Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1 آگسٽ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **آگسٽ** | >> |
| سومر | اڱارو | اربع | خميس | جمعو | ڇنڇر | آچر |
|  |  |  |  |  |  | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 |   |
| **2026** |

**1 آگسٽ** (انگريزي: August 1)، عيسوي سال جو 213 هون (ليپ سال 214 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 152 ڏينهن (ليپ سال 153 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا

* **1498ع** – ڪرسٽوفر ڪولمبس پهريون يورپي هو جنهن وينزويلا جو دورو ڪيو.
* **1774ع** – فرانسيسي سائنسدان جورف پريسٽلي آڪسيجن گيس دريافت ڪئي.
* **1901ع** – لاڙڪاڻي کي ضلعي جو درجو ڏنو ويو.
* **1927ع** – چين ۾ پيپلز لبريشن آرمي جو قيام عمل ۾ آيو، هن ڏينهن تي چين ۾ عام موڪل آهي.
* **1948ع** – لاهور جي منٽو پارڪ جو نالو تبديل ڪري اقبال پارڪ رکيو ويو.
* **1960ع** – اسلام آباد کي پاڪستان جو گادي وارو شهر بڻايو ويو.
* **1967ع** – اسرائيل اوڀر بيت المقدس تي قبضو ڪيو.
* **1981ع** – موسيقي جي چينئل ايم ٽي وي جو آغاز ٿيو.
* **2017ع** ــ شاھد خاقان عباسي پاڪستان جو وزيراعظم بنيو.

## پيدائش

* ڪمال ڄامڙو ـ برک اديب، شاعر، محقق
* عنايت انڙ ـ اديب، شاعر، محقق

## فوتگيون

## وڌيڪ ڏسو

* 2 آگسٽ
* 3 آگسٽ

## حوالا
# سنسڪرت ٽرانسليٽريشن جي بين الاقوامي الفابيٽ

|  |  |
| --- | --- |
|  | **هي مضمون ، هندي متن رکندو آھي۔** موزوں مدد جي بغير توھان، هندي متن  جي بجاء سواليا نشان، خانا موجيبڪ ۽ بي معني حرف نظر اچي سگھن ٿا۔ |

**سنسڪرت لپي مٽ لکت جي بين الاقوامي الف- بي، آئيويٽا** (انگريزي ٻولي: *International Alphabet of Sanskrit Transliteration - IAST*) سنسڪرت ٻولي جي انڊڪ متن جي رومن نويسي جو هڪ منصوبو آهي. اهڙِ ريت ان رِٿا تحت پالي ٻولي، پراڪرت ۽ اُپ ڀرنش جي پڻ رومن نويسي ڪئي ويندي آهي.

## فهرست ۽ رواج

Inventory and conventions

حرف علت ۽ حرف آخر| ديوناگري | نقل نويسي | زمرو |
| --- | --- | --- |
| अ | a | A | monophthongs and syllabic liquids |
| आ | ā | Ā |
| इ | i | I |
| ई | ī | Ī |
| उ | u | U |
| ऊ | ū | Ū |
| ऋ | ṛ | Ṛ |
| ॠ | ṝ | Ṝ |
| ऌ | Ḷ |
| ॡ | Ḹ |
| ए | e | E | diphthongs |
| ऐ | ai | Ai |
| ओ | o | O |
| औ | au | Au |
| ं | ṃ | Ṃ | anusvara |
| ः | ḥ | Ḥ | visarga |
| ँ | ˜ |  | chandrabindu |
| ऽ | ' |  | avagraha |

حرف صحيح| velars | palatals | retroflexes | dentals | labials | زمرو |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| क k  K | च c  C | ट ṭ  Ṭ | त t  T | प p  P | tenuis stops |
| ख kh  Kh | छ ch  Ch | ठ ṭh  Ṭh | थ th  Th | फ ph  Ph | aspirated stops |
| ग g  G | ज j  J | ड ḍ  Ḍ | द d  D | ब b  B | voiced stops |
| घ gh  Gh | झ jh  Jh | ढ ḍh  Ḍh | ध dh  Dh | भ bh  Bh | breathy-voiced stops |
| ङ ṅ  Ṅ | ञ ñ  Ñ | ण ṇ  Ṇ | न n  N | म m  M | nasal stops |
| ह h  H | य y  Y | र r  R | ल l  L | व v  V | approximants |
|   | श ś  Ś | ष ṣ  Ṣ | स s  S |   | sibilants |
# ڪاٺ

Pine
 Spruce
 Larch
 Juniper
 Aspen
 Hornbeam
 Birch
 Alder
 Beech
 Oak
 Elm
 Cherry
 Pear
 Maple
 Linden
 Ash
**ڪاٺ** (Wood) هڪ ساختي ٽشو/مواد آهي جيڪو وڻن ۽ ٻين ڪاٺي ٻوٽن جي ٿڙن ۽ پاڙن ۾ زائلم جي طور تي ملي ٿو. اهو هڪ نامياتي مواد، ھائڊروڪاربان آھي.

سيلوليوز ريشن جو هڪ قدرتي گڏ جيڪو لچڪ ۾ مضبوط هوندو آهي ۽ لگنن جي ميٽرڪس ۾ شامل هوندو آهي جيڪو دٻاءُ جي مزاحمت ڪندو آهي. ڪاٺ کي ڪڏهن ڪڏهن وڻن جي پاڙن ۾ صرف ثانوي زائلم جي طور يا وڌيڪ وسيع طور تي وڻ جي ٻئي هنڌن، جهڙوڪ جڙن يا جهارئين ۾، ساڳئي قسم جي ٽشو کي شامل ڪرڻ لاءِ بيان ڪيو ويندو آهي.

