Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# سھو

**سھو** يا **سيھڙ** (Rabbit)، سائنسي نالو "اورڪٽولاگس" (Oryctolagus)، ٻيا نالا (عربي ارنب، فارسي، اردو: خرگوش، ھندي: سها، گرهل، اغروس ۽ سي) پشمدار کل وارو، ٻليءَ جي قد تي اڪثر اڇي رنگ جو جانور آهي. هن جو قد 40 سينٽي ميٽر تائين ھوندو آھي ۽ ڪن نسبتن ننڍا ۽ گول ھوندا آھن. وڏو سيھڙ (Hare) يا وڏو سھو زمين تي رھندو آھي پر سھو يا ننڍو سيھڙ زمين ۾ "سوراخ" (انگريزي ۾: Farm) بنائي اندر رھندو آھي. اها هڪ سبزي خور ٿڻن وارا جانور آهي، جيڪي نسل "ليپس" سان تعلق رکن ٿا. اها سبزي خور جانور آهن ۽ اڪثر اڪيلائي ۾ يا جوڙن جي صورت ۾ رهندا آهن.

| سھو Temporal range: ديرين ايئوسين – ھولوسين |
| --- |
|  |
| يورپي سيهڙ (*Lepus timidus*) |
| سائنسي درجا بندي |
| ڪنگڊم: | جانور |
| تقسم: | ڪورڊيٽا |
| درجو: | ميميلئا |
| ترتيب: | لاگومورفا |
| خاندان: | ليپورڊي |
| نسل: | *اورڪٽولاگس* |

سيھڙ زمين ۾ هلڪيون چرون يا ڏر ٺاهي رهائش اختيار ڪندا آهن، جن کي "بل" (انگريزي ۾ فارم) چيو وڃي ٿو. وڏي سيھڙجا ٻچا پيدائش کان ٿوري ئي عرصي بعد پاڻ سنڀالڻ جي قابل (precociality) هوندا آهن ۽ ڄمڻ وقت انھن جو اکيون کليل ۽ چمڙي تي بج ھوندي اٿن. پر سيھڙ جا ٻچا ان جي ابتڙ ھوندا آھن، ڄمڻ وقت انھن جون اکيون بند ۽ چمڙي تي بج ڪانه ھوندي اٿن. سيھڙن جي جنس ۾ "ليگومورفا" گروهه جا سڀ کان وڏا جانور شامل آهن. وڏا سيھڙ تمام تيز ڊوڙندڙ هوندا آهن، جن جون پٺيون ٽنگون ڊگهيون ۽ طاقتور هونديون آهن ۽ وڏا ڪن جسم جي گرمي گهٽائڻ ۾ مدد ڪندا آهن. وڏو سيھڙ ۽ سيھڙ ٻنھي جو تعلق ليپوريڊي (Leporidae) خاندان سان آھي. يورپي سيھڙ (Oryctolagus cuniculus) سوين پالتو سيھڙن جي نسلن جو ابن ڏاڏو آهي ۽ ان کي انٽارڪٽڪا کان سواءِ هر کنڊ ۾ متعارف ڪرايو ويو آهي. ٻي جنس، *سيلويلوگس* ۾ 13 کان وڌيڪ جهنگلي سيھڙن جا قسم شامل آهن، جن ۾ ڪاٽن ٽيل ۽ تاپيٽي شامل آهن. اهي جهنگلي سيھڙ جيڪو *اورڪٽولاگس* ۽ *سيلويلوگس* ۾ شامل ناهي، ڪجهه محدود جاگرافيائي ورڇ وارو قسم آھي. ان ۾ ننڍو سيھڙ، آتش فشاني سيھڙ ۽ سماٽرا جو ڌاريدار سيھڙ پڻ شامل آهن.

## طب

**خاصيت**: هن جو گوشت فالـج، لقوي، عضون جي استرخاءِ لاءِ مفيد آهي. هن جون ڦولهڙيون پاڻيءَ ۾ ڪاڙهي اُنهيءَ پاڻيءَ ۾ سنڌن جي سور، ۽ نقرس واري کي وِهنجارجي ۽ انهيءَ پاڻيءَ جي ٻاڦ ڪن جي سور، وهڻ ۽ ٻوڙاڻ کي فائدو ڪري ٿي. هن جو پِتُو زيتون جي تيل ۾ ملائي کارائجي تہ دمڪشي ۽ کنگهہ کي ڇڏائي ٿو. هن جي کل مان ٽوپي جوڙائي پائبي ته نزلي ۽ مٿي جي سور لاءِ مفيد آهي.

