Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ڪلئڊ

**ڪلئڊوگرام** (هڪ شجري وار ڊائيگرام) ٽيڪسا جي گروپن جي اندر جاندارن جي رشتن کي بيان ڪري ٿو جنهن کي ڪلئڊن طور سڃاتو وڃي ٿو. بنياد تي عمودي لڪير اسٽيم آخري عام ابن ڏاڏن جي نمائندگي ڪري ٿو. نيري ۽ نارنگي جا ذيلي گروپ ڪلڊس آھن، جن مان ھر ھڪ عام اباڻي اسٽيم پاران بيان ڪيل آھي ان جي لاڳاپيل ذيلي گروپ شاخ جي بنياد تي. گرين ذيلي گروپ اڪيلو، جيتوڻيڪ، ڪليڊ نه آهي؛ اهو نيري ذيلي گروپ جي نسبت سان هڪ پئرافائليٽڪ گروپ آهي ڇاڪاڻ ته اهو نيري شاخ کي خارج ڪري ٿو، جيڪو هڪ ئي عام اباڻي کي حصيداري ڪري ٿو. گڏو گڏ، سائي ۽ نيري ذيلي گروپ هڪ ڪلئڊ ٺاهيندا آهن.
حياتياتي فائلوجينياتيات (phylogenetics) ۾، **ڪلئڊ (**Clade؛ قديم يوناني: κλάδος؛ ڪلئڊوس، معني شاخ)، مونوفائليٽڪ، گروهه يا قدرتي گروهه جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو آهي، جاندارن جي هڪ گروهه بندي آهي، جيڪا مونو فائليٽڪ، يعني فائلوجينياتي شجري (phylogenetic tree) تي، هڪ مشترڪه ابن ڏاڏن ۽ ان جي سڀني نسلي اولادن تي مشتمل آھي. درجا بندي جي لٽريچر ۾، انگريزي فارم جي بجاء، ڪڏهن ڪڏهن لاطيني فارم "ڪلئڊس"(جمع: ڪلئڊي) استعمال ڪي ويندي آهي. ڪلئڊ، ڪلئڊسٽڪس (Cladistics)، جديد طريقي سان درجا بندي جو طريقو، جيڪو حياتيات جي اڪثر شعبن پاران اختيار ڪيو ويو آهي، جو بنيادي يونٽ آهي.

عام ابن ڏاڏن سان مراد هڪ فرد، هڪ آبادي، يا هڪ ذات (ناپيد يا موجود) ٿي سگهي ٿي. ڪلئڊ هڪ ٻئي ۾ ڳنڍائي ويندا آهن، جيئن هر شاخ اڳتي وڌي ننڍين شاخن ۾ ورهائجن ٿيون. اها تقسيم ارتقائي تاريخ جي عڪاسي ڪئي ٿي، جيئن آباديون الڳ ٿي ويون ۽ آزاديءَ سان ترقي ڪيون. ڪلئڊن کي مونوفائليٽڪ (يوناني: "هڪ قبيلي جو") گروهه سڏيو ويندو آهي.

گذريل ڪجھ ڏهاڪن ۾، ڪلئڊسٽڪ طريقي سان حياتياتي درجي بندي ۾ انقلاب آيو ۽ جاندارن جي وچ ۾ حيرت انگيز ارتقائي لاڳاپا پڌرا ڪيا آهن. درجه بندي جا وڌ ۾ وڌ ماهر ڪوشش ڪندا آهن ته هن ٽيڪسا جو نالو رکڻ کان پاسو ڪن جيڪا ڪلئڊ نه آهن. يعني ٽيڪسا جيڪا مونوفائليٽڪ نه هوندا آهن. جاندارن جي وچ ۾ ڪجهه لاڳاپا جيڪا سالماتي حياتيات جي شاخ، ڪلئڊسٽڪس، پڌرا ڪيا آهن انهن ۾ شامل آهي ته فنگس جا لاڳاپا ٻوٽن جي ڀيت ۾ جانورن سان وڌيڪ ويجها آهن، آرڪيا (Archaea) هاڻي بيڪٽيريا کان مختلف سمجهيا وڃن ٿا ۽ قياس ڪيو ويو آهي ته گهڻ گھرڙن وارا جاندار شايد آرڪيا مان ارتقا ڪيا آهن.