هڪ زنده وڻ ۾، اهو هڪ ميڪنيڪل سپورٽ فنڪشن انجام ڏئي ٿو، ڪاٺي ٻوٽن کي وڏا ٿيڻ يا پاڻ کي بيهڻ جي قابل بڻائي ٿو. اهو پنن، ٻين وڌندڙ ٽشوز ۽ جڙڙن جي وچ ۾ پاڻي ۽ غذائي مواد پڻ پهچائيندو آهي. ڪاٺ شايد ٻين ٻوٽن جي مواد جو حوالو ڏئي سگهي ٿو جيڪي مقابلي واري خاصيت سان ۽ ڪاٺ، ڪاٺ جي چپس، يا فائبر مان ٺهيل مواد جو حوالو ڏئي سگهي ٿو.

ڪاٺ کي هزارين سالن کان ايندھن، تعميراتي مواد طور، اوزار ۽ هٿيار، فرنيچر ۽ ڪاغذ ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويو آهي. تازو ئي اهو صاف ٿيل سيلولوز ۽ ان جي نڪتل شين، جهڙوڪ سيلوفين ۽ سيلولوز ايسٽيٽ جي پيداوار لاءِ فيڊ اسٽاڪ طور اڀريو.

سال 2020ع تائين، دنيا ۾ ٻيلن جو وڌندڙ ذخيرو تقريباً 557 ارب ڪيوبڪ ميٽر هو. هڪ وافر، ڪاربن غير جانبدار قابل تجديد وسيلن جي طور تي، ڪاٺ جو مواد قابل تجديد توانائي جي ذريعن جي طور تي شديد دلچسپي جو سبب رهيو آهي. سال 2008ع ۾، تقريبن 3.97 ارب ڪيوبڪ ميٽر ڪاٺ جي ڪٽائي ڪئي وئي.

وڻن ۾ ھي مادو پنن ۽ ٻين وڌندڙ حصن تائين غذائي جزا ۽ پاڻي جي پھچ ڪندو آھي ۽ گڏ ئي ھي وڻ کي سھارو ڏيندو آھي ته جيئن وڻ پاڻ بيھي ڪري آخري اوچائي ۽ ماپ ٺاھي سگھي. ڪاٺ وڻ جي ان مواد کي به چيو ويندو آھي، جن جي ھئيت ٿڙ جي مادي وانگر ھوندي آھي، مثال طور ڏارون ۽ ڪڏھن ڪڏھن پاڙون به چورائينديون آھن.

ڪاٺ جي سطح، جنھن ۾ ڪاٺ جا ڪيترائي نقش آشڪار آھن
انساني تاريخ جي شروعات کان ئي انسان ڪاٺ جو استعمال ڪيترن ئي مقصدن جھڙوڪ ٻارڻ ۽ اڏاوت ۽ واپار جي طور تي ڪري رھيو آھي. اڏاوت جي طور تي ان جو استعمال خاص طور عمارت، اوزار، ھٿيار، فرنيچر، پيڪيجنگ، ڪاٺ جو ڪم ۽ ڪاغذ وغيره ٺاھڻ ۾ ڪم ايندو آھي.

Wood is scientifically studied and researched through the discipline of wood science, which was initiated since the beginning of the 20th century.

## عام خاصيتون

(General Characteristics)
درين ۽ دروازن ۾ استعمال ٿيندڙ ھر قسم جو ڪاٺ پوريءَ طرح اسريل وڻن جي گودي جو، ھڪ جھڙي مادي وارو، سڌين رڳن سان، سٺي گڻ جو، چڱيءَ طرح تيار ٿيل (Properly seasoned) ، ھر ڪنھن قسم جي ننڍين ۽ وڏين ڳنڍين (knots) کان آجو ۽ ڀروسي وارو ھئڻ گھرجي. ھر ڪنھن قسم جي ڪاٺ جا استعمال ٿيندڙ سنھا ٿاڦا (Scantlings) بلڪل صاف ۽ اجرا، سالم ۽ چوڪنڊا ھئڻ گھرجن. ڪاٺ ۾ موجود پاڻيٺ ڏھ سيڪڙو کان وڌيڪ نہ ھئڻ گھرجي. ھر ڪنھن قسم جي ڪاٺ جي تيار ٿيل اسمن کي اڳتي ھلي لڳائڻ کان پھرين سري (Fungus)، اڏوھي (Termite) ۽ ٻين ڪاٺ کي نقصان پھچائڻ وارن جيتن کان بچائڻ واسطي، انھن جي حفاظت لاءِ کين ڪنھن موزون جيت مار تيل يا ليپ جو چڱيءَ طرح تھھ چاڙھڻ گھرجي.

## ڪاٺ جا قسم

ڪاٺ جا ٻہ قسم ٿين ٿا، ھڪ سخت ڪاٺ (Hard wood) ۽ ٻيو نرم ڪاٺ (Soft wood).

(i) **سخت ڪاٺ** :

(Hard wood) ھن قسم جي ڪاٺ ۾ ساڳ (Teak) ، ٽالھي يعني شيشم(Sisso)، ٻٻر (Babul)، توت (Mulberry)، اکروٽ (Walnut) ۽ شاھ بلوط (Oak) وغيره اچي وڃن ٿا.

(ii) **نرم ڪاٺ** :

(Soft wood) ھن قسم جي ڪاٺ ۾ ديال (Deodar) ، پرتل (Spruce) ، پين (Pine) ۽ [چيل]] (Chir) وغيره اچي وڃن ٿا.

## حوالا
# داڻي وارا فصل

سانچو:Infobox crop

**داڻي وارا فصل** (Cereal) هڪ اهڙا گاھ آهن جن کي ان جي کائڻ لائق داڻن يا ٻجن لاءِ پوکيو ويندو آهي. داڻي وارا فصل دنيا جون سڀ کان وڏا فصل آهن ۽ انهن کي بنيادي خوراڪ (Staple food) طور استعمال ڪيو وڃي ٿو. ان ۾ چانور، ڪڻڪ، جؤ، جوئر، ٻاجهر ۽ مڪئي شامل آهن.