## حوالا
# لوراشيا

|  |
| --- |
|  |

**لوراشيا** (Laurasia) ٻن وڏن زميني ماڳن جو وڌيڪ اتر هو جيڪو تقريباً 335 کان 175 ملین سال اگ (Mya) پينگيا سپر براعظم جو حصو بڻيو. ٻيو گونڊوانا هو. اهو گونڊوانا کان 215 کان 175 ملین سال اگ (mya) جدا ٿيو (آخری ٽراسڪ دور جي شروعات ۾) پانگیا (Pangaea) جي ٽٽڻ دوران، ورهاڱي کان پوءِ اتر طرف وڌيو ۽ آخر ۾ 56 ملین سال اگ اتر ائٽلانٽڪ سمنڊ جي کولڻ سان جدا ٿي ويو. نالو لارينشيا ۽ ايشيا جو ملاپ آهي.

لورینشیا (Laurentia)، ایوالونیا (Avalonia)، بالٽيڪا (Baltica) ۽ ننڍڙن خطن جو هڪ سلسلو، 400 ملین سال اگ، کیلیڈونیئن اوروگینی (Caledonian orogeny) م تکرایو ء لارشیئا/یورامریکا ٺاهي. لارشيا/يورامريڪا پوءِ گونڊوانا سان ٽڪرائجي پينگيا ٺاهي. قزاقستانیا ۽ سائبيريا وري 290-300 ملین سال اگ، لاریشیا (Laurasia) ٺاهڻ لاء پينگيا ۾ شامل ڪيا ويا. لوراشيا آخرڪار هڪ آزاد براعظم بڻجي ويو جڏهن پينگيا گونڊوانا ۽ لوراشيا ۾ ڀڄي ويو.

## اصطلاحات ۽ تصور جي اصليت

لارينشيا (Laurentia)، پيلیوزوئڪ(Palaeozoic) اتر آمريڪا جو بنيادي ۽ براعظم جا ٽڪرا جيڪي هاڻي يورپ جو حصو بڻجن ٿا، ڪيليڊونين اروجیني ( 430-420 ملین سال اگ) ۾ بالٽيڪا ۽ ايوالونيا سان ٽڪرائجي لوراشيا ٺاهيا. آخر ۾ ڪاربنيفيرس لاروشيا ۽ گونڊوانا ۾ پينگيا ٺاهيا. سائبيريا ۽ قزاقستانیا آخرڪار پرميئن ۾ بالٽيڪا سان ٽڪرائجي ويا ته لوراشيا ٺاهي. براعظمي بلاڪن جو هڪ سلسلو جيڪو هاڻي اوڀر ۽ ڏکڻ اوڀر ايشيا ٺاهي ٿو، بعد ۾ لوراشيا ۾ شامل ڪيو ويو. سال 1904-1909ع ۾ آسٽريا جي جيولوجسٽ ايڊورڊ سوس تجويز ڪيو ته ڏاکڻي اڌ گول ۾ براعظم هڪ ڀيرو هڪ وڏي براعظم ۾ ضم ٿي ويا هئا جنهن کي گونڊوانا سڏيو ويندو آهي. سال 1915ع ۾ جرمن موسميات جي ماهر الفرڊ ويگنر پانگیا Pangaea نالي هڪ سپر براعظم جي وجود جي تجويز ڏني. 1937ع ۾ ڏکڻ آفريقا جي ارضيات جي ماهر اليگزينڊر ڊو ٽوئٽ تجويز ڪيو ته پينگيا ٻن وڏن زميني ماڳن ۾ ورهايل آهي، اتر اڌ گول ۾ لوراشيا ۽ ڏاکڻي اڌ گول ۾ گونڊوانا، ٽيٿيس سمنڊ کان جدا ٿيل آهن. "لوراشيا" جي وضاحت سوئس ارضيات جي ماهر پيٽر زيگلر سال 1988ع ۾ ڪئي هئي جيئن لارينٽيا ۽ بالٽيڪا جي وچ ۾ ضم ٿي اتر ڪيليڊونين سيون سان. "پراڻو ڳاڙهو کنڊ" جيڪو اڪثر ڪري استعمال ڪيو ويندو آھي سلورين-ڪاربونيفيرس ذخيرن لاءِ لاروشيا جي مرڪزي زميني ماس ۾، ھڪڙو غير رسمي نالو آھي. 1990ع جي ڏهاڪي ۾ ۽ بعد ۾ ڪيترن ئي اڳوڻن سپر براعظمن ۾ تجويز ڪيل ۽ بحث مباحثا ڪيا ويا (مثال طور روڊنيا، نونا، نينا) لارينٽيا، بالٽيڪا ۽ سائبيريا جي وچ ۾ اڳئين ڪنيڪشن شامل هئا. اهي اصل لاڳاپا ظاهري طور تي هڪ ۽ ممڪن طور تي ٻه ولسن سائيڪلن جي ذريعي بچيا، جيتوڻيڪ انهن جي وقفي واري مدت ۽ بار بار مناسب بحث ڪيو ويو آهي.

