Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# اينٿروپالاجي

**ائنٿراپالاجي** (Anthropology) علم الانسان، يا بشريات، جنهن ۾ ثقافتي، تاريخي ۽ طبعي سطح تي انسانن ۽ انهن جي معاشرن جي گروھ بندي ۽ انسانن بابت مشاهدي جو موضوع هجي. انساني روين سان لاڳاپيل ٻين علمن کي ڇڏي، علم الانسان قديم آثارن جي کوجنائن ۽ مقامي ماڻهن کان ملندڙ مواد تي ٻڌل هوندو آهي. جنهن کي اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري هڪ الڳ علم جي حيثيت ڏني وئي، ان کان اڳ ان کي حياتيات، ارضيات، لسانيات، نفسيات ۽ علم آثار قديمہ جو هڪ حصو سمجهيو ويندو هو. انساني معاشرن جي آغاز ۽ ڏند ڪٿائي علم جي حقيقي مطالعي ۾ پڻ ائنٿراپالاجي اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. هڪ منفرد علم جي حيثيت سان پنهنجو وجود برقرار رکندي انساني معاشرتي لڳ لاڳاپن جي مطالعي ۽ ثقافت جو وڏو حصو رهيو آهي جنهن کي ثقافتي بشريات چون ٿا. انساني روين سان لاڳاپيل ٻين علمن کي ڇڏي علم الانسان، قديم آثارن جي دريافتن ۽ اڻ پڙهيل ماڻهن کان مليل معلومات واري مواد تي تمام گهڻي توجھ ڏني آهي. هڪ الڳ منفرد ۽ اعليٰ علم جي ناتي هن علم انساني روين ۽ معاشري سان لاڳاپيل علمن سان پنهنجو واهپو ۽ تعاون وڌايو آهي. علم الانسان جون ٻہ وڏيون شاخون آهن.

1. جسماني بشريات جو تعلق انساني جسم جي ارتقا سان آهي. هن ۾ انساني ڍانچن جو مطالعو ڪري معلوم ڪيو ويندو آهي تہ انسان جي واڌ ويجھ ڪيئن ٿي، ان ۾ وقت بہ وقت ڪهڙيون تبديليون رونما ٿيون. مختلف خطن ۾ رهڻ وارن انسانن جي وچ ۾ ڪهڙو فرق آهي. وارن، چمڙيءَ جي رنگ، کوپڙي يا مٿي ۽ جسم جي گهاڙ يا بناوت ۽ انساني رت جي مختلف قسمن جو تقابلي مطالعو بہ جسماني بشريات جو حصو آهي.

2. ثقافتي بشريات جو تعلق انساني رهائش سان آهي. ثقافتي بشريات جا ماهر انهن سماجي ڪِرتن ۽ رسمن جو مطالعو ڪندا آهن، جيڪي انساني گروهن کي هڪ ٻئي مٿان فوقيت ڏين ٿيون. خاندانن ۽ قبيلن تي غور ڪيو ويندو آهي تہ اهي ڪيئن وجود ۾ آيا. بشريات جي انهي شاخ ۾ ماهر ڪنهن معاشري جي رسمن، رواجن، ڪم ڪرڻ جي عادتن، تفريحي مشغلن، فنون لطيفه، هٿ جا هنر، موسيقي ۽ ادب جي باري ۾ تحقيق ۽ مطالعو ڪندا آهن. ان کان سواءِ هن علم جا ماهر مخصوص سماجن جي مذهب، زراعت، طب ۽ اوزارن جو بہ مطالعو ڪندا آهن.

علم الانسان يا اينٿراپالاجي سماجي سائنس جي هڪ اهم شاخ آهي. هن کي ’بشريات‘ بہ چئبو آهي، جنهن جو محور انسان ۽ ان جي ثقافت آهي. ا نڪري هن علم کي علم الانسان چيو ويندو آهي. هن علم ذريعي انسان جي ارتقا کان وٺي هلندڙ دؤرتائين رونما ٿيندڙ تبديلين جو سائنسي طريقي سان جائزو ورتو ويندو آهي. اهڙي طرح موجوده دؤر ۾ مختلف ثقافتن جي تقابلي جائزو وٺڻ بہ هن علم جو حصو آهي. علم انسان سان ادبي تاريخ جو بہ ويجهو رشتو آهي، ڇو تہ ادب انسان جي تاريخ کي بہ بهترين نموني پيش ڪري ٿو.

## حوالا
# بيڪٽيريالاجي

**بيڪٽيريالاجي** (انگريزي: **Bacteriology**) مائڪرو بائيولاجي جي ھڪ شاخ جو نالو آهي جنھن ۾ بيڪٽيريا جي مارفالاجي (انگريزي: Morphology)، ايڪولاجي (انگريزي: ecology)، جينيٽڪس ۽ بايوڪيميسٽري، ۽ بيڪٽيريا سان لاڳاپيل کوڙ ٻين معاملن جي بابت علم آھي. مائڪروبائيولاجي جي ھن شاخ ۾ بيڪٽيريائي جنسن جي سڃاڻپ، گروھ بندي ۽ وصفون بيان ٿيل ھونديون آھن.
بيڪٽيريائي جاندارن جي ٻين جاندارن جھڙوڪ پروٽوزوئا، فنگاء ۽ وائرس سان مشابهت جي ڪري مائڪروبائيولاجي ۾ بيڪٽيريالاجي جي علم جي واڌ جي ضرورت پيدا ٿي. ڇوتہ اھي سڀ لفظ ھن علم جي شروعات کان اڳ اڪثر ھڪٻئي لاء استعمال ٿيندا ھئا. تنھن ھوندي بہ بيڪٽريالاجي ھن وقت سائنسي علمن جي ھڪ منفرد شاخ ٿي چڪي آهي.

