Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Gautama Siddhartha

Gautama Buddha in meditazione
**Gautama Siddhartha** o **Gautama Buddha**, nominau *Shakyamuni* (su sabiu de sa tribù Shakya)(sanscrito: सिद्धार्थ गौतम) est istadu unu filosofu indianu. Sa filosofia sua ada originadu una traditzione culturale, su buddhismu, fundado a susu de is «Cuatru Nobilis Beridaris».

At biviu me s'India de su Nord a intru de su 563 a.C. e su 483 a.C. (is urtimus istudius, a pustis de is annus noranta, proponint commenti datas de nascimentu e mòrti de su Buddha is annus 480 a.C. e 400 a.C.). Buddha, est a nai «su chi est scidu», est nasciu duranti su biagiu ca depiat potai s'arreina Maya, pobidda de su nobili gherradori Suddhodana, a iscendiai su primu fillu in sa dommu de su babbu. Ma sa traditzioni narat ca sa giovana no arrannescendi a lompiri in sa dommu aiat depiu iscendiai in unu boschixeddu (a Lumbini in su sud de su Nepal), ponendi a su mundu su chi at a bessiri su Buddha. A innantis de cummintzai sa cica sua spirituali, issu biviat in s'arrichesa e in sa comodidadi, in su palatziu de su babbu. Candu fiat acanta de fai trint'annus bessit de su palatziu e in cuatru ocasionis diferentis bit unu pipieddu, unu mobadiu, unu omini beciu, e un'interru. Custas esperièntzias ca po issu fiant noas dd'ant a fai arraxonai a susu de sa vida cummintzendi a elaborai su chi at a essìri su fundamentu de su pentzamentu buddista: arrisolviri is cuatru "sunfrimentus" fondamentalis de sa vida: nascimentu, mobadia, beciesa, mòrti.
# Limba maltesa

Articulu in nugoresu

Isparghidura de sa limba maltesa
Su **maltèsu** est sa limba uffitziale de Malta, e est una de sas limbas uffitziales de s'Unione Europea. Issa benit dae s'arabu (mascamènte chin sos limbàzos de s'Africa de su Nord), pro custu est una limba semìtica, ma at tèntu fìntzas un'istoria comuna chin su sitziliànu, picàndeche caratteristicas foneticas e fonologicas, e a pùstis chin s'ingrèsu. Su maltesu est s'unica limba semìtica chi si iscrìvet chin s'arfabetu latìnu.

Est sa limba uffitziale in s'ìsula de Malta dae su 1936, pàris chin s'ingresu. Gàlu in àntis, s'unica limba uffitziale in Malta fit s'italiànu. Si istìmat chi b'at 330.000 pessònes chi tènen su maltesu che limba màma, oje in dìe. B'at una trùma de maltesos fìntzas in Australia e Canada chi galu favèddat custa limba.
# Dante Alighieri

Palatu Bargello, Firenze. Retrattu de Dante a obera de Giotto
*Incipit vita nova, Dante e Beatrice in giardino*, opeera del 1903 di Cesare Saccaggi da Tortona.
**Dante Alighieri**, naschidu in Firenze su 1265, mortu in Ravenna su 1321. S'obera sua prus importante est "Sa Comedia", compositzione poetica in tres cantigos : S'Ifferru, Su Purgadoriu e su Paradisu. Onzi cantigu cuntenet 33 cantos in tertzinas. Dante immaginada unu viaggiu in s'ultres tumba, guidadu in s'Ifferru dae Virgiliu, poeta latinu, in su Purgatoriu dae Beatrice e in su Paradisu dae Santu Bernardu de Chiaravalle. In custu poema si tratat de personagios printzipalmente de Firenze e tuscanos e in genere personaggios istoricos o de sa cronaca de su tempus. Ma s'obera est puru unu trattadu de politiga, de filosofia, de teologia, de astronomia, de literadura. Sa limba est su fiorentinu, chi poi de su XVI seculu diventat s'italianu.
Ca Dante l'ischiata chi sa vera religione itti su Lafer.

