Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# آوازي لکت

**آوازي لکت** (Phonetic writing) هن لکت جي سرشتي مان علامتي نشانيون ڪنھن شيءِ جو اظھار نه ڪنديون آھن، پر اھي ڳالھايل ٻوليءَ جي آوازن جي لکت ۾ ترجماني ڪنديون آھن.

## حوالا
# يونيڪوڊ

**يونيڪوڊ** (Unicode)، اڳوڻو يونيڪوڊ معياري، هڪ انفارميشن ٽيڪنالاجي معيار آهي جيڪو لڳاتار انڪوڊنگ، نمائندگي ۽ متن کي سنڀالڻ جي لاءِ دنيا جي اڪثر لکڻين جي سرشتي ۾ بيان ڪيو ويو آهي.

## حوالا
# بين الاقوامي وايوڪياتي لپي

**بين‌ُالاَقوامِي وايوڪِياتِي لِپِي (بين الاقوامي شبد وديا الفابيٽ) International Phonetic Alphabet**

## سنڌي

### اسم خاص

**بين‌ُالاَقوامِي وايوڪِياتِي لِپِي**

1. انساني گفتگُوءَ جي آوازن جِي نمائندگي ڪندڙ نشانين جو معياري سيٽ. ڏسو بين الاقوامي وايوڪياتي لپي.

#### مخفف

* بول

### پڻ ڏسندا

* Wikipedia: بين الاقوامي وايوڪياتي لپي
* Wiktionary: اچار رھبر
* Wiktionary Appendix: بول مثال
# ھان چيني

هان چيني (Han Chinese)| 武官肖像.jpg |
| منگ خاندان (1368-1662) جا عملدار روايتي لباس *هانفو* (hanfu) ۾ ملبوس |
| ڪل آبادي |
| 1.4 ارب |
| نمايان آبادي وارا علائقا |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| چين | 1.29 ارب |  |
| تائيوان | 22 ملين |  |
| ٿائيلينڊ | 10 ملين |  |
| ملائيشيا | 6.91 ملين |  |
| آمريڪا (United States) | 3.80–5.79 ملين |  |
| سنگاپور | 3.07 ملين |  |
| انڊونيشيا | 2.83 ملين |  |
| ميانمار | 1.64 ملين |  |
| ڪينيڊا | 1.47 ملين |  |
| فلپائن | 1.35 ملين |  |
| آسٽريليا | 1.21 ملين |  |
| ويٽنام | 992,600 |  |
| جاپان | 922,000 |  |

 |
| ٻوليون |
|
چيني |
| مذھبَ |
|
جديد دور ۾ اڪثر بي دين يا غير مذهبي * چيني لوڪ مذهب
* ڪنفيوشس مذهب
* تائو مذهب
* ٻڌ مذهب
* عيسائيت
* اسلام
 |
| لاڳاپيل نسلي گروھ |
| * بائي
* هوئِي
* تاز
* ٻيا سينو-تبتي ماڻهو
 |

| ھان چيني |
| --- |
| روایتي چیني | 漢族 |
| آسان چیني اکر | 汉族 |
| لغوي معنیٰ | هان خاندان جو نسلي گروهه |
|

| انتساخ |
| --- |
| مينڊرين |
| - ھانیو پنین | Hànzú |
| - بوپوموفو | ㄏㄢˋ ㄗㄨˊ |
| ڪینٽوني (یو) |
| - جیوٽپنگ | Hon3 zuk6 |
| - IPA | yue |
| -ييل رومن سازي | Hon juhk |