## تاريخي پس منظر

داڻي وارن فصل جي پوکيءَ جي شروعات لڳ ڀڳ 8,000 سال اڳ نيو لٿڪ (Neolithic) دور ۾ ٿي:

* **فرٽائل ڪرسينٽ:** ڪڻڪ ۽ جؤ جي شروعات هتان ٿي.
* **اوڀر ايشيا:** چانورن ۽ جوار جي پوک هتان شروع ٿي.
* **آمريڪا:** مڪئي لڳ ڀڳ 9,000 سال اڳ ڏکڻ مڪسيڪو جي مقامي ماڻهن متعارف ڪرائي.

20 هين صديءَ ۾، **سائو انقلاب** (Green Revolution) داڻي وارا فصل جي پيداوار ۾ زبردست اضافو ڪيو. لفظ "سيريل" (Cereal) رومي ديوي "سيريز" (Ceres) جي نالي مان ورتل آهي، جيڪا داڻي وارا فصل ۽ زرخيزي جي ديوي مڃي ويندي هئي.

## استعمال ۽ غذائيت

داڻي وارا فصل کي سڌو سنئون پچائي کائبو آهي يا وري ان کي پيهي اٽو بڻائي ماني، حلوا ۽ ٻيون شيون تيار ڪيون وينديون آهن.

* **نشاستو (Starch):** داڻي وارا فصل ۾ نشاستو وڏي مقدار ۾ هوندو آهي، جنهن ڪري ان کي تخمير (Fermentation) ذريعي شراب يا بيئر ۾ پڻ تبديل ڪري سگهجي ٿو.
* **سائيڊو سيريلز (Pseudocereals):** اهڙا ٻج جيڪي داڻي وارا فصل وانگر کائجن پر اهي گاهه جي خاندان مان نه هجن، جهڙوڪ ڪوئينوا (Quinoa) ۽ بڪ وِيٽ.

## ماحولياتي اثر ۽ زراعت

داڻي وارا فصل جي پوک جا ماحول تي گهرا اثر پون ٿا، خاص طور تي جڏهن هڪ ئي قسم جي فصل وڏي پيماني تي پوکي وڃي (Monoculture). انهن اثرن کي گهٽائڻ لاءِ پائيدار طريقا استعمال ڪري سگهجن ٿا:

* **انٽر ڪروپنگ (Intercropping):** هڪ ئي وقت مختلف فصل پوکڻ.
* **نو-ٽل فارمنگ:** زمين کي گھٽ کيڙڻ ته جيئن مٽي جي زرخيزي برقرار رهي.

## حوالا
# مايا ڪئلينڊر

**مايا ڪئلينڊر** (Maya calendar) ڪئلينڊرن جو هڪ اهڙو نظام آهي جيڪو ڪولمبس کان اڳ واري ميسو آمريڪا (Mesoamerica) ۾ استعمال ٿيندو هو. اڄ به هي نظام گوئٽي مالا جي مٿانهن علائقن، ۽ ميڪسيڪو جي رياستن اوڪساڪا ۽ چياپاس ۾ استعمال ٿئي ٿو.

مايا ڪئلينڊر جا بنيادي اصول تقريباً 5ھين صدي قبل مسيح کان استعمال ۾ آهن. هي نظام ميسو آمريڪا جي ٻين تهذيبن جهڙوڪ زاپوٽيڪ، اولميڪ ۽ پوءِ جي ايزٽيڪ ڪئلينڊر سان گهڻي هڪجهڙائي رکي ٿو.

## جائزو

وڌيڪ ڏسو: مايا فلڪيات
مايا ڪئلينڊر مختلف ڊگهائيءَ جي ڪيترن ئي چڪرن (counts) تي ٻڌل آهي:

* **زولڪن** (Tzolkʼin): هي 260 ڏينهن جو مقدس چڪر آهي.
* **هاب** (Haabʼ): هي 365 ڏينهن جو هڪ شمسي سال آهي.
* **ڪئلينڊر رائونڊ** (Calendar Round): جڏهن زولڪن ۽ هاب کي ملائبو آهي ته 52 سالن جو هڪ چڪر بڻبو آهي.
* **لانگ ڪائونٽ** (Long Count): ڊگهي عرصي جي تاريخن کي ڳڻڻ لاءِ هي نظام استعمال ٿيندو هو، جيڪو هڪ افسانوي شروعاتي نقطي (11 آگسٽ 3114 ق.م) کان ڏينهن جي ڳڻپ ڪندو آهي.

مايا جو عددن وارو نظام بنيادي طور تي vigesimal (يعني 20 جي بنياد وارو) هو.

## زولڪن (Tzolkʼin)

اصل مضمون جي لاءِ ڏسوTzolkʼin
زولڪن مايا تهذيب جو 260 ڏينهن جو مقدس ڪئلينڊر آهي. ان ۾ 20 ڏينهن جا نالا ۽ 13 عدد گڏجي 260 منفرد ڏينهن بڻائيندا آهن. هي ڪئلينڊر مذهبي رسمن ۽ پيش گوين لاءِ استعمال ٿيندو هو.

زولڪن ڪئلينڊر: ڏينهن جا نالا ۽ نشان| ترتيب | نالو | نشان (Glyph) | 16ھين صدي جو نالو | ڪيشي (Kʼicheʼ) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 01 | **Imix** |  | Imix | Imox |
| 02 | **Ikʼ** |  | Ik | Iqʼ |
| 20 | **Ajaw** |  | Ahau | Ajpu |

## هاب (Haabʼ)

اصل مضمون جي لاءِ ڏسوHaabʼ
هاب شمسي ڪئلينڊر هو، جيڪو 20 ڏينهن جي 18 مهينن تي ٻڌل هو (18 × 20 = 360 ڏينهن). سال جي آخر ۾ 5 اضافي ڏينهن شامل ڪيا ويندا هئا، جن کي **واييب** (Wayebʼ) چيو ويندو هو. واييب جي ڏينهن کي خطرناڪ سمجهيو ويندو هو، جنهن دوران بدروحن کان بچڻ لاءِ خاص رسمون ڪيون وينديون هيون.

