# وقتي پٽو

دنيا جا وقتي پٽا
**وقتي پٽو** (Time Zone) اهڙو علائقو آهي، جيڪو قانوني، واپاري ۽ سماجي مقصدن لاءِ هڪجهڙو معياري وقت استعمال ڪري ٿو. وقتي پٽا سختي سان ڊگهائي ڦاڪ جي پيروي ڪرڻ بدران عام طور ملڪن ۽ انهن جي انتظامي ورهاڱن جي حدن جي پيروي ڪندا آهن، ڇاڪاڻ ته لڳاتار رابطي ۾ رهندڙ علائقن لاءِ ساڳيو وقت رکڻ سهولت وارو هوندو آهي.

هر وقتي پٽو هم آهنگ عالمي وقت (UTC) کان هڪ معياري فرق سان بيان ڪيو ويندو آهي. اهي فرق UTC−12:00 کان UTC+14:00 تائين ٿين ٿا، ۽ عام طور ڪلاڪن جي مڪمل عدد ۾ هوندا آهن، پر ڪجهه پٽا اضافي 30 يا 45 منٽن جي فرق سان هوندا آهن، جيئن ڀارت ۽ نيپال ۾. ڪنهن وقتي پٽي جا ڪجهه علائقا سال جي ڪنهن حصي ۾ مختلف فرق استعمال ڪري سگهن ٿا، عام طور بهار ۽ اونهاري ۾ هڪ ڪلاڪ اڳتي، جنهن عمل کي ڏينهن جي روشني بچت وقت (DST) چيو ويندو آهي.

## UTC فرقن جي فهرست

اصل مضمون جي لاءِ ڏسوUTC وقتي فرقن جي فهرست

دنيا جا وقتي پٽا
هيٺ ڏنل جدول ۾، اهي هنڌ جيڪي ڏينهن جي روشني بچت وقت استعمال ڪن ٿا، انهن کي سندن UTC فرق ۾ ڏيکاريو ويو آهي، جڏهن DST لاڳو نه هوندو آهي. جڏهن DST لاڳو هوندو آهي، لڳ ڀڳ بهار ۽ اونهاري دوران، انهن جو UTC فرق هڪ ڪلاڪ وڌايو ويندو آهي، سواءِ لارڊ هو ٻيٽ جي، جتي اهو 30 منٽ وڌايو ويندو آهي. مثال طور، DST واري عرصي دوران، ڪيليفورنيا UTC−07:00 استعمال ڪري ٿو ۽ برطانيا UTC+01:00 استعمال ڪري ٿو.

| UTC فرق | اهي هنڌ جيڪي DST استعمال نٿا ڪن | اهي هنڌ جيڪي DST استعمال ڪن ٿا |
| --- | --- | --- |
| UTC−12:00 |  |  بيڪر ٻيٽ
  ھائولينڊ ٻيٽ
 |  |  |
| UTC−11:00 |  |  آمريڪي ساموا  جاروِس ٻيٽ
  ڪنگمين رِيف
  مِڊوَي اَٽول
  نيوئي  پامَيرا اَٽول
 |  |  |
| UTC−10:00 |  |  ڪڪ ٻيٽ  فرينچ پولينسيا
 (گهڻو حصو) جانسٽن اَٽول
  آمريڪا: هوائي |  |  آمريڪا: اينڊريانوڦ ٻيٽ, فور مائونٽنز جا ٻيٽ, نيئر ٻيٽ, ريٽ ٻيٽ (اليوشن ٻيٽ, الاسڪا) |
| UTC−09:30 |  |  فرينچ پولينسيا
: مارڪيساس ٻيٽ |  |  |
| UTC−09:00 |  |  فرينچ پولينسيا
: گيمبيئر ٻيٽ |  |  آمريڪا: الاسڪا (گهڻو حصو) |
| UTC−08:00 |  |  ڪِلپَرٽَن ٻيٽ
  پِٽڪائِرن ٻيٽَ
 |  |  ميڪسيڪو: باخا ڪيليفورنيا  آمريڪا: ڪيليفورنيا, آئيڊاهو (اتر), نيواڊا (گهڻو حصو), اوريگن (گهڻو حصو), واشنگٽن |
| UTC−07:00 |  |  ڪينيڊا: برٽش ڪولمبيا (گهڻو حصو), يوڪون  ميڪسيڪو: باخا ڪيليفورنيا سور, نايارٽ (گهڻو حصو), سينالوا, سونورا  آمريڪا: ايريزونا (گهڻو حصو) |  |  ڪينيڊا: برٽش ڪولمبيا (ڏکڻ اوڀر), اتر اولهه وارا علائقا, نونائوٽ (اولهه)  ميڪسيڪو: چيواوا (اتر اولهه سرحد)  آمريڪا: ايريزونا (نواهو قوم), ڪولوراڊو, آئيڊاهو (گهڻو حصو), ڪينساس (اولهه), مونٽانا, نيبراسڪا (اولهه), نيو ميڪسيڪو, نيواڊا (اتر اوڀر سرحد), اتر ڊڪوٽا (ڏکڻ اولهه), اوريگن (اوڀر), ڏکڻ ڊڪوٽا (اولهه), ٽيڪساس (اولهه), يوٽا, وائومنگ |
| UTC−06:00 |  |  بليز
  ڪينيڊا: البرٽا, سيسڪيچوان  ڪوسٽا ريڪا  ايڪواڊور: گالاپاگوس ايل سلواڊور
  گوئٽي مالا
  هنڊوراس
  ميڪسيڪو (گهڻو حصو)  نڪاراگوا
 |  |  ڪينيڊا: منيٽوبا, نونائوٽ (مرڪزي), اونٽاريو (اولهه)  چلي: ايسٽر ٻيٽ  ميڪسيڪو (اتر اوڀر سرحد)  آمريڪا: الاباما, آرڪنساس, فلوريڊا (اتر اولهه), الينوائي, انڊيانا (اتر اولهه، ڏکڻ اولهه), آئوا, ڪينساس (گهڻو حصو), ڪينٽڪي (اولهه), لويزيانا, مشيگن (اتر اولهه سرحد), مينيسوٽا, مسيسپي, ميزوري, نيبراسڪا (گهڻو حصو), اتر ڊڪوٽا (گهڻو حصو), اوڪلاهوما, ڏکڻ ڊڪوٽا (گهڻو حصو), ٽينيسي (گهڻو حصو), ٽيڪساس (گهڻو حصو), وسڪانسن |
| UTC−05:00 |  |  برازيل: آڪري, امازوناس (ڏکڻ اولهه)  ڪينيڊا: اٽيڪوڪن, مشڪيگوگامانگ, سائوٿهمپٽن ٻيٽ  ڪيمين ٻيٽ
  ڪولمبيا  ايڪواڊور (گهڻو حصو)  جميڪا  ميڪسيڪو: ڪنتانا رو  نَيوَاسا ٻيٽ
  پاناما
  پيرو |  |  بهاماس
  ڪينيڊا: نونائوٽ (اوڀر), اونٽاريو (گهڻو حصو), ڪيوبيڪ (گهڻو حصو)  ڪيوبا
  هيٽي
  ٽَرڪِس ۽ ڪَيڪوس ٻيٽَ
  آمريڪا: ڪنيڪٽيڪٽ, ڊيلاويئر, ڊسٽرڪٽ آف ڪولمبيا, فلوريڊا (گهڻو حصو), جارجيا, انڊيانا (گهڻو حصو), ڪينٽڪي (اوڀر), مين, ميري لينڊ, ميساچوسٽس, مشيگن (گهڻو حصو), نيو هيمپشائر, نيو جرسي, نيويارڪ, اتر ڪيرولائنا, اوهايو, پينسلوانيا, روڊ آئلينڊ, ڏکڻ ڪيرولائنا, ٽينيسي (اوڀر), ورمونٽ, ورجينيا, اولهه ورجينيا |
| UTC−04:00 |  |  ائنگوِيلا
  اينٽيگوا ۽ باربوڊا  آروبا
  بارباڊوس
  بوليويا
  برازيل: امازوناس (گهڻو حصو), ماٽو گروسو, ماٽو گروسو دو سول, رونڊونيا, رورائيما  برٽش ورجن آئلينڊز
  ڪينيڊا: ڪيوبيڪ (اوڀر)  ڪيريبين نيدرلينڊز
  ڪوراسائو
  ڊومينيڪا
  ڊومينيڪن ريپبلڪ
 گريناڊا
  گئاڊيلوپ
  گيانا
  مارٽينڪ
  مانٽسيرئٽ
  پورٽو ريڪو  سينٽ بارٿَيلَيمِي
  سينٽ ڪيٽس ۽ نيوس
  سينٽ لوسيا
  سينٽ مارٽن (گڏيل)
  سينٽ وينسينٽ ۽ گريناڊائنز
  سنٽ مارٽن
  ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو  آمريڪي ورجن ٻيٽ  وينزويلا |  |  برموڊا
  ڪينيڊا: ليبراڊور (گهڻو حصو), نيو برنزوڪ, نووا اسڪوٽيا, پرنس ايڊورڊ ٻيٽ  چلي (گهڻو حصو)  گرين لينڊ: پٽوڦڪ اسپيس بيس |
| UTC−03:30 |  |  |  |  ڪينيڊا: نيوفائونڊلينڊ, ليبراڊور (ڏکڻ اوڀر) |
| UTC−03:00 |  |  ارجنٽينا  برازيل (گهڻو حصو)  چلي: آيسين, ماگالانس  فاڪلينڊ ٻيٽ  فرينچ گِيانا
  پيراگوئي  سورينام
  يوراگوئي |  |  سينٽ پيئر ۽ ميڪيلون
 |
| UTC−02:00 |  |  برازيل: فرنانڊو دي نورونيا  ڏکڻ جارجيا ۽ ڏکڻ سينڊوچ ٻيٽَ
 |  |  گرين لينڊ (گهڻو حصو) |
| UTC−01:00 |  |  ڪيپ ورڊي |  |  پرتگال: ازورس |
| UTC+00:00 |  |  برڪينا فاسو
  گيمبيا
  گهانا
  گرين لينڊ: نيشنل پارڪ (اوڀر ساحل)  گائينا
  گائينا بسيو
  آئس لينڊ
  آئيوري ڪوسٽ
  لابيريا
  مالي
  موريتانيا
  سِينٽ ھِلينا، اَسينشَن ۽ ٽِرسٽَن ڊا ڪُونھا
  سينيگال
  سيرا ليون
  سائوٽوم
  ٽوگو
 |  |  فيرو ٻيٽ  بَيليوِڪ آف گَرنزي
  آئرلينڊ  آئل آف مين
  جرزي
  پرتگال (گهڻو حصو)  اسپين: ڪينري ٻيٽ  برطانيا |
| UTC+01:00 |  |  الجزائر  انگولا  بینن
  ڪيمرون
  وسطي آفريقي جمهوريا
  چاڊ
  جمهوريا ڪانگو
  ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ آف ڪانگو: ايڪواٽور, ڪنشاسا, ڪانگو سينٽرل, ڪوانگو, ڪويلو, مائي نڊومبي, مونگالا, نورڊ اوبانگي, سود اوبانگي, تشواپا ايڪوٽوريل گائينا
  گيبون
  مراڪش  نائيجر
  نائجيريا
  تيونس *اولھ سحارا*
 |  |  البانيا
  انڊورا
  آسٽريا
  بيلجيم  بوسنيا ۽ هرزيگووينا  ڪروشيا
  چيڪ ريپبلڪ  ڊينمارڪ  فرانس (ميٽروپوليٽن)  جرمني  جبرالٽر  هنگري  اٽلي *ڪوسوو*
 *لڪٽنسٽائين*
  لڪسمبرگ
  مالٽا  موناڪو
  مونٽينيگرو
  نيدرلينڊز (يورپي)  اتر مقدونيا
  ناروي  پولينڊ
  سان مارينو
  سربيا
  سلوواڪيا  سلووينیا
  اسپين (گهڻو حصو)  سويڊن
  سوئٽزرلينڊ  ويٽيڪن سٽي
 |
| UTC+02:00 |  |  بوٽسوانا
  برونڊي
  ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ آف ڪانگو (گهڻو حصو)  سوازيلينڊ
  ليسوٿو
  لبيا
  ملاوي
  موزمبيق
  نميبيا  روس: ڪاليننگراڊ  روانڊا
  ڏکڻ آفريڪا (گهڻو حصو)  ڏکڻ سوڊان
  سوڊان
  زيمبيا