## حوالا
# بائيو ٽيڪنالاجي

هڪ حياتياتي ماهر هڪ بائيو ٽيڪنالاجي ليبارٽري ۾ تحقيق ڪري رهيي آهي.
**بائيو ٽيڪنالاجي** (Biotechnology) هڪ گھڻ-ڊسيپلينري فيلڊ آهي، جن ۾ عضويات ۽ حصن جا ايپليڪيشن حاصل ڪرڻ ۽ پراڊڪٽس ۽ خدمتون حاصل ڪرڻ لاءِ فطري ۽ انجنيئرنگ سائنسن جو انضمام شامل آهي.

بايو ٽيڪنالاجي جو اصطلاح پهريون ڀيرو، جاندارن جي مدد سان خام مال مان مصنوعات جي پيداوار جي حوالي سان، سال 1919ع ۾ ڪرولي ايريڪي طرفان استعمال ڪيو ويو. بائيو ٽيڪنالاجي جي بنيادي اصولن ۾ خاص ڪم انجام ڏيڻ يا قيمتي شيون پيدا ڪرڻ لاءِ حياتياتي نظامن ۽ جاندارن، جهڙوڪ بيڪٽيريا، خمير ۽ ٻوٽن کي استعمال ڪرڻ شامل آهي.

بائيو ٽيڪنالاجي جو سماج جي ڪيترن ئي شعبن، دوا کان زراعت تائين ۽ ماحولياتي سائنس تائين، هڪ اهم اثر پيو. بائيو ٽيڪنالاجي ۾ استعمال ٿيندڙ اهم ٽيڪنالاجين مان هڪ جينياتي انجنيئرنگ آهي، جيڪا سائنسدانن کي گهربل نتيجا حاصل ڪرڻ لاءِ جاندارن جي جينياتي ميڪ اپ کي تبديل ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿي. ان ۾ جين کي ھڪڙي جاندار مان ٻئي ۾ داخل ڪرڻ ۽ نتيجي ۾ نئين خاصيتن کي ٺاھيو يا موجوده کي تبديل ڪرڻ شامل ٿي سگھي ٿو.

بائيو ٽيڪنالاجي ۾ استعمال ٿيندڙ ٻيون اهم ٽيڪنالاجين ۾ ٽشو ڪلچر، جيڪي محققن کي تحقيق ۽ طبي مقصدن لاءِ ليبارٽري ۾ سيلز ۽ ٽشوز کي وڌائڻ جي اجازت ڏين ٿيون ۽ خمير، جيڪي بيئر، وائن ۽ پنير وانگر وڏين شين جي پيداوار لاءِ استعمال ٿين ٿيون، شامل آهن. بايو ٽيڪنالاجي جا اطلاقات متنوع آهن ۽ ضروري شين جهڙوڪ زندگي بچائڻ واريون دوائون، بائيو فيول، جينياتي طور تي تبديل ٿيل فصل ۽ جديد مواد جي ترقي جو سبب بڻيا آهن. اهو ماحولياتي چئلينج کي منهن ڏيڻ لاء پڻ استعمال ڪيو ويو آهي، جهڙوڪ بائيو ڊيگريڊبل پلاسٽڪ کي ترقي ڪرڻ ۽ آلودگي واري سائيٽن کي صاف ڪرڻ لاء مائڪروجنزم استعمال ڪندي.

بايو ٽيڪنالاجي هڪ تيزيءَ سان ترقي ڪندڙ ميدان آهي جنهن ۾ عالمي چئلينجن کي منهن ڏيڻ ۽ پوري دنيا جي ماڻهن لاءِ زندگي جي معيار کي بهتر بڻائڻ جي اهم صلاحيت آهي. جڏهن ته، ان جي ڪيترن ئي فائدن جي باوجود، اهو پڻ اخلاقي ۽ سماجي چئلينجن، جهڙوڪ جينياتي تبديلي ۽ دانشورانه ملڪيت جي حقن بابت سوالن کي منهن ڏئي ٿو. نتيجي طور، مختلف صنعتن ۽ شعبن ۾ بايو ٽيڪنالاجي جي استعمال ۽ ايپليڪيشن جي چوڌاري جاري بحث ۽ ضابطو آهي.

## حوالا
# مائڪرو بائيولاجي

اگر پليٽ يا پيٽري ڊش تي رکيل جيوڙن سان ڀريل پاڻياٺ واريون سڪل لڪيرون
**مائڪرو بائيولاجي** (انگريزي: Microbiology؛ اردو: خورد حیاتیات)، قديم يوناني لفظن، μῑκρος (رومن: mīkros، ننڍو)، βίος (رومن: bíos، زندگي) ۽ -λογία (رومن: logía، اڀياس) مان ورتو ويو آهي. اهو خورد بين تي نظر ايندڙ جاندارن (microorganisms) يا ھڪ جيو گھرڙي وارن جاندارن (unicellular) يا گھڻن گھرڙن وارن جاندارن (Multicellular) يا بنا گھرڙن وارن جاندارن (acellular) جو اڀياس آهي. مائڪرو بايولوجي ۾ ڪيترائي ذيلي شعبا شامل آهن جن ۾ وائرولوجي، بيڪٽيريالوجي، پروٽسٽولوجي، مائڪولوجي، اميونالوجي، ۽ پيراسائيٽولوجي شامل آهن.