 |

**هان چيني**، متبادل طور تي **هان ماڻهو** يا صرف **چيني ماڻهو**، هڪ مشرقي ايشيائي نسلي گروهه آهن، جن جو اباڻو ملڪ عظيم چين (Greater China) آهي. 1.4 ارب کان وڌيڪ عالمي آبادي سان، هان چيني دنيا جو سڀ کان وڏو نسلي گروهه آهن، جيڪي دنيا جي آبادي جو لڳ ڀڳ 17 سيڪڙو بڻجن ٿا. هان چيني چين جي آبادي جو 91.11 سيڪڙو ۽ تائيوان جي آبادي جو 97 سيڪڙو آهن. اهي ڏکڻ اوڀر ايشيائي ملڪن جهڙوڪ سنگاپور، ٿائيلينڊ، ملائيشيا، ميانمار، فلپائن ۽ انڊونيشيا ۾ پڻ هڪ اهم مهاجر گروهه جي طور تي موجود آهن.
هان چيني چين جي ثقافت ۽ تاريخ تي تمام گهڻو اثرانداز رهيا آهن. انهن جي اصليت جو مرڪز وچوارو ميدان (Zhongyuan) آهي. هان چيني پنهنجي نسل ۽ ثقافت جو سلسلو **هواڪسيا** (Huaxia) ماڻهن سان جوڙين ٿا، جيڪي زراعت ڪندڙ قبيلن جو هڪ اتحاد هو ۽ چين جي اتر-مرڪزي ميدانن ۾ پيلي درياءَ جي وچئين ۽ هيٺئين حصي ۾ آباد هئا.

هان چيني ماڻهو ۽ انهن جي ثقافت بعد ۾ چيني تاريخ جي مختلف دورن، مثال طور قن خاندان (221-206 ق.م) ۽ هان خاندان (202 ق.م - 220 ع) دوران لڏپلاڻ جي وڏين لهرن ذريعي ڏکڻ طرف پکڙجي ويا. ان جي نتيجي ۾ ڏکڻ چين ۾ آبادي ۽ معيشت جو توازن وڌيو ۽ صدين تائين مختلف غير هان نسلي گروهن کي پنهنجي اندر جذب ڪيو ويو. تانگ ۽ سونگ خاندانن جي دور تائين، هان چيني ڏکڻ چين جي زرخيز علائقن ۽ شهرن جا مکيه رهواسي بڻجي چڪا هئا.

## سڃاڻپ

هڪ ڇوڪري *روڪن* (ruqun) پاتل، جيڪو هان چيني عورتن جو هڪ مخصوص لباس آهي
هڪ مرد *دائوپائو* (daopao) پاتل، جيڪو هان چيني مردن جي هڪ مخصوص پوشاڪ آهي
لفظ "هان" نه صرف هڪ مخصوص نسلي گروهه ڏانهن اشارو ڪري ٿو، پر هڪ گڏيل نسل، تاريخ ۽ ثقافتي سڃاڻپ جي پڻ نمائندگي ڪري ٿو. قديم چيني مفڪر ڪنفيوشس جي دور ۾ "هواڪسيا" جو اصطلاح سڀني چينين جي گڏيل نسل جي وضاحت لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو؛ چيني ماڻهو پاڻ کي *هوا رين* (Hua ren) سڏيندا هئا.
ٻاهرين ملڪن ۾ رهندڙ چيني جن وٽ چين جي شهريت ناهي، انهن کي عام طور تي "هوا ماڻهو" (Huárén) يا *هوا زو* (Huázú) چيو ويندو آهي. هي اصطلاح صرف انهن لاءِ استعمال ٿيندو آهي جن جو پسمنظر هان نسل سان آهي، جڏهن ته *زونگ گئو رين* (Zhongguo ren) مان مراد چين جا شهري آهن، جن ۾ چين جون ٻيون نسلي اقليتون پڻ شامل ٿي سگهن ٿيون.

## حوالا
# تصنيف

لکڻ جو عمل
**تصنيف** (Writing) عربي زبان جو لفظ آهي، جنهن جي لغوي معنيٰ آهي ٺاهيل (جوڙيل). اصطلاحي زبان ۾ علمي ڪارنامو يا لکيل ڪتاب کي ”تصنيف“ چئبو آهي. ڪو ماڻهو پنهنجي علمي ڄاڻ ۽ تجربي جي آڌار تي ڪو ڪتاب لکي تيار ڪري ته ان کي ان ماڻهوءَ جي تصنيف ۽ ليکڪ کي ان تصنيف جو مصنف سڏبو آهي.

