Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Uiguros

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

Gente uigura
Sos **Uiguros** (uiguru: Uyghur; tzinesu: 維吾爾T, 维吾尔S, Wéiwú'ěrP) sunt un'etnia turcofona de religione islàmica chi bivet in su nord-ovest de Cina, mescamente in sa regione autònoma de su Xinjiang, paris cun is tzinesos Han. Sos uiguros costituint sa majoria relativa de sa populatzione de sa regione (46%). Un'àteru grupu de uiguros bivet in sa contea de Taoyuan de sa provìntzia de s'Hunan (Tzina tzentru-meridionale). Sos uiguros formant unu de is 57 grupos ètnicos ufitzialmente reconnotos in Cina. Foras de Cina, esistent comunidades diaspòricas de Uiguros importantes in is istados de s'Àsia tzentrale de su Kazakistàn, Kirghisistàn e Uzbekistàn, e in Oriente Mèdiu in Turchia. Comunidades prus minores s'agatant in Afganistàn, Pakistàn, Germània, Bèlgiu, Paisos Bàscios, Norvègia, Isvètzia, Rùssia, Aràbia Saudita, Austràlia, Canadà e Istados Unidos.

Dae sa matessi branca de sos Uiguros, annotamala, orìginat un'àtera minoria ètnica cinesa, sos Juguros.

Issos tenent caraterìsticas fìsicas meda diversificadas, presentende siat trassas francamente europeos siat caras mediorientales e asiàticas.

## Notas

## Àteros progetos
# Santuaine

Articulu in logudoresu

**Santuaine** (o **ladàmine**) est su deghe de doighi meses de su calendàriu gregorianu.

## Boghes curreladas

* Mes'e ladamini/Campidanesu

| Meses de su calendàriu gregorianu |
| --- |
| ghennàrgiu | freàrgiu | martzu | abrile | maju | làmpadas | trìulas/argiolas  | austu | cabudanni | santugaine/ladàmine | santandria/onniasantu | nadale/meseidas |
# Michail Gorbačëv

Articulu in logudoresu

Michail Gorbačëv in su 1987

**Michail Sergeevič Gorbačëv** (russu : **Михаил Сергеевич Горбачёв**) (2 de martu 1931 – 30 de austu 2022) est istadu  unu polìtigu russu. Est istadu su presidente de s'URSS dae su 1985 a su 1991.

Est mortu su 30 de austu de su 2022 in un'ispidale de Mosca a pustis de una maladia longa.

## Riferimentos
# Otzèanu Antàrticu

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

S'Otzèanu Antàrticu in sa mapa
S'**Otzèanu Antàrticu**, naradu fintzas **Otzèanu Australe**, **Otzèanu Meridionale** o **Otzèanu Glatziale Antàrticu**, segundu su cuntzetu anglosàssone est s'imparis de mares chi inghìriant su continente antàrticu prus a sud de sa largària 60° S.

Tirat a 20 728 000 km² cun fundu màssimu de 7 235 m. Est situadu in s'emisfèriu australe e inghìriat s'Antàrticu isporghende fintzas a largària, formalmente definida in su 2000 dae s'Organizatzione Idrogràfica Internatzionale, de 60° S, ultres de sa cale s'agatant s'otzèanu Patzìficu, s'otzèanu Atlànticu e s'otzèanu Indianu (movende de s'emisfèriu otzidentale e andende dae ovest cara a est).

Chi si cunsìderant is otzèanos de sa Terra chimbe, e non tres comente de costumadu in Itàlia, s'Antàrticu est su prus meridionale de sa Terra e su bator pro tirada. In Itàlia e in unos àteros Paisos sa zona de mare a giru a giru de s'Antàrtide no est cunsiderada un'otzèanu a berus, ma costituit is estremos meridionales de is otzèanos Atlànticu, Indianu e Patzìficu. Atualmente sa bàlida de su mare Antàrticu, prus chi non geogràfica, est geopolìtica, a sos fines de s'isfrutu suo, resone pro chi sa làcana sua setentrionale (largària 60° S), currespondet a paràmetros fissados dae su tratadu Antàrticu.

## Riferimentos

## Àteros progetos

|  |
| --- |
| **Is chimbe otzèanos de sa Terra** |
|  Patzìficu |  Atlànticu |  Indianu |  Àrticu |  Antàrticu |
# Napoleone Bonaparte

Articulu in nugoresu

Articulu in logudoresu

Napoleone Bonaparte
Napoleone Bonaparte ind'unu dipintu de Jacque-Luois David
Napoleone in su tronu ind'unu dipintu de issu 1806 de Jean Auguste Dominique Ingres
**Napoleone Bonaparte** (in frantzesu *Napoléon Bonaparte*) ( \* Ajaccio 15 de austu in su 1770 - Sant'Elena 5 de maju de su 1821) est istadu politicu e militare frantzesu. Fit isse chi aiat fundadu e fit istadu primu imperadore de Frantza, e s'ammentat oje comente unu zeniu in s'arte militare.
# Murcia

Artìculu in LSC

Murcia, pratza Santo Domingo
Posidura de Murcia
**Murcia** est una tzitade de unos 436.900 bividores de s'Ispagna meridionale, cabulogu de sa comunidade autònoma de Murcia.

