Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# معياري وقت

موجوده عالمي وقت جا خطا

**معياري وقت**:(انگريزي:  **Standard Time** ) مختلف جاگرافيائي خطن ۾ گھڙيالن جي وقت کي ساڳيو رکي ان خطي جو ھڪ معياري وقت مقرر ڪيو ويندو آهي. ان کان اڳ وقت جو طريقو شمسي وقت ، ڊگھائي ڦاڪ وارو وقت (meridian) وغيره وارا طريقا ھوندا ھئا. معياري وقت مقرر ڪرڻ جي شروعات اوڻويھين صدي ۾ ٿي. ان جي ضرورت ريلوي سفر ۽ موسمي اڳڪٿي ۾ مدد ڏيڻ لاء پيش آئي. ويھين صديءَ ۾ معياري وقت جو نظام پوري دنيا ۾ لاڳو ٿي ويو.اھڙي طرح عالمي نظام ۾ ساڳي وقت واري خطن جي شروعات ٿي ۽ ڪن خطن ۾ روشني بچائڻ واري وقت جي پڻ شروعات ڪئي وئي.
# عبراني ڪئلينڊر

عبراني ڪئلينڊر، جيڪو 1927ع ۽ 1948ع جي وچ واري دور ۾ ادار II (Adar II) ڏيکاري ٿو
سانچو:Infobox calendar date today
سانچو:Jewish culture

**عبراني ڪئلينڊر** ([הַלּוּחַ הָעִבְרִי] Error: {{Lang}}: invalid parameter: |3= (help))، جنهن کي **يهودي ڪئلينڊر** به چيو ويندو آهي، هڪ شمسي قمري ڪئلينڊر آهي جيڪو اڄڪلهه يهودي مذهبي رسمن ۽ اسرائيل جي سرڪاري ڪئلينڊر طور استعمال ٿئي ٿو. هي ڪئلينڊر يهودي ڏڻن، تورات جي تلاوت جي شيڊول ۽ ٻين مذهبي موقعن جي تاريخن جو تعين ڪري ٿو.

ٻين شمسي قمري ڪئلينڊرن وانگر، عبراني ڪئلينڊر ۾ مهينا 29 يا 30 ڏينهن جا هوندا آهن جيڪي نئين چنڊ سان شروع ٿين ٿا. ڇاڪاڻ ته ٻارنهن قمري مهينن جو مجموعو 354 ڏينهن ٿئي ٿو، تنهنڪري هر 2 يا 3 سالن کانپوءِ هڪ واڌو قمري مهينو (intercalation) شامل ڪيو ويندو آهي ته جيئن ڪئلينڊر کي شمسي سال (موسمن) سان هم آهنگ رکي سگهجي.

شروعات ۾، هر مهيني جي شروعات نئين چنڊ جي ظاهري مشاهدي تي ٻڌل هوندي هئي، پر 70ع ۽ 1178ع جي وچ ۾، انهن مشاهدي قاعدن کي رياضياتي اصولن سان تبديل ڪيو ويو. اڄڪلهه، 19 سالن جي چڪر (Metonic cycle) ۾ 7 سال ليپ جا هوندا آهن.

يهودي روايت مطابق، سالن جي ڳڻپ دنيا جي تخليق (Anno Mundi) کان ڪئي ويندي آهي. موجوده عبراني سال AM 5786 آهي.

## جزا (Components)

### ڏينهن

تورات جي تشريح ("شام هئي ۽ صبح ٿيو، پهريون ڏينهن") مطابق، عبراني ڪئلينڊر ۾ ڏينهن **سج لهڻ** (sunset) کان شروع ٿئي ٿو ۽ ٻئي ڏينهن سج لهڻ تي ختم ٿئي ٿو. تنهن ڪري، شبات (ڇنڇر) جو ڏينهن جمعي جي شام کان شروع ٿئي ٿو.