**هاب جا مهينا**: نالا ۽ نشان| ترتيب | نالو | نشان | مطلب |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | **Pop** |  | چٽائي |
| 19 | **Wayebʼ** |  | بي نام ڏينهن |

## ڪئلينڊر رائونڊ (Calendar Round)

ڪئلينڊر رائونڊ اهڙي تاريخ هوندي آهي جنهن ۾ زولڪن ۽ هاب ٻئي شامل هجن. هي تاريخ هر 52 شمسي سالن (يا 18,980 ڏينهن) کانپوءِ پاڻ کي ورجائيندي آهي. حسابي طور هي 260 ۽ 365 جو least common multiple آهي.

### سال جو حامل (Year Bearer)

"سال جو حامل" اهو زولڪن ڏينهن هوندو آهي جيڪو هاب ڪئلينڊر جي پهرين ڏينهن (0 Pop) تي اچي. ڇاڪاڻ ته 365 کي 20 سان ونڊڻ سان 5 بچي ٿو، ان ڪري هر سال جو پهريون ڏينهن زولڪن چڪر ۾ 5 نمبر اڳتي وڌي ويندو آهي. چار بنيادي سال جا حامل ڏينهن آهن: Ik', Manik', Eb', ۽ Kab'an.

## پڻ ڏسو

* ايزٽيڪ ڪئلينڊر
* ميسو آمريڪي لانگ ڪائونٽ
* مايا انگ

## حوالا
# جرمن ٻوليون

**جرمن ٻوليون** (Germanic Languages)، هند-يورپي ٻولي خاندان جي هڪ شاخ آهن، جيڪيون مقامي طور تي، خاص طور تي يورپ، اتر آمريڪا، اوشينيا ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾، لڳ ڀڳ 51 ڪروڙ پنجاھ لک (515 ملين) ماڻهن جي آبادي طرفان ڳالهائي وينديون آهن. انگريزي ٻولي، سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ جرمنڪ ٻولي، تقريبن 2 ارب ڳالهائيندڙن سان، دنيا جي پڻ سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ ٻولي آهي. سڀئي جرمن ٻوليون پروٽو-جرمن، لوهه جي دور ۾ اسڪينڊينيويا، اتر جرمني ۽ اتر ۽ بالٽڪ سمنڊن جي ساحلن تي ڳالهائي ويندڙ ٻولي، سان نڪتل آهن.

## ٻاهريان ڳنڍڻا
# 1989ع

|  |  |
| --- | --- |
| ھزارو: |  |
| صديون: | *
 |
| ڏھاڪا: | * '
 |
| سال: | * '
 |

## واقعا

* **21 جُولاءِ** – سنڌ ۾ لساني فساد ٿيا. حيدرآباد ۾ 10 ۽ دادو ۾ هڪ ماڻهو مارجي ويو.
* **2 آگسٽ** – پاڪستان جي دولت مشترڪہ ۾ واپسي ٿي.
* **9 آگسٽ** – مڪي ۾ ٻن بم ڌماڪن جي نتيجي ۾ هڪ ماڻهو فوت ۽ 16 زخمي ٿي پيا.

## پيدائش

## فوتگيون

* **23 جُونِ** – آيت اللہ خميني، ايراني سياستدان ۽ مذھبي اڳواڻ
* **23 جُونِ** – اي. ايم. قريشي، ڪراچيءَ جو مسلم ليگي رهنما
* **13 جُولاءِ** – احمد خان آصف مصراڻي، شاعر

| 1980ع جو ڏھاڪو |
| --- |
| 1980ع **·**  1981ع **·**  1982ع **·**  1983ع **·**  1984ع **·**  1985ع **·**  1986ع **·**  1987ع **·**  1988ع **·**  1989ع |
|
<< گذريل ڏهاڪو
  -
اڳيون ڏهاڪو >>
 |
|  |
# آتشي ھٿيار

**آتشي هٿيار** يا **فائر آرم** (انگريزي ٻولي: *Firearm*) اھڙي بندوق جي قسم جو هٿيار آهي جيڪو ڪيميائي بارود جي سڙڻ (deflagration) سان پيدا ٿيندڙ تيز ڌماڪيدار دٻاءَ ذريعي گولي يا ٻيو پروجيڪٽائل فائر ڪري ٿو. قديم هٿيارن ۾ عام طور ڪارو بارود استعمال ٿيندو هو، جڏهن ته جديد هٿيارن ۾ سموڪ ليس بارود يا ٻيا ڌماڪيدار مادا استعمال ڪيا ويندا آهن.

**ننڍا هٿيار** (انگريزي ٻولي: *Small arms*) هلڪن آتشي هٿيارن جو ذيلي درجو آهن، جيڪي هڪ فرد طرفان آسانيءَ سان کڻي ۽ هلائي سگهجن ٿا.

مختلف ملڪن ۾ “فائر آرم” جي فني ۽ قانوني تعريف مختلف ٿي سگهي ٿي، ۽ ڪڏهن ڪڏهن عام ٻوليءَ ۾ هن اصطلاح کي هر قسم جي بندوق لاءِ (ڪڏهن غلط طور) استعمال ڪيو ويندو آهي.

## تاريخ

پهريان آتشي هٿيار 10هين صديءَ ۾ سونگ خاندان واري چين ۾ ظاهر ٿيا (ڏسو: سونگ خاندان ۾ بارودي هٿيار). شروعاتي صورت ۾ بانس جي نلين ۾ بارود ۽ گولين جهڙا ذرا ڀري، انهن کي برڇي تي لڳايو ويندو هو، جنهن کي **فائر لانس** چيو ويندو هو.

1132ع ۾ ڊي آن جو محاصرو دوران هن هٿيار کي اثرائتي نموني استعمال ڪيو ويو. 13هين صديءَ ۾ بانس جي نلين جي جاءِ تي ڌاتي نليون استعمال ٿيڻ لڳيون ۽ اهڙيءَ ريت **هينڊ ڪينن** وجود ۾ آيو. 14هين صديءَ دوران هي ٽيڪنالاجي سڄي يوروشيا ۾ پکڙجي وئي.

