# روسي ٻولي

| روسي ٻولي Russian |
| --- |
| русский язык (روسي)
  |
| اچار | ru |
| ٻولي جو وطن | روس، روسي ڳالھائيندڙ دنيا جا ٻيا اهم علائقا |
|
ٻولي ڳالهائيندڙ  | L1 ڳالھائيندڙ: 14 ڪروڙ 76 لک (2020ع آدمشماري)e27 L2 ڳالھائيندڙ: 10 ڪروڙ 78 لک (2020ع آدمشماري) ڪل: 25 ڪروڙ 54 لک
(2020ع آدمشماري) |
| ٻولي جو خاندان  | هند۔يورپي
* بالٽو-سلاوڪ
	+ سلاوڪ
		- اوڀر سلاوڪ
			* **روسي ٻولي Russian**
 |
| پراڻيون صورتون | پروٽو-انڊو-يورپي
* پروٽو-بالٽو-سلاوڪ
	+ پروٽو سلاوڪ
		- پراڻي اوڀر سلاوڪ
 |
| لپي | سائيريلڪ (روسي الفابيٽ) روسي بريل |
| سرڪاري حيثيت |
|  سرڪاري ٻولي وغيره |
گڏيل قومن جا ڀاٽي ملڪ
* + روس
	 (سرڪاري)
	+ بيلاروس
	 (مشترڪ سرڪاري)
	+ قازقستان
	 (مشترڪ سرڪاري)
	+ ڪرغزستان
	 (مشترڪ سرڪاري)
	+ تاجڪستان
	  (آئين جي تحت انٽر ايٿنڪ ٻولي)

ا نٽر ايٿنڪ ٻولي، پر بغير سرڪاري حيثيت جي، يا علاقائي طور تي سرڪاري
* + ازبڪستان(ڊي جيور حيثيت نه هئڻ جي باوجود انٽر ايٿنڪ ٻولي طور)
	+ مولڊووا

		- گاگئوزيا
		 (مشترڪ سرڪاري)
		- نيستر ندي جي کاٻي ڪناري (مشترڪ سرڪاري)
	+ يوڪرين

		- ڪريميا جي خودمختيار جمهوريا (مشترڪ سرڪاري)

جزوي طور تي تسليم ٿيل رياستون
* + ابخازيا
	 (co-official)
	+ ڏکڻ اوسيشيا
	 (co-official)
	+ ٽرانس نستيريا (سرڪاري)

تنظيمون
* گڏيل قومون

	+ ٻين الاقوامي اٽامڪ انرجي ايجنسي (IAEA)
	+ ٻين الاقوامي شهري هوابازي ائسوسيئيشن (ICAO)
	+ يونيسڪو
	+ عالمي صحت جو ادارو (WHO)
	+ آزاد رياستن جي دولت مشترڪه (CIS)
	+ يوريشيئن اقتصادي اتحاد (EAEU)
	+ اجتماعي حفاظتي معاهدي جي تنظيم (CSTO)
	+ شنگھائي تعاون تنظيم (SCO)
	+ حفاظت ۽ تعاون جي تنظيم برائي يورپ (OSCE)
	+ انٽارڪٽڪ ٽريٽي سيڪريٽريٽ (ATS)
	+ ٻين الاقوامي تنظيم برائي معيار (ISO)
 |
| اقليت جي ٻولي  |
List
* رومانيا

 آرمينيا

 چيڪ جمهوريا

 سلوواڪيا

 مولڊووا

 يوڪرين

 چين
 |
| ريگيوليٽر  | رشين اڪيڊمي آف سائنسز جو رشين لئنگئيج انسٽيٽيوٽ |
| ٻولي جا ڪوڊ |
| ISO 639-1 | `ru` |
| ISO 639-2 | `rus` |
| ISO 639-3 | `rus` |
| گلوٽولوگ | `russ1263` |
| لنگاسفيئر | `53-AAA-ea < 53-AAA-e (varieties: 53-AAA-eaa to 53-AAA-eat)` |
|   سرڪاري ٻولي (ڌاري واري: متنازعه علائقا)