## پروٽو۔لوراشيا

## يورامريڪا/لوراشيا

## لوراشيا

## پڻ ڏسو

## حوالا
# پالتو

پالتو ڪتو ۽ ٻلي
**پالتو**، سڀ پاليل جانور جھنگلي جانورن جو اولاد آهن.انسان خود ڪنھن وقت جھنگلي جانور ھيو.دنيا ۾ اڄ جيترن بہ قسمن جا پاليل جانور آهن، تن مان گھڻن جي اصل نسل جي تہ سولائي سان خبر پئجي سگھي ٿي، ۽ انھن مان ڪيترا تہ ھاڻي بہ جھنگلي حالت ۾ موجود آهن، جن جي خاندان جي باري ۾ ڪجهه بہ نہ ٿو چئي سگھجي.اھو شايد ان ڪري آھي تہ، جو منجھن گھڻي وقت گذرڻ يا ٻئي ڪنهن سبب ڪري، ايتريون تہ گھڻيون تبديليون آيون آهن، جو اڄ پنھنجي اصل نسل سان ڪابہ پڌري نسبت نہ رھي آھي.يا ان ڪري به ايئن ھجي جو ڪن حالتن ۾ سندن جھنگلي ابا ڏاڏا بلڪل ناپيد ٿي ويا آھن.اٺ جو اھڙو ئي مثال آهي. اڄ دنيا ۾ ڪٿي بہ جھنگلي اٺ نہ ٿو لڀي.جيڪي به اٺ آھن سي سڀ انساني پناھ ۾ رھن ٿا.

## حوالا
# کوپڙي

| *کوپڙي (Skull)* |
| --- |
| هڪ موس (Mouse) جي کوپڙي جو ٽي-ڊي منظر |
| تفصيل |
| عضون جو نظام  | هڏائون سرشتو (Skeletal system) |
| سڃاڻپ ڪندڙ |
| ائناٽامي جو بنيادي ماڊل | 54964 |
| ائناٽامي جا محاورا  |

**کوپڙي** (Skull) يا **ڪرينيم** (Cranium)، عام طور تي پٺيءَ جي هڏي وارن جانورن جي دماغ جي چوڌاري هڪ هڏائين حفاظتي گهيرو هوندو آهي. ڪجهه مڇين ۽ جل ٿلين (Amphibians) ۾ کوپڙي نرم هڏي يا ڪارٽيليج (Cartilage) جي ٺهيل هوندي آهي.

انسانن ۾ کوپڙي ٻن مکيه حصن تي مشتمل هوندي آهي: هڪ "نيوروڪرينيم" (Neurocranium) جيڪو دماغ کي ڍڪي ٿو، ۽ ٻيو "چهري جو پڃر" (Facial skeleton). کوپڙي اڳئين هڏائين پڃر جو حصو آهي ۽ اها سيفالائزيشن (Cephalization) جو نتيجو آهي، جنهن ۾ اهم حسي عضوا جهڙوڪ اکيون، ڪن، نڪ ۽ جيڀ شامل آهن.