 زمبابوي
 |  |  ايڪروتري ۽ ڍيڪيليا
  بلغاريه
  قبرص  مصر  ايسٽونيا  فنلينڊ  يونان
  اسرائيل  ليٽويا
  لبنان  لٿوانيا  مولڊووا
 *اتر ڪپرس*
 *فلسطين  رومانيا*
 *ٽرانسنسٽريا*
 *يوڪرين (گهڻو حصو)* |
| UTC+03:00 |  | *ابخازيا*
 *بحرين  بيلاروس  ڪوموروس*
  جبوتي
  اريٽيريا
  ايٿوپيا  ڏکڻ فرينچ ۽ انٽارڪٽيڪا زمين
: اسڪيٽرڊ ٻيٽ  عراق  اردن  ڪينيا  ڪويت  مڊگاسڪر
  مَيوٽ
  قطر  روس (يورپي حصي جو گهڻو حصو)  سعودي عرب  صوماليا
 *صومالي لينڊ*
 *ڏکڻ آفريڪا: پرنس ايڊورڊ ٻيٽ*  ڏکڻ اوسيٽيا *شام  تنزانيا*
  ترڪي  يوگينڊا
  يوڪرين
: قبضي هيٺ علائقا  يمن |  |  |
| UTC+03:30 |  |  ايران |  |  |
| UTC+04:00 |  |  آرمينيا  آذربائيجان  ڏکڻ فرينچ ۽ انٽارڪٽيڪا زمين
: ڪروزيٽ ٻيٽ  جارجيا  موريشس  عمان  روس: آستراخان, سامارا, ساراتوف, ادمورتيا, اليانوفسڪ  رِييُونيون
  سيليڪاز
  متحده عرب امارات |  |  |
| UTC+04:30 |  |  افغانستان |  |  |
| UTC+05:00 |  |  ڏکڻ فرينچ ۽ انٽارڪٽيڪا زمين
: ڪرگولين ٻيٽ, سينٽ پال ٻيٽ, ايمسٽرڊيم ٻيٽ  ھَرڊ ٻيٽ ۽ ميڪڊونلڊ ٻيٽ
  قزاقستان  مالديپ  پاڪستان  روس: باشڪورتوستان, چيليابنسڪ, خانتي مانسي, ڪرگان, اورينبرگ, پرم, سويردلوفسڪ, تيومن, ياماليا  تاجڪستان  ترڪمانستان  ازبڪستان |  |  |
| UTC+05:30 |  |  ڀارت  سري لنڪا |  |  |
| UTC+05:45 |  |  نيپال |  |  |
| UTC+06:00 |  |  بنگلاديش  ڀوٽان  بِرٽِش اِنڊيَن اوشَن ٽيريٽري
  ڪرغزستان  روس: اومسڪ |  |  |
| UTC+06:30 |  |  ڪوڪوس (ڪيلنگ) ٻيٽ  ميانمار |  |  |
| UTC+07:00 |  |  ڪمبوڊيا  ڪرسمس ٻيٽ
  انڊونيشيا: سماترا, جاوا, اولهه ڪاليمنتان, مرڪزي ڪاليمنتان  لائوس  منگوليا: بايان اولگي, خوود, اوس روس: التائي ڪرائي, التائي ريپبلڪ, ڪيميرووا, خاڪاسيا, ڪراسنو يارسڪ, نووسبيرسڪ, ٽومسڪ, تووا  ٿائيلينڊ  ويتنام |  |  |
| UTC+08:00 |  |  آسٽريليا: اولهه آسٽريليا (گهڻو حصو)  برونائي  چين  هانگ ڪانگ  انڊونيشيا: ڏکڻ ڪاليمنتان, اوڀر ڪاليمنتان, اتر ڪاليمنتان, سولاويسي, ننڍا سنڊا ٻيٽ مڪائو  ملائيشيا  منگوليا (گهڻو حصو)  فلپائن  روس: بورياتيا, ارڪوتسڪ  سنگاپور *تائيوان* |  |  |
| UTC+08:45 |  |  آسٽريليا: يوڪلا |  |  |
| UTC+09:00 |  |  انڊونيشيا: مالوڪو ٻيٽ, اولهه نيو گني  جاپان  اتر ڪوريا  پالائو
  روس: امور, ساخا (گهڻو حصو), زبايڪالسڪي  ڏکڻ ڪوريا  تيمور-ليستي |  |  |
| UTC+09:30 |  |  آسٽريليا: اتر علائقو |  |  آسٽريليا: ڏکڻ آسٽريليا, يانڪوونا ڪائونٽي |
| UTC+10:00 |  |  آسٽريليا: ڪوئنزلينڊ  گوام  مائڪرونيشيا جون فيڊريٽيڊ اسٽيٽس
: چوڪ, ياپ  اتر ماريانا ٻيٽ پاپوا نيو گني
 (گهڻو حصو) روس: يهودي, خابارووسڪ, پريمورسڪي, ساخا (مرڪزي-اوڀر) |  |  آسٽريليا: آسٽريليائي گادي وارو علائقو, جروِس بي علائقو, نيو سائوٿ ويلز (گهڻو حصو), ٽسمانيا, وڪٽوريا |
| UTC+10:30 |  |  |  |  آسٽريليا: لارڊ هو ٻيٽ (DST واڌ 30 منٽ آهي) |
| UTC+11:00 |  |  مائڪرونيشيا جون فيڊريٽيڊ اسٽيٽس
: ڪوسرائي, پونپئي  نيو ڪيليڊونيا
  پاپوا نيو گني
: بوگن وِل روس: مگادان, ساخا (اوڀر), سخالين  سولومن آئلينڊز
  وانواتو |  |  نورفوڪ ٻيٽ |
| UTC+12:00 |  |  فجي  ڪريبتي
: گلبرٽ ٻيٽ  مارشل ٻيٽ
  نائورو
  روس: چوڪوٽڪا, ڪمچاٽڪا تووالو  وَيڪ ٻيٽ
  والِس ۽ فُيوچُونا
 |  |  نيوزيلينڊ (گهڻو حصو) |
| UTC+12:45 |  |  |  |  نيوزيلينڊ: چاٿم ٻيٽ |
| UTC+13:00 |  |  ڪريبتي
: فينڪس ٻيٽ  ساموا  ٽوڪيلائو  ٽونگا |  |  |
| UTC+14:00 |  |  ڪريبتي
: لائين ٻيٽ |  |  |

## تاريخ

دنيا جي وقت واري گهڙي، اوچائي 2.5 ميٽر. 1690ع ۾ ڊريسڊن ۾ ٺاهي وئي. ٽيڪنيڪل انسٽرومينٽ ميوزيم، ڊريسڊن
آسمان ۾ سج جي ظاهري حيثيت، ۽ اهڙيءَ طرح شمسي وقت، ڌرتيءَ جي گوليائي شڪل سبب هنڌ مطابق بدلجي ٿي. هي تبديلي هر ڊگري ڊگهائي ڦاڪ لاءِ وقت جي چار منٽن جي برابر هوندي آهي؛ مثال طور، جڏهن لنڊن ۾ شمسي منجهند ٿئي ٿي، تڏهن برسٽل ۾، جيڪو لڳ ڀڳ 2.5 ڊگريون اولهه طرف آهي، شمسي منجهند ٿيڻ ۾ تقريباً 10 منٽ باقي هوندا آهن. مقامي شمسي وقت کي سج گهڙي جي ترقيءَ کان وٺي شهري وقت ماپڻ سان ڳنڍيو ويو آهي؛ مثال طور، تقريباً 1500 ق م ۾، هڪ قديم مصري سج گهڙي مزدورن جي ڪم جا ڪلاڪ ماپڻ لاءِ استعمال ڪئي ويندي هئي. ٻي صدي ق م ۾ هيپارڪس ٻن هنڌن تي هڪ ئي وقت ڏٺل چنڊ گرهڻ جي دوران مقامي شمسي وقتن جي ڀيٽ ذريعي ڊگهائي ڦاڪ جا فاصلا ماپڻ جو طريقو تيار ڪيو. هيپارڪس جو اصل ڪم گم ٿي ويو، پر ان بابت ڄاڻ اسٽرابو جي ڪتاب *جيوگرافيڪا* (تقريباً 7ع) ۾ ڏنل حوالن مان ملي ٿي.