  30 سيڪڙو کان وڌيڪ آبادي پهرين ٻولي يا ٻي ٻولي طور ڳالھائي ٿي
  مٿين واري ۾ ڪو به نه |

**روسي ٻولي** (Russian language)، روس ۾ ڳالهائي ويندڙ اوڀر سلاوڪ ٻولي آهي، جنهن جو اوڀر يورپ ۾ بنياد پيو. اها رشين فيڊريشن، بيلاروس، قزاقستان ۽ ڪرغزستان ۾ هڪ سرڪاري ٻولي آهي ۽ گڏوگڏ قفقاز ۽ وچ ايشيا ۾ وڏي پيماني تي ڳالهائي ويندي آهي. جڏهن تي بالٽڪ رياستن ۽ اسرائيل ۾ پڻ ننڍي پيماني تي ڳالهائي ويندي آهي. روسي ٻولي جو تعلق انڊو-يورپين ٻولين سان آهي، ان سان گڏوگڏ روسي ٻولي ايسٽ سلاوڪ ٻولين جي چئن زنده ميمبرن منجهان هڪ آهي ۽ وڏي بالٽو-سلاوڪ شاخ جو حصو پڻ آهي. روسي، بيلاروسي ۽ يوڪريني ٻولي جي وچ ۾ گڏيل سمجهه جو وڏو ويجهڙائي وارو درجو آهي. اها سابق سوويت يونين جي سرڪاري ٻولي (ڊي فيڪٽو ۽ ڊي جيور) هئي.

روسي ٻولي جا سڄي دنيا ۾ 25 ڪروڙ ۽ 80 لک (258 ملين) ڪل ڳالهائيندڙ آهن. اها يورپ ۾ سڀ کان وڌيڪ ڳالهائيندڙ مادري ٻولي آهي، سڀ کان وڌيڪ ڳالهائيندڙ سلاوڪ ٻولي ۽ گڏوگڏ يوريشيا جي سڀ کان وڌيڪ جغرافيائي طور تي ڦهليل ٻولي آهي. اها مقامي ڳالهائيندڙن جي تعداد جي لحاظ کان دنيا جي ستين-سڀ کان وڌيڪ ڳالهائيندڙ ٻولي آهي ۽ ڪل ڳالهائيندڙن جي تعداد جي لحاظ کان دنيا جي نائين سڀ کان وڌيڪ ڳالهائيندڙ ٻولي آهي. روسي بين الاقوامي اسپيس اسٽيشن جي عملي جي ٻن سرڪاري ٻولين مان هڪ آهي، گڏيل قومن جي ڇهن سرڪاري ٻولين مان هڪ آهي، ان سان گڏ انٽرنيٽ تي چوٿين وڏي استعمال ٿيندڙ ٻولي آهي.

روسي سائيريلڪ لپي جا روسي الفابيٽ استعمال ڪندي لکي ويندي آهي؛ اهو طلواني ثانوي اظهار ۽ انهن کان سواءِ، "نرم" ۽ "سخت" آوازن جي صوتين جي وچ ۾ فرق ڪري ٿي. لڳ ڀڳ هر قنون (consonant) جو هڪ سخت يا نرم برابر موجود آهي ۽ اهو فرق ٻوليءَ جي هڪ نمايان خصوصيت آهي، جيڪا عام طور تي لکت ۾ ڏيکاري ويندي آهي، قنون جي تبديليءَ سان نه، بلڪ هيٺين سُر جي تبديليءَ سان. هڪ ٻيو اهم پاسو اڻ سڌريل آوازن جي گهٽتائي آهي. دٻاءُ، جيڪو گهڻو ڪري غير متوقع هوندو آهي، عام طور تي آرٿوگرافي طور ظاهر نه ڪيو ويندو آهي، جيتوڻيڪ هڪ اختياري تيز تلفظ، دٻاءُ کي نشانو بڻائڻ لاءِ؛ جيئن هوموگرافڪ لفظن جي وچ ۾ فرق ڪرڻ (مثال طور замо́к، زاموڪ، يعني قفل ۽ за́мок، زامڪ، يعني ڪوٽ)، يا غير معمولي لفظن يا نالن جي مناسب تلفظ کي ظاهر ڪرڻ لاء، استعمال ڪري سگهجي ٿو.

