# چاڊ

| جمهوريه چاڊ جمهورية تشاد (عربي) République du Tchad (فرينچ) |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| جھنڊو | Coat of arms |

 |
|  *شُعار: 'الاتحاد، العمل، التقدم' *(عربي)  Unité, Travail, Progrès (فرينچ) (اتحاد، عمل، اڳتي وڌڻ) |
| *ترانو: 'نشيد تشاد الوطني**
La Tchadienne (چاڊ جو قومي ترانو)
 |
|  |
| گادي جو هنڌ | اينجامينا ﻿ / ﻿ |
| سڀ کان وڏو شهر | اينجامينا |
| دفتري ٻوليون | عربي ۽ فرينچ |
| نسلي گروھ (2009 Census) | 49.3% عرب
* + 26.6% سارا عرب
	+ 12.9% بغارا عرب
	+ 3.7% بدوي عرب
	+ 2.4% غابري عرب
	+ 2.4% زغاوه عرب
	+ 1.3% باغرمي عرب
* 8.5% ڪانيم
* 7.2% ماسالت
* 6.9% ٽوبو
* 2.1% فولاني
* 23.7% گهڻ نسلي (%4.8 ماسا • %3.7 بلالي • %3.0 مابه • %2.6 داجو • %2.5 منڊانگي • %2.0 تپوري • %1.6 ٽامائي • %1.4 ڪاروو • %1.0 ماسمجي)
* 2.6% ٻيا
* 0.7% پرڏيهي
 |
| مذهب (2020ع) | * 55.1% اسلام
* 41.1% عيسائيت
* 2.4% ڪوبه مذهب ناهي
* 1.3% روح پرستي
* 0.1% ٻيا
 |
| مقامي آبادي | چاڊين |
| حڪومت | گڏيل نيم صدارتي جمهوريه (هڪ فوجي جنتا تحت)
  |
| • عبوري صدر | محمد ديبئي |
| • وزير اعظم | الئمائي هالينا |
| • نائب صدر | جيما ڊوم تيرائنا |
| مقننه  | قومي عبوري ڪائونسل |
| فرانس کان آزادي |
| • فرانس جي نوآبادي | 5 سيپٽمبر، 1900ع |
| • خود مختياري | 28 نومبر، 1958ع |
| • خودمختيار رياست | 11 آگسٽ، 1960ع |
| پکيڙ |
| • جملي | 1,284,000 چورس ڪلوميٽر (496,000 چورس ميل) (20هون) |
| • پاڻي (%) | 1.9 |
| آبادي |
| • 2023ع اندازو | 18,523,165 (66هون) |
| •  گھاٽائي | 14.4/km2 (37.3/sq mi) |
| جِي ڊي پي (مساوي قوت خريد ) | 2023ع لڳ ڀڳ |
| • ڪل | 32.375 ارب آمريڪي ڊالر (147هون) |
| • في سيڪڙو | 1,806 آمريڪي ڊالر (179هون) |
|  جِي. ڊي. پي  (رڳو نالي ۾ ) | 2023ع لڳ ڀڳ |
| • ڪل | 12.596 ارب آمريڪي ڊالر (145هون) |
| • في سيڪڙو | 702 آمريڪي ڊالر (183هون) |
| جِينِي (2018ع) | 37.5 وچولو |
| ايڇ ڊي آء (2022) |  0.394 ڪمتر · 189هون |
| ڪرنسي | سينٽرل آفريڪي فرانڪ (XAF) |
| معياري وقت | WAT (متناسق عالمي وقت+1) |
|  ڊرائيونگ جو پاسو | ساڄي طرف |
| ڊائلنگ ڪوڊ | +235 |
| انٽرنيٽ ڊومين | .td |