رائل آبزرويٽري، گرينوچ، جيڪا 1675ع ۾ قائم ٿي، اتي جي اوسط شمسي وقت کي گرينوچ مين ٽائيم (GMT) طور قائم ڪيو ويو، جيئن سامونڊي مسافر سمنڊ ۾ ڊگهائي ڦاڪ معلوم ڪري سگهن، ۽ اهڙيءَ طرح هڪ معياري حوالائي وقت فراهم ٿيو، جڏهن ته انگلينڊ جي هر هنڌ پنهنجو الڳ وقت هلندو هو.

### ريلوي وقت

اصل مضمون جي لاءِ ڏسوRailway time
اتر آمريڪا ۾ 1883ع جي ريلوي جنرل ٽائيم ڪنوينشن جي يادگار تختي
ڪووينٽري ٽرانسپورٽ ميوزيم سامهون ٽائيم زون گهڙيءَ جو ڪنٽرول پينل
19هين صديءَ ۾، جيئن آمدرفت ۽ رابطي جا ذريعا بهتر ٿيا، تيئن هر هنڌ لاءِ پنهنجو شمسي وقت رکڻ وڌيڪ تڪليف ڏيندڙ بڻجي ويو. نومبر 1840ع ۾، برطانوي گريٽ ويسٽرن ريلوي پورٽبل سامونڊي ڪرونوميٽرن ذريعي رکيل GMT استعمال ڪرڻ شروع ڪيو. هي عمل جلد ئي ٻين برطانوي ريلوي ڪمپنين به اختيار ڪيو ۽ اهو **ريلوي وقت** جي نالي سان مشهور ٿيو.

تقريباً 23 آگسٽ 1852ع تي، وقت جا سگنل پهريون ڀيرو ٽيليگراف ذريعي رائل آبزرويٽري مان موڪليا ويا. 1855ع تائين، برطانيا جي 98٪ عوامي گهڙيون GMT استعمال ڪري رهيون هيون، پر اهو 2 آگسٽ 1880ع تائين ٻيٽ جو قانوني وقت نه بڻيو. هن دور جي ڪجهه برطانوي گهڙين ۾ ٻه منٽن واريون سُوئيون هونديون هيون، هڪ مقامي وقت لاءِ ۽ ٻي GMT لاءِ.

2 نومبر 1868ع تي، برطانوي نيوزيلينڊ جي نوآبادي سرڪاري طور هڪ معياري وقت اختيار ڪيو، جيڪو سڄي نوآبادي ۾ لاڳو ٿيو. اهو گرينوچ کان اوڀر 172°30′ ڊگهائي ڦاڪ تي ٻڌل هو، يعني GMT کان 11 ڪلاڪ 30 منٽ اڳتي. هن معيار کي نيوزيلينڊ مين ٽائيم چيو ويندو هو.

1913ع ۾ آمريڪا جي ٽائيم زونن جو نقشو، جنهن جون حدون اڄ کان بلڪل مختلف هيون
19هين صديءَ ۾ اتر آمريڪي ريلوي نظام ۾ وقت جي ماپ انتهائي پيچيده هئي. هر ريلوي پنهنجو معياري وقت استعمال ڪندي هئي، جيڪو اڪثر ان جي هيڊڪوارٽر يا سڀ کان اهم آخري اسٽيشن جي مقامي وقت تي ٻڌل هوندو هو، ۽ ريلوي جا ٽرين شيڊيول به ساڳئي وقت موجب شايع ٿيندا هئا. ڪجهه جنڪشن، جتي ڪيترين ئي ريلوي ڪمپنين جون لائينون ملنديون هيون، اتي هر ريلوي لاءِ الڳ گهڙي لڳل هوندي هئي، ۽ هر هڪ مختلف وقت ڏيکاريندي هئي. ان سبب ڪيترائي حادثا پيش آيا، جڏهن مختلف ڪمپنين جون ٽرينون، جيڪي ساڳين پٽڙين تي هلنديون هيون، گذرڻ جو وقت غلط اندازو لڳائينديون هيون.

تقريباً 1863ع ۾ چارلس ايف. ڊاوڊ اتر آمريڪي ريلوي لاءِ ڪلاڪوار معياري ٽائيم زونن جو نظام تجويز ڪيو، جيتوڻيڪ هن ان وقت ان بابت ڪجهه به شايع نه ڪيو ۽ 1869ع تائين ريلوي عملدارن سان رابطو به نه ڪيو. 1870ع ۾ هن اتر-ڏکڻ حدن وارا چار مثالي ٽائيم زون تجويز ڪيا، جن مان پهريون واشنگٽن، ڊي. سي. تي مرڪوز هو. 1872ع تائين، پهريون زون گرينوچ کان 75° اولهه تي مرڪوز ڪيو ويو، جنهن جون قدرتي حدون ايپلاچين جبلن جي حصن جهڙيون هيون. ڊاوڊ جو نظام اتر آمريڪي ريلوي ڪمپنين ڪڏهن به قبول نه ڪيو.

ڪليولينڊ ايبي، جيڪو آمريڪي موسميات بيورو جو چيف موسميات دان هو، موسم مرڪزن ۾ يڪسانيت لاءِ آمريڪا کي چار معياري ٽائيم زونن ۾ ورهايو. 1879ع ۾ هن *رپورٽ آن اسٽينڊرڊ ٽائيم* نالي مقالو شايع ڪيو. 1883ع ۾ هن اتر آمريڪي ريلوي ڪمپنين کي پنهنجو ٽائيم زون نظام اختيار ڪرڻ تي قائل ڪيو. 1884ع ۾ برطانيا، جيڪو اڳ ئي انگلينڊ، اسڪاٽلينڊ ۽ ويلز لاءِ پنهنجو معياري وقت اختيار ڪري چڪو هو، عالمي وقت بابت عالمي اتفاقِ راءِ لاءِ ڪوشش ڪئي. وقت سان گڏ، آمريڪي حڪومت، جزوي طور ايبي جي 1879ع واري مقالي کان متاثر ٿي، ٽائيم زون نظام اختيار ڪيو.

اهو اصل ۾ *ٽرئولرز آفيسيل ريلوي گائيڊ* جي ايڊيٽر وليم ايف. ايلن طرفان تجويز ڪيل نسخو هو. ان جي ٽائيم زونن جون حدون ريلوي اسٽيشنن مان گذرنديون هيون، اڪثر وڏن شهرن ۾. مثال طور، اوڀر ۽ مرڪزي ٽائيم زون جي حد ڊيٽرائٽ, بفيلو, پٽسبرگ, اٽلانٽا ۽ چارلسٽن مان گذرندي هئي. اهو نظام آچر، 18 نومبر 1883ع تي لاڳو ڪيو ويو، جنهن کي ”ٻن منجهندن وارو ڏينهن“ پڻ سڏيو ويندو آهي، جڏهن هر ريلوي اسٽيشن جي گهڙي ان وقت ٻيهر مقرر ڪئي وئي، جڏهن هر ٽائيم زون اندر معياري منجهند پهتي.

اتر آمريڪي زونن جا نالا انٽرڪالونيل، ايسٽرن، سينٽرل، مائونٽن ۽ پيسفڪ رکيا ويا. هڪ سال اندر 10,000 کان وڌيڪ آبادي وارن 85٪ شهرن (تقريباً 200 شهرن) معياري وقت اختيار ڪري ورتو.

هڪ نمايان استثنا ڊيٽرائٽ هو (جيڪو اوڀر ۽ مرڪزي وقت جي ميرڊينن جي وچ تي واقع آهي)، جنهن 1900ع تائين مقامي وقت رکيو، پوءِ مرڪزي معياري وقت، لوڪل مين ٽائيم ۽ اوڀر معياري وقت (EST) آزمائيائين، تان جو مئي 1915ع جي آرڊيننس EST کي مقرر ڪيو، جنهن کي آگسٽ 1916ع ۾ عوامي ووٽ ذريعي منظور ڪيو ويو. وقتن جو هي انتشار تڏهن ختم ٿيو، جڏهن معياري ٽائيم زونن کي باضابطه طور آمريڪي ڪانگريس پاران 19 مارچ 1918ع جي اسٽينڊرڊ ٽائيم ايڪٽ ۾ اختيار ڪيو ويو.

### عالمي ٽائيم زون

اطالوي رياضي دان ڪوئريڪو فلوپانتي پنهنجي ڪتاب *مرانڊا!* ۾، جيڪو 1858ع ۾ شايع ٿيو، دنياگير ٽائيم زونن جي نظام جو خيال پيش ڪيو. هن 24 ڪلاڪوار ٽائيم زون تجويز ڪيا، جن کي هن ”طولي ڏينهن“ سڏيو، ۽ پهريون زون روم جي ميرڊين تي مرڪوز هو. هن فلڪيات ۽ ٽيليگراف لاءِ هڪ عالمي وقت پڻ تجويز ڪيو. پر سندس ڪتاب سندس وفات کان گهڻو پوءِ تائين ڪا خاص توجهه حاصل نه ڪري سگهيو.