## روسي لڪت ۽ الفابيٽ

ازبوڪا (الفابيٽ جي ڪتاب) جو هڪ صفحو، اوڀر سلاوڪ بولي ۾ ڇپيل پهرين درسي ڪتاب. آئيوان فيودوروف طرفان سال 1574ع ۾ ليوو (Lviv)، پولينڊ ۾ ڇپائي وئي. هي صفحو سائيريلڪ لپي جي خاصيتن وارو آهي.
روسي ٻولي هڪ سائيريلڪ الفابيٽ استعمال ڪندي لکي ويندي آهي. روسي الفابيٽ 33 اکرن تي مشتمل آهي. هيٺ ڏنل جدول هر اکر جي عام آواز لاءِ IPA قدرن سان گڏ، انهن جا فارم ڏنل آهن. ڳاڙهي رنگ ۾ ڪيپيٽل ۽ ڪاري رنگ ۾ عام اکر آهن.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Аа /a/ | Бб /b/ | Вв /v/ | Гг /ɡ/ | Дд /d/ | Ее /je/ | Ёё /jo/ | Жж /ʐ/ | Зз /z/ | Ии /i/ | Йй /j/ |
| Кк /k/ | Лл /l/ | Мм /m/ | Нн /n/ | Оо /o/ | Пп /p/ | Рр /r/ | Сс /s/ | Тт /t/ | Уу /u/ | Фф /f/ |
| Хх /x/ | Цц /ts/ | Чч /tɕ/ | Шш /ʂ/ | Щщ /ɕː/ | Ъъ /-/ | Ыы /ɨ/ | Ьь /ʲ/ | Ээ /e/ | Юю /ju/ | Яя /ja/ |

روسي الفابيٽ جا پراڻا اکر ⟨ѣ⟩ شامل آهن، جيڪي ⟨е⟩ (/je/ يا /ʲe/) ۾ ضم ٿين ٿا؛ ⟨і⟩ ۽ ⟨ѵ⟩، جيڪي ٻئي ضم ٿي ويا ⟨и⟩ (/i/)؛ ⟨ѳ⟩، جيڪو ضم ٿي ويو ⟨ф⟩ (/f/)؛ ⟨ѫ⟩، جيڪو ضم ٿي ويو ⟨у⟩ (/u/)؛ ⟨ѭ⟩، جيڪو ضم ٿي ويو ⟨ю⟩ (/ju/ يا /ʲu/)؛ ۽ ⟨ѧ⟩ ۽ ⟨ѩ⟩، جن کي بعد ۾ گرافڪ طور ⟨я⟩ ۾ تبديل ڪيو ويو ۽ صوتياتي طور تي /ja/ يا /ʲa/ ۾ ضم ڪيو ويو. جڏهن ته اهي پراڻا اکر هڪ وقت يا ٻئي تي ڇڏيا ويا آهن، اهي شايد هن ۽ لاڳاپيل مضمونن ۾ استعمال ڪيا وڃن. yers ⟨ъ⟩ ۽ ⟨ь⟩ اصل ۾ الٽرا شارٽ يا گهٽجي ويو /ŭ/، /ĭ/ جي تلفظ کي ظاهر ڪن ٿا.

### ٽرانسليٽيريئن

ڇاڪاڻ ته ڪمپيوٽنگ ۾ ڪيترين ئي ٽيڪنيڪل پابندين جي ڪري ۽ پڻ سائيريلڪ ڪي بورڊ جي غير موجودگي جي ڪري، روسي اڪثر ڪري لاطيني اکر استعمال ڪندي ٽرانسليٽيٽ ڪي ويندي آهي. مثال طور، "мороз" (برف جمن) جي ٽرانسليٽيرن موروز (moroz) آهي ۽ "мышь" (ڪوئو) جي ٽرانسليٽيرن، مش (mysh) يا مس (mys) آهي. روس کان ٻاهر رهندڙن جي اڪثريت پاران هڪ ڀيرو عام طور تي استعمال ڪيو ويندڙ، روسي ڳالهائيندڙ ٽائپسٽن پاران يونيڪوڊ ڪردار جي انڪوڊنگ جي توسيع جي حق ۾ ٽرانس ليٽيشن گهٽ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪو مڪمل طور تي روسي اکر کي شامل ڪري ٿو. هي يونيڪوڊ ايڪسٽينشن پيش ڪندي مفت پروگرام موجود آهن، جيڪي صارفين کي روسي اکر ٽائيپ ڪرڻ جي اجازت ڏين ٿا، جيتوڻيڪ مغربي ’QWERTY‘ ڪي بورڊ تي.