## نالو

لفظ مائڪرو يوناني جي لفظ مائڪروس (يوناني: μῑκρος) مان نڪتل آهي جنھن جي معني ننڍڙو آھي. بايو لفظ بہ يوناني لفظ بايوس (يوناني: λογία) مان نڪتل آهي جنھن جي معني آھي زندگي. لفظ لاجي بہ يوناني لفظ لاگيا (يوناني: λογία) مان نڪتل آهي، جنھن جي معنيٰ آهي اڀياس يا مطالعو. اھڙي طرح مائڪروبائيولاجي جي معنيٰ آھي ننڍڙن جاندارن يا ھڪ جيو گھرڙي وارن جاندارن يا گھڻن گھرڙن وارن جاندارن يا بنا گھرڙن وارن جاندارن يا خوردبيني تي نظر ايندڙ جاندارن جو اڀياس.

## ذيلي شاخون

مائڪروبائيولاجي جي ذيلي شاخن ۾ ڪيترائي ٻيا علم اچن ٿا جن ۾ وائرولاجي، پيراسائيٽولاجي، مائڪولاجي ۽ بيڪٽيريالاجي شامل آهن. يوڪيريئوٽڪ مائڪرو جاندارن جي جسم جا حصا جھليدار جيو گھرڙن جا ٺھيل ھوندا آھن. انھن ۾ فنگاءِ ۽ پروٽسٽس شامل آهن. جڏهن ته پروڪاريوٽڪ جاندارن جي جسم جي حصن ۾ جھليدار جيو گھرڙا ڪانہ ٿين. . وائرس جو شمار ڦيرڦار سان جاندارن جي درجي ۾ ٿيندو آهي .

## حوالا
# نيوروسائنس

سانٽياگو رامون وائي ڪيجل (1899) پاران ڪبوتر جي دماغ ۾ نيورونن جي ڊرائنگ
**تنتن جو علم** يا **نيوروسائنس** (Neuroscience)، تنتي سرشتي (دماغ، ڪرنگھي جي ڪنڊ ۽ تنتن جو پيريفرل نظام)، ان جي ڪمن ۽ ان جي خرابين جو سائنسي مطالعو آهي. اها هڪ گھڻ-ضابطي واري سائنس آهي جيڪا نيوران، گليا (Glia) ۽ تنتي سرشتي جي بنيادن کي سمجھڻ لاء فزيالوجي، اناتومي، نفسيات، ارتقائي حياتيات (Developmental Biology)، علم ڪيميا، سائٽولاجي، طبعيات، ڪمپيوٽر سائنس، شماريات، طب ۽ سالماتي حياتيات جي رياضياتي ماڊلن کي گڏ ڪري ٿي. سکيا، يادداشت، رويي، ادراڪ ۽ شعور جي ڄاڻ کي ايريخ ڪونڊل حياتياتي سائنس جي "تاريخي چئلينج" طور بيان ڪيو آهي.

عصبي سائنس جو دائرو، مختلف ماپن تي تنتن جي سرشتي جو مطالعو ڪرڻ لاءِ، مختلف طريقن کي شامل ڪرڻ لاءِ، وقت سان گڏ وسيع ٿي ويو آهي. نيورو سائنسدانن پاران استعمال ڪيل ٽيڪنيڪون، انفرادي نيوران جي سالماتي ۽ گھرڙن واري مطالعي کان وٺي دماغ ۾ حسي، حرڪتي ۽ ادراڪ واري ڪمن جي تصويرن تائين تمام گهڻو وڌي ويو آهي.

## تاريخ

## جديد عصبي سائنس

## مکيه شاخون

## نيوروسائنس ۾ ڪيريئر

## عصبي سائنس تنظيمون

## نيوروسائنس جي انجنيئرنگ ايپليڪيشن

## نيوروسائنس سان لاڳاپيل نوبل انعام

## پڻ ڏسو

## ٻاهريان ڳنڍڻا

سانچو:Wikiversity

* سانچو:In Our Time
* Neuroscience Information Framework (NIF)
* American Society for Neurochemistry
* British Neuroscience Association (BNA)
* Federation of European Neuroscience Societies
* Neuroscience Online (electronic neuroscience textbook)
* HHMI Neuroscience lecture series - *Making Your Mind: Molecules, Motion, and Memory* آرڪائيو ڪيا ويا 2013-06-24 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
* *Société des Neurosciences* آرڪائيو ڪيا ويا 2020-01-13 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
* Neuroscience For Kids

سانچو:Neuroscience
سانچو:Nervous system
سانچو:Biology-footer

## حوالا
# طيوريات

پکين جي لڏپلاڻ تي اڀياس لاءِ هڪ ماربل پکي کي ڇلو پهرايو رهيو آهي.
**طيوريات** يا آرنيٿولوجي (Ornithology) حيوانيات جي هڪ شاخ آهي جيڪا پکين (Birds) جي مطالعي سان لاڳاپيل آهي. طيوريات جا ڪيترائي پهلو، جزوي طور تي پکين جي اعلي نمائش ۽ جمالياتي اپيل جي ڪري، لاڳاپيل مضمونن کان مختلف آهن. اهو هڪ علائقو پڻ رهيو آهي جنهن ۾ شوقين طرفان وقت، وسيلن ۽ مالي مدد جي لحاظ کان وڏي مدد ڪئي وئي آهي. پکين تي ڪيل اڀياس حياتيات ۾ اهم تصورن کي ترقي ڪرڻ ۾ مدد ڪئي آهي جنهن ۾ ارتقا، رويي جو  مطالعو ۽ ماحوليات شامل آهن جيئن ته نسلن جي تعريف، خاصيتن جو عمل، جبلت، سکيا، ماحولياتي جايون، گلڊ، ٻيٽن جي معلومات، فيلوگرافي ۽ ڪنزرويشن شامل آهن.