## نالو ۽ اصطلاح

## نالا ڏيڻ ۽ درجه بندي جي تاريخ

## خصوصيتون

## ڪلئڊ ۽ فائلوجينياتي شجرو

## اصطلاحات

## وائرس

## پڻ ڏسو

## ٻاهريان ڳنڍڻا

* Evolving Thoughts: "Clade"
* DM Hillis, D Zwickl & R Gutell. "Tree of life". An unrooted cladogram depicting around 3000 species.
* "Phylogenetic systematics, an introductory slide-show on evolutionary trees" – University of California, Berkeley

سانچو:Phylogenetics
سانچو:Evolution

## حوالا
# خرگوش (خاندان)

| Rabbits and hares |
| --- |
| Arctic hare (*Lepus arcticus*) |

ميوزيم آف اوسٽيولاجي ۾ الاسڪا جي خرگوش (Hare) جو پنجر
**خرگوش** (Leporidae؛ /ləˈpɔːrɪdiː, -daɪ/) خرگوش (ليپس) جو خاندان آهي، جنهن ۾ مجموعي طور تي 70 کان وڌيڪ نوعون موجود آهن. پڪاس (Pikas) سان گڏ، ليپوريڊائي مماليا جو آرڊر لاگومورفا ٺاهيندو آهي. ليپوريڊائي پڪاس کان ان لحاظ کان مختلف آهن، جو انهن جي ڀوري پڇ، ڊگها ڪن ۽ پوئين ٽنگون آهن.

**Leporidae** (/ləˈpɔːrɪdiː**[unsupported input]**-daɪ/) is the family of rabbits and hares (*Lepus*), containing over 70 species of extant mammals in all. Together with the pikas, the Leporidae constitute the mammalian order Lagomorpha. Leporidae differ from pikas in that they have short, furry tails and elongated ears and hind legs.

The common name *rabbit* usually applies to all genera in the family except *Lepus*, while members of the genus *Lepus* (comprising nearly half the species) are usually called *hares*. Like most common names, however, the distinction does not match current taxonomy completely; jackrabbits are members of *Lepus*, and members of the genera *Pronolagus* and *Caprolagus* are called *red rock hares* and *hispid hares* respectively.

Various countries across all continents except Antarctica and Australia have indigenous species of Leporidae. Furthermore, the European rabbit, *Oryctolagus cuniculus*, and the European hare, *Lepus europaeus*, have been introduced to Australia and to many other islands, where they pose serious ecological and commercial threats due to their adaptability and lack of natural predators.

## حوالا

## ٻاهريان ڳنڍڻا
# انڪا سلطنت

| Tawantinsuyu |
| --- |
| 1438ع–1533ع (آخري رياست 1572ع) |
| گاديءَ جو شهر | ڪوزڪو (Cusco) |
| عام ٻوليون | ڪيچوا (Quechua) |
| مذهب  | انڪا مذهب (سج جي پوڄا) |
| حڪومت | مطلق العنان بادشاهت |
| تاريخي دور | ڪولمبس کان اڳ جو دور |
|  |
| • سلطنت جو قيام  | 1438ع |
| • اسپيني قبضو  | 1533ع (آخري رياست 1572ع) |
|  |

**انڪا سلطنت** (Inca Empire)، جنهن کي پنهنجي ٻوليءَ ۾ **تاوانتنسويو** (Tawantinsuyu) يعني "چئن حصن جي سرزمين" چيو ويندو هو، ڪولمبس جي آمد کان اڳ واري آمريڪا جي سڀ کان وڏي سلطنت هئي. هن تهذيب جو مرڪز موجوده پيرو (Peru) جا جبل هئا. 13هين صديءَ ۾ شروع ٿيندڙ هيءَ سلطنت 15هين ۽ 16هين صديءَ ۾ پنهنجي عروج تي هئي، جنهن ۾ اڄوڪي پيرو، ايڪواڊور، بوليويا، ارجنٽائن ۽ چلي جا حصا شامل هئا.

## حيران ڪندڙ فني خاصيتون

انڪا سلطنت دنيا جي انهن چند عظيم تهذيبن مان هڪ هئي، جنهن وٽ ڪيتريون ئي اهڙيون شيون نه هيون جيڪي ٻين تهذيبن لاءِ لازمي هيون:

* **پڦي (Wheel):** هنن وٽ گاڏين لاءِ پيئي يا ڦيٿي جو استعمال نه هو.
* **لکڻ جو نظام:** هنن وٽ ڪا روايتي الف بي يا لکڻ جو نظام نه هو.
* **ڌاتو:** هنن وٽ لوهه يا فولاد جي اوزارن جو علم نه هو.

ان جي باوجود، هنن اهڙيون بلند عمارتون ۽ پٿرن جا شاهڪار (جهڙوڪ **ماچو پيچو**) تعمير ڪيا جو اڄ جا انجنيئر به حيران آهن.