**چاڊ** (عربي: تشاد؛ انگريزي: Chad؛ فرينچ: *Tchad*)، سرڪاري طور تي، **چاڊ جي جمهوريه** اتر ۽ وچ آفريڪا جي سنگم تي هڪ زمين بند ملڪ آهي. هن جي حدون اتر ۾ لبيا، اوڀر ۾ سوڊان، ڏکڻ ۾ مرڪزي آفريڪي جمهوريه (Central African Republic)، ڏکڻ ۾ ڪيمرون، اولهه ۾ نائيجر ۽ ڏکڻ اولهه ۾ چاڊ ڍنڍ ذريعي نائيجيريا سان لڳل آهن. چاڊ جي آبادي هڪ ڪروڙ ۽ چاليهه لک آهي، جن مان 16 لک گاديءَ واري شهر اينجامينا (N'Djamena) ۾ رهن ٿا. لڳ ڀڳ 12,84,000 چورس ڪلوميٽر (496,000 چورس ميل) جي ڪل ايراضي سان، چاڊ آفريڪا ۾ پنجون نمبر وڏو ملڪ آهي ۽ دنيا ۾ ايراضي جي لحاظ کان 20 نمبر وڏو ملڪ آهي. اڪثريتي آبادي جو مذهب اسلام (%55) آهي ۽ عيسائيت (%41.1) ٻيو مکيه مذهب آهي. عربي ۽ فرانسيسي هتان جون سرڪاري ٻوليون آهن.

چاڊ ۾ ڪيترائي جاگرافيائي علائقا، صحارا ريگستان، وچ ۾ هڪ خشڪ علائقو جيڪو "ساحيل" جي نالي سان مشهور آهي ۽ ڏکڻ ۾ وڌيڪ زرخيز سوڊاني سوانا زون ۽ ڍنڍ چاڊ، جن جي پٺيان ملڪ جو نالو رکيو ويو آهي، آفريڪا ۾ ٻيو نمبر وڏو آبستان آهي. اهو 200 کان وڌيڪ مختلف نسلي ۽ لساني گروهن جو گهر آهي.

7هين صدي عيسويءَ جي شروعات ۾، انساني آبادي وڏي تعداد ۾ چاڊ نديء جي طاس ۾ لڏي وئي. پهرين صدي عيسويءَ جي آخر تائين، رياستن ۽ سلطنتن جو هڪ سلسلو چاڊ جي ساحيل واري خطي ۾ اڀريون ۽ زوال پذير ٿيون، هر هڪ خطي مان گذرندڙ ٽرانس-صحارن واپاري رستن کي ڪنٽرول ڪرڻ تي ڌيان ڏنو. فرانس سال 1920ع تائين علائقو فتح ڪيو ۽ ان کي فرانسيسي استوائي آفريڪا جي حصي طور شامل ڪيو. سال 1960ع ۾، فرانڪوئس تومبالبي جي اڳواڻي ۾ چاڊ آزادي حاصل ڪيو. مسلم اتر ۾ سندس پاليسين جي خلاف ناراضگي جي ڪارڻ، سال 1965ع ۾ هڪ ڊگهي گهرو ويڙهه جي خاتمي تي هن جي حڪومت ختم ٿي وئي. 1979ع ۾ باغين راڄڌاني اينجامينا کي فتح ڪيو ۽ ڏکڻ جي تسلط کي ختم ڪري ڇڏيو. باغي ڪمانڊر ان کان پوءِ پاڻ ۾ وڙهندا رهيا، جيستائين حسين هيبري پنهنجي مخالفن کي شڪست نه ڏنيو. چاڊ-ليبيا تڪرار سال 1978ع ۾ ليبيا جي حملي سان شروع ٿي، جن جو خاتمو سال 1987ع ۾ فرانس جي فوجي مداخلت سان ٿيو. 1990ع ۾ جنرل ادريس ڊيبي، صدر حسين هيبري جو تختو اونڌو ڪيو ۽ فرينچ جي مدد سان، چاڊ نيشنل آرمي جي جديديت 1991ع ۾ شروع ڪئي وئي. سال 2003ع کان، سوڊان ۾ دارفور بحران چاڊ جي سرحدن تائين ڦهلجي ويو ۽ چاڊ کي غير مستحڪم ڪيو. اڳ ئي ۾ غريب ملڪ، سوين هزارين سوڊاني پناهگيرن کي آباد ڪرڻ لاء جدوجهد ڪئي، جيڪا اوڀر چاڊ ۾ پناهگيرن جي ڪيمپن ۽ ان جي چوڌاري اڃان تائين آباد آهن. ڪيترن ئي سياسي پارٽيون چاڊ جي قانون سازي ۾ حصو ورتو ۽ چاڊ جي قومي اسيمبلي، ادريس ڊيبي جي صدارت دوران محب وطن سالويشن مومينٽ جي هٿن ۾ مضبوط طور تي رکيل هئي، جن جي حڪمراني کي آمريت طور بيان ڪيو ويو. d اپريل 2021ع ۾ FACT باغين پاران صدر ڊيبي جي قتل ٿيڻ کانپوءِ، سندس پٽ، محمد ڊيبي جي اڳواڻي ۾ عبوري فوجي ڪائونسل حڪومت جو ڪنٽرول سنڀاليو ۽ اسيمبلي کي ٽوڙي ڇڏيو. چاڊ سياسي تشدد ۽ بار بار جي فوجي بغاوتن سان متاثر آهي. چاڊ انساني ترقي جي انڊيڪس تي 0.394 سان ٻين نمبر تي دنيا ۾ سڀ کان گهٽ آهي، سال 2021ع ۾ هن جو درجو 190هين تي آهي ۽ هي گهٽ ترقي يافته ملڪ، دنيا جي بدعنوان ملڪن مان هڪ هجڻ جي اثرات کي منهن ڏئي ٿو. هن جا گهڻا رهواسي، هارين ۽ چرواهن طور، غربت جو شڪار آهن. سال 2003ع کان وٺي، خام تيل، جيڪو ملڪ جي برآمدي آمدني جو بنيادي ذريعو بڻجي چڪو آهي، روايتي ڪپهه جي صنعت کي ختم ڪري چڏيو. چاڊ وٽ انساني حقن جو خراب رڪارڊ آهي، بار بار جي انساني حقن جي ڀڃڪڙي، جهڙوڪ من ماني قيد، غير عدالتي قتل ۽ سيڪيورٽي فورس ۽ هٿيار بند مليشيائون، ٻنهي طرفان سول آزاديون محدود آهن.