## حوالا
# پدي لکتون

**پدي لکتون** \_\_(Syllabic Writings):

ھن قسم جي لکت ۾ ڪتب ايندڙ نشانيون ڳالھائڻ واري ٻوليءَ جي اکرن (Syllables) جون عيوضي ھونديون آھن.آوازي لکت سان ھڪ حصو علحدو ڪيو ويندو آھي، جنھن سان صرف آواز معلوم ٿئي. آ، و، ي وغيره جپاني ۽ چيني وغيره لکت ھن قسم جي آھي. ان کانسواءِ ٻولين مان به ڪي هڪ پديون ته ڪي گهڻ پديون ٿينديون آهن. جيئن سنڌي ٻوليءَ ۾ ضميري پڇاڙين جو نظام ان کي گهڻ پدي صورت ڏي ٿو، جو هڪ لفظ ۾ پد ڳنڍي مڪمل جملا ٺاهي سگهجن ٿا. مثلاً ”لکرايو مانس“، ”مون هن کان لکرايو“ .

## حوالا
# اچار

1. Nose; 2. Lips; 3. Teeth; 4. Palate; 5.
**اچار** (Pronuncation) هر ٻوليءَ جي لفظن جا پنهنجا مخصوص اچار هوندا آهن، جن جو تعلق وينجن توڙي سر وارن آوازن (vowels) جي ادائگيءَ سان هوندو آهي. سنڌي ٻوليءَ جي ڪيترن آوازن جا اچار غير سنڌي نہ ڪڍي سگهندا آهن، جيئن ڳ، ڄ، ڃ وغيره. ساڳيءَ ريت عام سنڌي ماڻهو عربيءَ جي ض، ظ، ذ، ص، ث وغيره جا اچار درست طور ادا نہ ڪري سگهندو آهي. سنڌي ٻوليءَ جي لفظن جي ادائگيءَ وقت ڪيترا ماڻهو اعرابن جو گهٽ استعمال ڪندا آهن ۽ لفظن جي وچ ۾ يا آخر ۾ اکرن کي ساڪن ڪري ويندا آهن. مثلاً ”سَڌَ“ کي ”سَڌۡ“ چوندا يا ”هُنَ“ کي ”هُنۡ“ وغيره، خاص ڪري اردو ۽ سرائيڪي ڳالهائيندڙ اعرابن ۽ ’ء‘ (همزي) جو گهٽ استعمال ڪندا آهن. اهي سنڌيءَ جا اچار آهن، جن جي ادائگي خاص نموني ٿئي ٿي.

## حوالا
# لکت سرشتو

مختلف لکتونهڪ لکت وارو سرشتو (Writing system) ظاهري طور زباني رابطي جي نمائندگي ڪري ٿو، جيڪو هڪ لِپي جي بنياد تي ۽ ان جي استعمال کي منظم ڪرڻ وارن قاعدن جي هڪ سيٽ جو هڪ طريقو آهي.

## حوالا
# تحريري چيني

**تحريري چيني**  چيني لکت (چيني: 中文; پينين: *zhōngwén*
) (انگريزي ٻولي: *Written Chinese*) ۾ چيني رسم الخط (汉字/漢字; pinyin: *Hànzì*,ادبي طور"Han حرف")شامل آهن جيڪي چيني ٻوليءَ جي سڃاڻپ طور استعمال ٿيندا آهن

## تاريخ
# ميجي بحالي

**ميجي بحالي** (سانچو:Lang-ja) 1868ع ۾ جاپان ۾ پيش آيل هڪ اهم سياسي واقعو هو، جنهن تحت شاهي اقتدار ٻيهر بحال ڪيو ويو ۽ اقتدار شھنشاھ ميجي جي هٿن ۾ مرڪوز ڪيو ويو. هن واقعي کي ان وقت “معزز بحالي” (御維新／御一新) پڻ سڏيو ويندو هو. ان کي **ميجي انقلاب**، **ميجي سڌارو** يا **ميجي نئين سر تعمير** به چيو وڃي ٿو.

ميجي بحاليءَ جا نتيجا جاپان جي سياسي ۽ سماجي ڍانچي ۾ وڏي تبديليءَ جي صورت ۾ نڪتا ۽ ملڪ ۾ تيزيءَ سان مغربي ڪاري (Westernisation)، صنعتڪاري ۽ جديديت جي عمل جي شروعات ٿي.

## پسمنظر

ميجي بحالي کان اڳ جاپان تي ٽوڪُوگاوا شوگونيٽ جي حڪومت هئي، جيڪا ايدو دور دوران قائم هئي. هن دور جي آخري مرحلي کي عام طور **باڪوماتسو** سڏيو وڃي ٿو.

