Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 18 جُونِ

**18 جُونِ** (انگريزي ٻولي: *June 18*)، عيسوي سال جو 169 هون (ليپ سال 170 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 196 ڏينهن (ليپ سال 197 ڏينهن) باقي آهن.

## واقعا

* **1932ع** – سرڪار پاران پھريون ڀيرو باضابطا طور شاھ عبداللطيف ڀٽائي جو عرس ملھايو ويو، جيڪو ٽن ڏينھن تائين جاري رھيو.

## پيدائش

## فوتگيون

* **1858ع** – جهانسي جي راڻي، جھانسي رياست جي آخري حڪمران
* **2024ع** – ويلي ميس، آمريڪي بيس بال کلاڙي

## حوالا
# وي بيڪ مشين

وي بيڪ مشين

Wayback Machine|  |
| ويب سائيٽ جو قسم | Archive |
| مرڪزي دفتر |  |
| مالڪ | Internet Archive |
| ويب سائيٽ | www.Archive.org |
| اليڪسا درجو |  261 (آگسٽ 2018[[Category:اهي مضمون جن ۾ ممڪن طور پراڻا بيان شامل آهن from **اظھاري چُڪَ: غير متوقع < عامل.**]]

) |
| شروعات | October 24, 2001 |
| موجوده حيثيت | Active |

هڪ ويب سائٽ جتي ڪنهن به ويب سائٽ کي پراڻي تاريخن ۾ ڏسي سگهجي ٿو۔

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا

* Official website
* Official mirror of the Wayback Machine آرڪائيو ڪيا ويا 2009-03-18 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. at the Bibliotheca Alexandrina
# عالمي وقت

**عالمي وقت** (Universal Time يا **UT**/**UT1**) وقت جو هڪ معيار آهي جيڪو زمين جي گردش تي ٻڌل آهي. جيتوڻيڪ شروعات ۾ هي 0° ڊگهائي ڦاڪ تي سراسري شمسي وقت هو، پر سج جي درست پيمائش مشڪل هجڻ ڪري، UT1 جي ڳڻپ هاڻي بين الاقوامي سيمائي حوالي واري فريم (ICRF) جي مقابلي ۾ زمين جي زاويه مان ڪئي وڃي ٿي، جنهن کي **ارٿ روٽيشن اينگل** (ERA) چيو ويندو آهي. UT1 سڄي دنيا ۾ هڪجيڙو هوندو آهي ۽ ان جو تعلق هن فارمولي سان آهي:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 radians
جتي WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 = (جولين UT1 تاريخ − 2451545.0).

## تاريخ

معياري وقت جي متعارف ٿيڻ کان اڳ، هر شهر پنهنجي مقامي سج جي پوزيشن مطابق پنهنجي سرڪاري گهڙي سيٽ ڪندو هو (ڏسو شمسي وقت). هي طريقو تڏهن تائين ڪارائتو رهيو جڏهن برطانيه ۾ ريلوي سفر جي شروعات ٿي، جنهن ڪري تيز سفر دوران مسافرن کي مسلسل پنهنجون گهڙيون ٻيهر سيٽ ڪرڻيون پونديون هيون. 1847ع ۾ برطانيه ۾ گرين وچ مين ٽائيم (GMT) قائم ڪيو ويو.

دنيا جا معياري وقتي زون. هيٺ ڏنل انگ اکر ٻڌائين ٿا ته مقامي وقت معلوم ڪرڻ لاءِ UTC ۾ ڪيترا ڪلاڪ جمع ڪيا وڃن.
1884ع ۾ بين الاقوامي ميريڊين ڪانفرنس ۾ گرين وچ کي دنيا جي بنيادي حوالي (Prime Meridian) طور چونڊيو ويو. 1928ع ۾ بين الاقوامي فلڪياتي يونين (IAU) "عالمي وقت" (Universal Time) جو اصطلاح متعارف ڪرايو ته جيئن GMT ۾ موجود ابهام کي ختم ڪري سگهجي.

## پيمائش

تاريخي طور تي، عالمي وقت سج جي پوزيشن مان معلوم ڪيو ويندو هو، پر هاڻي فلڪيات دان ستارن ۽ ڪويزارس (quasars) جو مشاهدو ڪندا آهن. جديد دور ۾ UT1 جي پيمائش **ويري لانگ بيس لائين انٽرفيروميٽري** (VLBI) ذريعي ڪئي وڃي ٿي، جيڪا 15 مائڪرو سيڪنڊن تائين درست نتيجا ڏئي ٿي.

زمين جي گردش ۾ معمولي تبديليون ۽ سستي (tidal acceleration جي ڪري) اچڻ سبب، ايٽمي گهڙين ۽ شمسي وقت ۾ فرق اچي ويندو آهي. ان فرق کي ختم ڪرڻ لاءِ **ليپ سيڪنڊ** (leap second) جو واڌارو ڪيو ويندو آهي ته جيئن هم آهنگ عالمي وقت (UTC) شمسي وقت جي ويجهو رهي.

## قسم

**UT1** عالمي وقت جي مکيه صورت آهي. پر ان جا ڪجهه ٻيا به قسم آهن جيڪي فني مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿا:

* **UT0:** ڪنهن مشاهدي گاهه تي ستارن جي مشاهدي مان حاصل ڪيل وقت، جنهن ۾ زمين جي محور جي لرزش (polar motion) جي درستي شامل نه هوندي آهي.
* **UT1R:** هي UT1 جي هڪ سڌريل صورت آهي جنهن ۾ لهرن (tides) جي ڪري پيدا ٿيندڙ تبديلين کي فلٽر ڪيو ويندو آهي.
* **UT2:** هڪ پراڻي صورت جنهن ۾ موسمي تبديلين کي فلٽر ڪيو ويندو هو. ان جي تعريف هن ريت ڪئي وئي آهي:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 seconds
جتي WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 وقت جو حصو آهي.