## درجه بندي

## معياري روسي

## جاگرافيائي ورڇ

## بين الاقوامي ٻولي جي طور تي

## لهجا

## ٻين سلاوڪ ٻولين سان ڀيٽ

## نڪتل ٻوليون

## روسي لڪت ۽ الفابيٽ

ازبوڪا (الفابيٽ جي ڪتاب) جو هڪ صفحو، اوڀر سلاوڪ بولي ۾ ڇپيل پهرين درسي ڪتاب. آئيوان فيودوروف طرفان سال 1574ع ۾ ليوو (Lviv)، پولينڊ ۾ ڇپائي وئي. هي صفحو سائيريلڪ لپي جي خاصيتن وارو آهي.
روسي ٻولي هڪ سائيريلڪ الفابيٽ استعمال ڪندي لکي ويندي آهي. روسي الفابيٽ 33 اکرن تي مشتمل آهي. هيٺ ڏنل جدول هر اکر جي عام آواز لاءِ IPA قدرن سان گڏ، انهن جا فارم ڏنل آهن. ڳاڙهي رنگ ۾ ڪيپيٽل ۽ ڪاري رنگ ۾ عام اکر آهن.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Аа ا،آ | Бб ب | Вв و | Гг گ | Дд د،ڊ | Ее ئ،ي | Ёё ئو،يو | Жж زهه،جهه | Зз ز | Ии ي،اي | Йй ئ،ائ |
| Кк ڪ | Лл ل | Мм م | Нн ن | Оо و | Пп پ | Рр ر | Сс س | Тт ت،ٽ | Уу /u/ | Фф سانچو:ف،ڦ |
| Хх ک،خ | Цц تس | Чч چ | Ш
ш ش | Щщ تش | Ъъ /-/ | Ыы /ɨ/ | Ьь /ʲ/ | Ээ اي | Юю يو | Яя يا |

روسي الفابيٽ جا پراڻا اکر ⟨ѣ⟩ شامل آهن، جيڪي ⟨е⟩ (/je/ يا /ʲe/) ۾ ضم ٿين ٿا؛ ⟨і⟩ ۽ ⟨ѵ⟩، جيڪي ٻئي ضم ٿي ويا ⟨и⟩ (/i/)؛ ⟨ѳ⟩، جيڪو ضم ٿي ويو ⟨ф⟩ (/f/)؛ ⟨ѫ⟩، جيڪو ضم ٿي ويو ⟨у⟩ (/u/)؛ ⟨ѭ⟩، جيڪو ضم ٿي ويو ⟨ю⟩ (/ju/ يا /ʲu/)؛ ۽ ⟨ѧ⟩ ۽ ⟨ѩ⟩، جن کي بعد ۾ گرافڪ طور ⟨я⟩ ۾ تبديل ڪيو ويو ۽ صوتياتي طور تي /ja/ يا /ʲa/ ۾ ضم ڪيو ويو. جڏهن ته اهي پراڻا اکر هڪ وقت يا ٻئي تي ڇڏيا ويا آهن، اهي شايد هن ۽ لاڳاپيل مضمونن ۾ استعمال ڪيا وڃن. yers ⟨ъ⟩ ۽ ⟨ь⟩ اصل ۾ الٽرا شارٽ يا گهٽجي ويو /ŭ/، /ĭ/ جي تلفظ کي ظاهر ڪن ٿا.