## جوڙجڪ ۽ ڪم ڪرڻ جو طريقو

قديم آتشي هٿيار عام طور ڪارو بارود استعمال ڪندا هئا، جڏهن ته جديد هٿيار سموڪ ليس بارود يا ٻين ڌماڪيدار پروپيلنٽن تي ٻڌل آهن.

گهڻا جديد هٿيار (سواءِ سموٿ بور شاٽ گن جي) نالي اندروني کڏن (**رائفلنگ**) سان ٺاهيا ويندا آهن، جيڪي گولي کي گهمڻ ڏين ٿيون ته جيئن پرواز دوران استحڪام ۽ درستگي وڌي.

## درجابندي

جديد آتشي هٿيارن کي هيٺين بنيادن تي بيان ڪيو وڃي ٿو:

### ڪيلبر (Caliber)

* هٿ بندوق ۽ رائفل لاءِ قطر ملي ميٽر يا انچ ۾ (مثال: 7.62mm يا .308 انچ)
* شاٽ گن لاءِ گيج يا بور (مثال: 12 گيج يا .410 بور)

### ايڪشن جو قسم

* مزل لوڊر
* بريچ لوڊر
* ليور ايڪشن
* بولٽ ايڪشن
* پمپ ايڪشن
* ريوالور
* سيمي آٽو ميٽڪ
* مڪمل خودڪار هٿيار

### فائرنگ جو ميڪانيزم

* ميچ لاڪ
* فلنٽ لاڪ
* وِيل لاڪ
* ڪيپ لاڪ
* رم فائر
* سينٽر فائر

### استعمال جي بنياد تي

* شڪار رائفل
* سروس رائفل
* گيٽلنگ گن
* سنائپر رائفل
* اينٽي ميٽيريل رائفل

## نشانو ۽ حد

شوتر (فائر ڪندڙ) هٿ-اک جي هم آهنگي سان نشانو لڳائيندا آهن، ۽ آئرن سائيٽ يا آپٽيڪل سائيٽ جهڙوڪ اسڪوپ، ريڊ ڊاٽ يا هولوگرافڪ سائيٽ استعمال ڪندا آهن.

* هٿ بندوق ۽ شاٽ گن جي اثرائتي حد عام طور 100 ميٽر تائين هوندي آهي.
* گهڻيون رائفلون 500 ميٽر تائين درستگي سان فائر ڪري سگهن ٿيون.
* خاص تيار ڪيل سنائپر رائفل ۽ اينٽي ميٽيريل رائفل 2,000 ميٽر کان وڌيڪ فاصلي تي به درست فائر ڪري سگهن ٿيون.

(نوٽ: گولي پنهنجي درست حد کان گهڻو اڳتي به خطرناڪ يا جان ليوا ٿي سگهي ٿي، تنهن ڪري حفاظتي فاصلو هميشه وڌيڪ رکڻ ضروري آهي.)

## پڻ ڏسو

* بندوق
* بارود
* توپخانو
* فوجي ٽيڪنالاجي

## حوالا
# نثر

**نثر** (Prose) جي لغوي معنيٰ آهي، ’ٽڙيل پکڙيل لفظ‘. اصطلاحي معنيٰ موجب، ڪو اديب يا ليکڪ جدا جدا لفظن کي ملائي، جملن جي شڪل ۾ ٻين جي اڳيان ڪا تحرير پيش ڪري. مطلب تہ نثر اهي بياني فقرا آهن، جن ۾ ڪنھن ڏنل نظاري، واقعي يا حقيقت کي لفظن ذريعي جملن جي روپ ۾ سلسلو پيدا ڪري، ماڻهن اڳيان تقرير (زباني) يا تحرير (لکيت) جي صورت ۾ پيش ڪجن. نثر اهو ادب آھي، جيڪو شاعري نہ ھجي. اسان جي گفتگو ھميشہ نثر ۾ ھوندي آھي، جڏھن دل جي امنگن جو اثر ٻين تائين پھچي تہ ادب جي ان حصي کي ”نظم“ چئبو آھي. پر جڏھن دماغ جي خيالات جو اثر ٻين تائين پھچي تہ اھڙي ادب کي نثر چئبو اھي. نثر جي وڏي خاصيت آهي تہ آهي تہ ان ۾ هر ڪنھن قسم جو مضمون آڻي سگهجي ٿو، جھڙوڪ، سائنس، حڪمت، سماجي اڀياس، افسانا، آکاڻيون، ناٽڪ، روزمره جون ڳالهيون ۽ بحث مباحثا، ڪورٽن جا فيصلا، حڪومت جا قاعدا قانون وغيره. نثر جا ٽي قسم ڄاڻايا ويا آهن: (1) نثر مرجز، (2) نثر مسجع ۽ (3) نثري عاري.

## عارضي نثر

**عارضي نثر** اهو نثر جو روزانو بنا ڪنھن سجاوٽ يا صنايع بدايع ۽ تجويز جي زباني يا لکيل صورت ۾ پيش ڪيو وڃي. هن قسم جي نثر ۾ روزمره جون ڳالھيون ۽ بحث مباحثا ۽ ٻيا مختلف قسمن جا مضمون، وغيره اچي وڃن ٿا.