## پڻ ڏسو

* هم آهنگ عالمي وقت (UTC)
* وقتي زون
* گرين وچ مين ٽائيم (GMT)

## حوالا

## حوالا ڪتاب

* McCarthy, Dennis; Seidelmann, P. Kenneth (2009). *TIME—From Earth Rotation to Atomic Physics*. Weinheim: Wiley-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA. ISBN 978-3-527-40780-4.
* Urban, Sean; Seidelmann, P. Kenneth, مرتب (2013). *Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac* (3rd ڇاپو). Mill Valley, California: University Science Books.

سانچو:Time Topics
سانچو:Time measurement and standards
# سال

شمسي نظام جي اندرين اپگرهن جو سج جي چوڌاري مدار جو هڪ اينيميشن. هڪ سال اپگرهن جو سج جي چوڌاري گهمڻ لاءِ لڳل وقت آهي.
هڪ **سال** وقت جي هڪ اڪائي آهي، جيڪا ان تي ٻڌل آهي ته اسان جي ڌرتي کي سج جي چوڌاري گردش ڪرڻ ۾ ڪيترو وقت لڳندو آهي. سائنسي استعمال ۾، ٽراپيڪل سال جيڪا تقريبن 365 ڏينهن، 5 ڪلاڪ، 48 منٽ ۽ 45 سيڪنڊ تي مشتمل هوندو آهي ۽ سائڊريل سال هن کان تقريبن 20 منٽ وڌيڪ هوندو آهي، ٻن ئي وڌيڪ صحيح آهن. جديد ڪئلينڊرن جو شمسي سال، جيڪا گريگورين ڪئلينڊر جي مطابق شمار ڪيو ويو آهي، ليپ سال واري سڌار سان، ٽراپيڪل سال جي ويجهو آهي. هڪ شمسي سال ۾ عام طور تي 365 ڏينهن هوندا آهن.

'سال' جي اصطلاح تقريباً ساڳئي عرصي جي ٻين دورانين، جهڙوڪ قمري سال، چنڊ جي ٻارهن مرحلن جو لڳ ڀڳ 354 ڏينهن جو چڪر ۽ انهي سان گڏ ڪئلينڊر يا فلڪياتي سال سان لاڳاپيل دور، جهڙوڪ موسمي سال، مالي سال، تعليمي سال، وغيره، کي ظاهر ڪرڻ لاءِ پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي.

ڌرتيءَ جي محوري جھڪاءُ جي ڪري، هڪ سال جي دوران موسمن جي گذر کي ڏٺو ويندو آهي، جيڪي موسم ۾ تبديلين، ڏينهن جي روشني ۽ نتيجي طور، نباتات ۽ مٽي جي زرخيزي سان نشان لڳل آهن. ڌرتي جي چوڌاري معتدل ۽ ذيلي علائقن ۾، چار موسمون؛ بهار، اونهارو، سرءُ ۽ سيارو عام طور تي تسليم ڪيون وينديون آهن. اڀرندڙ ۽ ذيلي اڀرندڙ علائقن ۾، ڪيترائي جاگرافيائي شعبا بيان ڪيل موسمون پيش نه ڪندا آهن ۽ سالياني نم ۽ خشڪ موسمن کي تسليم ۽ ٽريڪ ڪيو ويندو آهي.

وڏي تناظر ۾، اصطلاح 'سال' ڪنهن به فلڪياتي شي جو، ان جي نظام جي مرڪز جي چوڌاري مدار لاءِ ورتل وقت تي پڻ لاڳو ڪري سگهجي ٿو. مثال طور، مريخ جو سال، جيڪا زمين جي تقريبن 1.88 سال جي برابر هوندو آهي. اصطلاح ڪنهن به ڊگهي عرصي يا چڪر جي حوالي سان، جهڙوڪ "هاٿين جو سال" (عام الفيل) يا عظيم سال پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿو.

## تفصيل

## حوالا
# سومر

سومر هفتي جو پهريون ڏينهن آهي. سومر آچر ۽ اڱاري جي وچ ۾ ايندو آهي.

## لفظ سومر

سومر = هن ڏينهن جو نالو هندي لفظ سوم مان ورتو ويو آهي, سوم جيڪو چندر ديو جو ٻيو نالو آهي. سندس نالي پٺيان هن ڏينهن جو نالو پيو.

هندي ۾ پڻ ساڳي نسبت سومر کي سوموار چوندا آهن.

سنڌين ماڻهو سومر ۽ سومار نالو پڻ رکندا آهن.

’سومر‘ تان سومر خان، محمد سومر، سومار خان.