چاڊ جو جھنڊو
## فهرست لاڳاپيل مضمون چاڊ

* فهرست لاڳاپيل مضمون چاڊ

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* (فرانسيسي) سرڪاری موقع حباله
* (فرانسيسي) سرڪاري صدارتي موقع حباله آرڪائيو ڪيا ويا 2011-02-26 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
* ڪابينه جو موقع حباله آرڪائيو ڪيا ويا 2009-07-27 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.

عمومي
* چاڊ آرڪائيو ڪيا ويا 2020-04-24 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. **ڪتاب عالمي حقائق** ۾ معلومات
* چاڊ آرڪائيو ڪيا ويا 2015-09-23 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. منصوبو مفتوح فهرست تي
* چاڊ پروفائيل بر موقع بي بي سي نيوز
* وڪيميڊيا نقشي نامو چاڊ
* [[عڪس:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg ] Chad سفري رهنما طرفان وڪي سفر

|  |  |
| --- | --- |
| **او آءِ سي** |  |
| افغانستان | الجزائر | البانيا | آذربائيجان | بحرين | بنگلاديش | بينن | برڪینا فاسو برونائي | ڪيمرون | چاڊ | قمر جا ٻيٽ |آئيوري ڪوسٽ | جبوتي مصر | گيبون | گيمبيا گني | گني بسائو
گيانا | انڊونيشيا | ايران عراق | اردن | ڪويت قازقستان | ڪرگزستان | لبنان | ليبيا مالديپ | ملائيشيا | مالي | موريطانيه | مراڪش | موزمبيق | نائيجر نائيجيريا | اومان
پاڪستان | فلسطين | قطر | سعودي عرب سينيگال | سيراليون| صوماليا | سوڊان | سورينام | شام | تاجڪستان ترڪي|
تيونس | ٽوگو ترڪمانستان | یوگینڊا | ازبڪستان | گڏيل عرب امارات | يمن |