## ڪيپو (Quipu): رڪارڊ رکڻ جو نظام

لکڻ جي نظام جي غير موجودگي ۾، انڪا مالي رڪارڊ، آدمشماري ۽ تاريخي واقعن کي ياد رکڻ لاءِ رنگين ڌاڳن ۽ ڳنڍين (Knots) جو هڪ پيچيده نظام استعمال ڪندا هئا، جنهن کي **ڪيپو** چيو ويندو هو.

## معيشت ۽ ٽيڪس نظام

انڪا سلطنت ۾ پئسو (Money) يا منڊي (Market) جو تصور نه هو.

* **متا (Mita):** شهرين تي ٽيڪس پئسن جي صورت ۾ نه، پر پورهئي (Labor) جي صورت ۾ لازم هو. ماڻهو روڊن جي تعمير، فوجي خدمت يا پوکيءَ ۾ حصو وٺندا هئا.
* ان جي بدلي ۾ رياست کين زمين، کاڌو ۽ پناهه فراهم ڪندي هئي.

## مذهب ۽ عقيدو

انڪا جا ماڻهو سج جي پوڄا ڪندا هئا ۽ سندن مکيه خدا جو نالو **انٽي** (Inti) هو. اهي پنهنجي بادشاهه، جنهن کي **ساپا انڪا** چيو ويندو هو، سج جو پٽ سمجهندا هئا.

## زوال

1532ع ۾ اسپيني حملي آورن پنهنجي جديد هٿيارن ۽ يورپي بيمارين سان هن سلطنت تي حملا شروع ڪيا. 1572ع تائين آخري انڪا رياست کي به شڪست ڏني وئي ۽ هيءَ عظيم سلطنت ختم ٿي وئي.

## حوالا
# آنگڪولاجي (طب)

آنگڪولاجي

Oncology| دل جي سي ٽي اسڪين ميسوٿيليوما جي خرابي ايسٽيرسڪ (\*) ذريعي تيرن جي وچ ۾ ڏيکاريل |
| فوڪس | **ڪينسر واري رسولي** |
| ذيلي ورھاستون | *ميڊيڪل آنگڪولاجي، ريڊيئيشن آنگوڪولاجي، سرجيڪل آنگڪولاجي* |
| اھم
چڪاسون  | ٽيومر مارڪر، TNM اسٽيجنگ , سي ٽي اسڪين, ايم آر آء اسڪين |

**آنڪولاجي** يا **آڱڪولاجي**(انگريزي: **Oncology** ) طب (medicine) جي ھڪ شاخ جو نالو آهي جيڪا ڪينسر جي روڪ، تشخيص ۽ علاج جي باري ۾ علم آھي. ھن طبي شاخ جي ماھر کي **آنگڪولاجسٽ** يا **آڱڪولاجسٽ** چئبو آهي.
لفظ آنگڪولاجي يوناني ٻوليءَ جي لفظ ὄγκος (آنڪوس -*ónkos*) ۽ λόγος (لاگس - *logos* ) مان نڪتل آهي. آنڪوس جي معني رسولي (tumor)، مقدار يا مايو آھي، ۽ لاگس جي معني آھي اڀياس. ھن علم مطابق ڪينسر ۾ جان بچائڻ جو عمل ٽن طريقن سان ٿئي ٿو؛ پھريون اھو تہ ڪينسر جي خطري کي پيدا ڪندڙ ڪمن جھڙوڪ: تماڪ ڇڪڻ ۽ شراب واپرائڻ وغيره کان پاسو ڪرڻ شامل آهي؛ ڪينسر جي مرض جي سڃاڻپ بعد ان جي اسڪريننگ ۾ بھتري آڻڻ؛ ۽ علاج ذريعي بھتري آڻڻ. ڪينسر جي بيمارين کي منھن ڏيڻ لاءِ مختلف ڪينسرن کي روڪڻ وارين ڪانفرنسن ۾ بحث ڪيا ويندا آهن. انھن ڪانفرنسن ۾ ميڊيڪل آنگڪولاجسٽ، سرجيڪل آنگڪولاجسٽ ، ريڊيئيشن آنگڪولاجسٽ، ريڊيالاجسٽ، پيٿالاجسٽ ۽ مخصوص عضون جا آنگڪولاجسٽ شامل ٿي ڪينسر جي مريض جي جسماني، سماجي، نفسياتي، جذباتي ۽ مالياتي حالت کي سامھون رکندي ان جي بھترين ممڪن سنڀال جا طريقا ڳوليندا آهن. ھڪ آنگڪولاجسٽ جي لاء اھو لازمي هوندو آهي تہ تازي علمي واڌ کان پاڻ کي واقف رکي.

## حوالا