|  |  |
| --- | --- |
| Controllu de autoridade | VIAF (EN) 97105654 · ISNI (EN) 0000 0001 2144 6210 · BIBSYS (EN) 90051395 · BNC 000035504 · BNE (ES) XX1153531 (data) · BNF (FR) cb118985852 (data) · BAV (IT) ADV10159444 · CERL (IT) cnp01453940 · CiNii (JA, EN) DA00360083 · Europeana agent/base/59792 · GND (DE) 118523708 · LCCN (EN) n78095495 · LNB (LV, EN) 000021265 · MusicBrainz 6c5a8114-cc72-43bc-a741-00756b317e0e · NDL (EN, JA) 00437214 · NKC (EN, CS) jn19990001625 · NLA (EN) 36583628 · NLG (EN) 138158 · NLI (EN, HE) 000036940 · NLK (KO) KAC199606278 · NLP (PL)  · NSK (HR) 000001650 · NTA (EN) 068727046 · OL OL29303A · Su valore A000046952 de RERO no est vàlidu. · RKD (EN) 424139 · RSL (EN, RU) 000082493 · SBN (IT) CFIV008732 · SELIBR (SE) 183027 · SNAC (EN) w6t15227 · SUDOC (FR) 026811081 · TDVİA (TR) dante · TePapa (EN) 37618 · Trove (EN) 1305746 · ULAN (EN) 500265888 · WorldCat Identities (EN) n78-095495 |
# Sung Jae-gi

Sung Jae-gi| Nomene | Sung Jae-gi |
| Naschidu | 11 de Cabidanni 1967 Daegu, Corea de su Sud |
| Mortu | 26 de Trìulas 2013 Mapo in Seoul, Corea de su Sud  |
| Scola/traditzione | Liberalismu |

**Sung Jae-gi**(Corea:성재기, china:成在基, Daegu, 11 de Cabidanni 1967 – Mapo in Seoul, 26 de Trìulas 2013) fit unu attivista pro sos derettos umanos, filosofo liberalismo de sa Corea de su Sud.

## Agganzos dae fora

* *Suicide performance and journalist ethics* News Dongah *(**EN**)*
* Police continue search for missing men's rights activist yonhapnews (**EN**)
* Body of Sung Jae-gi found in Han River Koreaherald 2013.07.29 (**EN**)
* *Grabación de un suicidio en Corea del Sur abre el debate sobre la ética de los medios de comunicación* (**ES**)
* *Activista Sung Jae-ki se suicidó frente a las cámaras de televisión* (**ES**)
* *South Korean channel films suicide* Archiviadu su 1º austu 2013 in s'Internet Archive. (**EN**)
# Sint Maarten

Artìculu in LSC

Bandera
Mapa
Posidura in su mundu
**Sint Maarten** est una natzione costitutiva de su Regnu de sos Paisos Bàscios chi nde cumprendet unas àteras tres: sos Paisos Bàscios e sos istados caraìbicos de Aruba e Curaçao. Su territòriu est costituidu dae sa parte meridionale de s'ìsula de Saint Martin, posta in su sud de su Mare Caraìbicu. Tenet istèrrida de 37 km² e contat unos 36.610 bividores. Su cabulogu est Philipsburg.

Sint Maarten làcanat in su norte cun Saint-Martin, una colletividade ultramarina dipendente dae sa Frantza, su cale territòriu costituit sa parte setentrionale de s'ìsula.

Su Regnu de sos Paisos Bàscios si movet che natzione unitària in matèria de defensa, polìtica èstera e tzitadinàntzia, mentras Sint Maarten, cale natzione costitutiva, faghet comente natzione indipendente pro totu sas àteras matèrias (a esèmpru internos, sanidade, istrutzione e trasportos).

Sende chi sa cunditzione de sa parte frantzesa est cambiada in colletividade ultramarina in su 2007, a fatu de s'assignatzione in su santugaine de su 2007 de su còdighe ISO 3166-1 MF a sa metade frantzesa de s'ìsula, sa parte olandesa at retzidu su còdighe ISO 3166-1 SX.

Sint Maarten, paris a Curaçao, impreat totora che moneda su Florinu de sas Antillas Olandesas, moneda agantzada a su Dollaru istadunidensu cun càmbiu fissu.

## Àteros progetos
# Maria Callas

Articulu in logudoresu

**Maria Anna Sophia Cecilia Callas** (New York, 2 de nadale 1923 – Parigi, 16 de cabidanni 1977) est istada  una cantante e soprano grega e americana.