جڏهن ته اوائلي طيوريات جو تعلق انواع جي وضاحت ۽ تقسيم سان هو. ماهر طيوريات (ornithologists) اڄڪلهه خاص سوالن جا جواب ڳوليندا آهن. اهي اڪثر ڪري، نظريات جي بنياد تي مفروضن يا اڳڪٿين کي جانچڻ لاءِ، پکين کي ماڊل طور استعمال ڪندا آهن. اڪثر جديد حياتياتي نظريا زندگيءَ جي شڪلين تي لاڳو ٿين ٿا ۽ ان ڪري سائنسدان، جيڪو پاڻ کي ”پکين جي ماهرن“ طور سڃاڻڻ ٿا، جو تعداد گهٽجي ويو آهي. ٻئي ليبارٽري جي اندر ۽ ٻاهر فيلڊ ۾ اوزارن ۽ ٽڪنالاجي جو هڪ وسيع سلسلو طيوريات ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ جدت مسلسل ٺاهي رهيا آهن. اڪثر حياتيات وارا جيڪي پاڻ کي ”پکين جي ماهرن“ جي حيثيت سان سڃاڻن ٿا، مخصوص حياتيات جي تحقيقي علائقن جهڙوڪ ٽيڪسانومي، اناتومي، فزيالوجي، ماحوليات يا روين جو مطالعو ڪن ٿا.

## تعريف ۽ اصطلاح

## تاريخ

## طريقا

## ايپليڪيشن

## پڻ ڏسو

## خارجي لنڪس

* Lewis, Daniel. *The Feathery Tribe: Robert Ridgway and the Modern Study of Birds.* Yale University Press. .
* *Ornithologie* (1773–1792) Francois Nicholas Martinet Digital Edition Smithsonian Digital Libraries
* "West Midland Bird Club: Older Organisations". اصل نسخي مان May 9, 2013 تي محفوظ ڪيل. May 23, 2004 تي حاصل ڪيل.
* History of ornithology in North America
* History of ornithology and ornithology collections in Victoria, Australia آرڪائيو ڪيا ويا 2015-11-23 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. on Culture Victoria
* History of ornithology in China
* Hill ornithology collections

## حوالا
# پيراسائيٽولاجي

بالغ ڪاري مک (سموليم ياهنس) آنچوسرڪا وولوولس سان گڏ حشرات جي اينٽينا مان نڪرندي آهي. پرازيت آفريڪا ۾ درياء انڌا جي نالي سان ڄاڻايل بيماري لاء ذميوار آهي. نموني کي ڪيميائي طور تي مقرر ڪيو ويو ۽ نازڪ نقطو خشڪ ڪيو ويو، پوء روايتي اسڪيننگ اليڪٽران مائڪروسکوپي استعمال ڪندي مشاهدو ڪيو ويو. وڌايل 100×black fly (*Simulium yahense*) with *Onchocerca volvulus* emerging from the insect's antenna. The parasite is responsible for the disease known as river blindness in Africa. Sample was chemically fixed and critical point dried, then observed using conventional scanning electron microscopy. Magnified 100×.
**پيرا سائيٽولاجي** (Parasitology)، علم طفيليات يا پرازيات علم حياتيات جي اھڙي شاخ آهي جيڪا پرازيات، انهن جي ميزبان جاندارن ۽ انهن جي وچ ۾ تعلق جو مطالعو آهي. هڪ حياتياتي نظم جي طور تي، پيراسائيٽولوجي جو دائرو سوال ۾ موجود عضوي يا ماحول طرفان نه پر انهن جي زندگي جي طريقي سان طئي ڪيو ويندو آهي. ان جو مطلب اهو آهي ته اهو ٻين شعبن جو هڪ ٺهڪندڙ ٺاهيندو آهي ۽ شعبن جهڙوڪ سيل بايولوجي، بائيو انفارميٽڪس، حياتياتي ڪيميا، سالماتي حياتيات، امونولوجي، جينيات، ارتقاء ۽ ماحوليات کان ٽيڪنڪ ڇڪيندو آهي.

**پيرا سائيٽولاجي** (Parasitology)، علم حياتيات جي اھڙي شاخ آهي جيڪا مفت خور جاندارن جي باري ۾ معلومات مهيا ڪري ٿي.

**Parasitology** is the study of parasites, their hosts, and the relationship between them. As a biological discipline, the scope of parasitology is not determined by the organism or environment in question but by their way of life. This means it forms a synthesis of other disciplines, and draws on techniques from fields such as cell biology, bioinformatics, biochemistry, molecular biology, immunology, genetics, evolution and ecology.