### ڪلاڪ

يهوديت ۾ ڪلاڪن جي ورهاست جا ٻه نظام آهن. هڪ نظام ۾ 24 ڪلاڪ مقرر آهن، جتي هر ڪلاڪ کي 1080 حصن (*halakim*) ۾ ورهايو ويو آهي. هڪ حصو (Helek) $3\frac{1}{3}$ سيڪنڊن جي برابر هوندو آهي.

ٻيو نظام **نسبتي ڪلاڪن** (relative hours) جو آهي، جنهن ۾ ڏينهن جي وقت کي 12 برابر حصن ۾ ورهايو ويندو آهي. سياري ۾ اهي ڪلاڪ ننڍا ۽ اونهاري ۾ وڏا ٿين ٿا.

### هفتا

عبراني هفتو (שבוע) ستن ڏينهن تي ٻڌل آهي. ڏينهن جا نالا انهن جي ترتيب نمبر تي رکيل آهن:

| عبراني نالو | سنڌي ترجمو | انگريزي ڏينهن |
| --- | --- | --- |
| Yom Rishon (יום ראשון) | پهريون ڏينهن | آچر |
| Yom Sheni (יום שני) | ٻيو ڏينهن | سومر |
| Yom Shlishi (יום שלישי) | ٽيون ڏينهن | اڱارو |
| Yom Revii (יום רביעי) | چوٿون ڏينهن | اربع |
| Yom Hamishi (יום חמישי) | پنجون ڏينهن | خميس |
| Yom Shishi (יום שישי) | ڇهون ڏينهن | جمعو |
| Yom Shabbat (יום שבת) | شبات (آرام جو ڏينهن) | ڇنڇر |

### مهينا

عبراني ڪئلينڊر جا ٻارنهن مهينا هي آهن:

| عبراني مهينو | ڏينهن | Gregorian تاريخون |
| --- | --- | --- |
| نيسان (Nisan) | 30 | مارچ – اپريل |
| ايار (Iyar) | 29 | اپريل – مئي |
| سيوان (Sivan) | 30 | مئي – جون |
| تموز (Tammuz) | 29 | جون – جولاءِ |
| آو (Av) | 30 | جولاءِ – آگسٽ |
| ايلول (Elul) | 29 | آگسٽ – سيپٽمبر |
| تشري (Tishrei) | 30 | سيپٽمبر – آڪٽوبر |
| حيشوان (Cheshvan) | 29 يا 30 | آڪٽوبر – نومبر |
| ڪسلييو (Kislev) | 30 يا 29 | نومبر – ڊسمبر |
| ٽيويت (Tevet) | 29 | ڊسمبر – جنوري |
| شواٽ (Shevat) | 30 | جنوري – فيبروري |
| ادار (Adar) | 29 | فيبروري – مارچ |

ليپ سال ۾ هڪ واڌو مهينو شامل ڪيو ويندو آهي جنهن کي **ادار II** چيو ويندو آهي. هي ان ڪري ڪيو ويندو آهي ته جيئن عيد فصح (Passover) هميشه بهار جي موسم ۾ اچي، جيئن بائيبل ۾ گهربل آهي.

## حوالا
# منجھند

منجھند
**منجھند** (Noon) عام طور تي ڏينھن ۾ 12 بجي وقت تصور ڪيو ويندو آھي۔ منجھند يا ٻيپھري کي اڌ رات جو چيو ويندو آھي۔

## پڻ ڏسو

* ٽيپھري

سانچو:وڪشنري
سانچو:وڪيغيت

## حوالا
# علمِ فلڪيات

سپر نووا جي باقيات ، ڪريب نيبولا (Crab Nebula) جي ھبل دوربيني ذريعي نڪتل تصوير
سيٽلائيٽ نيويگيٽر ايجاد ٿيڻ کان پھرين سامونڊي جھازن جا جھازي آسماني تارن کان مدد وٺندا هئا يعني انهن جي جوڙجڪ کي ڏسي ڀٽڪيل راھ تان صحيح منزل وٺندا هئا. اڄ به سمنڊ تي رستو ڳولڻ لاءِ جھازي Sextant (دوربين) ذريعي الطائر، رجل الجبار، ذنب الدجاجة، اڇرنار تاري (جنهن جو اصل نالو عربي جو لفظ آخر النهر آهي) جهڙن گهڻو روشن ۽ آسمان ۾ اهم هنڌن تي هجڻ وارن تارن کي نظر ۾ رکي، جهازن کي صحيح دڳ تي آڻين ٿا.