Bidda de sete in Ispagna a nùmeru de bividores, Murcia est tzentru de cummèrtzios e de indùstria e s'agatat in mesu in mesu de unu territòriu fèrtile, chi retzit abba de su frùmene Segura.

Est sede de obispadu e de tres universidades (Espinardo, Mercede e Ucam), chi nde faghent logu pro studentes, meda abitadu fintzas de Erasmus.

## Àteros progetos
# Lambicadu

Artìculu in LSC

Unu trastu betzu pro fàghere whiskey.
Disponimentu de bèvidas lambicadas in unu supermercadu.

Unu **lambicadu**, est sa bèvida chi cuntenet alcol etanolu su cale est su produtu de sa lambicadura de produtos fermentados comente laores, frutos, o àteros vegetales. Custa definitzione escluet bèvidas alcòlicas otentas dae pesadura sena lambicadura comente sunt, intre àteras, sa birra, su binu, e sos licores.

Intre sas bèvidas lambicadas prus populares, sena tzùcaru annantu, s'agatant su brandy, su rum, sa tequila, sa vodka, e su whisky, mentras cussa prus connota de Sardigna est s'abbardente, nada puru filu de ferru.

Intre sas bèvidas lambicadas cun tzùcaru annantu aromas est su Grand Marnier, su Frangelico, e su Schnapps in istile americanu.

## Istòria de sas bèvidas lambicadas

In Àsia Tzentrale e prus de pretzisu in Mongòlia, s'ismanniaiat sa pertzentuale de alcol de sas bèvidas fermentadas cun su sistema de las congelare (durante s'ierru) ma cun su disacatu chi custu fiat possìbile petzi in climas cun ierru meda fritu, e fintzas cun su problema chi s'ismanniaiat sos alcols tòssicos comente su metanolu.

Mancari sos gregos e àrabos antigos connoschiant su sistema de sa lambicadura, sa prima evidèntzia de logru de alcol pro lambicadura benit dae s'Iscola de Salerno in su de XII sèculos. In su 1437, su brandy si mentovat giai in sa contea tedesca de Katzenelnbogen. Paracels at dadu a s'alcol su nùmene modernu suo pigadu in prèstidu dae una paràula àraba chi signìficat "a ùrtimu divididu". In s'època medievale sas bèvidas lambicadas si cunsideraiant meighinales e sunt istadas usadas contra sa pesta niedda. A inghiriu de su 1400 est istadu iscobertu comente lambicare partinde dae laores.

Sa lambicadura moderna impreat unu protzessu chi in sustàntzia no est cambiadu dae su de VIII sèculu però como s'achirint mesuras sanitàrias e màdrighes industriales e si sunt achiridos produtos econòmicos de orìgine no euroasiàtica comente su trigu moriscu e sa patata.

## Riferimentos

## Bibliografia

* Anthony Dias Blue, The Complete Book of Spirits: A Guide to Their History, Production, and Enjoyment, HarperCollins Publishers, 2004, p. 324, ISBN 0-06-054218-7.
* Robert Forbes, Short History of the Art of Distillation from the Beginnings up to the Death of Cellier Blumenthal, Brill Academic Publishers, 1997, ISBN 90-04-00617-6. (hardcover)
* Robert Multhauf, The Origins of Chemistry, Gordon & Breach Science Publishers, 1993, ISBN 2-88124-594-3. (paperback)
# Gherra tzivile inglesa

Articulu in nugoresu

Pro gherra tzivile inglesa si intendet una pelea chi b'andat dae su 1639 a su 1651. Fit una gherra tzivile chi poniat cuntrappostos a un'ala sos Realistas e sos Parlamentaristas, ponendeche in mesu sas tres nassiones de Inghilterra, Iscotzia e Irlanda.
# Cabidanni

Articulu in logudoresu

**Cabidanni** est su de noe meses de su calendàriu gregorianu.

## Istoria

S'orìzine de custu faeddu, chi si narat de manera simizante in totu sos dialetos de su sardu (*Cabudanne*, *Cabudanni*, *Cabidanne*, *Capidanne*), remontat a su perìodu de poderiu bizantinu. Segundu su calendàriu bizantinu difatis s'annu incomintzaiat sa prima die de custu mese. Sos bizantinos, paris a sos sardos faghiant currespòndere s'inghitzu de s'annu cun s'inghitzu de sas fainas de massaria.

| Meses de su calendàriu gregorianu |
| --- |
| ghennàrgiu | freàrgiu | martzu | abrile | maju | làmpadas | trìulas/argiolas  | austu | cabudanni | santugaine/ladàmine | santandria/onniasantu | nadale/meseidas |