## حوالا
# انساني جينوم

| انساني جينوم |
| --- |

**انساني جينوم** (Human Genome) انسانن لاءِ نيوڪليڪ ايسڊ جي ترتيبن جو هڪ مڪمل سيٽ آهي، جنهن کي 24 مختلف ڪروموسوم جيو گھرڙن جي نيوڪليس ۾  هر هڪ جي اندر، ڊي اين اي (DNA) جي طور تي انڪوڊ ڪيو ويو آهي. هڪ ننڍڙو ڊي اين اي ماليڪيول انفرادي مائٽوڪونڊريا ۾ ملي ٿو. اها عام طور تي نيوڪليائي جينوم ۽ مائٽوڪونڊريل جينوم جي طور تي الڳ الڳ مطالعو ڪيا ويا آهن. انساني جينوم ۾ پروٽين-ڪوڊنگ ڊي اين اي جي ترتيب ۽ مختلف قسم جا ڊي اين اي جيڪي پروٽين کي انڪوڊ نٿا ڪن، شامل آهن. پوء وارو هڪ متنوع قسم، جنهن ۾ ڊي اين اي ڪوڊنگ غير ترجمو ٿيل آر اين اي (RNA) لاءِ آهي، جيئن ته رائبوسومل آر اين اي، منتقلي آر اين اي، رائبوزيمس، ننڍڙا ماليڪيولي آر اين اي ۽ ڪيترن ئي قسمن جا ريگيوليٽري آر اين اي شامل آهن. ان ۾ پروموٽر ۽ انهن سان لاڳاپيل جين ريگيوليٽري عناصر، ڊي اين اي ادا ڪندڙ ڍانچي ۽ نقلي ڪردار، جهڙوڪ ڇڪڻ وارا علائقا، ٽيلوميرس، سينٽروميرس ۽ نقل جي اصليت، ان سان گڏ وڏي تعداد ۾ ٽرانسپوزيبل عناصر، داخل ٿيل وائرل ڊي اين اي، غير فنڪشنل سيڊوجينز ۽ سادو، انتهائي ورجائيندڙ سلسلو، انترون شامل آهن. انٽرون (Introns) غير ڪوڊنگ ڊي اين اي جو هڪ وڏو سيڪڙو ٺاهيندا آهن. ھن غير ڪوڊنگ ڊي اين اي مان ڪجھ غير ڪم ڪندڙ جنڪ ڊي اين اي آھن، جھڙوڪ سيڊوجينز (pseudogenes)، پر جنڪ ڊي اين اي جي ڪل مقدار تي ڪو به پختو اتفاق نه آھي.

جيتوڻيڪ انساني جينوم جو سلسلو مڪمل طور تي 2022ع ۾ ڊي اين اي جي ترتيب سان طئي ڪيو ويو آهي (ميٿيلوم سميت)، اهو اڃا تائين مڪمل طور تي سمجهي نه سگهيو آهي. سڀ کان وڌيڪ، پر سڀ نه، جينز جي سڃاڻپ ڪئي وئي آهي هڪ ميلاپ جي ذريعي اعليٰ قسم جي تجرباتي ۽ بايو انفارميٽڪس طريقن جي، پر انهن جي پروٽين ۽ آر اين اي پروڊڪٽس جي حياتياتي ڪمن کي وڌيڪ واضح ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين گهڻو ڪم ڪرڻ جي ضرورت آهي.

## انساني جينوم جو ماپ

## ماليڪيولر تنظيم ۽ جينز مواد

## تسلسل

## انسانن ۾ جينومياتي تبديلي

## انساني جينياتي خرابيون

## ارتقا

## مائٽوڪونڊريل ڊي اين اي

## ايپي جينوم

## پڻ ڏسو

## خارجي لنڪس

* Annotated (version 110) genome viewer of T2T-CHM13 v2.0
* Complete human genome T2T-CHM13 v2.0 (no gaps)
* Ensembl The Ensembl Genome Browser Project
* National Library of Medicine Genome Data Viewer (GDV)
* UCSC Genome Browser using T2T-CHM13 v2.0
* Uniprot: per chromosome gene list
* Human Genome Project
* The National Human Genome Research Institute
* The National Office of Public Health Genomics
* Simple Human Genome viewer

## حوالا
# وٿي

هڪ ساڄي هٿ وارو ٽي-رخي ڪارٽيشين ڪوآرڊينيٽ سسٽم خلا ۾ پوزيشن کي ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي
**خلاء يا وٿي** (space) هڪ ٽي-رخو تسلسل (continuum) آهي جنھن ۾ بيھڪون (coordinates) ۽ رخ (dimension) شامل آهن. ڪلاسيڪل فزڪس ۾، طبعي وٿيءَ کي اڪثر ٽن سڌن رخن ۾ ڏٺو ويندو آهي. جديد طبعيات ۾ عام طور تي ان کي، وقت سان گڏ، هڪ بغير حدن واري چار-رخي تسلسل (continuum) جو حصو سمجهيو ويندو آهي، جنھن کي خلائي وقت (*spacetime*) طور سڃاتو وڃي ٿو. خلا جي تصور کي طبعي ڪائنات کي سمجهڻ لاءِ بنيادي اھميت ڏني وڃي ٿي. فلسفين جي وچ ۾ اختلاف جاري آهي ته ڇا اها پاڻ هڪ وجود آهي؟ وجودن جي وچ ۾ هڪ تعلق آھي؟ يا هڪ تصوراتي فريم ورڪ جو حصو آهي؟.

19هين ۽ 20ھين صدي ۾ رياضي دانن جيوميٽري، جيڪي غير اقليدسي آهن، جن ۾ وٿيءَ کي خلا ۾ هڪ *سڌي رخ جي بجاءِ مڙيل* *وانگر* تصور ڪيو ويندو آھي، کي پرکڻ شروع ڪيو. البرٽ آئنسٽائن جي نسبت جي عام نظريو (General Theory of Relativity) جي مطابق، ڪشش ثقل جي ميدانن جي چوڌاري وٿي، اقليدس جي وٿي کان انحراف ڪري ٿي. عام نسبت جا تجربا ان ڳالھه جي تصديق ڪيا آهن ته غير اقليدسي جاميٽري خلا جي شڪل لاءِ هڪ بھتر نمونو مھيا ڪئي ٿي.

