# سيريلي اکر

|  |  |
| --- | --- |
|  | **هي مضمون ، phonetic symbols رکندو آھي۔** موزوں مدد جي بغير توھان، phonetic symbols  جي بجاء سواليو نشان، خانا يا ٻيا نشان نظر اچي سگھن ٿا۔ |

روسي ٻولي ۾ استعمال ٿيندڙ سيريلي اکر:

А а Б б B B Г г Д д Е е Ж ж З з И и Й й

К к Л л М м Н н О о П п Р р С с Т т У у

Ф ф С с Т т У у Ф ф Х х Ц ц Ч ч Ш ш Ь ь

Ю ю Я я

سيريلي رسم الخط جي وڏي پيماني تي استعمال وارا ملڪ:
  واحد سرڪاري رسم الخط
  ٻئي رسم الخط سان گڏيل سرڪاري
  ٻئي رسم الخط سان تبديل ڪيو ويو آهي، پر اڃا تائين سرڪاري استعمال ۾ آهي
  سرڪاري ٻولي يا وڏي اقليت جي استعمال لاءِ ورثي رسم الخط
  سيريلي رسم الخط وڏي پيماني تي استعمال نه ڪيو ويندو آهي
ڪيترائي **سيريلي اکر** (Cyrillic Alphabet) سيريلي رسم الخط تي ٻڌل آهن. شروعاتي سيريلي اکر 9هين صدي عيسوي ۾ تيار ڪيا ويا هئا ۽ اڳوڻي گليگوليٽي رسم الخط جي جاء وٺيا. لسانيات جي ماهرن، سيريل ۽ ميٿوڊيئس پاران تيار ڪيل، اها ماضي ۽ حال ۾ سلاوڪ اصل جي مختلف ٻولين ۽ روسي کان متاثر غير سلاويڪ ٻولين ۾ استعمال ٿيندڙ اکرن جي بنياد آهي. سال 2011ع تائين، يوريشيا ۾ لڳ ڀڳ 25 ڪروڙ 20 لک (252 ملين) ماڻهو ان کي پنهنجي قومي ٻولين لاءِ سرڪاري اکرن طور استعمال ڪن ٿا، جنهن مان اڌ روس ۾ آهن. سيريلي رسم الخط دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ لکڻ جي نظامن مان هڪ آهي، جن جو خالق پهرين بلغاريا سلطنت ۾ پريسلاو ادبي اسڪول مان سينٽ ڪليمينٽ آف اوهريڊ هو.

انهن مان ڪجهه هيٺ ڏنل آهن. ٻين لاءِ ۽ وڌيڪ تفصيل لاءِ. لنڪ ڏسو. آواز IPA ۾ نقل ڪيا ويا آهن. جڏهن ته انهن ٻولين ۾ وڏي پيماني تي صوتياتي آرٿوگرافيون آهن، ڪڏهن ڪڏهن استثنا آهن، مثال طور، روسي ⟨г⟩ کي ڪيترن ئي لفظن ۾ تلفظ ڪيو ويندو آهي، هڪ آرٿوگرافڪ يادگار جڏهن انهن کي تلفظ ڪيو ويو /ɡ/ (مثال طور его، يعني هنن/هنجو، تلفظ "ييگو" جي بجاء "ييوو" ڪيو ويندو آهي. رومن ۾ ترجمو ڪيل نالن جي هجا مختلف ٿي سگهي ٿي، خاص طور تي "й" لاء (y/j/i)، پر "г" لاء (gh/g/h) ۽ "ж" لاء (zh/j) پڻ.

لاطيني رسم الخط جي برعڪس، جيڪو عام طور تي معياري رومن اکرن ۾ ڊائيڪٽريڪل نشان/اضافي گليفس (جهڙوڪ ايڪيوٽ ۽ ڪارون) شامل ڪندي مختلف ٻولين سان مطابقت رکي ٿو، موجوده اکرن کي نوان صوتياتي قدر مقرر ڪندي (مثال طور ⟨q⟩، جنهن جي اصل قيمت لاطيني ۾ /kʷ/ هئي، آذربائيجاني ۾ /g/ جي نمائندگي ڪري ٿي، /t͡ɕʰ/ مينڊرين چيني پنين ۾، /q/ ڪيترين ئي ٻين ٻولين ۾ ۽ /ǃ/ ڪجهه بنتو ٻولين ۾)، يا ڊائيگرافس جي استعمال سان (جهڙوڪ ⟨sh⟩)، سيريلڪ رسم الخط عام طور تي مڪمل طور تي نئين اکر جي شڪلن جي تخليق سان ترتيب ڏني وئي آهي. جڏهن ته، 19هين صدي ۾ ايجاد ڪيل ڪجهه رسم الخط، جهڙوڪ چواش رسم الخط ۾ املاوت ۽ بريوز پڻ استعمال ڪيا ويا. بلغاريا ۽ بوسنيائي سيفارڊيم بغير عبراني ٽائيپ فيس جي ڪڏهن ڪڏهن يهودي-اسپيني سيريلڪ ۾ ڇپيل هئا.

## ڦهلائو

غير سلاوي الفابيٽ عام طور تي روسي جي نموني تي ٺهيل آهن، پر اڪثر ڪري انهن ۾ اهم فرق هوندا آهن، خاص طور تي جڏهن ڪاڪيشين ٻولين لاءِ ترتيب ڏنو ويندو آهي. انهن الفابيٽ مان پهرين ڪجھ آرٿوڊوڪس مشنريز پاران 1870 جي ڏهاڪي ۾ آئيڊيل-يورال (ماري، اُدمورت، موردوا، چواش، ۽ ڪيراشين تاتار) جي فنڪ ۽ ترڪ ماڻهن لاءِ تيار ڪيا ويا هئا. بعد ۾، اهڙا الفابيٽ سائبيريا ۽ قفقاز جي ڪجهه ماڻهن لاءِ ٺاهيا ويا جيڪي تازو عيسائيت اختيار ڪئي هئي. 1930 جي ڏهاڪي ۾، انهن ٻولين مان ڪجهه کي نئين ترڪ الفابيٽ ۾ تبديل ڪيو ويو. اڳوڻي سوويت يونين جا سڀئي ماڻهو جيڪي عربي يا مختلف ايشيائي رسم الخط استعمال ڪري رهيا هئا انهن پڻ سيريلڪ الفابيٽ اختيار ڪيا، ۽ 1930 جي ڏهاڪي جي آخر ۾ عظيم پرج دوران، سوويت يونين جي ماڻهن جا سڀئي لاطيني الفابيٽ پڻ سيريلڪ ۾ تبديل ڪيا ويا (لٿوانيا، لاتويا ۽ ايسٽونيا 1940 ۾ سوويت يونين پاران قبضو ڪيو ويو ۽ انهن کي ملائي ڇڏيو ويو، ۽ هن تبديلي کان متاثر نه ٿيا). ابخازي ۽ اوسيتيا ٻوليون مخدرولي لپي ۾ تبديل ڪيون ويون، پر جوزف اسٽالن جي موت کان پوءِ، ٻنهي به سيريلڪ ٻولي اختيار ڪئي. سيريلڪ ٻولي اختيار ڪرڻ واري آخري ٻولي گگوز ٻولي هئي، جيڪا اڳ ۾ يوناني لپي استعمال ڪندي هئي.

ازبڪستان، آذربائيجان ۽ ترڪمانستان ۾، مقامي ٻوليون لکڻ لاءِ سيريلڪ جو استعمال سوويت يونين جي ٽٽڻ کان وٺي اڪثر ڪري سياسي طور تي تڪراري مسئلو رهيو آهي، ڇاڪاڻ ته اهو سوويت حڪمراني ۽ روسي ڪرڻ جي دور کي ظاهر ڪري ٿو. روس جي ڪجهه ماڻهن جهڙوڪ تاتار پڻ سيريلڪ کي ڇڏڻ جي ڪوشش ڪئي آهي، پر روسي قانون تحت اهو قدم روڪيو ويو. ڪيتريون ئي ٻوليون سيريلڪ کان رومن تي ٻڌل آرٿوگرافي ۾ تبديل ٿي ويون آهن يا اڳوڻي لپي ڏانهن واپسي ۾.

سيريلڪ الفابيٽ ڪيترن ئي سلاويڪ (روسي، يوڪريني، سربيائي، بلغاريا، مقدونيائي، بيلاروسي) ۽ غير سلاويڪ (قازق، ازبڪ، ڪرغز، تاجڪ، گگوز، منگوليا) ٻولين ۾ استعمال ٿيڻ جاري آهن.

## مشترڪ اکر

هيٺ ڏنل جدول ۾ سيريلي اکرن جي فهرست ڏنل آهي جيڪي اڪثر قومي ٻولين جي اکرن ۾ استعمال ٿيندا آهن جيڪيون سيريلي اکر استعمال ڪن ٿيون. خاص ٻولين لاءِ استثنا ۽ اضافا هيٺ ڏنل آهن.

مشترڪ سيريلي اکر| سڌا | ٽيڊي | نالا | IPA |
| --- | --- | --- | --- |
| А а | *А а* | ائ، A
A | /a/ |
| Б б | *Б б* | بئ، Be | /b/ |
| В в | *В в* | وئ Ve | /v/ |
| Г г | *Г г* | گئ، جئ Ge | /g/ |
| Д д | *Д д* | ڊئ De | /d/ |
| Е е | *Е е* | يئ سانچو:Unbulletedlist | سانچو:Unbulletedlist |
| Ж ж | *Ж ж* | زهئ سانچو:Unbulletedlist | سانچو:IPAslink |
| З з | *З з* | زئ Ze | /z/ |
| И и | *И и* | ي I | سانچو:Unbulletedlist |
| Й й | *Й й* | ئ Short I | /j/ |
| К к | *К к* | ڪا، Ka | /k/ |
| Л л | *Л л* | ل، El | /l/ |
| М м | *М м* | م، Em | سانچو:IPAslink |
| Н н | *Н н* | نئ، سانچو:Unbulletedlist | سانچو:IPAslink |
| О о | *О о* | و، O | سانچو:IPAslink |
| П п | *П п* | پئ، Pe | سانچو:IPAslink |
| Р р | *Р р* | ر، سانچو:Unbulletedlist | سانچو:IPAslink |
| С с | *С с* | س، سانچو:Unbulletedlist | /s/ |
| Т т | *Т т* | ٽئ، Te | /t/ |
| У у | *У у* | يو، U | سانچو:IPAslink |
| Ф ф | *Ф ф* | فئ، سانچو:Unbulletedlist | /f/ |
| Х х | خا، *Х х* | سانچو:Unbulletedlist | سانچو:IPAslink |
| Ц ц | *Ц ц* | تس، سانچو:Unbulletedlist | سانچو:Unbulletedlist |
| Ч ч | *Ч ч* | چئ، سانچو:Unbulletedlist | سانچو:Unbulletedlist |
| Ш ш | *Ш ш* | شا، سانچو:Unbulletedlist | سانچو:IPAslink |
| Ь ь | *Ь ь* | سانچو:Unbulletedlist | سانچو:IPAslink |
| Ю ю | *Ю ю* | يو، سانچو:Unbulletedlist | سانچو:Unbulletedlist |
| Я я | *Я я* | يا، سانچو:Unbulletedlist | سانچو:Unbulletedlist |

## سلاوي ٻوليون

## غير سلاوي انڊو-يورپي ٻوليون

## يورالڪ ٻوليون

## ترڪ ٻوليون

## ڪاڪيشين ٻوليون

## منگولي چين-تبتي ٽنگوسڪ ٻوليون

## چوڪوٽڪو-ڪمچاتڪن ٻوليون

## اسڪاليٽ ٻوليون

## ٻيون ٻوليون

## تعمير ٿيل ٻوليون

## خلاصو

## جدول

## پڻ ڏسو

## تاريخ

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Cyrillic Alphabets of Slavic Languages review of Cyrillic charsets in Slavic Languages.

حوالي جي چڪ: "lower-alpha" نالي جي حوالن جي لاءِ ٽيگ `<ref>` آهن، پر لاڳاپيل ٽيگ `<references group="lower-alpha"/>` نہ مليو