## حوالا
# آجپو

**آجپي** يا **آزادي** (Freedom) مان مراد هر انسان جو ڪنھن روڪ ٽوڪ بنا پنھنجي خواهش مطابق زندگي گهارڻ جو حق آهي، پر ان حق جي استعمال سان ٻئي ڪنھن جو ساڳيو حق متاثر نہ ٿئي. آزاديءَ ۾ فرد کي اهڙو ماحول فراهم ڪيو وڃي ٿو، جنھن سان کيس پنھنجن صلاحيتن کي مُناسب طريقي سان اظھارڻ جو موقعو ملي، انھيءَ ڪري هي تصور انھن شهري آزادين واري تصور سان سلھاڙيل آهي، جن کي رياستي سطح تي تحفظ ڏئي جائز حق طور مڃيو وڃي. اهڙن حقن ۾ گڏجڻ، سلھاڙجڻ، چُرپر ڪرڻ، پسند جو مذهب اختيار ڪرڻ، اظھارڻ، لکڻ ۽ سوچڻ سميت اڻڳڻ حق شامل آهن. تاريخ ۾ اهڙا حق طاقت جي زور تي ڦٻايا ويا آهن، تنھنڪري طاقت جو هڪ هنڌ ڪٺو ٿيڻ وارو عمل آزاديءَ کي ختم ڪري ٿو. جديد جمھوري سماج ۾ طاقت جو مُختلف هٿن ۾ هُئڻ ۽ ورهائجڻ آزاديءَ کي بچاءُ ڏي ٿو.

## حوالا
# نارمنڊي (انتظامي علائقو)

| نارمنڊي Normandy *Normandie* (فرانسيسي) *Normaundie* (Norman) |
| --- |
| Region |
| Normandy |
| Rouen Cathedral |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Banner | Coat of arms |

 |
|  |
| Country |  France |
| Regional council seat | Caen |
| Departments |
5
* Calvados (14)
 |
| حڪومت |
| • President of the Regional Council | Hervé Morin (LC) |
| ايراضي |
| • ڪل | 29,906 چورس ڪلوميٽر (11,547 چورس ميل) |
| ايراضي درجو | 11th |
| آبادي (سانچو:France metadata Wikidata)سانچو:France metadata Wikidata |
| • ڪل | سانچو:France metadata Wikidata |
| • ڪثافت | auto في چورس ڪلوميٽر |
| رهاڪو نالو | Norman |
| GDP |
| وقتي علائقو | UTC+01:00 (CET) |
|  • اونهارو (ر.ب.و) | UTC+02:00 (CEST) |
| ISO 3166 ڪوڊ | FR-NOR |
| NUTS Region | FRD |
| ويب سائيٽ | www.normandie.fr |

**نارمنڊي** (انگريزي: Normandy؛ فرانسيسي: Normandie؛ fr) فرانس جي ارڙهن علائقن مان سڀ کان اتر اولهه ۾ آهي، جيڪو تقريبن نارمنڊي جي تاريخي ڊچي جو تاريخي تسلسل آهي.

نارمنڊي پنجن انتظامي ڊيپارٽمينٽ؛ ڪيلواڊوس، يور، مانچي، اورن ۽ سين-ميري ٽائيم ۾ ورهايل آهي. اهو 29906 چورس ڪلوميٽر (11547 چورس ميل) تي پکڙيل آهي، جيڪو ميٽروپوليٽن فرانس جي علائقي جو تقريباً %5 تي مشتمل آهي. ان جي آبادي 3,322,757 آهي جيڪا فرانس جي آبادي جو لڳ ڀڳ 5 سيڪڙو آهي. نارمنڊي جا رهواسي نارمن جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا ۽ هي علائقو نارمن ٻولي جو تاريخي وطن آهي. پاڙيسري علائقا اوڀر ۾ هٽس-ڊي-فرانس ۽ ايل-ڊي-فرانس، ڏکڻ اوڀر ۾ سينٽر-ويل ڊي لوئر، ڏکڻ ۾ پيس ڊي لا لوئر ۽ ڏکڻ اولهه ۾ برٽني آهن. ان جو پريفيڪخر ۽ سڀ کان وڏو شهر روئن آهي، جيتوڻيڪ علائقائي ڪائونسل ڪين ۾ واقع آهي، جيڪو نارمنڊي کي فرانس جي ٻن علائقن مان هڪ بڻائي ٿو ( بورگوگن-فرانچ-ڪامٽي سان گڏ) جنهن ۾ صوبو علائقائي ڪائونسل جي ساڳئي شهر ۾ نه ويٺو آهي.

نارمنڊي جو نالو 9هين صدي عيسويءَ ۾ وائڪنگز اتر وارن پاران علائقي جي آبادڪاري مان آيو آهي ۽ هن جي 10هين صدي عيسويءَ ۾ فرانس جي بادشاهه چارلس III ۽ وائڪنگ *جارل* رولو جي وچ ۾ ٿيل معاهدي ذريعي تصديق ڪئي وئي آهي.

## حوالا
# خارجي

خارجي (عربي: الخوارج، واحد خارجي) هڪ اسلامي فرقو هو جيڪو اسلام جي پهرين صدي ۾ پهرين مسلمانن جي گهرو جنگ دوران ظاهر ٿيو، جيڪا ٽئين خليفي عثمان جي قتل کانپوءِ پيدا ٿيل قيادت جي بحران جي نتيجي ۾ لڳي هئي. جولاءِ 657ع ۾ صفين جي جنگ دوران چوٿين خليفي عليءَ جي فوج جي ڪجهه سپاهين عليءَ طرفان پنهنجي حریف معاويه اول سان خلافت جي جانشينيءَ جو فيصلو ڪرڻ لاءِ ثالثي تي راضي ٿيڻ خلاف احتجاج ڪيو ۽ کانئس علحدگي اختيار ڪئي. سندن چوڻ هيو ته اهو معاملو انسانن جي ثالثي تي ڇڏي ڏيڻ قرآن جي حڪمن جي خلاف ورزي آهي ڇو ته قرآن جو حڪم واظح هيو ته باغين خلاف جنگ ڪري سندن مٿان قابو پائڻ گهرجي. علي سندن وفاداري واپس حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو ۽ انهن جي باغي سرگرمين کانپوءِ جولاءِ 658 ۾ نهروان جي جنگ ۾ انهن کي شڪست ڏنائين. ان جي باوجود، خارجي ختم نه ٿيا ۽ خلافت خلاف انهن جي بغاوت جاري هئي. علي پاڻ جنوري 661ع ۾ ھڪ خارجي قاتل هٿان نماز پڙهندي مارجي ويو.