اسڪاٽش ڄاول ڪينيڊين سر سينڊفورڊ فليمنگ 1876ع ۾ دنياگير ٽائيم زونن جو نظام تجويز ڪيو — ڏسو اسٽينڊفورڊ فليمنگ § عالمي معياري وقت جو مؤجد. هن تجويز دنيا کي 24 ٽائيم زونن ۾ ورهايو، جن کي A کان Y تائين اکر ڏنا ويا (J کي ڇڏي)، ۽ هر زون 15 ڊگري ڊگهائي ڦاڪ تي مشتمل هو. هر زون اندر سڀ گهڙيون هڪ جهڙو وقت ڏيکارينديون، پر پاڙيسري زون کان هڪ ڪلاڪ مختلف هوندو. هن ڪيترين ئي عالمي ڪانفرنسن ۾ پنهنجي نظام جي حمايت ڪئي، جن ۾ انٽرنيشنل ميرڊين ڪانفرنس پڻ شامل هئي، جتي ان تي ڪجهه غور ڪيو ويو. هي نظام سڌيءَ طرح اختيار نه ڪيو ويو، پر ڪجهه نقشن دنيا کي 24 ٽائيم زونن ۾ ورهائين ٿا ۽ فليمنگ جي نظام وانگر اکر استعمال ڪن ٿا.

1928ع ۾ دنيا جي ٽائيم زونن جو نقشو
تقريباً 1900ع تائين، ڌرتيءَ جي تقريباً سڀني آباد علائقن معياري ٽائيم زون اختيار ڪري ورتا هئا، پر انهن مان صرف ڪجهه GMT کان ڪلاڪوار فرق استعمال ڪندا هئا. ڪيترن ئي ملڪن پنهنجي مقامي فلڪياتي آبزرويٽري جي وقت کي سڄي ملڪ لاءِ لاڳو ڪيو، بغير GMT جي حوالي جي. سڀني ٽائيم زونن کي GMT يا ڪوآرڊينيٽيڊ يونيورسل ٽائيم (UTC) تي ٻڌل ٿيڻ ۾ ڪيترائي ڏهاڪا لڳا. 1929ع تائين، اڪثر ملڪن ڪلاڪوار ٽائيم زون اختيار ڪري ورتا هئا، جيتوڻيڪ ايران، ڀارت، ميانمار ۽ آسٽريليا جي ڪجهه حصن جهڙن ملڪن وٽ 30 منٽن جي فرق وارا زون موجود هئا. نيپال آخري ملڪ هو، جنهن 1986ع ۾ ٿورو تبديل ٿي UTC+05:45 اختيار ڪيو.

سڀئي قومون هن وقت سيڪيولر مقصدن لاءِ معياري ٽائيم زون استعمال ڪن ٿيون، پر سڀئي انهن کي اصل تصور مطابق لاڳو نٿيون ڪن. ڪجهه ملڪ ۽ انتظامي حصا معياري وقت کان اڌ ڪلاڪ يا چوٿائي ڪلاڪ جي فرق سان هلن ٿا. ڪجهه ملڪ، جهڙوڪ چين ۽ ڀارت، هڪ ئي ٽائيم زون استعمال ڪن ٿا، جيتوڻيڪ سندن علائقو هڪ ڪلاڪ لاءِ مثالي 15° ڊگهائي ڦاڪ کان گهڻو وڌيڪ آهي؛ جڏهن ته ڪجهه ٻيا ملڪ، جهڙوڪ اسپين ۽ ارجنٽينا، معياري ڪلاڪوار فرق استعمال ڪن ٿا، پر ضروري ناهي ته اهو سندن جاگرافيائي هنڌ مطابق هجي. ڪجهه علائقن ۾ ان جا نتيجا مقامي شهرين جي زندگين تي اثرانداز ٿين ٿا، ۽ انتهائي حالتن ۾ وڏن سياسي مسئلن جو سبب به بڻجن ٿا، جهڙوڪ چين جي اولهندي علائقن ۾. روس، جنهن وٽ 11 ٽائيم زون آهن، اتي 2010ع ۾ ٻه ٽائيم زون ختم ڪيا ويا هئا (هڪ سال پوءِ، جڏهن 27 مارچ کان سڄو سال ڊي لائيٽ سيوِنگ ٽائيم لاڳو ٿيو)، ۽ 2014ع ۾ ٻيهر بحال ڪيا ويا، جڏهن ملڪ مستقل طور ڊي لائيٽ سيوِنگ يا اونهاري جي وقت بدران معياري يا سياري جي وقت ڏانهن واپس موٽي آيو.

## نشانيون

### آءِ ايس او 8601

اصل مضمون جي لاءِ ڏسوآءِ ايس او 8601
آءِ ايس او 8601 هڪ معيار آهي جيڪو بين الاقوامي تنظيم براءِ معيار بندي طرفان قائم ڪيو ويو، جيڪو متن واري صورت ۾ تاريخن ۽ وقتن جي ڏيکاءَ جا طريقا بيان ڪري ٿو، جن ۾ وقتي علائقن جي نمائندگي لاءِ وضاحتون پڻ شامل آهن.

جيڪڏهن ڪو وقت UTC ۾ هجي ته وقت کان فوراً پوءِ بغير خالي جاءِ جي "Z" شامل ڪيو ويندو آهي. "Z" صفر UTC آفسيٽ لاءِ علائقي جو نشان آهي. تنهن ڪري "09:30 UTC" کي "09:30Z" يا "0930Z" طور ڏيکاريو ويندو آهي. اهڙيءَ طرح "14:45:15 UTC" کي "14:45:15Z" يا "144515Z" لکيو ويندو آهي. UTC وقت کي "زولو" وقت به چيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ "زولو"، حرف "Z" لاءِ صوتياتي الفابيٽ جو ڪوڊ لفظ آهي.

UTC کان آفسيٽ کي ±hh:mm، ±hhmm، يا ±hh جي صورت ۾ لکيو ويندو آهي (يعني UTC کان اڳتي يا پٺتي ڪلاڪ). مثال طور، جيڪڏهن بيان ڪيل وقت UTC کان هڪ ڪلاڪ اڳتي هجي (جهڙوڪ سياري دوران جرمنيءَ جو وقت)، ته علائقي جو نشان "+01:00"، "+0100"، يا صرف "+01" هوندو. وقتي علائقن جي هي عددي نمائندگي مقامي وقتن سان ساڳي نموني ڳنڍي ويندي آهي جيئن حرفي وقتي علائقن جا مخفف (يا مٿي ذڪر ڪيل "Z") شامل ڪيا ويندا آهن. UTC کان آفسيٽ ڏينهن جي روشني بچت وقت سان تبديل ٿيندو رهي ٿو؛ مثال طور شڪاگو، جيڪو اتر آمريڪي مرڪزي وقتي علائقي ۾ واقع آهي، ان جو وقتي آفسيٽ سياري ۾ "−06:00" (مرڪزي معياري وقت) ۽ اونهاري ۾ "−05:00" (مرڪزي ڏينهن جي روشني وقت) هوندو آهي.

### مخفف

اصل مضمون جي لاءِ ڏسووقت جي علائقن جي مخففن جي فهرست
وقت جا علائقا اڪثر "EST"، "WST"، ۽ "CST" جهڙن حرفي مخففن سان ظاهر ڪيا ويندا آهن، جيتوڻيڪ اهي بين الاقوامي وقت ۽ تاريخ جي معيار آءِ ايس او 8601 جو حصو ناهن. اهڙيون نشانيون مبهم ٿي سگهن ٿيون؛ مثال طور "CST" جو مطلب (اتر آمريڪي) مرڪزي معياري وقت (UTC−06:00)، ڪيوبا معياري وقت (UTC−05:00)، يا چين معياري وقت (UTC+08:00) ٿي سگهي ٿو، ۽ اهو ACST (آسٽريليا مرڪزي معياري وقت، UTC+09:30) جو به وڏي پيماني تي استعمال ٿيندڙ متبادل آهي.

## تبديليون

وقت جي علائقن جي وچ ۾ تبديلي هيٺين لاڳاپي تي عمل ڪندي آهي

"علائقي A ۾ وقت" − "علائقي A لاءِ UTC آفسيٽ" = "علائقي B ۾ وقت" − "علائقي B لاءِ UTC آفسيٽ"،
جنهن ۾ مساوات جي ٻنهي پاسن جو قدر UTC جي برابر هوندو آهي.
هي تبديليءَ واري مساوات هن ريت به ترتيب ڏئي سگهجي ٿي

"علائقي B ۾ وقت" = "علائقي A ۾ وقت" − "علائقي A لاءِ UTC آفسيٽ" + "علائقي B لاءِ UTC آفسيٽ".
مثال طور، نيو يارڪ اسٽاڪ ايڪسچينج 09:30 تي کلي ٿي (EST، UTC آفسيٽ = −05:00). ڪيليفورنيا (PST، UTC آفسيٽ = −08:00) ۽ ڀارت (IST، UTC آفسيٽ = +05:30) ۾ نيو يارڪ اسٽاڪ ايڪسچينج هن وقت کلي ٿي

ڪيليفورنيا ۾ وقت = 09:30 − (−05:00) + (−08:00) = 06:30؛
ڀارت ۾ وقت = 09:30 − (−05:00) + (+05:30) = 20:00.
اهي حساب ڏينهن جي روشني بچت وقت ڏانهن يا ان کان واپسيءَ واري وقت جي تبديليءَ ويجهو وڌيڪ پيچيده ٿي وڃن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ ان علائقي لاءِ UTC آفسيٽ، UTC وقت جي تابع بڻجي ويندو آهي.
وقت جا فرق مختلف تاريخن جو سبب پڻ بڻجي سگهن ٿا. مثال طور، جڏهن مصر ۾ (UTC+02:00) سومر جي رات 22:00 ٿين ٿا، تڏهن پاڪستان ۾ (UTC+05:00) اڱاري جي صبح 01:00 ٿين ٿا.
جدول "علائقي موجب ڏينهن جو وقت" مختلف علائقن جي وقتي لاڳاپن جو جائزو ڏئي ٿو.