## پڻ ڏسو

* باب:طبيعيات
* باب:فلڪيات
* باب:تارا
* باب:ٻاهرين خلا
* باب:شمسي نظام
* باب:سائنس

## ٻاهريان ڳنڍڻا

## حوالا
# ويروڪاميڪروبيا

| ويروڪاميڪروبيا |
| --- |
| سائنسي درجا بندي |
| Domain: | بئڪٽيريا |
| Superphylum: | پي.وي.سي. گروپ |
| تقسم: | ويروڪاميڪروبيا ھيڊلنڊ 2012ع |
| درجا |
| * ڪينڊيڊيٽس ايپڪسينوسوما
* لينٽيمونس
* ميٿائلوسيڊا
* ميٿائلوسيڊي مايڪروبيم
* ميٿائليسڊي فلائلز
* اسپارٽو بئڪٽيريا
* آپيٽيوٽاء
* ويروڪاميڪروبياء
 |
| هم معنيٰ |
| * ويروڪاميڪروبيوٽااورين ايٽ ايل. 2015ع
 |

**ويروڪاميڪروبيا** (Verrucomicrobia) بئڪٽيريا جي ھڪ فائلم جو نالو آهي جنھن ۾ تمام ٿوريون جنسون ٿينديون آهن. اھي جنسون تازي پاڻيء، مٽي ۽ انساني گونھ ۾ ملنديون آھن.

## حوالا
# گورو

**گورو** (nut) هڪ اهڙو ميوو آهي جيڪو سخت يا مضبوط کل تي ٻڌل هوندو آهي، جيڪو عام طور تي هڪ کائڻ لائق گودي (kernel) کي بچائيندو آهي. عام استعمال ۽ کاڌي جي حوالي سان، ڪيترن ئي سڪل ٻجن کي ٽوپا سڏيو ويندو آهي. نباتياتي حوالي سان، "گورو" ان کل کي ظاهر ڪري ٿو جيڪو ٻج (indehiscent) کي ڇڏڻ لاءِ نہ کُلي.

گهڻا ٻج اهڙن ميون مان اچن ٿا جيڪي قدرتي طور تي پنھنجي کل ڇڏيندا آهن، پر هي گورن جهڙوڪ ھيزلنٽ، شاھ بلوط، ۽ ايڪرون ۾ اهڙو ناهي، جن جون سخت کلي ڀتيون هونديون آهن ۽ اهي گڏيل ٻچيداني (compound ovary) مان پيدا ٿين ٿا. اصطلاح جي عام ۽ اصل استعمال ۾ گهڻيون پابنديون ناهن، ۽ ڪيترائي گورا (کاڌي جي حوالي سان) جھڙوڪ بادام، پستا، ۽ برازيل گورا، نباتياتي لحاظ سان اصل گورا نہ آهن.

عام طور تي اصطلاح ڪنھن بہ سخت ڀت واري، کائڻ لائق گودي کي گورو سڏڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. گورا توانائي سان ڀرپور ۽ غذائيت سان مالا مال خوراڪ جو ذريعو آهن.
# ڪونيفر

| ڪونيفر |
| --- |

**ڪونيفرز** (Conifers؛ مخروط يا ڪون وارا) ظاهر ٻج واري ٻوٽن، جمنواسپرم (Gymnosperms) جو هڪ ذيلي گروپ آهي. سائنسي طور تي، اها تقسيم پائنوفائٽا (Pinophyta) ٺاهيندا آهن، جنهن کي ڪونيفروفائٽا (Coniferophyta) يا ڪونيفرائي (Coniferae) پڻ سڏيو ويندو آهي. ڊويزن ۾ هڪ واحد موجوده طبقو، پائنوپسيڊا (Pinopsida) شامل آهي. سڀ موجود ڪونيفير ثانوي واڌ سان گڏ دائمي ڪاٺ جا ٻوٽا آهن. وڏي اڪثريت وڻن جي آهي، پر ڪجھه جڙيون (Shrubs) به آهن. مثالن ۾ ديودار (cedars)، فر (firs)، صنوبر (junipers)، ڊگلس-فر (Douglas-fir)، لاچ (larches)، هملوڪ (hemlocks)، ريڊ ووڊ (redwoods)، چلغوزو (Pines)، اسپرس (spruces) ۽ ايوس (yews) شامل آهن. سال 2002ع تائين، پائنوفائٽا ۾ ست خاندان، 60 کان 65 نسلون ۽ 600 کان وڌيڪ موجود نوعون شامل هيون.

جيتوڻيڪ ڪونيفر جي نوعن جو ڪل تعداد نسبتا ننڍڙو آهي، اها ماحولياتي لحاظ کان اهم آهن. اها زمين جي وڏي ايراضي، خاص طور تي اتر اڌ گول جي ٽائيگا، پر ان کان علاوه ڏکڻ ۾ جبلن ۾ ساڳئي ٿڌي موسم ۾، غالب ٻوٽا آهن. بوريل ڪونيفر Boreal conifers ڪيترائي سياري جي وقت جي موافقت وارا آهن. اترين ڪنفيرز جي تنگ مخروطي شڪل ۽ انهن جا هيٺاهين طرف لڙڪيل شاخون ۽ پن، انهن کي برف وهائڻ ۾ مدد ڪن ٿا. انهن مان ڪيترائي موسمي طور تي پنهن جي بايو ڪيمسٽري کي تبديل ڪن ٿا ته جيئن انهن کي منجمد ڪرڻ لاء وڌيڪ مزاحمتي بڻائي سگهجي. جڏهن ته اڀرندڙ برساتي ٻيلن ۾ وڌيڪ جيوتائي تنوع ۽ ڦيرڦار آهي، دنيا جا وسيع مخروطي ٻيلا سڀ کان وڏي زميني ڪاربن نيڪاس جي نمائندگي ڪن ٿا. نرم ڪاٺ جي لٺ ۽ ڪاغذ جي پيداوار لاءِ ڪونيفر وڏي اقتصادي اهميت وارا آهن.