سومر< سومار< سوموار< سن. سومَ = چنڊ

## لفظ سوم

ڳاٽا آريه لوڪ سوم نالي هڪ ٻوٽي جي رس پيئندا هئا، جا چنڊ جهڙي اڇي ۽ روشن هوندي هئي. اها نهايت گڻاڪاري هئي، تنهنڪري انهيءَ ٻوٽيءَ جي اُڀرائيندڙ ديوتا کي به ”سوم“ سڏيندا هئا. رگ ويد، جو سڄو نائون منڊل سوم جي ساراھ سان ڀريل آهي. جيئن سج جو روپ اگني آهي، تيئن سوم جو روپ چندرما (چنڊ) آهي، ۽ اهو به ”سوم“ سڏجي ٿو. ”سومر – سومار“ معنيٰ ”سوم يا چندرما (چنڊ) جو ڏينهن“ (Monday: Moon-day) ويدن جي براهمڻن ۾ سوم (چنڊ) کي امرت جو نياڻ سڏيو اٿن. چنڊ جي سهائي پکَ ۾ ديوتائون اهو امرت پيئن ٿا ته چنڊ جي ڪلا ڏينهون ڏينهن وڌندي وڃي ٿي، ۽ اونداهي پک ۾ پتر اهو امرت پيئن ٿا ته چنڊ جي ڪلا وڃي گهٽبي. هي ڳالهيون پراڻن ۾ به لکيل آهن.

## انگريزي Monday

Moon + وار = ڏينهن day. اهو ٿيو Moonday، تنهن مان ٿيو Monday. جرمنيڪ جو ديوتا Máni / Mona نالي سان منسوب آهي.

## گيلري

* چنڊ
* سوم (چندر ديوتا)
* مونا (جرمنيڪ ديو)

## حوالا
# اڱارو

**اڱارو** هفتي جو ٻيو ڏينهن آهي. اڱارو سومر ۽ اربع جي وچ وارو ڏينهن آهي.**اڱارو** = هن ڏينهن جو نالو سنسڪرت لفظ انگارڪ مان ورتو ويو آهي جنهن جون معنائون آهن.

1. مريخ گرھ
2. اهو جيڪو رنگ جو ڳاڙهو هجي. (**Angāraka** (अङ्गारक) - one who is red in colour also called)
3. چارڪول charcoal يعني اهڙي شيء جيڪا بنا هوا جي موجودگي جو ساڙي وڃي.
4. هندن ۾ ڪن ھنڌن تي انگارڪ نالو ڇوڪرن تي رکيو وڃي ٿو.

هن ڏينهن جو گرھ مريخ آهي.

سنسڪرت منگلوار. منگل = منگل گرھ، Mars، مريخ + وار = ڏينهن. Tuesday. معنيٰ سدورو، سڀاڳو.

’منگل‘ تان منگل خان، منگل مل، منگل راءِ. منگل

## تاريخ

هفتي جو ٽيون ڏينهن جنهن کي هندو منگلوار چون، -اڱارو- هڪ قديم سنڌي لفظ آهي. -ان- سان ملندڙ لفظ هندستان جي ٻين ٻولين جي قديم ادب مان به مليا آهن. جيئن راجسٿانيءَ ۾ ”آڱري وار“، مرهٽيءَ ۾ ”اڱاروار“ ۽ پراچين مهاراشٽر ۾ ”انگارء وار“، جيڪو -ان- ٻوليءَ جي ٻه هزار سال پراڻي ڪتاب ”ستسئي“ ۾ ڪم آيل آهي. سنسڪرت جي مشهور لغت
”امر ڪوش“ ۾ اهو ساڳيو لفظ ”انگارڪ وار“ معنيٰ ”منگلوار“ ڏنل آهي. -اڱارو- هندي لفظ منگل جي برابر آهي. منگل -آسمان- ۾ نظر ايندڙ ڳاڙهو تارو آهي، جنهن کي ’منگل ديوتا‘ جي حيثيت حاصل آهي. اهو ئي تارو قديم يونان ۽ روم جو “Mars” (ديوتا) آهي.

## انگريزي Tuesday

انگريزي ۾ Tuesday جيڪو سيڪسنس ٻولي وران پنهنجي ديوتا **Tiu يا Týr يا Tíw يا Tīwaz** مان سندس نالي پٺيان سندس عبادت لاءَ ڏينهن کي Tuesday چوندا هئا.

## گيلري

* انگراڪ ديوتا
* منگلا ديوتا (انگراڪ ديوتا)
* مريخ (اڱاري جو ديوتا گرھ)
* ٽِيو (سيڪسن جو ديوتا)

## حوالا
# اربع

**اربع** هفتي جو ٽيون ڏينهن آهي. اربع اڱاري ۽ خميس جي وچ ۾ ايندو آهي. اردوءَ ۾ ان کي بڌ (بدھ)چوندا آھن.

## لفظ اربع

اربع اصل عربي ٻولي جي لفظ ”اربع“ يا ”اربعه“ جنهن جي معنيٰ چار آهي. سنڌي ٻوليءَ جي ڦيري مطابق پڇاڙيءَ ۾ ’الف‘ وڌائي مؤنث صورت ۾ ”-اربعا-“ (=چوٿون يا چوٿين) کي هفتي جو چوٿون ڏينهن ڪيو ويو. ڇو جو نجوم مطابق هفتي جا ڏينهن -آچر- (-آرتوار-) کان شروع ٿيندا، ان ڪري آچر هفتي جو پهريون ڏينهن، سومر ٻيون ڏينهن، اڱارو ٽيون ڏينهن ۽ ٻڌر چوٿون ڏينهن هو.

## ٻڌر مان اربع ٿيڻ

عربن کان پهريان هن ڏينهن کي **ٻڌر** چوندا هئا. جيڪو پڻ سنسڪرت لفظ ٻڌ مان ورتو ويو آهي جنهن جي معني عطارد گرھ آهي. اردو ۾ به هي ڏينهن ساڳي نسبت سان بدھ سڏيو ويندو آهي. ۽ هندي ۾ ساڳي طريقي سان بدھ وار چيو وڃي ٿو.

. سنڌي هندو -ان- کي ’-ٻڌر-‘ چوندا آهن

’ٻڌر‘ تان ٻڌر مل نالو پڻ هندن ۾ آهي.