معاويه اول پاران 661ع ۾ اموي خلافت جي قيام کان پوءِ هن جي گورنرن خارجين کي قابو ۾ رکيو، پر 683ع ۾ ٻئي اموي خليفي يزيد جي موت ۽ نتيجي ۾ شروع ٿيل گهرو ويڙهه کان پوءِ حڪومتي انتظام ڪمزور ٿي پيو. نتيجي ۾ خارجين جون حڪومت مخالف سرگرميون وري شروع ٿي ويون، جيڪي شهرن ۽ ٻين آباديءَ وارن علائقن جي خلاف مسلسل حملن تي مشتمل هيون. بهرحال اندروني تڪرار ۽ ڀڃ ڊاھ انهن کي ڪافي حد تائين ڪمزور ڪري ڇڏيو. اموين گھرو ويڙھ ۾ ڪاميابي حاصل ڪئي ۽ 696-699ع ۾ اموي گورنر حجاج بن يوسف هٿان شڪست کائڻ کان پوءِ خارجي بغاوتون وڏي حد تائين ختم ٿي ويون. 740ع جي ڏهاڪي ۾ جڏهن اموي خلافت پهنجي آخري زماني ۾ هئي ۽ وڏي حد تائين ڪمزور ٿي چڪي هئي، خلافت جي مختلف علائقن ۾ وڏي پئماني تي خارجي بغاوتون شروع ڀي ويون، پر انهن سڀني کي آخرڪار شڪست ڏني وئي. جيتوڻيڪ ڪجهه خارجي بغاوتون عباسي دور ۾ به جاري رهيون، تقريبن سڀئي جنگجو خارجي گروپ آهستي آهستي ختم ٿي ويا ۽ انهن جي جڳهه غير متحرڪ اباضيا فرقي والاري. اباضيا خارجي اڄ ڏينهن تائين اومان ۽ آفريڪا جي ڪجهه حصن ۾ موجود رهندا اچن.

خارجين جو نظريو هيو ته ڪوئي به مسلمان، قطع نظر ان جي ته هو ڪهڙي خاندان يا نسل مان آهي، خليفو ٿي سگهي ٿو، بشرط هي ته هو غيرمعمولي اخلاقيات جو حامل هجي. جيڪڏهن خليفو گناهه جو مرتڪب ڀئي ٿو ته پو۽ ان تي فرض آهي ته هو توبھه ڪري ۽ آئنده لاءِ پنهنجو طرز عمل درست ڪرڻ جو عهد ڪري. جيڪڏهن هو ائين نه ٿو ڪري ته پوءِ مسلمانن جو فرض آهي ته سندس خلاف بغاوت ڪري کيس معزول ڪن. خارجي ڪبيره گناه ڪندڙ مسلمان کي مرتد شمار ڪندا هيا ۽ ڪجھه خارجي گروهن جو اهو عقيدو هيو ته جيڪڏهن اهڙا مرتد توبه تائب ٿي مذهب ۾ نئين سر داخل نه ٿا ٿين ته پوءِ سندن قتل جائز آهي. موجوده زماني جي ڪيترن ئي مسلمان انتهاپسند گروپن کي سندن رجعت پسندي ۽ جنگي جنونيت جي ڪري خارجين سان تشبيهه ڏني وئي آهي. ٻئي طرف، ڪجهه جديد عرب مورخن خارجين جي نسلي تعصب کان خالي ۽ جمهوري رجحانن جي تعريف ڪئي آهي.
# اولمپس جبل

اولمپس جبل
اولمپس- يونان ۽ -ايشيا- ڪوچڪ جي ڪيترن پهاڙن جو نالو آهي. جنهن ۾ سڀ کان وڏو سلسلو ٿيسلي ۽ مسيڊونيا جي سرحد تي آهي، جيڪو اوسا -جبل- ڪري الڳ ٿلڳ نظر اچي ٿو. انهي 9600 فٽ بلند -جبل- کي ئي -اولمپس- نالو ڏنو ويو آهي. جنهن کي يونان جا ماڻهو پنهنجو ديوتا سمجهن ٿا.
يوناني ديو مالائن موجب سڀ کان طاقتور ديوتا زيوس. انهيءَ -جبل- تي رهندو آهي. هن کي سڀني ماڻهن ۽ ديوتائن جو پيءُ سڏيو ويندو آهي. زيوس سڀ کان طاقتور ۽ لازوال آهي. هو ٻين ديوتائن سان گڏجي ڪائنات جي هر شيءِ هلائي ٿو. شاهاڻي طاقت، قانون ۽ حڪم جو باني آهي. هر پهرين ۽ سٺي شيءِ هن کان اچي ٿي. نفعو، نقصان، موت ۽ نصيب هن جا محتاج آهن. زيوس جا هٿيار گجگوڙ ۽ کنوڻ آهن. هو طوفان، زلزلا ۽ ٻوڏون پيدا ڪري ٿو.
قديم يونان جي علائقي ايلس جي اولمپيا ميدان ۾ زيوس جو مندر هو، -جتي- هر چوٿين سال اولمپڪ راندين جو تهوار عرس طور ملهايو ويندو هو. عورتون انهن مقابلن ۾ حصو وٺي نه سگهنديون هيون. 776 ق. م کان 394ع تائين اولمپڪ راندين جو باقاعدي رڪارڊ ملي ٿو. 4 صديءَ جي آخر ۾ اهي رانديون -بند- ڪيون ويون پر بعد ۾ جديد اولمپڪ وري شروع ڪئي وئي.