## ارتقا

## وضاحت

## تقسيم ۽ رهائش

## ماحوليات

## پوکڻ

## ترقي لاء شرطون

## اقتصادي اهميت

## ٻاهريان ڳنڍڻا

## حوالا
# جو

**جوَ** انگريزي (Barley)ڪڻڪ جهڙو فصل ٿئي ٿو جيڪو اناج طور کاڌ خوراڪ طور استعمال ٿيندو آهي. جَوَ سنڌ ۾ به پوکيو ويندو آهي. طبي حوالي سان به جَوَ جا ڪيترائي فائدا ٿين ٿا. جَوَن جي ڪش به ٿيندي آهي جيڪا مريضن لاءِ مفيد هوندي آهي.

## طب

نالا: ع. شعير، ف. جـوَ، هه. وغيره\_\_\_ جو، اريا، صعاري ۽ فرثما.
اثر: گرم تر، نقصان: آنڊن ۽ مثاني کي، ميل: گيهه ۽ کنڊ، عيوض: \_\_\_-، وزن: هڪ کان چار تولا.
سڃاڻپ: مشهور ان جا داڻا آهن، جيڪي کل ۾ ڍڪيل ۽ ڊگهيڙا ڏسبا آهن، ڇڙي يا ٻيءَ طرح کل لاهي صاف ڪري پوءِ ڪم آڻبا آهن.
خاصيت: هنن جي ماني هلڪي غذا آهي، رت ۽ صفرا جي جوش، اُڃ ۽ گـرميءَ جـي تپ کي گهٽائين ٿا. هنن جي رٻ جگر، ڦڦڙن، سلهه، تپ دق، سيني ۽ پـاسـي جـي سـور، کنگهـه، مٿـي جي سور ۾ فـائدو ڪـري ٿي. بلغمي خلط کي تحليل ڪري ٿي، پيشاب جاري ڪري ٿي، بيمارن لاءِ لطيف غذا آهي.،

## گيلري

* جو
* جَوَ جو سُڪو ٻج
* جَوَ جي پوک

## حوالا
# ٻاجهر

ٻاجهر** (اردو: باجره؛ (انگريزي ٻولي: *Millet*) يا **ٻاجهري** اناج يا پوک جو هڪ قسم، جنهن جو فصل اونهاري جي مند ۾ لهندو آهي. ٻاجهر ڪتيءَ جو مکيه فصل آهي. ٻاجهر جو ٻوٽو ڇهن فوٽن کان وٺي ڏهن فوٽن تائين اوچو ٿيندو آهي ۽ هر ٻوٽي مان ڪيترائي سنگ ڦٽن ٿا. ٻاجهر جا سنگ مضبوط ۽ سڌا ٿيندا آهن. سنڌ ۾ هر هنڌ هيءُ فصل ٿئي ٿو. ٻاجهري جي فصل لاءِ گرم ۽ گهميل هوا گهرجي. جيئن ته هيءَ پوک ٿوري پاڻيءَ تي ٿيندي آهي. سنڌ ۾ هيءُ فصل ڪوهستان ۽ ٿر جي علائقن ۾ عام طرح باراني ۾ ٿيندو آهي. ٻاجهر جو اناج ۽ گاهه جانورن جي چاري طور به استعمال ٿيندو آهي. گهوڙا خاص ڪري ٻاجهر جو داڻو کائيندا آهن. ٻاجهري داڻي ۽ رنگ جي لحاظ کان ٻن قسمن جي ٿئي ٿي: هڪڙي ننڍن داڻن واري، جنهن کي ”ٻاجهري“ چون ۽ ٻي وڏن داڻن واري، جنهن کي ”ٻاجهر“ چون. پيداوار جي لحاظ سان وڏي داڻي واري ”ٻاجهر“ فائديمند آهي.*

## *استعمال*

*ٻاجهري جي ماني دير هضم ٿيندي آهي. حڪيمن جو چوڻ آهي ته ٻاجهر جي خاصيت سبب ڪيترين ئي بيمارين جي علاج لاءِ ڪم آڻيندا آهن. ڳوٺاڻن ماڻهن وٽ به ان جا ڪيترائي ڪارج آهن. ٻاجهر جي اٽي مان لپري رڌي ڳوڙهن تي ٻڌبي ته ڳوڙهن کي نرم ڪري، ڦاڙي وجهندي آهي. ٻاجهري ۽ لوڻ گڏي ڪوسا ڪري پاسي جي سور تي ٽاڪور ڪرڻ سان آرام ايندو آهي. هن فصل جي ڪڙٻ، مال چاري لاءِ هاري ماڻهو دَنِ ڪري رکندا آهن ۽ ڪتر ڪري مال کي کارائيندا آهن. اونهاري*

```
جي موسم ۾ ٻهراڙيءَ جا ماڻهو صبح جو ٻاجهر جي رٻ پي، ڏاند ڪاهي هرن تي هليا ويندا آهن. ٻاجهري جي اَٽي جي ماني کير سان تمام شوق سان کائبي آهي. تازي ويايل عورت کي به ٻاجهري جي رٻ پياربي آهي. ٻاجهر جي ماني ۽ ڳائي مکڻ جي ڪُٽي مزيدار ٿيندي آهي.
```