گرھ عطارد آهي.ٻڌر سنڪسرت ٻُڌ = گرهه. Mercury عطارد + وار = ڏينهن. ٻڌ = سياڻو، داناءُ.

## هن حوالي سنڌي ٻولي هيٺيون چوڻيون مشهور آهن:

**اَربَع خَطا**

ث. چار گناه (شرع موجب ٽي گناه معاف ڪيا ويندا آهن). ڳري خطا. نه معاف ٿيڻ جهڙو ڏوهه.

**اَربَع خطا ٿِيَڻُ**

چوٿون ڀيرو گناه ٿيڻ. ناقابل معافي ڏوه ٿيڻ.

## انگريزي Wednesday

انگريزي ۾ هن ڏينهن کي Wednesday سيڪسنس ديوتا جنهن جا نالا وُڊن/ وُڊان/ اوڊن / وُٽن / ووٽان مخلتف لهجن ۾ آهن..

## گيلري

* ٻڌ (عطارد) گرھ
* ٻڌ ديوتا
* ٻڌ ديو جي مورتي
* وُڊن / اوڊن ديوتا
* سيڪسنس جو ديوتا وُڊن

## حوالا
# وسپت

**خميس** (انگريزي ٻولي: Thursday) جمعي کان پهرين ۽ اربع کان پوءِ وارو ڏينهن آهي.

هي هفتي هفتي جي ستن ڏينهن مان هفتي جو پنجون ڏينهن آهي.

## لفظ خميس

خميس = هن ڏينهن جو نالو عربي زبان جي لفظ خمس مان ورتو ويو آهي. سنڌ جي ڪجهه علائقن ۾ ماڻهن خمس پڻ چوندا آهن. هن جو مطلب پنج آهي. ان ڪري جو علم نجوم ۾ هي پنجون ڏينهن آهي.

سنڌي ماڻهو خمسيو نالو پڻ رکندا آهن .

عربن کان پهرين هن ڏينهن کي **وسپت** چيو ويندو هو.

## وسپت کان خميس

عربن کان پهريان خميس جنهن کي وِسپت چوندا هئا. ان لفظ جو بنياد ورسپتي / برہسپتي ديوتا جي نالي مان ورتو ويو آهي. هن ڏينهن جو گرھ مشتري آهي.

### ورسپتي / برہسپتي ديوتا

هي ديوتا، هندن وٽ سڀني ديوتائن جي گرو (استاد ) طور مڃو وڃي ٿو. ان نسبت هندي ۾ هن ڏينهن کي گُرو وار چوندا آهن.

### جامع سنڌي لغت مطابق؛

وِسپَتِ

ث . هفتي جي ڏينهن جو نالو، خميس.

## انگريزي Thursday

Thursday هن ڏينهن جو نالو سيڪسنس (انگريزي ٻولي جو اولائي روپ) ماڻهن جي ديوتا Thor جي نالي مان ورتل آهي، جيڪو طوفان، کنوڻ، طاقت ۽ انسان ذات جي حفاظت جو ديوتا ان جي نالي سان منسوب آهي. هن جي هٿ ۾ هڪ هٿوڙو هوندو آهي. اڄ ڪلھ هن جي نالي سائينس فڪشن فلمون پڻ ٺهيون آهن.

## گيلري

* ورسپتي / برہسپتي ديوتا
* **ورسپتي ڪنول جي گل سان Thor (ٿور سيڪسنس ديوتا)
* ٿور بلائن سان وڙهندي

## حوالا
# جمعو

جمع هفتي جو پنجون ۽ ڇنڇر کان پهريان ۽ خميس کان پوءِ ايندو آهي.

هي هفتي هفتي جي ستن ڏينهن مان هفتي جو ڇهون ڏينهن آهي.

## لفظ جمعو

جمعو = هن ڏينهن جو نالو پڻ عربي زبان جي لفظ الجمعة مان ورتو ويو آهي. جنهن جي معني **گڏ ٿيڻ يا گڏجاڻي** آهي. اسلام ۾ هن کي ڏينهن جو سردار چيو ويو آهي. جمع مسلمانن لاءِ وڏي اهميت وارو ڏينهن آهي.

عربن کان پهريان هن ڏينهن کي سنڌي ماڻهو **ٿانور** چوندا هئا.

هندن وٽ هن ڏينهن جي ديوي شُڪرا آهي. هن ڏينهن. هندي ۾ان مناسبت سان شُڪروار چوندا آهن.

سنڌي ماڻهو جمعو نالو پڻ رکن.

## انگريزي Friday

جرمنيڪ ديوگ Freya جنهن ٻيا نالا ( Frea / Frija / Frigg / Frige ) جي نالي پٺيان Friday سڏجي ٿو. جيڪا فياض ۽ حڪمت جي ديوي آهي.

## گيلري

* زهره
* فريا ديوي
* شُڪرا ديوي جي تصوير
* شُڪرا ديوي جي مورتي
# ڇنڇر

ڇنڇر هفتي ڇهون ڏينهن آهي. آچر ۽ جمع جي ڏينهن جي وچ وارو ڏينهن آهي.