## حوالا
# ليپ سال

سائنسي علم موجب زمين پنهنجو سج جي چوڌاري چڪر 365.25 ڏينهن ۾ مڪمل ڪندي آهي جنهن تي عيسوي سال مشتمل آهي پر 0.25 ڏينهن کي سال(ڪئلنڊر) ۾ شمار نٿو ڪري سگهجي ان ڪري هر چوٿين سال ۾ هڪ ڏينهن جو واڌارو ڪيو ويندو آهي ۽ ان سال کي ليپ سال سڏيو ويندو آهي. اهو هڪ ڏينهن جو واڌارو فيبروري مهيني ۾ ڪيو ويندو آهي مطلب ته ان سال فيبروري مهينو 29 ڏينهن جو ٿيندو آهي.گذريل ليپ سال 2016ع ۾ ٿيو ۽ ايندڙ ليپ سال 2020ع ۾ ٿيندو.
# 16 جنوري

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **جنوري** | >> |
| سومر | اڱارو | اربع | خميس | جمعو | ڇنڇر | آچر |
|  |  |  |  | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| **2026** |

**16 جنوري** (انگريزي ٻولي: *January 16*)، عيسوي سال جو 16ھون ڏينهن آهي. سال پوري ٿيڻ ۾ 349 ڏينهن (ليپ سال 350 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا

* **1979ع** – شاھ آف ايران محمد رضا پھلوي سندس خلاف احتجاجن ۾ شدت بعد زال سان گڏ جلاوطن ٿي ويو.
* **1994ع** – مرتضي ڀٽي پاڪستان پيپلز پارٽي شھيد ڀٽو قائم ڪئي.

## پيدائش

* **1916ع** – امان الله مفلح، شاعر
* **1930ع** – استاد بخاري، سنڌي شاعر
* **1930ع** – تاج جويو، ليکڪ
* **1934ع** – ڪريما مختيار، مصري اداڪارہ

## وفات

* **1628ع** – شھزادو شھريار خان، مغل شھنشاھ
* **1927ع** – علي مردان خان لغاري، سنڌ جو جاگيردار

## وڌيڪ ڏسو

* 17 جنوري
* 18 جنوري
# قومي پارڪ

**منگوليا ۾ بوگدخان اول قومی پارڪ قديم ترين محفوظ علائقن مان هڪ آهي جيڪو هاڻي قومي پارڪ سڏجي ٿو.گران پيراڊيسو نيشنل پارڪ، پيدیمونت، اٽلي ۾ الپائن مارخور جي تصوير. قومي پارڪ اڪثر ڪري جانورن ء ٻوٽن جی محفوظ نسلن کي وڌڻ ۾ مدد ڏين ٿا. پارڪ ۾ مارخور جي آبادي ڏهه ڀيرا وڌي وئي جڏهن کان علائقي کي 1922ع ۾ قومي پارڪ قرار ڏنو ويو.قومي پارڪ** (National Park) هڪ قدرتي پارڪ آهي، جيڪو ان جي بي مثال قومي قدرتي، تاريخي يا ثقافتي اهميت جي ڪري، تحفظ جي مقصدن لاءِ مقرر ڪيو ويندو آهي. اها فطري، نيم قدرتي يا ترقي ڏنل زمين جو هڪ علائقو آهي، جيڪو حڪومت جي طرفان محفوظ علائقي طور نامزد ڪيل آهي. **جيتوڻيڪ انفرادي ملڪ پنهنجن قومي پارڪن کي مختلف نموني سان ترتيب ڏين ٿا، پر نسلن جي لاء 'جهنگلي فطرت' جو تحفظ ۽ قومي فخر جي علامت طور، ھن مقصد لاء هڪ عام جذبو آهي. قومي پارڪ تقريبا هميشه سياحن لاء کليل رهندا آهن.** عام طور، قومي پارڪ قومي حڪومتن پاران منظم ۽ ترقي ڏنا ويندا آهن. جيتوڻيڪ ڪجهه ملڪن ۾ ملڪ جي ذيلي اختيار سان "قومي پارڪ" ذيلي قومي، علائقائي يا مقامي اختيارين جي ذميواري به هجڻ ٿا.

آمريڪا سال 1872ع ۾ "یلو اسٽون نيشنل پارڪ" جی نالی سان پهريون ”عوامي پارڪ يا عوام جي فائدي ۽ لطف اندوزي لاءِ عوامي پارڪ“ قائم ڪيو ويو. جيتوڻيڪ ییلو اسٽون پارڪ سرڪاري طور تي ان جي قائم ڪيل قانون ۾ ”قومي پارڪ“ قرار نه ڏنو ويو، پر ان کي عملي طور تي هميشه ائين سڏيو ويو آھي ۽ وڏي پيماني تي دنيا جو پهريون ۽ پراڻو قومي پارڪ آهي. بهرحال، "ٽوباگو مين رج فاريسٽ ریزرو" جیڪا هاڻ ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو آهي ۽ سال 1776ع ۾ قائم ٿيو) ۽ بوگدخان اول جبل (منگوليا، سال 1778ع) جي ڀرپاسي وارو علائقو، جن کي ڀرپاسي جي زرعي زمين جي حفاظت لاءِ پوکيءَ کان روڪيو ويو هو، قديم ترين قانوني طور تي محفوظ علائقن جي طور تي ڏٺو ويندو آهي. پارڪ ڪينيڊا، جیڪا 19 مئي، 1911ع تي قائم ڪیو ويو، دنيا جو پهرين قومی پارڪ سروس جو ادارو بڻجي ویو.

هڪ بين الاقوامي تنظيم، انٽرنيشنل يونين فار ڪنزرويشن آف نيچر (IUCN) ۽ ان جي ورلڊ ڪميشن آن پروٽيڪيڊ ايرياز (WCPA)، "نيشنل پارڪ" کي ان جي *درجي* جي *دویم (II)* قسم جي محفوظ علائقن طور تي بيان ڪيو آهي. تنظیم، IUCN جي مطابق، سڄي دنيا ۾ 6,555 نيشنل پارڪ سال 2006ع ۾ ان جي معيار کي پورا ڪيو. تنظیم IUCN اڃا تائين هڪ قومي پارڪ جي وضاحت جي معيارن تي بحث ڪري رهيو آهي.

## حوالا