# ٽراپڪس

ڌرتي جو نقشو. ٽراپڪس جو علائقو ڳاڙهي رنگ ۾ شيڊ ٿيل
ٽراپيڪل آبهوا وارا دنيا جا علائقا
  ٽراپيڪل ورساتي ٻيلن واري آبهوا (Af)
  ٽراپيڪل مون سون آبهوا (Am)
  ٽراپيڪل سوانا آبهوا (Aw/As)

**ٽراپڪس** (Tropics) ڌرتيء جي برابري ڦاڪ جي چوڌاري جو علائقو آهي، جتي سج سڌو سنئون مٿي چمڪي ٿو. هي ڌرتيءَ جي معتدل يا قطبي علائقن سان متضاد آهي، جتي سج ڪڏهن به سڌو سنئون مٿي نه ٿو ٿي سگهي. ڌرتيء جي محوري جھڪاءُ جي ڪري، ٽراپڪس جي ويڪر (ويڪرائي ڦاڪ ۾) جھڪاءُ کان ٻه ڀيرا آهي. ٽراپڪس کي ٽراپيڪل زون ۽ ٽريڊ زون پڻ چيو ويندو آهي (ڏسو:جاگرافيائي علائقا).

سال جي دوران سج جي وڌيڪ ويجهو ٿين جي ڪري، ٽراپڪ جا علائقا سال جي دوران سڀ کان وڌيڪ سج جو سامهون ڪندا آهن ۽ نتيجي طور تي هن علائقن تي سڀ کان وڌيڪ گرمي پد هوندي آهي. جيتوڻيڪ جڏهن سڌو سنئون مٿي نه هجي، تڏهن به سج سڄي سال مٿي جي ويجهو هوندو آهي، تنهن ڪري ٽراپڪ جي علائقن ۾ سڀ کان گهٽ موسمي تبديلي پڻ هوندي آهي؛ "سيارو" ۽ "اونهارو" پنهنجو گرمي پد جي ابتڙ وڃائي ڇڏيندا آهن. ان جي بدران، موسمون عام طور تي گرمي پد جي تبديلين يا ڏينهن جي روشني جي ڪلاڪن جي ڀيٽ ۾ برسات جي تبديلين سان ورهايل هونديون آهن.

ٽراپڪ مقامي آبهوا جي وسيع تنوع، جهڙوڪ ورساتي ٻيلا، مون سون، سوانا، ريگستان ۽ اچائي تي برف سان ڍڪيل جبل، کي برقرار رکندا آهن. لفظ "ٽراپڪ" خاص طور تي جاگرافيائي علائقي جي بدران آبهوا جي ڪجهه قسمن جو حوالو ڏئي سگهي ٿو ۽ انهن جي استعمالن سان مونجهارو نه هجڻ گهرجي.

ڌرتي جو محوري جھڪاءُ هن وقت °23.4 جي چوڌاري آهي ۽ تنهن ڪري ٽراپيڪل دائرن جا ويڪرائي ڦاڪ به آهن، جيڪي ٽراپيڪل جي حد کي نشان لڳائيندا آهن: خاص طور تي، ±25 ويڪرائي ڦاڪ جو دائرو. اتر واري کي "ڪينسر جو ٽراپڪ" ۽ ڏکڻ واري کي "ڪيپريڪورن جو ٽراپڪ" سڏيو ويندو آهي. جيئن زمين جو محوري جھڪاءُ تبديل ٿئي ٿو، تيئن ٽراپڪ ۽ پولر دائرا پڻ تبديل ٿين ٿا.

ٽراپڪ ڌرتيء جي مٿاڇري واري علائقي جو 39.8 سيڪڙي ۽ ڌرتيء جي وزن جي 36 سيڪڙي تي مشتمل آهي. سال 2014ع تائين، اهو علائقو دنيا جي 40 سيڪڙي آبادي جو گهر پڻ هو ۽ اهو انگ پوءِ 2050ع تائين %50 تائين پهچڻ جو امڪان آهي. گلوبل وارمنگ جي ڪري، ٽراپڪ جي موسمي حالتون وڌي رهيون آهن ۽ ذيلي ٽراپڪ علائقن ۾ وڌيڪ سخت موسمون، جهڙوڪ گرمي جي لهرون ۽ وڌيڪ شديد طوفان، اچي رهيون آهن. موسمي حالتن ۾ اهي تبديليون ٽراپڪ جي ڪجهه حصن کي رهڻ لاء مشڪل ڪري سگهن ٿيون.

## اشتقاق

لفظ "ٽراپڪ" قديم يوناني لفظ، "ٽروپئ" (τροπή، موڙن يا رخ تبديل ڪرڻ) مان لاطيني ذريعي آيو آهي. اهو انهن حاشيا واري متوازين ڏانهن اشارو ڪري ٿو جتي سج سڀ کان وڌيڪ مٿي هوندو جڏهن ته زمين اڃا تائين، سال جي ڪجهه وقتن تي، سج کي سڀ کان وڌيڪ منهن ڏيندي جهڪي ٿي. "ڪينسر جو ٽراپڪ" اهو متوازي هو جتي سج جي پوزيشن اترين اڌ گول ۾ اونهاري دوران پنهنجي بلند ترين سطح تي هوندي آهي، جتي ڪينسر جو برج اڳ ۾، سال 2500 ق.م. ۾ ميسوپوٽيميا ۾ ماپيو ويو هيو ۽ "ڪيپريڪورن جو ٽراپڪ" اتي سياري دوران الٽ آهي جڏهن ته ڏاکڻي اڌ گول ۾ سڀ کان وڌيڪ ماپي ويو، جتي ڪيپريڪورن اڳ ۾ هوندو هو؛ اهو هاڻي معاملو مساوات جي اڳڀرائي جي ڪري ناهي جتي مٿي واريون پوزيشنون هاڻي ترتيب وار ثور ۽ قوس جي پس منظر جي خلاف آهن.