مٿي ٻڌايل ۽ ٻيا ڪيترائي تارا ۽ انهن موجب رستا ڳولڻ ۾ عربن جو وڏو حصو آهي. ان ڪري انهن جا عربي نالا آهن، جن مان ڪجهه نالا وقت سان گڏ ٿورو گهڻو بدلبا رهيا آهن، جيئن ته Celbalrai تارو (ڪلب الراعي معنيٰ ريڍار جو ڪتو)، Heka تارو (الهقعة معنيٰ اڇو نشان)، Jabbah تارو (جيهة معنيٰ نرڙ- وڇونءَ جو نرڙ)، Kitalpha تارو (اصل عربي لفظ قطعة الفرس معنيٰ گهوڙي جو حصو)، Okda تارو (عقدة معنيٰ ڳنڍ)، Rasalased تارو (عربي لفظ راس الاسد معنيٰ شينهن جو مٿو)، Salafat (سلحفاة معنيٰ ڪڇون)، آسمان جو اهم ۽ روشن تارو Vega (عربي نالو النسر الواقع معنيٰ جُهڪيل عقاب)، Unukallsi (عنق الحية معنيٰ نانگ جي ڳچي)، وغيره آهن.

عربَ، علمِ فلڪيات (انگريزي ٻولي: Astronomy) جا ماهرهئا. عربستان جو وڏو حصو واري ۽ ريتي آهي، جتي هوا جي جهوٽي سان پيچرا ڊهيو وڃن، تنهنڪري اهڙن بيابانن ۾ سفر ڪرڻ لاءِ عربَ تارن جي بيهڪ مان مدد وٺندا هئا ته اوڀر ڪهڙي پاسي آهي ۽ اتر يا ڏکڻ ڪهڙي پاسي آهن. عربستان ۾ سال جو وڏو حصو آسمان صاف هجڻ ڪري تارا چٽيءَ طرح نظر اچن ٿا. ان ڪري عرب تارن جي ڄاڻ ۽ چرپر کان گهڻو واقف هئا. ڪيترن ئي عربن ڏوراهن تارن جي ڳولا ڪئي ۽ انهن جي جانچ لاءِ مختلف قسم جون دوربينيون ايجاد ڪيون ۽ انهن جي چرپر جو حساب رکڻ لاءِ لاءِ انگي حسابن ۽ ٽرگنامينٽري جون جدولون ايجاد ڪيون. عربن جا تجربا، عربن جا لکيل ڪتاب ۽ مشاهدا اڄ به دنيا جا جهازي، جاگرافر ۽ ماهر فلڪيات استعمال ڪن ٿا.

علم جوتش، اسٽرونامي يا علم فلڪيات موجب آسمان تي موجود تارن يا تارن جي ميڙن (ڪهڪشائن) مان جيڪي ڌرتيءَ کي ويجها آهن ۽ انهن جي ڪشش ثقل ۽ روشني جي شعائن جا اثر زمين تي موجود ماحول تي پڻ پون ٿا. جنهن سبب ڌرتي جي موسمن تي اثر پوي ٿو. انهن تارن يا تارن جي ميڙ کي هندي ۾ نکشتر ، انگريزي ۾ گليڪسي، عربي ۾ برج يا ساعت ۽ سنڌي ۾ نکٽ چيو وڃي ٿو . نکٽن ۽ سنبت وڪرمي سال جي لاڳاپي بابت علم نجوم اسٽرونامي جي ماهرن جو چوڻ آهي ته ، سنبت وڪرمي سال جي هر تاريخ تي روزانو هڪ ڌار نکٽ ( تارن جو ميڙ ) جو ڌرتي تي اثر پوي ٿو، جڏهن ته هر مهيني جي موسم تي هڪ نکٽ ( تارن جو ميڙ ) جي لاڳيتا 14 ڏينهن اثر هلي ٿو. انهي حساب سان هر مهيني جي موسم تي ٻن يا ٽن نکٽن جي روشني جي شعاعن ، ڪشش ثقل جو زميني ماحول تي اثر ٿئي ٿو . باقي ٽن نکٽن ( تارن جي ميڙ ) جا اثر ڌرتي تي ڪڏهن ڪڏهن ٻين نکٽن سان گڏ ٿين ٿا. اهي منفرد نکٽ ( تارن جا ميڙ ) اڀچت ، اترا پادريدا ۽ ريوتي آهن . اهڙا ڌرتي تي اثر رکندڙ نکٽ هاڻي جي جديد تحقيق موجب لکن جي تعداد ۾ ٿي سگهن ٿا. پر قديم تحقيق ۽ ويدن موجب 28 نکٽ (تارن جا ميڙ ) هن ڪائنات ۾ موجود آهن. جن جا اثر سنبت وڪرمي سال جي مهينن ۽ تاريخن تي ٿين ٿا. انهن جا نالا هي آهن.

* 1. اشوني
* 2 . ڀرڻي
* 3. ڪارتڪ
* 4. روهڻي (روهڻ)
* 5. مرگشر(مرگهسر)
* 6. آردرا ( آڊ )
* 7. پنروسو
* 8. پشيه
* 9. آشيليشا
* 10. مگها
* 11. پورواڦالگني
* 12 . اتراڦالگني
* 13. هست
* 14. چترا
* 15.سواتي
* 16. وشاکا
* 17. انوراڌا
* 18. جيشٺا
* 19. مول
* 20. پورواشاڍا
* 21.اتراشاڍا
* 22. اڀچت
* 23. شروڻ
* 24. ڌنشٺا
* 25.ستڀشا ( شتتارڪا )
* 26. پورواڀا درپدا
* 27. اترڀادرپدا
* 28.ريوتي

## حوالا
# اڪائين جو بين الاقوامي نظام

**اڪائين جو بين الاقوامي نظام** (International System of Units) بين الاقوامي طور تي مخفف SI (فرانسيسي سسٽم انٽرنيشنل ڊي يونٽس مان) جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، ميٽرڪ سسٽم جو جديد روپ ۽ دنيا جو سڀ کان وڏي پيماني تي استعمال ٿيندڙ ماپ جو نظام آهي. بين الاقوامي وزن ۽ ماپن جي بيورو پاران ترتيب ڏنل (مخفف BIPM فرانسيسي: Bureau international des poids et mesures). دنيا جي لڳ ڀڳ هر ملڪ ۾ سرڪاري حيثيت سان ماپ جو اهو واحد نظام آهي. اهو سائنس، ٽيڪنالاجي، صنعت، ۽ روزمره جي واپار ۾ استعمال ٿيندو آهي.

SI بنيادي يونٽ (ٻاهرئين دائرو) ۽ مستقل (اندروني دائرو)

ست SI بنيادي يونٽ| علامت | نالو | مقدار |
| --- | --- | --- |
| s | سيڪنڊ | وقت |
| m | ميٽر | ڊگھائي |
| kg | ڪلوگرام | ڪميت |
| A | ائمپئر | اليڪٽرڪ ڪرنٽ |
| K | ڪئلون | ٿرموڊائنامڪ گرمي جي پد |
| mol | مول | شئي جي مقدار |
| cd | ڪئنڊلا | روشني جي شدت |