## لفظ ڇنڇر

ڇنڇر = هن کي ڪٿي ڇنڇار به چوندا آهن. هي لفظ آهي سنڌي پر هن جو بنياد پڻ سنسڪرت لفظ شنيھ مان ملي ٿو. شنيھُ هندن جو ديوتا آهي. جيڪوانصاف جو ديوتا آهي، ۽ بُرن اعمالن تي دنيا ۾ سزائون ڏيندو آهي. علم نجوم جي حساب هن جو گرھ زحل آهي. جيڪو نحوست جو ڪارڻ سمجهيو وڃي ٿو. هندي ۾ پڻ ساڳي نسبت سان شنيھ وار مان تبديل ٿيندي شني وار موجود آهي

### جامع سنڌي لغت مطابق؛

ڇنڇر

ذ. [سن. شَنِهه] هفتي جي ستن ڏينهن مان هڪ ڏينهن جو نالو. هڪ گرهه جو نالو. زُحل (جو عام طرح نَحسُ سمجهيو ويندو آهي). نُحُوسَت ، نڀاڳ ، ڪمبختي.

### ان لاء سنڌي چوڻيون پڻ هن ڳالھ نسبت ڪن ٿيون ؛

#### ڇنڇر پيرن ۾ هُئڻ

هڪ هنڌ ٽِڪاءُ نه هئڻ ، نَحُوست جو اثر هئڻ ، چڪرن ۾ هئڻ.

#### ڇنڇرِي

ث. ڇنڇر گِرههَ جي نُحُوسَت. نِڀاڳُ ، بَدبَختي. (اسم خاص). ٻانڀڻن جو هڪ گروهه (جي ڇنڇر گرهه جي نحوست لاهين).

#### ڇنڇرِي لاهِڻ

نحوست لاهڻ. نڀاڳ ڪڍڻ. سخت سزا ڏيڻ (اهو خيال آهي ته ڇنڇر گرهه جو اثر پيل ماڻهو بَد مزاج ٿيندو آهي). ڏاڍي مارَ ڏيئي سڌو ڪرڻ. مغرور جي دماغ مان غرور ڪڍڻ.

## انگريزي Saturday

رومن ديوتا Saturn جي نالي سان منسوب آهي. ۽ انگريزي ۾ زحل گرھ کي به Saturn چئبو آهي. جيڪو مال، زراعت، آزاديء ۽ وقت جو ديوتا آهي.

## گيلري

.

* زحل گرھ
* شنهي ديو جي تصوير
* شني ديو جي مورتي
* سيٽرن ديوتا (رومن ديوتا)
# آچر

**آچر** هفتي جوستون ۽ آخري ڏينهن ۽ تقريبن دنيا جي سڀني ملڪن ۾ هن ڏينهن تي عام موڪل هوندي آهي. آچر ڇنڇر ۽ سومر جي وچ وارو ڏينهن آهي.

## لفظ آچر

**آچر** = هن ڏينهن جو نالو جو بنياد سنسڪرت لفظ آدتيه مان ورتل آهي جنهن جو مطلب سج آهي. علم نجوم ۾ هن ڏينهن جو گرھ سج آهي. جيڪو اردو ۾ آدتيه وار مان تبديل ٿيندو اتوار ٿي ويو آهي. هندي ۾ هن ڏينهن جو نالو پڻ رَوِي - سورِيا ديوتا (سج جو ديوتا) جي نالي سان منسوب آهي ۽ ان کي رَوِي وار چوندا آهن.

شيخ اياز پنهنجي ڪويتا ۾ آچر کي **آڏيت** پڻ ڪوٺيو آهي.

آچر< آڏيت < اڏتوار< آدِتيوار< آدِتيه (سنسڪرت) =

سنڌي ماڻهو آچر نالو پڻ رکن ٿا.
عيسائيت ۾ آچر جي مقدس حيثيت آهي. پاڪستان ٺهڻ کان پوءِ آچر تي موڪل هوندي هئي، جيڪا ذوالفقار علي ڀٽو پنهنجي دؤر ۾ بدلائي جمعو ڪري ڇڏي. بعد ۾ ميان محمد نواز شريف ان کي وري بحال ڪري ڇڏيو جيڪا اڃا تائين بحال آهي.

## انگريزي Sunday

انگريزي ۾ ساڳي نسبت سان Sunday سنڊي (سج جو ڏينهن) آهي.جنهن کي منڍ ۾ پراڻي رومي مذهب Sól / Sunna / Sunne سول نالي سان سڏيو ويندو هو پر پوءِ جرمنيڪ ماڻهن Sunday جي نالي سان منسوب ڪيو ويو. اولھ جي ملڪن ۾ ڇنڇر ۽ آچر ويڪ اينڊ جو حصو آهي.

سج Sun + وار = ڏينهنday.

## گيلري

* سج (تارو)
* سج جي تصوير
* روي (سوريا ) ديوتا جي مورتي دهلي ائيرپورٽ
* روي (سوريا) ديوتا جي تصوير
* روي (سوريا) ديوتا جو مندر
* سوريا مندري گَولِي يار
* Sunne / Sol d ديوتا

## حوالا
# ھفتو

**هفتو** وقت جو جزو آهي.وقت کي هفتن ۾ به ورهايو ويندو آهي ۔عام طور تي هفتو ست ڏينهن (ڏينهن ۽ راتين) جو هوندو آهي۔ ست ڏينهن هن ريت آهن.

