاڪ جون لائينون، يا متوازي، اوڀر-اولهه ۾ خط استوا جي متوازي دائرن جي طور تي هلن ٿيون. ويڪرائي ڦاڪ ۽ ڊگھائي ڦاڪ کي گڏجي هڪ ڪوآرڊينيٽ بيهڪن جي جوڙي طور استعمال ڪيو ويندو آهي ته جيئن ڌرتيءَ جي مٿاڇري تي هڪ جڳهه بيان ڪري سگهجي.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
# بابيت

**بابيت**، اوڻيهين صديءَ جي پهرين چوٿائيءَ ۾ ايران ۾ جيڪي تحريڪون پيدا ٿيون، تن ۾ مذهبي ۽ سياسي ردعمل جي لحاظ سان بابي تحريڪ قابل ذڪر سمجهي ويندي آهي.

## تاريخ

ان جو باني سيد علي محمد شيرازي ”باب“ هو، جنهن جي دعويٰ هئي ته الله تعاليٰ ساڻس هم ڪلام ٿئي ٿو ۽ ان تي وحي نازل ٿئي ٿي. ”باب“ پنهنجي وفات کان اڳ ميرزا يحيٰ صبح ازل کي پنهنجو خليفو مقرر ڪيو ۽ سڄي جماعت ان جي سرڪردگيءَ ۾ اچي وئي. صبح ازل حڪومت سان الجهڻ نٿي چاهيو، مگر جيڪا باهه ٻري چڪي هئي، سا وسامڻ کان مٿي چڙهي چڪي هئي. حڪومت سان اُن جو ٽڪراءُ ان وقت گهڻو وڌي ويو، جڏهن 28 شوال 1268ھ/ 16 آگسٽ 1852ع تي شاھ ايران تي قاتلاڻو حملو ٿيو ۽ ڏوهارين کي سزائون ڏنيون ويون. شاھ ايران تي بابين جي حملي، تحريڪ کي بدنام ڪري ڇڏيو ۽ حڪومت بابين جي گرفتارين جو سلسلو شروع ڪري ڇڏيو. گرفتار ٿيل بابين کي، جن ۾ ميرزا علي حسن نوري (بهاءُ الله) به شامل هو، هٿڪڙيون پارائي، تهران موڪليو ويو. تحريڪ جو سربراھ صبح ازل ڀڄي بغداد پهتو ۽ بابين بغداد کي تحريڪ جو مرڪز بنايو. انهيءَ دوران صبح ازل ۽ بهاءُ الله ۾ اختلاف پيدا ٿيو، تنهنڪري بابين ۾ فتنو فساد پيدا ٿيو.

## خيال

شيخ احمد بن زين الدين الاحسابيءَ جو خيال هو ته تخليق ڪائنات علت غائي آهي ۽ ان جو اصل باعث ٻارهن امام آهن، اُهي مشيت ايزديءَ جا مظهر ۽ الاهي منشا جا ترجمان آهن. الله تعاليٰ جا سڀ ڪم انهن جي وسيلي پورا ٿين ٿا. الله تعاليٰ جي ذات فهم کان بالاتر آهي ۽ اسين ان جو ادراڪ مادي وجود جي ذريعي ئي ڪري سگهون ٿا.

”باب“ پاڻ کي ”شجر حقيقت“ قرار ڏنو هو. هو پاڻ کي ”مؤرد وحي ۽ الهام“ ۽ شريعت جو حامل بہ چوندو هو. هن جي دعويٰ هئي تہ سندس مرتبو (نعوذ بالله) گذريل نبين کان مٿي آهي. بابين جو عقيدو آهي ته ”هزار سالن کان پوءِ شريعت بدلجي وڃي ٿي“. ”باب“ جا اخلاقي فقه متعلق هيٺيان احڪام آهن:

ڏوهن جون هلڪيون سزائون ڏنڊ وغيره تائين محدود آهن، سڀ کان وڏي سزا قتل جي لاءِ مقرر ڪئي وئي آهي. قاتلُ، مقتول جي وارثن کي 11 هزار مثقال سون ادا ڪندو. آمدني ٽئڪس فقط سرمايي تي مقرر ٿيندي. تماڪ ڇڪڻ ۽ وڪڻڻ تي منع هوندي. ”باب“ هڪڙي پيشنگوئي بہ ڪئي، جنهن کي هن ”يُظهره الله“ جي لفظن سان بيان ڪيو آهي تہ ان جو ظهور ”غياث“ جي عددي قيمت 1511ع يا زياده کان زياده مستغاث جي عددي قيمت 2000ع کان اڳ ۾ ٿيندو.
## حوالا
# اک جي ماڻڪي