عالمي ماپ جي نظام، SI ۾ ماپ جي اڪائين جو هڪ مربوط نظام شامل آهي، جيڪو ستن بنيادي يونٽن سان شروع ٿئي ٿو، جيڪي سيڪنڊ (علامت s، وقت جي اڪائي)، ميٽر (علامت m، ڊگھائي جي اڪائي)، ڪلوگرام (علامت Kg، ڪميت جي اڪائي)، ايمپيئر (علامت A، برقي ڪرنٽ)، ڪيلون (علامت K، ٿرموڊائنامڪ گرمي جي پد)، مول (علامت mol، مادي جي مقدار) ۽ ڪينڊلا (علامت cd، روشنيءَ جي شدت) تي مشتمل آهن. نظام اضافي مقدار جي لامحدود تعداد لاء مربوط اڪائين کي گڏ ڪري سگھي ٿو. انهن کي مربوط نڪتل اڪائيون سڏيو ويندو آهي، جن کي هميشه بنيادي اڪائين جي طاقتن جي مضاعف جي طور تي نمائندگي ڪري سگهجي ٿو. 22 مربوط نڪتل يونٽ خاص نالن ۽ علامتن سان مهيا ڪيا ويا آهن. ست بنيادي يونٽ ۽ 22 مربوط نڪتل يونٽ خاص نالن ۽ علامتن سان گڏ، ٻين مربوط نڪتل يونٽن کي ظاهر ڪرڻ لاءِ، استعمال ڪري سگهجن ٿا. جيئن ته مربوط اڪائين جا سائز صرف ڪجهه ايپليڪيشنن لاءِ آسان هوندا ۽ ٻين لاءِ نه، ان ڪري SI چوويهه اڳڪٿيون مهيا ڪري ٿو، جن کي جڏهن مربوط اڪائين جي نالي ۽ علامت ۾ شامل ڪيو وڃي ته چوويهه اضافي (غير مربوط) SI يونٽ پيدا ٿين ٿا. ساڳئي مقدار لاء؛ اهي غير مربوط اڪائيون هميشه ڊيسيمل آهن (يعني ڏهه جو پاور) ملٽيز ۽ ڪوهرينٽ اڪائين جا ذيلي ضرب.

SI جي تعريف ڪرڻ جو موجوده طريقو ڏهاڪن کان اڳتي وڌندڙ تجريدي ۽ مثالي فارموليشن ڏانهن وڌڻ جو نتيجو آهي جنهن ۾ اڪائين جي حقيقتن کي تصوراتي طور تي وصفن کان الڳ ڪيو ويو آهي. ان جو نتيجو اهو آهي ته جيئن جيئن سائنس ۽ ٽيڪنالاجيون ترقي ڪن ٿيون، تيئن بغير ڪنهن يونٽ کي نئين سر وضاحت ڪرڻ جي، نئين ۽ اعليٰ حقيقتن کي متعارف ڪرايو وڃي ٿو.

SI نظام جي ترقيءَ لاءِ اصل محرڪ اڪائين جو تنوع هو، جيڪي سينٽي ميٽر-گرام-سيڪنڊ (CGS) سسٽم جي اندر اڀري آيو هيو (خاص طور تي اليڪٽرروسٽيٽڪ اڪائين ۽ برقي مقناطيسي اڪائين جي نظامن جي وچ ۾ تضاد) ۽ مختلف شعبا جيڪي انهن کي استعمال ڪن ٿا جي وچ ۾ هم آهنگي جي کوٽ. وزن ۽ ماپن تي جنرل ڪانفرنس (فرانسيسي: Conférence générale des poids et mesures - CGPM)، جيڪو 1875 جي ميٽر ڪنوينشن پاران، ڪيترن ئي بين الاقوامي تنظيمن کي گڏ ڪري نئين نظام جي تعريف ۽ معيار قائم ڪرڻ ۽ ضابطن کي معياري ڪرڻ لاء، لکڻ ۽ پيش ڪرڻ جي ماپ لاء، قائم ڪئي وئي. اهو نظام سال 1960ع ۾، هڪ شروعات جي نتيجي ۾ جيڪو 1948ع ۾ شروع ٿيو ۽ اڪائين جي ميٽر-ڪلوگرام-سيڪنڊ نظام (MKS) تي ٻڌل آهي CGS سسٽم جي ترقي جي خيالن سان گڏ، شايع ڪيو ويو.

## تعريف

## ليڪسيگرافڪ ڪنوينشن

## اڪائين جو تعين

## تنظيمي حيثيت

## تاريخ

## لاڳاپيل اڪائيون

## پڻ ڏسو

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* BIPM (International Bureau of Weights and Measures) official web site

## حوالا