1. سومر
2. اڱارو
3. اربع
4. خميس
5. جمع
6. ڇنڇر
7. آچر
# سيڪنڊ

**سيڪنڊ** یا **ثانیو** وقت مرتب ڪرڻ جو سڀ کان ننڊو جزو مڃيو ويندو آهي البته وقت کي شمار ڪرڻ لاء انکان به ڪافي ننڍا جزا موجود آهن، جيڪي مختلف علمن ۾ استعمال ٿيندا آهن۔

## حوالا
# مهينو

**مھينو** عام طور تي 30 ڏينھن جو هوندو آهي. مھيني جي شروعات هڪ(1) نمبر سان ٿيندي آهي ۽ ان جي هر نمبر کي تاریخ چيو ويندو آهي. تاريخ ڏينهن ۽ رات ٻنهي تي لاڳو هوندي آهي.
# رات

نيل درياھ رات جي وقت
**رات** (Night) يا **شب** سج لٿي ۽ سج اڀري جي وچ واري وقت جي مدت آھي. ھي شام کان پوءِ جي وقت کي چيو ويندو آھي. رات جو ضد ڏينھن آھي. رات جي وقت جي شروعات ۽ اختتام جا نڪتا ڪيترن ئي عملن جي بنياد تي مختلف ھوندا آھن، جھڙوڪ: موسم، علائقو، وقت وغيره.

## پڻ ڏسو

* شب برات
* شب قدر

## حوالا
# سج لٿو

سج، فلڪياتي لھڻ کان ھڪ منٽ پھريان
ھي سج اڀري جو ضد آھي ۽ عام طور تي سج جي لھڻ وقت استعمال ٿيندو آھي.

سج لٿو، روزان جو عمل آھي، جيڪو زمين جي محوري گردش جي ڪارڻ پيش ايندو آھي.

مريخ تي سج لٿو
## پڻ ڏسو

* سج اڀريو

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا

* Accurate Sun Position Calculator - Sunrise/Sunset times worldwide
* Sunsets on other planets (Wikimedia Commons gallery)
* Sunrise and sunset calculator
* The colors of twilight and sunset
# وڪي لغت

*سنڌي وڪشنري پڻ گُهمي ڏسو.*
* Sindhi Wiktionary

وڪي لغت|  |
| Screenshot of wiktionary.org home page |
| ويب سائيٽ جو قسم | لغت |
| دستياب ٻوليون | گھڻ اللساني (170 کان وڌيڪ) |
| مرڪزي دفتر |  |
| مالڪ | وڪيميڊيا فائونڊيشن |
| ٺاهيندڙ | جمي ويلز ۽ وڪيميڊيا برادري |
| نعرا | کليل لغت |
| ويب سائيٽ |  |
| اليڪسا درجو |  661 (فيبروري 2013[[Category:اهي مضمون جن ۾ ممڪن طور پراڻا بيان شامل آهن from **اظھاري چُڪَ: غير متوقع < عامل.**]]

) |
| تجارتي | نہ |
| رجسٽريشن | اختياري |
| شروعات | ڊسمبر 12، 2002 |
| موجوده حيثيت | متحرڪ |

**وڪي لغت** وڪشنري يا وڪي لغت يا مختصراً وڪيغت، هڪ آن لائين، کليل مواد گھڻ لساني لغت آهي. وڪشنري وڪيميڊيا فائونڊيشن جو منصوبو آھي، جنھن جو مقصد وڪي ٻوليءَ ۾ تمام ٻولين جي لاءِ آزاد فرھنگ ڏيڻ آھي۔

## ٻيون ٻوليون

وڪي لغت جو انگريزي نسخو 12 ڊسمبر 2002ع ميں شروع ٿيو، ان کان بعد فرانسيسي جي نسخي جو آغاز ٿيو۔ پوءِ ٻين ٻولين ۾ وڪي لغت جي ابتدا ٿي۔

## حوالا

## خارجي ڳنڍڻا

* انگريزي-ٻولي وڪي لغت (وڪشنري) جو مک صفحو۔
* سنڌي وڪي لغت جو مک صفحو۔
# ڪئلينڊر

**ڪئلينڊر** (Calendar) لاطيني زبان جو لفظ آهي. ڪئلينڊر لاءِ سنڌي اصطلاح ”سال جي ڦانڊڻي“ جا لفظ ڪم اچن ٿا. هڪ گهڻن صفحن تي مشتمل جدول، جنهن ۾ ڏينهن، هفتا ۽ سال جون تاريخون ۽ موسمي معلومات ڏنل هجي. هونئن تہ ڪئلينڊر جا ڪيترائي قسم آهن، پر اسان وٽ هجري ڪئلينڊر ۽ عيسوي ڪئليندر هلندا آهن. راءِ گهراڻي کان وٺي سنڌي ڪئلينڊر ڪم اچي ٿو، جنهن کي ’سنبت‘ بہ چون ٿا، جنهن جي مهينن جي ترتيب هن ريت آهي: ويساک (ويشاک)، چيٺ (جيٺ/جيَيشٺ)، آرهڙ (اَسار/آشاڙھ)، سانوڻ (سائُن/شراوَڻ)، بڊَءُ (ڀدو/ڀادرپد)، آسُو (اَسوج/آشوِن)، ڪتي (ڪاتِڪ/ ڪارتِڪ)، منگهر (مَنسِر/مارگشِيرش)، پوھ (پُش/پوش)، مانگهہ (ماگهہ)، ڦڳڻُ (ڦاگُن/ڦالگُن) ۽ چيٽ (چيت/چيتر)

## سنڌيءَ ۾ معنيٰ

تقويم- ڪيلينڊر- جنتري
ٽپڻو- جنتري- سال نامو- ڪئلينڊر
تاريخ، مھينا، ھفتا ۽ سال ڏسيندڙ جنتري