ٽوڪُوگاوا حڪومت کي معاشي ۽ سياسي مشڪلاتن کي منهن ڏيڻو پيو، جيڪي پرڏيهي طاقتن جي مداخلت سان وڌيڪ وڌي ويون. ٽوڪُوگاوا پاليسي **ساڪوڪو** (ملڪ کي ٻاهرين دنيا کان بند رکڻ) تي ٻڌل هئي، پر پيري مھم (Perry Expedition) جي آمد—جيڪا ملارڊ فيلمور جي حڪم تي ٿي—جاپان کي زبردستي مغربي ملڪن لاءِ کولڻ جو سبب بڻي.

بعد ۾ ڪيل **غير مساوي معاھدا** جاپان جي خودمختياري تي سوال اٿاريا ۽ شوگن جي سياسي اختيار کي ڪمزور ڪيو.

## سامراجي حمايت ۽ تڪرار

شهنشاهه طرفان شوگن جي پاليسين تي تنقيد سبب سامورائي طبقي اندر نظرياتي ورهاست پيدا ٿي. ڪيترائي هيٺين ۽ وچولي درجي جا سامورائي **شيشي** (”جذبن وارا ماڻهو“) بڻيا، جيڪي شهنشاهه جي اعلانن تحت “پرديسين کي ٻاهر ڪڍڻ” جا حامي هئا.

مختلف علائقائي رياستن (Domains) اندر اختلاف وڌيا، ۽ آخرڪار ساتسوما ۽ چوشو جي اڳواڻي ۾ ٽوڪُوگاوا مخالف اتحاد ٺهيو، جنهن شوگوني نظام کي ختم ڪري ڇڏيو.

## اقتدار جي بحالي

3 جنوري 1868ع تي شھنشاھ ميجي اعلان ڪيو ته سياسي اقتدار شاهي خاندان ڏانهن بحال ڪيو ويو آهي. نئين حڪومت جا مقصد **چارٽر حلف** (Charter Oath) ۾ بيان ڪيا ويا.

ٽوڪُوگاوا حامين جي مزاحمت **بوشين جنگ** جي صورت ۾ ظاهر ٿي، ۽ مختصر عرصي لاءِ **ريپبلڪ آف ايزو** به قائم ٿي، پر 1870ع واري ڏهاڪي تائين شھنشاھ جي اقتدار کي عملي طور چئلينج نه رهيو.

## سماجي ۽ سياسي سڌارا

نئين حڪومت سماج جي تقريباً هر سطح ۾ سڌارا ڪيا:

* پراڻي ڪرنسي نظام جو خاتمو
* علائقائي ڊومين سسٽم جي خاتمي
* سامورائي طبقي جي خصوصي حيثيت جو خاتمو

شوگوني نظام جي خاتمي ۽ مغربي سامراجي طاقتن جي طرز تي صنعتڪاري جي ڪوششن سبب ڪجهه بغاوتون پڻ ٿيون، جن ۾:

* ساگا بغاوت
* ساتسوما بغاوت

انهن واقعن جي باوجود، جاپاني سماج مان جاگيرداري نظام جو خاتمو ٿي ويو.

## اثر

ميجي بحالي اهو سياسي عمل هو جنهن جاپان جي سلطنت (Empire of Japan) جي اداري بنيادن کي قائم ڪيو. هن دور ۾ جديد ادارا، فوجي تنظيم ۽ صنعتي ڍانچا تيار ڪيا ويا.

1889ع ۾ نافذ ٿيل **ميجي آئين** جاپان ۾ ٻي عالمي جنگ جي پڄاڻي ۽ جاپان تي اتحادي قبضي تائين لاڳو رهيو.

ميجي بحالي جا اثر رڳو جاپان تائين محدود نه رهيا، پر اوڀر ايشيا جي سياست تي به گهرا اثر ڇڏيا، ڇو ته جاپان بعد ۾ سامراجي توسيع (colonial expansion) جي پاليسي اختيار ڪئي.

## پڻ ڏسو

* جاپان جي تاريخ
* ايدو دور
* ميجي دور
* صنعتڪاري
* جاپان جي سلطنت

## حوالا