### ٽرانسليٽيريئن

ڇاڪاڻ ته ڪمپيوٽنگ ۾ ڪيترين ئي ٽيڪنيڪل پابندين جي ڪري ۽ پڻ سائيريلڪ ڪي بورڊ جي غير موجودگي جي ڪري، روسي اڪثر ڪري لاطيني اکر استعمال ڪندي ٽرانسليٽيٽ ڪي ويندي آهي. مثال طور، "мороз" (برف جمن) جي ٽرانسليٽيرن موروز (moroz) آهي ۽ "мышь" (ڪوئو) جي ٽرانسليٽيرن، مش (mysh) يا مس (mys) آهي. روس کان ٻاهر رهندڙن جي اڪثريت پاران هڪ ڀيرو عام طور تي استعمال ڪيو ويندڙ، روسي ڳالهائيندڙ ٽائپسٽن پاران يونيڪوڊ ڪردار جي انڪوڊنگ جي توسيع جي حق ۾ ٽرانس ليٽيشن گهٽ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪو مڪمل طور تي روسي اکر کي شامل ڪري ٿو. هي يونيڪوڊ ايڪسٽينشن پيش ڪندي مفت پروگرام موجود آهن، جيڪي صارفين کي روسي اکر ٽائيپ ڪرڻ جي اجازت ڏين ٿا، جيتوڻيڪ مغربي ’QWERTY‘ ڪي بورڊ تي.

### Computing

The Russian language was first introduced to computing after the M-1, and MESM models were produced in 1951.

### Orthography

اصل مضمون جي لاءِ ڏسوRussian orthography
According to the Institute of Russian Language of the Russian Academy of Sciences, an optional acute accent (знак ударения) may, and sometimes should, be used to mark stress. For example, it is used to distinguish between otherwise identical words, especially when context does not make it obvious: замо́к (*zamók* – "lock") – за́мок (*zámok* – "castle"), сто́ящий (*stóyashchy* – "worthwhile") – стоя́щий (*stoyáshchy* – "standing"), чудно́ (*chudnó* – "this is odd") – чу́дно (*chúdno* – "this is marvellous"), молоде́ц (*molodéts* – "well done!") – мо́лодец (*mólodets* – "fine young man"), узна́ю (*uznáyu* – "I shall learn it") – узнаю́ (*uznayú* – "I recognize it"), отреза́ть (*otrezát* – "to be cutting") – отре́зать (*otrézat* – "to have cut"); to indicate the proper pronunciation of uncommon words, especially personal and family names, like афе́ра (*aféra*, "scandal, affair"), гу́ру (*gúru*, "guru"), Гарси́я (*García*), Оле́ша (*Olésha*), Фе́рми (*Fermi*), and to show which is the stressed word in a sentence, for example Ты́ съел печенье? (*Tý syel pechenye?* – "Was it *you* who ate the cookie?") – Ты съе́л печенье? (*Ty syél pechenye?* – "Did you *eat* the cookie?) – Ты съел пече́нье? (*Ty syel pechénye?* "Was it the *cookie* you ate?"). Stress marks are mandatory in lexical dictionaries and books for children or Russian learners.

## صوتيات

## گرامر

## الفاظ جو ذخيرو

## تاريخ ۽ ادبي ٻولي

## نموني جو متن

Article 1 of the *Universal Declaration of Human Rights* in Russian:

> Все люди рождаются свободными и равными в своем достоинстве и правах. Они наделены разумом и совестью и должны поступать в отношении друг друга в духе братства.
>
>

The romanization of the text into Latin alphabet:

> *Vse lyudi rozhdayutsya svobodnymi i ravnymi v svoyem dostoinstve i pravakh. Oni nadeleny razumom i sovest'yu i dolzhny postupat' v otnoshenii drug druga v dukhe bratstva.*
>
>

Article 1 of the *Universal Declaration of Human Rights* in English:

> All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.
>
>

## پڻ ڏسو

* باب:روس
* باب:ٻولي
* سائريلڪ لپي
* سنڌي ٻولي
* سنڌو لکت

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Russian Enthusiast - Prominent Russian language resource for English speakers
* Национальный корпус русского языка National Corpus of the Russian Language (in Russian)
* Russian Language Institute Language regulator of the Russian language (in Russian)

سانچو:Russian language

## حوالا

حوالي جي چڪ: "lower-alpha" نالي جي حوالن جي لاءِ ٽيگ `<ref>` آهن، پر لاڳاپيل ٽيگ `<references group="lower-alpha"/>` نہ مليو