## حوالا
# ڌرتي جي چرپر

ڌرتيءَ جي خيالي چرپر
اسان جي ڌرتي گول آهي ۽ ڏينهن رات جي تبديليءَ جو ڪارڻ ڌرتيءَ جو اهو ڦيرو ئي آهي. ڌرتي نه رڳو سج جي چوڌاري چڪر هڻي ٿي، پر سج سان گڏ ڊوڙندي به رهي ٿي. ڇا اسين اهو ڄاڻو ٿا ته ڌرتي جڏهن ڦري ٿي ته اسين ان کي محسوس ڇو نٿا ڪيون ته اها ڦري رهي آهي يا تيز رفتاريءَ سان ڊوڙي رهي آهي. ڌرتي ڪو پتڪڙو بال ڪونهي جو ان کي ڌرتي تي هوندي، ان ڦيري کي اسين عام رواجي نموني سان ڏسي سگهون. ڌرتي اسان کان ڪروڙين ڀيرا وڏي آهي. اسين ان سان چهٽيل آهيون ۽ ان جي ڇِڪ اسان تي لاڳيتو اثر ڪري ٿي. ڌرتي پنهنجي ڦيري، چڪر ۽ ڊوڙ دوران ڪو به جهاڪو ڪو نه ٿي کائي، ان ڪري ان جي چرپر جو عام طرح اسان کي احساس ڪو نه ٿو ٿئي.

اوهان ڪڏهن هوائي جهاز ۾ سفر ڪيو آهي؟ جيڪڏهن اوهان هوائي جهاز ۾ سفر ڪيو آهي ته پوءِ اوهان شايد ٿورو گهڻو اندازو لڳائي سگهو ٿا. هوائي جهاز جا در دريون سڀ بند هجن، جيئن زمين يا ڪڪر اوهان کي نظر نه اچن، يا اوهان ڪجهه دير اکيون بند ڪيو، اوهان کي احساس ئي ڪو نه ٿيندو، ته ڪو هوائي جهاز 500 ڪلوميٽرن جي تيز رفتاريءَ سان اُڏامي يا ڊوڙي رهيو آهي.

اوهان کي خبر آهي ته ڌرتي ڪنڊائتي پوزيشن ۾ آهي. سَرائي يا مهور جي سيڌ ۾ اتر طرف قطب تارو آهي. اتر کان وٺي ڏکڻ تائين ڌرتيءَ جو ڍِڍُ ڪَمان جيان رهي ٿو. ان جي وچ (اوڀر) پريان تارو ٺيڪ اوڀر کان هلندي اولهه طرف ويندي لڳندو، ڇو جو ڌرتي پنهنجي سرائيءَ يا مهور جي چوڌاري ڦري ٿي ۽ ڦرندي رهي ٿي. جنهنڪري ڌرتيءَ جي مٿاڇري تي رهندڙ يا پيل سڀ شيون پڻ لاڳيتو ڦيري جي حالت ۾ آهن.

## حوالا
# صبح

صبح
**صبح** (Morning) صبح صادق کان ٻيپھري جي درميان جي مدت آھي۔
ھڪ ڏينهن ۾ صبح کان پوء ٻيپھري، شام ۽ رات ترتيب وار وقوع پذير ھونديون آھن۔

## حوالو

## حوالا
# شام (ڏينھن جو حصو)

شام
**شام** (انگريزي: Evening)، ڏينهن پوري ٿيڻ جي وقت کي چيو ويندو آهي، جيڪو اڪثر 6 بجي شامل کان سمهڻ تائين جو وقت هوندو آهي. هي هڪ فلڪياتي لقاءُ جو نالو آهي، جيڪو ڏينھن جي وقت ۽ رات جي شروعات ۾ مختلف وقتن تي رونما ٿيندو آهي. شام جي شروعات ۽ خاتمي لاءِ ڪو مقرر وقت ناهي، پر عام طور سج لٿي يا شفق کان ڪجهه وقت اڳ واري وقت کي شام ڪوٺيو ويندو آهي.

## حوالا
# زندگي

**زندگي** هڪ ڪيفيت آهي جيڪا مادي کي ڌار ڪري ٿي جنھن ۾ حياتياتي عمل آهن، جهڙوڪ سگنلنگ ۽ پاڻ کي برقرار رکڻ وارا عمل، مادي کان جيڪي نہ آهن، ۽ وضاحت سان وضاحت ڪئي وئي آهي هوميوسٽاسس جي صلاحيت، تنظيم، ميٽابولزم، واڌ، موافقت، عمل جو ردعمل، ۽  پيدائش.  وقت سان گڏ سموري زندگي آخرڪار موت جي حالت تي پھچي ٿي ۽ ڪو بہ امر ناهي.  زندگين جي نظام جون ڪيتريون ئي فلسفيانہ وصفون پيش ڪيون ويون آهن، جھڙوڪ خود ترتيب ڏيڻ وارو نظام.  وائرس خاص طور تي تعريف کي ڏکيو بڻائي ٿو ڇاڪاڻ تہ اهي صرف ميزبان سيلن ۾ نقل ڪن ٿا.  زندگي سڄي ڌرتيءَ تي هوا، پاڻي ۽ مٽيءَ ۾ موجود آهي، ڪيترن ئي ماحوليات سان گڏ بايوسفيئر ٺاهي ٿو.  انهن مان ڪجهہ سخت ماحول آهن جيڪي صرف انتھاپسند ماڻهن جي قبضي ۾ آهن.
# شمسي ڪئلينڊر

**شمسي ڪئلينڊر** (Solar calendar) هڪ اهڙو ڪئلينڊر آهي جنهن جون تاريخون موسم يا ستارن جي مقابلي ۾ سج جي ظاهري پوزيشن کي ظاهر ڪن ٿيون. عيسوي ڪئلينڊر (Gregorian calendar)، جيڪو دنيا ۾ هڪ معيار طور قبول ڪيو وڃي ٿو، شمسي ڪئلينڊر جو هڪ مثال آهي. ڪئلينڊر جا ٻيا مکيه قسم قمري ڪئلينڊر (Lunar calendar) ۽ شمسي قمري ڪئلينڊر (Lunisolar calendar) آهن، جن جا مهينا چنڊ جي گردش تي ٻڌل هوندا آهن. عيسوي ڪئلينڊر جا مهينا چنڊ جي گردش جي مطابق نه هوندا آهن.