## فلڪياتي وضاحت

## موسم ۽ آبهوا

## ماحولياتي نظام

## نباتات

پڻ ڏسو: ٽراپيڪل باغ
فلورا اها ٻوٽا آهن جيڪا هڪ مخصوص علائقي ۾ هڪ خاص وقت تي ملندا آهن. ڪجهه مشهور ٻوٽا جيڪا خاص طور تي ٽراپڪس ۾ ملندا آهن، مان نڪرندا آهن يا اڪثر انهن سان لاڳاپيل آهن، انهن ۾ شامل آهن:

* بانس
* ڪيلي جا وڻ
* ناريل جا وڻ
* ڪافي
* ڊريگن فروٽ
* فرن
* جيڪ فروٽ
* آرڪڊ
* کجي
* پپيتي جا وڻ
* رٻڙ جا وڻ
* ڪوڪوا
* جنت جو پکي گل
* وڏو ڪنول
* کٽا ميوا، جهڙوڪ نارنگي، ليمون، مينڊرين وغيره
* ميون جا وڻ جهڙوڪ آم، ايواڪاڊو، ساپوٽ وغيره

* اتر برازيل ۾ پاجوڪارا جي گرم ۽ اڀرندڙ آبهوا ۾ ناريل جا وڻ
* ڪٺهل (ڊريگن فروٽ) ڪيترن ئي مختلف ڪيڪٽس، اصل ۾ آمريڪا مان هڪ اڀرندڙ ميوو
* هڪ وڏو پاڻي جو ڪنول، جيڪا وزن ۾ 32 ڪلوگرام وزن تائين پھتي سگهي ٿو

## ٽراپڪليٽي

جوروآ ندي گهاٽي ايميزون برساتي ٻيلن، جيڪا اڄ تائين غير رابطي ۾ آيل قبيلن جا گهر آهن، سان گھريل آهي.
ٽروپيڪلٽي ٽروپڪ جي باري ۾ اهڙي تصور ڏانهن اشارو ڪري ٿي جيڪا، نازڪ کان وٺي ٿلهي تي ڀاڙڻ تائين، ٽروپڪ کان ٻاهر علائقي جي ماڻهن جو آهي. ٽروپيڪلٽي جي اصطلاح جاگرافيائي گفتگو ۾ هن وقت نئين دلچسپي حاصل ڪئي، جڏهن فرانسيسي جاگرافيدان پيئر گورو سال 1940ع جي آخر ۾ "ليس پيز ٽروپيڪو" (ٽراپڪ جي دنيا) شايع ڪيو.

ٽروپيڪلٽي ٻه وڏيون تصورن کي شامل ڪيو آهي. هڪ اهو آهي ته ٽروپڪ "جنت جي باغ"، ڌرتيء تي هڪ جنت، امير حياتياتي تنوع جي زمين يا هڪ ٽراپيڪل جنت، جي نمائندگي ڪئي ٿو. متبادل تصور اهو آهي ته ٽروپڪ جهنگلي، ناقابل فتح فطرت تي مشتمل آهي. پويون نظريو اڪثر پراڻي يورپي ادب ۾ پهرين کان وڌيڪ بحث ڪيو ويندو هيو. وقت سان گڏ ثبوت اهو ظاهر ڪن ٿا ته مشهور ادب ۾ ٽراپڪ جي نظريي کي وڌيڪ نفيس تشريحن طرفان تبديل ڪيو ويو هو.

يورپ جا عالم اهو نظريو ڏيڻ جي ڪوشش ڪيا ته ڇو اڀرندي علائقا انساني تهذيبن لاءِ اتر اڌ گول جي ٿڌي علائقن جي ڀيٽ ۾ نسبتاً وڌيڪ غير مهمان نواز آهن؟ هڪ مشهور وضاحت آبهوا ۾ فرق تي ڌيان ڏئي ٿي. اڀرندي جهنگلن ۽ برساتي ٻيلن ۾ اتر اڌ گول جي ٿڌي ۽ خشڪ مزاج جي ڀيٽ ۾ تمام گهڻو نم ۽ گرم آبهوا هوندي آهي. هڪ وڌيڪ متنوع حياتي جي دائري جو تصور ڏئي ٿو. موضوع ڪجهه عالمن کي اهو مشورو ڏيڻ تي مجبور ڪيو ته نم گرم موسمون انساني آبادي سان لاڳاپيل آهن، جيڪي فطرت تي ڪنٽرول جي کوٽ، مثال طور "جهنگلي امازون برساتي ٻيلا"، رکن ٿا.

## پڻ ڏسو

* آرڪٽڪ
* اترين قطب
* ڏاکڻي قطب
* برابري ڦاڪ

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا