Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 2006

Lu **2006** (MMVI a nùmmaru rumanu) è n'annu dû XXI sèculu.

## Abbinimenti

* Girmania: Nti la Coppa Munniali di palluni l'Italia vinci lu quartu titulu munniali battennu la Francia.
* Torinu: Li Joca Olìmpici nvirnali

## Nasciuti

* 25 di frivaru: Secunnu li statìstichi, oggi nascìu lu 6.500.000.000mu abbitanti dâ Terra
* 25 di austu: Andrea Kimi Antonelli, pilota di Formula 1

## Morti

* 21 di jinnaru: Ibrahim Rugova
* 26 di marzu: Àncilu D'Arrigu
* 30 di austu: Nagib Mahfuz, scritturi egizzianu, premiu Nobel pâ littiratura
* 12 di nuvèmmiru: Mario Merola, cantanti napulitanu

==Premiu Nobel==

| **Premiu Nobel** |
| --- |
|  |
| * Alfred Nobel
* Premiu Nobel
* Premi Nobel taliani
 |
| Premiu | n òrdini |
| --- | --- |
| Paci: | alfabbèticu | crunulòggicu |
| Littiratura: | alfabbèticu | crunulòggicu |
| Midicina: | alfabbèticu | crunulòggicu |
| Fìsica: | alfabbèticu | crunulòggicu |
| Chìmica: | alfabbèticu | crunulòggicu |
| Econumìa: | alfabbèticu | crunulòggicu |

* Premiu Nobel pâ paci:
* Premiu Nobel pâ littiratura:
* Premiu Nobel pâ midicina:
* Premiu Nobel pâ fisica:
* Premiu Nobel pâ chimica:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **2005** | Abbinimenti dû 2006 | **2007** |
| Jinnaru 2006 | Frivaru 2006 | Marzu 2006 | Aprili 2006 | Maiu 2006 | Giugnu 2006 | Giugnettu 2006 | Austu 2006 | Sittèmmiru 2006 | Uttùviru 2006 | Nuvèmmiru 2006 | Dicèmmiru 2006 |
# Nnipinnenza

Junciuta â nnipinnenza dê diversi paisi dû munnu
La **nnipinnenza** è la situazzioni unni nu Paisi accapa di èssiri suttamisu dâ putenza di n'àutru.

## Etimòluggìa

S'hà spàrtiri lu cuncettu di l'autonumìa, unni cuntìnuanu a essìricci patti stituzziunali ntra li dui tirritori, tràmiti quali unu dê dui pò aviri putiri dicisiunali 'n capu ditirminati cosi di l'àutru, e dû cintralismu, unni lu putiri cintrali duna tutti li dicisioni.

La nnipinnenza pò èssiri lu modu di accuminciari di na *nazzioni emirgenti* (spissu allinchiennu na vacantizza pulìtica), ma è spissu macari n'alluntamentu d'ôn putìri comu lu mpirialismu, lu culunialismu o l'ispanziunismu.

La nnipinnenza pò èssiri uttinuta tràmiti diculunizzazzioni, siparazzioni o macari pi na spartuta.

## Vuci cunzigghiati

* Culunialismu
* Diculunizzazzioni
* Mpirialismu
* Lista di muvumenti autunumisti e siparatisti
# Gesù Cristu

Cristu comu è raffiguratu ô domu di Cifalù (Sèculu XII).
**Jesù Cristu** (Betlemmi, versu lu 1 a.C.). Di na variazzioni di l'Ebbraismu funnau lu Cristianèsimu, riliggiuni monuteista cummattuta di lu putiri rumanu di l'èbbica. Pi stu tintativu Jesù Cristu appi a sùbbiri nu prucessu cu turturi fìsichi assai mpurtanti, e la cunnanna a morti pi crucifissioni. Lu sò missaggiu fu diffunnutu di l'apòstuli, e dû vancelu, n'òpira supra la vita di Jesù Cristu ca fu scrivuta di San Luca, San Matteu, San Juanni e San Marcu ntâ sècunna mitati dû sèculu I. Ancora oi lu cristianèsimu è diffusu ntô munnu sutta diversi formi, ntrâ li quali li cchiù cumuni sunnu lu Cattulicèsimu, lu Prutistantèsimu e lu Cristianèsimu Ortodossu.

## Viditi puru

* Vancelu di Matteu
* Vancelu di Marcu
* Vancelu di Luca
* Vancelu di Giuvanni
* Vancelu di Tommasu

|  |
| --- |
| **Riliggiuni** |
| Ateismu - Agnosticismu - Monoteismu - Politeismu - Enoteismu - Panteismu - Animismu Buddismu | Cunfucianismu | Cristianèsimu | Ebbraismu | Giainismu | Innuismu | Islam | Shintuismu | Tauismu | Zoruastrismu |
| **Diu - testi sacri - cleru - erisìa - mituluggia - lista di divinitati** |
# Tycho Brahe

Tycho Brahe.
**Tycho Brahe**, (14 di dicèmmiru 1546 – 24 di uttùviru 1601), fu nu nòbbili danisi canusciutu pi li sò misuri astrunòmichi assai accurati e cumpleti rilatici ê muvumenta dî pianeti.

Li misuri di Tycho Brahe pirmìsiru a Kepleru di enunciari li tri liggi chi vanu sutta lu nomu di liggi di Kepleru chi regulanu lu muvimentu dî pianeti e chi foru appoi spiegati di manera cchiù cumpreta di Isaac Newton comu parti dâ sò tiuria dâ gravitazzioni univirsali.