قديم مصري ماڻهو پهرين هئا جن شمسي ڪئلينڊر تيار ڪيو. هنن "ڊاگ اسٽار" (شعريٰ يا Sirius) جي اڀرڻ کي بنياد بڻايو، جيڪو نيل نديءَ ۾ سالياني ٻوڏ سان مطابقت رکندو هو. هنن 365 ڏينهن جو ڪئلينڊر ٺاهيو، جنهن ۾ 30 ڏينهن جا 12 مهينا ۽ سال جي آخر ۾ 5 واڌو ڏينهن شامل هئا.

## مثال

قديم ترين شمسي ڪئلينڊرن ۾ جولين ڪئلينڊر ۽ قبطي ڪئلينڊر شامل آهن. ٻنهي ۾ سال 365 ڏينهن جو هوندو آهي، جنهن کي هر چار سالن بعد 366 ڏينهن ڪيو ويندو آهي (سراسري سال 365.25 ڏينهن).

### ٽروپيڪل شمسي ڪئلينڊر

جيڪڏهن سج جي چوڌاري زمين جي مدار جي پوزيشن کي اعتدال (Equinox) جي حوالي سان ماپيو وڃي، ته اهي تاريخون درست طور تي موسمن جي نشاندهي ڪن ٿيون. اهڙي ڪئلينڊر کي **ٽروپيڪل شمسي ڪئلينڊر** چيو ويندو آهي.

هتي ڪجهه ٽروپيڪل شمسي ڪئلينڊر ڏجن ٿا:

* قديم آرمينيائي ڪئلينڊر
* بنگالي ڪئلينڊر (بنگلاديش جو سرڪاري ڪئلينڊر)
* عيسوي ڪئلينڊر (Gregorian calendar)
* ايراني ڪئلينڊر (جلالي ڪئلينڊر)
* هندي قومي ڪئلينڊر (ساڪا ڪئلينڊر)
* فرانسيسي ريپبلڪن ڪئلينڊر

انهن سڀني ڪئلينڊرن ۾ 365 ڏينهن جو سال هوندو آهي، جنهن ۾ وقت بوقت هڪ واڌو ڏينهن شامل ڪري ليپ سال (Leap year) بڻايو ويندو آهي.

### سائيڊريل شمسي ڪئلينڊر

جيڪڏهن زمين جي پوزيشن کي مقرر ستارن (Fixed stars) جي حوالي سان ماپيو وڃي، ته تاريخون انهن ستارن جي جهنڊٽن (بروج) کي ظاهر ڪن ٿيون جتي سج موجود هوندو آهي. هن قسم جي ڪئلينڊر کي **سائيڊريل شمسي ڪئلينڊر** چيو ويندو آهي.

هندي ڪئلينڊر جهڙوڪ هندو ڪئلينڊر، تامل ڪئلينڊر ۽ مليالم ڪئلينڊر سائيڊريل شمسي ڪئلينڊر آهن. اهي زمين جي ٽروپيڪل حرڪت بدران ٻارنهن برجن مان سج جي ظاهري لنگهه جي بنياد تي ڳڻيا ويندا آهن.

## غير شمسي ڪئلينڊر

اسلامي ڪئلينڊر (هجري ڪئلينڊر) مڪمل طور تي هڪ **قمري ڪئلينڊر** آهي. ان جو سال موسمن جي مطابق نه هلندو آهي، تنهنڪري هي شمسي ڪئلينڊر ناهي. مايا تهذيب جو **زولڪن** (Tzolkin) ڪئلينڊر، جيڪو 260 ڏينهن جي چڪر تي ٻڌل آهي، ان ۾ سال جو تصور ناهي، تنهنڪري اهو به شمسي ڪئلينڊر ناهي.

## شمسي قمري ڪئلينڊر

شمسي قمري ڪئلينڊر (Lunisolar calendars) کي به شمسي ڪئلينڊرن جي هڪ صورت سمجهيو وڃي ٿو، پر انهن جون تاريخون چنڊ جي حالت کي به ظاهر ڪن ٿيون. انهن ۾ سال قمري مهينن تي ٻڌل هوندا آهن، تنهنڪري اهي خالص شمسي ڪئلينڊرن جيتري درستي سان سج جي پوزيشن ظاهر نٿا ڪري سگهن.

## شمسي ڪئلينڊرن جي فهرست

هتي ڪجهه موجوده، تاريخي ۽ تجويز ڪيل شمسي ڪئلينڊرن جي فهرست ڏجي ٿي:

* عيسوي ڪئلينڊر
* جولين ڪئلينڊر
* ايراني ڪئلينڊر
* قبطي ڪئلينڊر
* هندي قومي ڪئلينڊر
* بنگالي ڪئلينڊر
* تامل ڪئلينڊر
* ٿائي شمسي ڪئلينڊر
* ايٿوپيائي ڪئلينڊر
* ناناڪ شاهي ڪئلينڊر
* سوويت ڪئلينڊر

## پڻ ڏسو

* ڪئلينڊرن جي فهرست
* فلڪياتي گهڙي
* ڏينهن جو وقت (فلڪيات)

## حوالا

سانچو:Calendars
سانچو:Time measurement and standards