انساني اک جي ماڻڪي
**اک جي ماڻڪي** اک جو تاري جي وچ واري جاء تي ھڪ سوراخ ھوندو آھي جيڪو روشنيءَ کي ريٽينا تائين پهچائيندو آهي. اھا ڪاري رنگ جي ٿيندي آهي.انساني اک جي ماڻڪي گول ٿيندي آھي پر ڪجهه جانورن ۾ ايئن نه ھوندو آھي جيئن ٻلي جي ماڻڪي ھڪ اڀي چير نموني ھوندي آھي. ٻڪرين ۾ وري افقي نموني جي چير وانگر ھوندي آھي. ڪيٽ فش يا ٻلي جھڙي مڇيءَ جي ماڻڪي ڇلي وانگر ھوندي آھي.

## ماڻڪيء جو ڪم

ماڻڪي اک جي تاري جي وچ ۾ سوراخ ھوندو آھي جنھن مان روشني اک جي اندر داخل ٿيندي آھي.اک جي تاري کي ايناٽامي ۾ آئرس (Iris) چئبو آهي جيڪو ماڻڪيء جي چوڌاري لسي يا ھموار مشڪ (smooth muscle) وارو سسندڙ يا سڪڙجندڙ بناوٽ ھوندو آھي. آئرس يا اک جو تارو اھڙي طرح ماڻڪيء واري سوراخ کي گھٽ وڌ ڪري اک ۾ داخل ٿيندڙ روشنيءَ جي مقدار کي ڪنٽرول ڪندو آهي.آئرس ۾ لسن مشڪن جا ٻہ گروپ ھوندا آھن: پيوپلاء اسفنڪٽر(sphincter pupillae) ۽ ڊائليٽر پيوپلاء (dialator pupillae).جڏھن اسفنڪٽر پيوپلاء سسندو آھي ته آئرس يا اک جو تارو ماڻڪيء کي ننڍو ڪري ڇڏيندو آهي.ڊائليٽر پيوپلاء ماڻڪيء کي ويڪرو ڪندو آهي.اھڙي طرح انھن جي مدد سان ماڻڪي ننڍي وڏي ٿيندي رھندي آھي ۽ صرف گھربل روشني اک جي اندر داخل ٿيندي آھي.

ماڻڪي اوندھ ۾ ڪشادي ۽ روشنيءَ ۾ سوڙهي ٿي ويندي آھي. اونداهي ۾ ماڻڪيء جو قطر يا ويڪر 2 کان 4 ملي ميٽر ۽ روشنيءَ ۾ 3 کان 8
ملي ميٽر ٿي ويندي آھي. انساني عمر جي گروپن ۾ ان قطر يا ويڪر جي صورتحال مختلف ھوندي آھي.15 سالن جي عمر ۾ ويڪر 4 کان 9 ملي ميٽر تائين رھندي آھي 25 سالن جي عمر کانپوءِ فردن فردن ان ويڪر جي ماپ مختلف رھندي آھي.

اک ۾ دوا وجھي آئرس ۾ ريٽينا کي ڏسڻ لاءِ ماڻڪيء کي وڏو ڪري ڏيکاريل
## گئلري

* Animals with non-circular pupils
* ٻڪريء جي اک جي ماڻڪي جيڪا افقي مستطيل وانگر ھوندي آھي.
* پٽڻ گادم يا Stingray مڇيءَ جي ھلالي يا سنھي چنڊ جھڙي ماڻڪي.
* واڳونء جي اک جي اڀي چير نموني ماڻڪي.
* ڪٽل مڇيءَ جي W-نموني ماڻڪي.
* ڪرڙيء جي اک جي سنھي موتين جي تار وانگر ماڻڪي.
* ٻليء جي اڀي ٿلھي چير جھڙي ماڻڪي.

## حوالا