کوپڙي ٽن قسمن جي هڏين سان ٺهيل هوندي آهي: ڪرينيل هڏيون، چهري جون هڏيون ۽ ڪن جون ننڍيون هڏيون (Ossicles). اهي هڏيون پاڻ ۾ مضبوط ريشتيدار جوڙن ذريعي جڙيل هونديون آهن جن کي "سيوچرز" (Sutures) چيو ويندو آهي.

## بناوت

### انسان

[attachment\_0](attachment)
**انساني کوپڙي** انساني هڏائين پڃر جو اهو حصو آهي جيڪو سسي ٺاهي ٿو. هي چهري جي ساختن کي سهارو ڏئي ٿي ۽ دماغ لاءِ هڪ خانو فراهم ڪري ٿي. ٻين پٺيءَ جي هڏي وارن جانورن وانگر، هيءَ دماغ کي چوٽ کان بچائي ٿي.

انساني کوپڙي عام طور تي 22 هڏين تي مشتمل هوندي آهي:

* **8 ڪرينيل هڏيون (Neurocranium):** جيڪي دماغ کي گهيرو ڪن ٿيون (Occipital, Parietal, Frontal, Temporal, Sphenoid, Ethmoid).
* **14 چهري جون هڏيون (Facial skeleton):** جيڪي چهري جي شڪل ٺاهين ٿيون (Vomer, Maxilla, Mandible, Zygomatic, وغيره).

#### سوراخ ۽ خانه

انساني کوپڙي جو 3D سي-ٽي اسڪين
کوپڙي ۾ ڪيترائي سوراخ ٿين ٿا جن کي "فورامينا" (Foramina) چيو ويندو آهي. سڀ کان وڏو سوراخ "فورامين ميگنم" (Foramen magnum) آهي، جنهن مان حرام مغز (Spinal cord) لنگهي ٿو. ان کان علاوه کوپڙي ۾ هوا سان ڀريل خالي جڳهيون هونديون آهن جن کي سائنَس (Sinuses) چيو ويندو آهي.

### ٻيا جانور

مختلف جانورن ۾ کوپڙي جي بناوت مختلف هوندي آهي:

* **مڇيون:** مڇين جي کوپڙي اڪثر ڪري نرم هڏي (Cartilage) جي ٺهيل هوندي آهي، خاص ڪري شارڪ مڇيءَ ۾.
* **پکين:** پکين جي کوپڙي تمام هلڪي هوندي آهي ته جيئن اڏام ۾ آساني ٿئي، ۽ انهن جي اکين جا خانا تمام وڏا هوندا آهن.
* **جل ٿلي (Amphibians):** انهن جي کوپڙي ۾ هڏيون گهٽ هونديون آهن ۽ ڪارٽيليج وڌيڪ هوندو آهي.

## واڌ ويجهہ (Development)

هڪ نئين ڄاول ٻار جي کوپڙي جو پاسي وارو منظر
ٻار جي پيدائش وقت کوپڙي جون هڏيون مڪمل جڙيل نه هونديون آهن، جنهن ڪري انهن جي وچ ۾ نرم جڳهيون هونديون آهن جن کي "فونٽانيڪلز" (Fontanelles) چيو ويندو آهي. انساني کوپڙي پيدائش کان ٻن سالن تائين مڪمل طور تي تيار ٿي ويندي آهي. حمل دوران کوپڙي جي بنياد جي بناوت تيزي سان تبديل ٿيندي آهي.

## ڪم (Functions)

کوپڙي جا مکيه ڪم هي آهن:

* دماغ جي جسماني حفاظت ڪرڻ.
* چهري ۽ ڳيچيءَ جي مشڪن کي جڙڻ لاءِ جڳهه فراهم ڪرڻ.
* اکين ۽ ڪنن کي محفوظ خانا فراهم ڪرڻ ته جيئن ڏسڻ ۽ ٻڌڻ جو عمل درست ٿي سگهي.
* کائڻ، چکڻ ۽ سنگهڻ جي عمل ۾ مدد ڪرڻ.

## حوالا

## پڻ ڏسو

* سسي
* دماغ
* هڏائون پڃر

## ٻاهريان ڳنڍڻا