## *تصويرون*

*
*
*
*
*
*
*
*

## *پیداوار*

| Top 10 millet producers — 2013 |
| --- |
| Country | Production (Tonnes) | Footnote |
| ڀارت | 10,910,000 |  |
| نائجيريا | 5,000,000 | F |
| نائجير | 2,955,000 | \* |
| چين | 1,620,000 | F |
| مالي | 1,152,331 |  |
| برڪينا فاسو | 1,109,000 | \* |
| سڊان | 1,090,000 |  |
| ايٿوپيا | 807,056 |  |
| چاڊ | 582,000 | \* |
| سينيگال | 572,155 |  |
|  **دنيا** | **29,870,058** | **A** |
| No symbol = official figure, \* = Unofficial figure, F = FAO estimate, A = May include official, semiofficial or estimated data
Source: Food And Agricultural Organization of United Nations: Economic And Social Department: The Statistical Division آرڪائيو ڪيا ويا 2012-06-19 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. |

## خارجي لنڪ

سانچو:Cereals
سانچو:Agriculture country lists

## حوالا
# ڊڪشنري ڊاٽ ڪام

ڊڪشنري ڊاٽ ڪام جو نئون لوگو
ڊڪشنري ڊاٽ ڪام جو لوگو

**ڊڪشنري ڊاٽ ڪام** (انگريزي ٻولي: *Dictionary.com*) هڪ آن لائن ڊڪشنري(لغت) آهي جنهن جي ڊومين پهريون ڀيرو مئي 14، 1995 تي رجسٽرڊ ڪئي وئي. ڊڪشنري ڊاٽ ڪام جو مواد رينڊم هائوس بيسڊريڊ ڊڪشنري جي تازي ورزن تي ٻَڌل آهي، جنهن ۾ ڪولنز انگلش ڊڪشنري، آمريڪي هيريٽيج ڊڪشنري ۽ ٻيو گهڻو ڪجهه شامل آهي.

## حوالا
# ورجل

| ورجل |
| --- |
| فائل:Virgil - Vatican MS Lat 3867 f 3v (detail).jpgورجل جو هڪ قديم پورٽريٽ |
| پيدائش | 15 آڪٽوبر 70 ق.م انڊيز، رومي جمهوريه |
| وفات | 21 سيپٽمبر -19(-19-09-21) (عمر 50 سال) برنڊيسيم، رومي سلطنت |
| پيشو | شاعر |
| مشھور ڪم | Aeneid، Eclogues، Georgics |

**پبلئيس ورگيليم مارو** (Publius Vergilius Maro؛ 15 آڪٽوبر 70 ق.م – 21 سيپٽمبر 19 ق.م)، جنهن کي عام طور تي انگريزيءَ ۾ **ورجل** سڏيو ويندو آهي، آگسٽن دور جو هڪ قديم رومي شاعر هو. هن لاطيني ادب جا ٽي مشهور ترين نظم تخليق ڪيا:

* **اڪلوگز** (Eclogues يا Bucolics)
* **جيورجيڪس** (Georgics)
* **اينيد** (Aeneid): جيڪو هڪ عظيم رزمه نظم (Epic) آهي.

قديم دور ۾ ڪجهه ننڍڙا نظم به کيس منسوب ڪيا ويا هئا، پر جديد عالم انهن کي سندس اصل ڪم نه ٿا سمجهن.

## ادبي حيثيت ۽ اثر

ورجل کي پنهنجي زندگيءَ ۾ ئي هڪ ڪلاسيڪي مصنف طور مڃتا ملي وئي هئي. هن تيزيءَ سان پراڻن شاعرن جي جڳهه وٺي ڇڏي ۽ سندس ڪلام اسڪولي تعليم جو حصو بڻجي ويو. وچين دور ۽ جديد دور جي شروعات تائين، هو لاطيني ٻوليءَ جو سڀ کان مقبول شاعر رهيو ۽ مغربي ادب تي گهرا اثر ڇڏيائين.

مشهور اديبن پاران ورجل کي ڏنل ڀيٽا:

* **جيوفري چاوسر** کيس تاريخ ۾ هڪ منفرد ۽ بلند مقام ڏنو.
* **ڊانٽي** پنهنجي مشهور ڪتاب "ڊيوائن ڪاميڊي" (Divine Comedy) ۾ ورجل کي پنهنجو روحاني رهبر ۽ جهنم توڙي اعراف جي سفر جو گائيڊ بڻايو آهي. ڊانٽي کيس پنهنجي "خوبصورت انداز" جو سرچشمو قرار ڏنو.
* **ٽي. ايس. ايلٽ** ويهين صديءَ ۾ پنهنجي هڪ ليڪچر دوران چيو هو ته "ڪلاسيڪي ادب جي ڪا به تعريف ورجل کي شامل ڪرڻ کان سواءِ مڪمل نٿي ٿي سگهي."

## اينيد (Aeneid)

سندس سڀ کان مشهور ڪم "اينيد" آهي، جيڪو ٻارهن ڪتابن تي ٻڌل هڪ مها ڪويا (Epic) آهي. هن ۾ اينيس (Aeneas) جي داستان بيان ٿيل آهي، جيڪو ٽرائي (Troy) جي زوال کانپوءِ اٽلي پهتو ۽ رومي نسل جو بنياد وڌائين. هي نظم رومي سلطنت جي عظمت جو مظهر سمجهيو ويندو آهي.

## پڻ ڏسندا

* لاطيني ٻولي
* رومي سلطنت
* شاعري

## حوالا