| [ڏسو]علائقي موجب ڏينھن جو وقت |
| --- |
| يو ٽي سي فرق | سومر |
| يو ٽي سي−12:00 | 00:00 | 01:00 | 02:00 | 03:00 | 04:00 | 05:00 | 06:00 | 07:00 | 08:00 | 09:00 | 10:00 | 11:00 | 12:00 | 13:00 | 14:00 | 15:00 | 16:00 | 17:00 | 18:00 | 19:00 | 20:00 | 21:00 | 22:00 | 23:00 |
| يو ٽي سي−11:00 | 01:00 | 02:00 | 03:00 | 04:00 | 05:00 | 06:00 | 07:00 | 08:00 | 09:00 | 10:00 | 11:00 | 12:00 | 13:00 | 14:00 | 15:00 | 16:00 | 17:00 | 18:00 | 19:00 | 20:00 | 21:00 | 22:00 | 23:00 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |
| يو ٽي سي−10:00 | 02:00 | 03:00 | 04:00 | 05:00 | 06:00 | 07:00 | 08:00 | 09:00 | 10:00 | 11:00 | 12:00 | 13:00 | 14:00 | 15:00 | 16:00 | 17:00 | 18:00 | 19:00 | 20:00 | 21:00 | 22:00 | 23:00 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |
| يو ٽي سي−09:30 | 02:30 | 03:30 | 04:30 | 05:30 | 06:30 | 07:30 | 08:30 | 09:30 | 10:30 | 11:30 | 12:30 | 13:30 | 14:30 | 15:30 | 16:30 | 17:30 | 18:30 | 19:30 | 20:30 | 21:30 | 22:30 | 23:30 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |
| يو ٽي سي−09:00 | 03:00 | 04:00 | 05:00 | 06:00 | 07:00 | 08:00 | 09:00 | 10:00 | 11:00 | 12:00 | 13:00 | 14:00 | 15:00 | 16:00 | 17:00 | 18:00 | 19:00 | 20:00 | 21:00 | 22:00 | 23:00 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |
| يو ٽي سي−08:00 | 04:00 | 05:00 | 06:00 | 07:00 | 08:00 | 09:00 | 10:00 | 11:00 | 12:00 | 13:00 | 14:00 | 15:00 | 16:00 | 17:00 | 18:00 | 19:00 | 20:00 | 21:00 | 22:00 | 23:00 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |
| يو ٽي سي−07:00 | 05:00 | 06:00 | 07:00 | 08:00 | 09:00 | 10:00 | 11:00 | 12:00 | 13:00 | 14:00 | 15:00 | 16:00 | 17:00 | 18:00 | 19:00 | 20:00 | 21:00 | 22:00 | 23:00 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |
| يو ٽي سي−06:00 | 06:00 | 07:00 | 08:00 | 09:00 | 10:00 | 11:00 | 12:00 | 13:00 | 14:00 | 15:00 | 16:00 | 17:00 | 18:00 | 19:00 | 20:00 | 21:00 | 22:00 | 23:00 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |
| يو ٽي سي−05:00 | 07:00 | 08:00 | 09:00 | 10:00 | 11:00 | 12:00 | 13:00 | 14:00 | 15:00 | 16:00 | 17:00 | 18:00 | 19:00 | 20:00 | 21:00 | 22:00 | 23:00 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |
| يو ٽي سي−04:00 | 08:00 | 09:00 | 10:00 | 11:00 | 12:00 | 13:00 | 14:00 | 15:00 | 16:00 | 17:00 | 18:00 | 19:00 | 20:00 | 21:00 | 22:00 | 23:00 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |
| يو ٽي سي−03:30 | 08:30 | 09:30 | 10:30 | 11:30 | 12:30 | 13:30 | 14:30 | 15:30 | 16:30 | 17:30 | 18:30 | 19:30 | 20:30 | 21:30 | 22:30 | 23:30 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |
| يو ٽي سي−03:00 | 09:00 | 10:00 | 11:00 | 12:00 | 13:00 | 14:00 | 15:00 | 16:00 | 17:00 | 18:00 | 19:00 | 20:00 | 21:00 | 22:00 | 23:00 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |
| يو ٽي سي−02:30 | 09:30 | 10:30 | 11:30 | 12:30 | 13:30 | 14:30 | 15:30 | 16:30 | 17:30 | 18:30 | 19:30 | 20:30 | 21:30 | 22:30 | 23:30 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |
| يو ٽي سي−02:00 | 10:00 | 11:00 | 12:00 | 13:00 | 14:00 | 15:00 | 16:00 | 17:00 | 18:00 | 19:00 | 20:00 | 21:00 | 22:00 | 23:00 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |
| يو ٽي سي−01:00 | 11:00 | 12:00 | 13:00 | 14:00 | 15:00 | 16:00 | 17:00 | 18:00 | 19:00 | 20:00 | 21:00 | 22:00 | 23:00 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |
| يو ٽي سي+00:00 | 12:00 | 13:00 | 14:00 | 15:00 | 16:00 | 17:00 | 18:00 | 19:00 | 20:00 | 21:00 | 22:00 | 23:00 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |
| يو ٽي سي+01:00 | 13:00 | 14:00 | 15:00 | 16:00 | 17:00 | 18:00 | 19:00 | 20:00 | 21:00 | 22:00 | 23:00 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |
| يو ٽي سي+02:00 | 14:00 | 15:00 | 16:00 | 17:00 | 18:00 | 19:00 | 20:00 | 21:00 | 22:00 | 23:00 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |
| يو ٽي سي+03:00 | 15:00 | 16:00 | 17:00 | 18:00 | 19:00 | 20:00 | 21:00 | 22:00 | 23:00 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |
| يو ٽي سي+03:30 | 15:30 | 16:30 | 17:30 | 18:30 | 19:30 | 20:30 | 21:30 | 22:30 | 23:30 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |
| يو ٽي سي+04:00 | 16:00 | 17:00 | 18:00 | 19:00 | 20:00 | 21:00 | 22:00 | 23:00 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |
| يو ٽي سي+04:30 | 16:30 | 17:30 | 18:30 | 19:30 | 20:30 | 21:30 | 22:30 | 23:30 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |
| يو ٽي سي+05:00 | 17:00 | 18:00 | 19:00 | 20:00 | 21:00 | 22:00 | 23:00 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |
| يو ٽي سي+05:30 | 17:30 | 18:30 | 19:30 | 20:30 | 21:30 | 22:30 | 23:30 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |
| يو ٽي سي+05:45 | 17:45 | 18:45 | 19:45 | 20:45 | 21:45 | 22:45 | 23:45 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |
| يو ٽي سي+06:00 | 18:00 | 19:00 | 20:00 | 21:00 | 22:00 | 23:00 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |
| يو ٽي سي+06:30 | 18:30 | 19:30 | 20:30 | 21:30 | 22:30 | 23:30 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |
| يو ٽي سي+07:00 | 19:00 | 20:00 | 21:00 | 22:00 | 23:00 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |
| يو ٽي سي+08:00 | 20:00 | 21:00 | 22:00 | 23:00 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 | * This is a redirect.
1. چوريو سانچو:ڳاڙهو
 |

## سامونڊي وقتي علائقا

اصل مضمون جي لاءِ ڏسوسامونڊي وقت
1920ع واري ڏھاڪي کان وٺي، سامونڊي معياري وقت جو نظام کليل سمنڊن تي جھازن لاءِ عمل ۾ آھي. زميني وقتي علائقن جي نظام جي مثالي صورت طور، سامونڊي وقتي علائقا 15° وارن گورن تي مشتمل آھن، جيڪي جي ايم ٽي کان مڪمل ڪلاڪن جي عدد سان فرق رکن ٿا. ھڪ سامونڊي تاريخي لڪير 180ھين نصف النھار جي پيروي ڪري ٿي، جيڪا ھڪ 15° گور کي ٻن 7.5° گورن ۾ ورھائي ٿي، جيڪي جي ايم ٽي کان ±12 ڪلاڪن جو فرق رکن ٿا.

بهرحال، عملي طور ھر جھاز ھر جڳھ تي مشاهدي لاءِ پنھنجو وقت چونڊي سگھي ٿو. جھاز پنھنجون گھڙيون ڪنھن مناسب وقت تي، اڪثر رات جو، درست ڪري سگھن ٿا، بلڪل ان وقت نه جڏھن اھي ڪنھن خاص ڊگھائي ڦاڪ کي پار ڪن ٿا. ڪي جھاز سڄي سفر دوران صرف روانگي واري بندرگاھ جي وقت تي ئي رھن ٿا.

## وقتي علائقن جو ٽيڙائپ

ڏينھن جي روشني بچت وقت دوران سج جي وقت ۽ گھڙي جي وقت ۾ فرق:

|  |  |
| --- | --- |
|  | 1 ڪلاڪ ± 30 منٽ پوئتي |
|  | 0 ڪلاڪ ± 30 منٽ |
|  | 1 ڪلاڪ ± 30 منٽ اڳتي |
|  | 2 ڪلاڪ ± 30 منٽ اڳتي |
|  | 3 ڪلاڪ ± 30 منٽ اڳتي |

مثالي وقتي علائقا، جيئن سامونڊي وقتي علائقا، ان علائقي جي وچ واري خاص نصف النھار جي اوسط شمسي وقت تي ٻڌل ھوندا آھن، جن جون حدون ان نصف النھار کان 7.5 درجا اوڀر ۽ اولھه ۾ واقع ھونديون آھن. عملي طور، بہرحال، ڪيترن وقتي علائقن جون حدون گھڻو وڌيڪ اولھه طرف ڪڍيون وينديون آھن، ۽ ڪي ملڪ مڪمل طور پنھنجي مثالي وقتي علائقن کان ٻاھر واقع آھن.

مثال طور، جيتوڻيڪ وزيراعظم نصف النھار (0°) اسپين ۽ فرانس مان گذري ٿو، اھي 0 درجا (گرين وچ مين ٽائيم) بدران 15 درجا اوڀر جي اوسط شمسي وقت (مرڪزي يورپي وقت) استعمال ڪن ٿا. فرانس اڳ ۾ جي ايم ٽي استعمال ڪندو ھو، پر ٻي عالمي جنگ دوران ملڪ جي جرمن قبضي وقت ان کي سي اي ٽي (مرڪزي يورپي وقت) ڏانھن منتقل ڪيو ويو ۽ جنگ کان پوءِ واپس نه موٽايو ويو. ساڳيءَ طرح، ٻي عالمي جنگ کان اڳ، نيدرلينڊز "ايمسٽرڊيم وقت" استعمال ڪندو ھو، جيڪو گرين وچ مين ٽائيم کان ويھ منٽ اڳتي ھو. کين جنگ دوران جرمن وقت جي پيروي ڪرڻ تي مجبور ڪيو ويو، ۽ ان کان پوءِ اھو ئي وقت برقرار رکيو ويو. 1970ع واري ڏھاڪي جي وچ ڌاري نيدرلينڊز، ٻين يورپي رياستن وانگر، ڏينھن جي روشني بچت (اونهاري) وقت اختيار ڪرڻ شروع ڪيو.

وقتي علائقن جون حدون پنھنجي مثالي نصف النھارن کان گھڻو اولھه طرف ڪڍڻ جو ھڪ سبب منجھند کان پوءِ واري سج جي روشني جو وڌيڪ ڪارائتو استعمال ڪرڻ آھي. اھڙين ڪجھ جڳھن تي ڏينھن جي روشني بچت وقت بہ استعمال ٿئي ٿو، جنھن سان مقامي شمسي وقت کان فرق وڌيڪ وڌي وڃي ٿو. نتيجي طور، اونهاري ۾ اسپين جي شھر ويگو ۾ شمسي منجھند گھڙي جي وقت موجب 14:41 تي ٿئي ٿي. براعظمي اسپين جو ھي سڀ کان اولھيون علائقو، سياري ۾ بہ، گھڙي جي وقت موجب 18:00 کان اڳ سج لھڻ جو تجربو نٿو ڪري، جيتوڻيڪ اھو خط استوا کان 42 درجا اتر تي واقع آھي. اونهاري جي سج بيھڪ ويجھو، ويگو ۾ سج لھڻ جا وقت 22:00 کان پوءِ ٿين ٿا، جيڪي اسٽاڪھوم جھڙا آھن، جيڪو ساڳئي وقتي علائقي ۾ آھي ۽ 17 درجا وڌيڪ اتر ۾ واقع آھي. جيتوڻيڪ اسٽاڪھوم ۾ سج گھڻو اڳ اڀري ٿو.

آمريڪا ۾، سبب وڌيڪ تاريخي ۽ ڪاروباري نوعيت جا ھئا. مڊويسٽرن رياستن ۾، جيئن انڊيانا ۽ مشيگن، انڊيناپولس ۽ ڊيٽرائٽ ۾ رھندڙ ماڻھو نيويارڪ شھر واري ساڳئي وقتي علائقي ۾ رھڻ چاھيندا ھئا، تہ جيئن رابطن ۽ ڏيتي ليتي کي آسان بڻائي سگھجي.

ھڪ وڌيڪ انتهائي مثال نوم، الاسڪا آھي، جيڪو 165°24′W ڊگھائي ڦاڪ تي آھي – يعني مثالي ساموا وقتي علائقو (165°W) جي مرڪز کان ٿورو اولھه ۾. ان جي باوجود، نوم ڊي ايس ٽي سان گڏ الاسڪا وقت (135°W) اختيار ڪري ٿو، تنھنڪري اھو سياري ۾ سج کان ٿورو وڌيڪ ٻن ڪلاڪن اڳتي ۽ اونهاري ۾ ٽن ڪلاڪن کان وڌيڪ اڳتي آھي.
ڪوٽزيبيو، الاسڪا، جيڪو بہ ساڳئي نصف النھار جي ويجھو پر اتر قطبي دائري کان اتر ۾ آھي، آگسٽ جي شروعات ۾ ساڳئي ڏينھن *ٻه* سج لھڻ ڏسي ٿو: ھڪ ڏينھن جي شروعات ۾ اڌ رات کان ٿورو پوءِ، ۽ ٻيو ڏينھن جي آخر ۾ اڌ رات کان ٿورو اڳ. نتيجي طور، مئي جي شروعات ۾ ڪوٽزيبيو ۾ ھڪ ڏينھن سج لھڻ کانسواءِ گذري ٿو.

چين 73°E تائين اولھه طرف پکڙيل آھي، پر ان جا سڀ حصا يو ٽي سي+08:00 (120°E) استعمال ڪن ٿا، تنھنڪري شمسي "منجھند" چين جي اولھين حصن، جيئن سنڪيانگ، ۾ 15:00 تائين دير سان ٿي سگھي ٿي. افغانستان–چين سرحد ڌرتيءَ تي سڀ کان وڏو زميني وقتي علائقي جو فرق ظاھر ڪري ٿي، جتي افغانستان جي يو ٽي سي+4:30 ۽ چين جي يو ٽي سي+08:00 جي وچ ۾ 3.5 ڪلاڪن جو فرق آھي.

فائل:File:Solar time vs standard time.pngمختلف جڳھن ۾ گھڙي جي وقت ۽ شمسي وقت جي وچ ۾ بي ترتيبي جو بصري خاڪو. نيري علائقن ۾، گھڙي جو وقت شمسي وقت کان پوئتي آھي؛ ڳاڙھن علائقن ۾، ان جي ابتڙ آھي. اڇن علائقن ۾ ٻئي وقت ھم وقت آھن.

## ڏينھن جي روشني بچت وقت

اصل مضمون جي لاءِ ڏسوڏينھن جي روشني بچت وقت
   ڊي ايس ٽي اختيار ڪيو ويندو آھي   ڊي ايس ٽي اڳ ۾ اختيار ڪيو ويندو ھو
  ڊي ايس ٽي ڪڏھن بہ اختيار نه ڪيو ويو
ڪيترائي ملڪ، ۽ ڪڏهن ڪڏهن ملڪن جا صرف مخصوص علائقا، سال جي ھڪ حصي دوران ڏينھن جي روشني بچت وقت (ڊي ايس ٽي)، جنھن کي اونهاري جو وقت بہ چيو ويندو آھي، اختيار ڪن ٿا. عام طور تي ھن ۾ بھار جي شروعات ويجھو گھڙين کي ھڪ ڪلاڪ اڳتي ڪرڻ ۽ سرءُ ۾ واپس درست ڪرڻ شامل آھي ("بھار ۾ اڳتي"، "سرءُ ۾ پوئتي"). جديد ڊي ايس ٽي پھريون ڀيرو 1907ع ۾ تجويز ڪيو ويو ۽ 1916ع ۾ جنگي وقت جي قدم طور وڏي پيماني تي استعمال ٿيو، جنھن جو مقصد ڪوئلي جي بچت ھو. تڪرار باوجود، ڪيترن ملڪن ان وقت کان وٺي ان کي وقفي وقفي سان استعمال ڪيو آھي؛ تفصيل جڳھ موجب مختلف آھن ۽ ڪڏهن ڪڏهن تبديل ٿيندا رھن ٿا. خط استوا جي چوڌاري ملڪ عام طور تي ڏينھن جي روشني بچت وقت اختيار نٿا ڪن، ڇاڪاڻ⁠تہ اتي سج جي روشني ۾ موسمي فرق تمام گھٽ ھوندو آھي.

## ڪمپيوٽر نظام

ڪيترن ئي ڪمپيوٽر آپريٽنگ نظامن ۾ ڪيترن يا سڀني ممڪن مقامي وقتن سان ڪم ڪرڻ لاءِ ضروري سھولت شامل ھوندي آھي. اندروني طور، آپريٽنگ نظام عام طور تي يو ٽي سي کي پنھنجي بنيادي وقت رکڻ جي معيار طور استعمال ڪن ٿا ۽ مقامي وقتن، جن ۾ ڏينھن جي روشني بچت وقت بہ شامل آھي، کي يو ٽي سي ڏانھن ۽ يو ٽي سي مان تبديل ڪن ٿا.

ويب سرور جيڪي بنيادي طور تي ڪنھن ھڪ وقتي علائقي يا وقتي علائقن جي محدود حد جي سامعين لاءِ ويب صفحا پيش ڪن ٿا، اڪثر وقت مقامي وقت طور ڏيکارين ٿا، شايد قوسين ۾ يو ٽي سي وقت سان گڏ. وڌيڪ بين الاقوامي رخ رکندڙ ويب سائيٽون وقت صرف يو ٽي سي ۾ يا ڪنھن اختياري وقتي علائقي سان ڏيکاري سگھن ٿيون. مثال طور، سي اين اين جو بين الاقوامي انگريزي-ٻولي وارو نسخو جي ايم ٽي ۽ ھانگ ڪانگ وقت شامل ڪري ٿو، جڏھن تہ آمريڪي نسخو اوڀر وقت ڏيکاري ٿو.سانچو:Needs update آمريڪي اوڀر وقت ۽ پيسفڪ وقت بہ عالمي پڙھندڙن واريون ڪيترين آمريڪا-بنياد انگريزي-ٻولي ويب سائيٽن تي ڪافي عام طور استعمال ٿين ٿا. فارميٽ عام طور تي ڊبليو 3 سي نوٽ "datetime" تي ٻڌل ھوندو آھي.

اي ميل نظام ۽ ٻيا پيغام رساني نظام (آءِ آر سي چيٽ، وغيره) پيغامن تي وقتي نشان يو ٽي سي استعمال ڪندي لڳائين ٿا، يا ٻي صورت ۾ موڪليندڙ جو وقتي علائقو پيغام جو حصو طور شامل ڪن ٿا، جنھن سان وصول ڪندڙ پروگرام پيغام موڪلڻ جي تاريخ ۽ وقت وصول ڪندڙ جي مقامي وقت ۾ ڏيکاري سگھي ٿو.

ڊيٽابيس ريڪارڊ جن ۾ وقتي نشان شامل ھوندو آھي، عام طور تي يو ٽي سي استعمال ڪن ٿا، خاص طور تي جڏھن ڊيٽابيس اھڙي نظام جو حصو ھجي جيڪو ڪيترن وقتي علائقن تي پکڙيل ھجي. ريڪارڊن تي وقتي نشان لڳائڻ لاءِ مقامي وقت جو استعمال انھن وقتي علائقن لاءِ سفارش نٿو ڪيو وڃي جيڪي ڏينھن جي روشني بچت وقت لاڳو ڪن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ سال ۾ ھڪ ڀيرو ھڪ ڪلاڪ جو عرصو اھڙو ھوندو آھي جڏھن مقامي وقت مبھم ھوندا آھن.

ڪئلينڊر نظام اڄڪلھ عام طور تي پنھنجن وقتي نشانن کي يو ٽي سي سان ڳنڍين ٿا، ۽ انھن کي انھن ڪمپيوٽرن تي مختلف نموني ڏيکارين ٿا جيڪي مختلف وقتي علائقن ۾ آھن. اھو ٽيليفون يا انٽرنيٽ گڏجاڻين وقت ڪم ڪري ٿو. سفر دوران اھو گھٽ بھتر ڪم ڪري ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪئلينڊر واقعن بابت اھو فرض ڪيو ويندو آھي تہ اھي ان وقتي علائقي ۾ ٿيندا جنھن ۾ ڪمپيوٽر يا اسمارٽ فون واقعو ٺاھڻ وقت ھو. واقعو غلط وقت تي ڏيکارجي سگھي ٿو. مثال طور، جيڪڏھن لاس اينجلس جو رھواسي نيويارڪ وڃي ٿو ۽ سفر کان اڳ واپسي واري اڏام لاءِ صبح 9 وڳي ڪئلينڊر داخلا ڪري ٿو (جنھن کي ڪمپيوٽر لاس اينجلس وقت سمجهي ٿو)، تہ جيڪڏھن ڪمپيوٽر جو نئون نيويارڪ وقتي علائقو ورتو وڃي تہ ڪئلينڊر داخلا منجھند تي ھوندي. ڪئلينڊرنگ سافٽويئر کي ڏينھن جي روشني بچت وقت (ڊي ايس ٽي) سان بہ واسطو رکڻو پوندو آھي، عام طور تي اھڙي طرح تہ تبديلي کان اڳ ڪيل ڪئلينڊر داخلا تبديلي کان پوءِ بہ ساڳي ڏيکارجي. جيڪڏھن سياسي سببن ڪري ڏينھن جي روشني بچت وقت جي شروعات ۽ پڄاڻي جون تاريخون تبديل ڪيون وڃن، تہ ڪئلينڊر داخلا مقامي وقت ۾ ساڳيون رھڻ گھرجن، جيتوڻيڪ اھي يو ٽي سي وقت ۾ تبديل ٿي سگھن ٿيون.

### آپريٽنگ نظام

#### يونڪس

اصل مضمون جي لاءِ ڏسويونڪس وقت
يونڪس جھڙا نظام، جن ۾ لينڪس ۽ ميڪ او ايس شامل آھن، نظامي وقت کي يونڪس وقت فارميٽ ۾ رکندا آھن، جيڪو خميس، جنوري 1، 1970ع تي 00:00:00 ھم وقت عالمي وقت (يو ٽي سي) کان وٺي گذريل سيڪنڊن جي انگ کي ظاھر ڪري ٿو، ليپ سيڪنڊن کي ڇڏي. يونڪس وقت عام طور تي صارف کي ڏيکارڻ وقت مقامي وقت ۾ تبديل ڪيو ويندو آھي، ۽ صارف طرفان مقامي وقت ۾ ڏنل وقت يونڪس وقت ۾ تبديل ڪيا ويندا آھن. تبديلي وقتي علائقي ۽ ڏينھن جي روشني بچت وقت جي قاعدن کي نظر ۾ رکي ٿي؛ ڊفالٽ طور وقتي علائقو ۽ ڏينھن جي روشني بچت وقت جا قاعدا نظام ترتيب ڏيڻ وقت مقرر ڪيا ويندا آھن، جيتوڻيڪ انفرادي عمل *TZ* ماحولي متغير استعمال ڪندي وقتي علائقا ۽ ڏينھن جي روشني بچت وقت جا قاعدا مقرر ڪري سگھن ٿا. ھن سان ڪيترن وقتي علائقن ۾ موجود صارف، يا ساڳئي وقتي علائقي ۾ پر مختلف ڏينھن جي روشني بچت وقت قاعدن سان، ساڳيو ڪمپيوٽر استعمال ڪري سگھن ٿا، ۽ ھر صارف کي سندس لاڳاپيل مقامي وقت صحيح نموني ڏيکاري سگھجي ٿو. وقتي علائقن ۽ ڏينھن جي روشني بچت وقت جي قاعدن بابت معلومات اڪثر ڪري آءِ اي اين اي وقتي علائقو ڊيٽابيس مان اچي ٿي. ڪيترائي نظام، جن ۾ جي اين يو سي لائبريري، بي ايس ڊي سي لائبريري تي ٻڌل سي لائبريري، يا سسٽم وي رليز 4 سي لائبريري استعمال ڪندڙ ھر شيءِ شامل آھي، آءِ اي اين اي وقتي علائقو ڊيٽابيس استعمال ڪري سگھن ٿا.

#### مائڪروسافٽ ونڊوز

ونڊوز-بنياد ڪمپيوٽر نظام ونڊوز 95 ۽ ونڊوز اين ٽي کان اڳ مقامي وقت استعمال ڪندا ھئا، پر ونڊوز 95 ۽ پوءِ، ۽ ونڊوز اين ٽي، نظامي وقت کي يو ٽي سي تي ٻڌائين ٿا. اھي ڪنھن پروگرام کي نظامي وقت يو ٽي سي طور حاصل ڪرڻ جي اجازت ڏين ٿا، جيڪو سال، مھينو، ڏينھن، ڪلاڪ، منٽ، سيڪنڊ، ۽ ملي سيڪنڊ طور ظاھر ڪيو ويندو آھي؛ ونڊوز 95 ۽ پوءِ، ۽ ونڊوز اين ٽي 3.5 ۽ پوءِ، نظامي وقت کي 1601-01-01 00:00:00 يو ٽي سي کان وٺي 100 نينو سيڪنڊ ايڪن جي ڳڻپ طور حاصل ڪرڻ جي بہ اجازت ڏين ٿا. نظامي رجسٽري ۾ وقتي علائقي جي معلومات شامل ھوندي آھي، جنھن ۾ يو ٽي سي کان فرق ۽ اھي قاعدا شامل ھوندا آھن جيڪي ھر علائقي ۾ ڏينھن جي روشني بچت جي شروعات ۽ پڄاڻي جون تاريخون ڏيکارين ٿا. صارف سان رابطو عام طور تي مقامي وقت استعمال ڪري ٿو، ۽ ايپليڪيشن سافٽويئر مختلف علائقن ۾ وقت حساب ڪري سگھي ٿو. ٽرمينل سرورز پري وارن ڪمپيوٽرن کي پنھنجا وقتي علائقي واريون سيٽنگون ٽرمينل سرور ڏانھن موڙڻ جي اجازت ڏين ٿا، تہ جيئن صارف پنھنجن ڊيسڪ ٽاپ/ايپليڪيشن سيشنز ۾ پنھنجي وقتي علائقي لاءِ صحيح وقت ڏسن. ٽرمينل سروسز سيشن ۾ وقت حساب ڪرڻ لاءِ ٽرمينل سرور تي سرور بنيادي وقت ۽ ڪلائنٽ وقتي علائقي جي معلومات استعمال ڪري ٿي.

### پروگرامنگ ٻوليون

#### جاوا

جڏھن تہ گھڻو ايپليڪيشن سافٽويئر وقتي علائقي ۽ ڏينھن جي روشني بچت وقت جي قاعدن بابت معلومات لاءِ ھيٺئين آپريٽنگ نظام کي استعمال ڪندو، جاوا پليٽفارم، نسخو 1.3.1 کان، وقتي علائقي ۽ ڏينھن جي روشني بچت وقت قاعدن بابت پنھنجو ڊيٽابيس برقرار رکيو آھي، جيڪو آءِ اي اين اي وقتي علائقو ڊيٽابيس تي ٻڌل آھي. ھي ڊيٽابيس ھر ڀيري اپڊيٽ ڪيو ويندو آھي جڏھن وقتي علائقي يا ڏينھن جي روشني بچت وقت جا قاعدا تبديل ٿين ٿا. اورئڪل ھن مقصد لاءِ اپڊيٽر اوزار فراھم ڪري ٿو.

جاوا پليٽفارم سان شامل معلومات جي متبادل طور، پروگرامر جوڊا-ٽائيم لائبريري استعمال ڪرڻ چونڊي سگھن ٿا. ھن لائبريري ۾ آءِ اي اين اي وقتي علائقو ڊيٽابيس تي ٻڌل پنھنجو ڊيٽا شامل آھي.

جاوا 8 کان ھڪ نئون تاريخ ۽ وقت اي پي آءِ موجود آھي جيڪو وقتن کي تبديل ڪرڻ ۾ مدد ڪري سگھي ٿو.

#### جاوا اسڪرپٽ

روايتي طور، جاوا اسڪرپٽ ۾ وقتي علائقي جي سھولت جي لحاظ کان تمام ٿورو موجود ھو. بنيادي طور تي پروگرامر کي وقت واري شيءِ ٺاھي، ان مان جي ايم ٽي وقت وٺي، ۽ ٻنھي جو فرق ڪڍي يو ٽي سي فرق حاصل ڪرڻو پوندو ھو. ھي وڌيڪ پيچيده ڏينھن جي روشني بچت تبديلين لاءِ حل نٿو ڏئي، جيئن اتر ۽ ڏکڻ اڌ گولن وچ ۾ ڊي ايس ٽي جي مختلف طرفن واريون تبديليون.

اي سي ايم اي-402، جاوا اسڪرپٽ لاءِ بين الاقواميت اي پي آءِ جو معيار، وقتي علائقن کي فارميٽ ڪرڻ جا طريقا فراھم ڪري ٿو. بہرحال، سائيز جي پابندي سبب، ڪي عملدرآمد يا ورڇون ان کي شامل نٿيون ڪن.

#### پرل

پرل ۾ ڊيٽ ٽائيم آبجيڪٽ آءِ اي اين اي وقتي علائقو ڊيٽابيس جون سڀ داخلاون سپورٽ ڪري ٿو ۽ وقتي علائقن کي حاصل ڪرڻ، مقرر ڪرڻ، ۽ ھڪ ٻئي ۾ تبديل ڪرڻ جي صلاحيت شامل ڪري ٿو.

#### پي ايڇ پي

ڊيٽ ٽائيم آبجيڪٽس ۽ لاڳاپيل فنڪشنز نسخي 5.2 کان پي ايڇ پي ڪور ۾ مرتب ٿيل آھن. ھن ۾ ڊفالٽ اسڪرپٽ وقتي علائقو حاصل ڪرڻ ۽ مقرر ڪرڻ جي صلاحيت شامل آھي، ۽ ڊيٽ ٽائيم اندروني طور پنھنجي وقتي علائقي کان واقف آھي. PHP.net ھن بابت وسيع دستاويز فراھم ڪري ٿو. جيئن اتي نوٽ ڪيو ويو آھي، سڀ کان موجوده وقتي علائقو ڊيٽابيس پي اي سي ايل timezonedb ذريعي لاڳو ڪري سگھجي ٿو.

#### پائٿن

پائٿن سان شامل معياري ماڊيول datetime وقتي علائقي جي معلومات واري ڪلاس tzinfo کي محفوظ ڪري ٿو ۽ ان تي ڪم ڪري ٿو. ٽئين ڌر جو pytz ماڊيول مڪمل آءِ اي اين اي وقتي علائقو ڊيٽابيس تائين رسائي فراھم ڪري ٿو. سيڪنڊن ۾ منفي وقتي علائقو فرق time.timezone ۽ time.altzone خاصيتن ۾ محفوظ ڪيو ويندو آھي. پائٿن 3.9 کان، zoneinfo ماڊيول ٽئين ڌر جي ماڊيول جي ضرورت کانسواءِ وقتي علائقي جي انتظام کي متعارف ڪرائي ٿو.

#### سمال ٽاڪ

ھر سمال ٽاڪ لھجي سان تاريخن، وقتن ۽ وقتي نشانن لاءِ پنھنجا ٺھيل ڪلاس ايندا آھن، جن مان صرف ڪجھ ANSI اسمال ٽاڪ معيار موجب مقرر ڪيل تاريخ، وقت، ۽ عرصي جي درجن کي لاڳو ڪن ٿا. وزيوئل ورڪس ٽائيم زون ڪلاس فراھم ڪري ٿو جيڪو سالياني ورجندڙ فرق جي ٻن تبديليَن تائين سپورٽ ڪري ٿو، جن بابت فرض ڪيو ويندو آھي تہ اھي سڀني سالن تي لاڳو ٿين ٿيون (ونڊوز وقتي علائقن جھڙو ئي رويو). اسڪوئيڪ ٽائيم زون درجو فراھم ڪري ٿو جيڪو ڪنھن بہ فرق جي تبديلي کي سپورٽ نٿو ڪري. ڊولفن سمال ٽاڪ وقتي علائقن کي بلڪل سپورٽ نٿو ڪري.

سمال ٽاڪ ايپليڪيشن ۾ tz ڊيٽابيس (زون انفو) جي مڪمل سپورٽ لاءِ (جنھن ۾ ڪنھن بہ تعداد ۾ سالياني ورجندڙ فرق جي تبديليَن جي سپورٽ، ۽ مختلف سالن ۾ سال اندر فرق جي تبديلي قاعدن جي سپورٽ شامل آھي) ٽئين ڌر جي، کليل ذريعو، ANSI-سمال ٽاڪ-مطابق ڪرونوس تاريخ/وقت لائبريري ھيٺين مان ڪنھن بہ سمال ٽاڪ لھجن سان استعمال لاءِ موجود آھي: وزيوئل ورڪس، اسڪوئيڪ، جيم اسٽون، يا ڊولفن.

## ٻاھرين خلا ۾ وقت

مدار ۾ گردش ڪندڙ خلائي جھاز 24 ڪلاڪن جي عرصي ۾ ڪيترائي سج اڀرڻ ۽ سج لھڻ، يا ڪوبہ نه، محسوس ڪري سگھن ٿا. تنھنڪري، سج جي نسبت سان وقت کي ترتيب ڏيڻ ۽ ساڳئي وقت 24 ڪلاڪن واري ننڊ/جاڳڻ واري چڪر جو احترام ڪرڻ ممڪن نه آھي. خلائي کوجنا ۾ عام رواج اھو آھي تہ لانچ واري ماڳ يا مشن ڪنٽرول جو ڌرتي-بنياد وقت استعمال ڪيو وڃي، عملي ۽ ڪنٽرولرن جي ننڊ وارن چڪرن کي ھم وقت ڪندي. بين الاقوامي خلائي اسٽيشن عام طور تي ھم وقت عالمي وقت (يو ٽي سي) استعمال ڪري ٿي.

مريخ تي وقت رکڻ وڌيڪ پيچيده ٿي سگھي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سياري جو شمسي ڏينھن لڳ ڀڳ 24 ڪلاڪ ۽ 40 منٽ آھي، جنھن کي سول چيو ويندو آھي. ڪجھ مريخي مشنن لاءِ ڌرتيءَ وارن ڪنٽرولرن پنھنجا ننڊ/جاڳڻ وارا چڪر مريخي ڏينھن سان ھم وقت ڪيا آھن، جڏھن خاص طور شمسي توانائي سان ھلندڙ روور سرگرمي ٿيندي آھي.

## پڻ ڏسو

* وقتي علائقن جو خاتمو
* بين الاقوامي تاريخي لڪير
* جيٽ ليگ
* وقتي علائقن جون فھرستون
* ميٽرڪ وقت
* ملڪ موجب وقت
* يورپ ۾ وقت
* عالمي گھڙي

## حوالا

## ذريعا

* اسيموف, آئزڪ (1964). "ايبي، ڪليولينڊ". *اسيموف جي سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي سوانحي انسائيڪلوپيڊيا: يونان جي دور کان خلائي دور تائين 1000 کان وڌيڪ عظيم سائنسدانن جون زنده ڪھاڻيون*. گارڊن سٽي، اين وائي: ڊبل ڊي اينڊ ڪمپني، انڪارپوريٽيڊ. ص. 343–344. LCCN 64016199.
* ڊيبس, ايلن جي., مرتب (1968). "ايبي، ڪليولينڊ". *سائنس ۾ ورلڊ ھوز ھو: قديم زماني کان اڄ تائين ممتاز سائنسدانن جي سوانحي لغت* (پھريون ڇاپو). شڪاگو، آءِ ايل: اي. اين. مارڪوس ڪمپني. ISBN 0-8379-1001-3. LCCN 68056149.

## وڌيڪ پڙھڻ

* بسواس, سوتڪ (February 12, 2019). "ڀارت جو اڪيلو وقتي علائقو ان جي ماڻھن کي ڪيئن نقصان پھچائي رھيو آھي". بي بي سي نيوز. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان February 12, 2019 تي محفوظ ڪيل. February 12, 2019 تي حاصل ڪيل.
* مولڪ جگناني، ڪارنيل يونيورسٽي ۾ معاشيات دان (January 15, 2019). "خراب ننڊ: سج لھڻ جو وقت ۽ انساني سرمائي جي پيداوار" (نوڪري مارڪيٽ پيپر). محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان May 12, 2025 تي محفوظ ڪيل. April 28, 2025 تي حاصل ڪيل.
* "ٽائيم بينڊٽس: جي ايم ٽي خلاف بغاوت ڪندڙ ملڪ" (وڊيو). بي بي سي نيوز. August 14, 2015. February 12, 2019 تي حاصل ڪيل.
* "وقتي علائقن دنيا کي ڪيئن منجھايو". *بي بي سي نيوز*. August 7, 2015. February 12, 2019 تي حاصل ڪيل.
* لين, ميگن (May 10, 2011). "ڪو ملڪ پنھنجو وقتي علائقو ڪيئن تبديل ڪري ٿو؟". بي بي سي نيوز. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان February 13, 2019 تي محفوظ ڪيل. February 12, 2019 تي حاصل ڪيل.
* "وقتي علائقن جي مختصر تاريخ" (وڊيو). بي بي سي نيوز. March 24, 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان February 13, 2019 تي محفوظ ڪيل. February 12, 2019 تي حاصل ڪيل.
* سانچو:Cite IETF

## ٻاھريان ڳنڍڻا

  وقتي علائقا سفري راهنما منجانب وڪي سفر Wikivoyage

* وڪيميڊيا العام تي وقتي علائقا بابت زمرا

سانچو:UTC time offsets
سانچو:Time Topics
سانچو:Earth
سانچو:Time measurement and standards

سانچو:ٻيا منصوبا

### ببليوگرافي

* سانچو:ويب لنڪ.

### لاڳاپيل مضمون

* ٽائيم زونز جي فهرست
* ISO 8601: تاريخن، وقتن ۽ وقت جي علائقن جي نمائندگي لاءِ بين الاقوامي معيار
* ڏينهن جي روشني جي بچت جو وقت
* انٽرنيٽ وقت: 1998 ۾ سواچ گروپ پاران شروع ڪيل نظام، جنهن جو مقصد وقت جي علائقن سان لاڳاپيل پابندين کي ختم ڪرڻ هو
* بين الاقوامي تاريخ جي لڪير
* يونيورسل وقت
* ڪوآرڊينيٽڊ يونيورسل ٽائيم
* جيٽ سِڪنس: وقت جي علائقي ۾ تيز تبديلي جا جسماني نتيجا.