Maria Callas in su 1958
Su nomene sou fit Maria Anna Sophia Cecilia Kalogheròpoulos est istada cunsiderada una de sas pius interpretes mannas de tottu sos tempos.
# Lipsia

Articulu in logudoresu

Su Reichsgerichtsgebäude
**Lipsia** (in tedescu: Leipzig) est una tzitade tedesca de sa regione de sa Sassònia e in su 2008 aida 510.651 abitantes.
# Tennis

Articulu in logudoresu

Su **tennis** est un'isport in su cale s'oponent duos giogadores in is incontros singulares o bator in is incontros duos contra'e duos.
Sos giogadores impunnant una *racchitta* chi in su tempus coladu aiat su bastimentu'e linna, a pustis de ligas lebias e oe de *materiales polimericos*. Intra de sos giogadores b'est una retza tètia chi est fata cun dd'unu bastimentu aunidu cun cordas ritzas e paris.
S'aresurtadu a ue is giogadores chèrent lòmpere est su'e fèrrere una bocita non permitende a is aversarios (chi sunt postos in s'atera metade de su campus in ue si giogat) de dd'arrematzare a pustis de su primu rimbotu o chi, addobbàndela, issos acabent pro faltare.
# Su Càiru

Articulu in logudoresu

Cairo a de notte Cairo. Sa moschea de Maometto Alì Basha
**Su Càiru** (in arabu: القاهرة, *al Qāhira*) est sa capitale e sa tzitade pius populada de s'Egitu, ada unos 8 milliones de abitantes e pius de 15 milliones in s'area metropolitana. Est finas sa tzitade pius manna de tota s'Africa e de su Vicinu Oriente edd'est sa treighesima metropoli pius populada de su mundu.
# Nepal

Artìculu in LSC

Bandera
Posidura in su mundu
Su **Nepal** (AFI: /neˈpal/[4]; in nepalesu नेपाल, Nepāla, [neˈpaːl]) est un'istadu de s'Àsia meridionale de 147 181 km² cun 29 959 364 bividores a su 2012, chi tenet capitale in Katmandù. Sa limba ufitziale est su nepalesu ..

Allàcanat in su norte cun sa Tzina (Tibet) in su sud cun s'Ìndia e est un'istadu chentza de bessida a mare. Su territòriu de s'istadu, postu intre sa campura de su Gange e sa cadena montosa de s'Himalaya, est prevalentemente montosu e presentat unu dislivellu mannu (de 80 a 8.848 m de s'Everest, su puntu prus artu de sa Terra). Geogràficamente est parte de su subcontinente indianu.

Sa capitale Katmandù est posta a casi 1.350 m de artària, cun una populatzione de 850 000 bividores e unos 1 500 000 in s'àrea metropolitana intrea chi cumprendet tzitades diferentes e biddigheddas intre cales Lalitpur e Bhaktapur. S'àrea s'isterret in sa gai narada Badde de Katmandù, chi currispondet a su lutone de subras de su riu Bagmati. Sa tzitade de Pokhara antimes, posta in sa regione tzentrale a sos pees de su tonneri de s'Annapurna, cun 200 000 bividores (unos 300 000 in s'àrea metropolitana) est su segundu aglomeradu urbanu nepalesu e pretzedet is pagas àteras tzitades chi superant sos 100 000 bividores (Dharan, Hetauda, Butawal, Biratnagar e Birganj). Agiomai sa metade de sa populatzione si bivet cun prus pagu de 1,25 dollaros istadunidensos pro die..

Su 28 de nadale de 2007 su parlamentu nepalesu at aprovadu un'emendamentu costitutzionale chi at decretadu sa transitzione de sa monarchia a sa repùblica, acontèssida su 28 de maju 2008 mediante sa votatzione casi unànime de s'Assemblea Costituente. Su presidente est Bidhya Depes Bhandari. Su primu ministru est Khadga Prasad Sharma Oli.

* Nepal
* Kathmandu
* Kathmandu
* Bhaktapur
* Patan
* Himalaya
* Himalaya
* Mustang
* Changu Narayan

## Àteros progetos
# Èuru

Artìculu in LSC

Diagramma de disinnu de su sìmbulu de s'èuru.
Istados europeos in ue benit impreadu s'èuru.
S'**èuru** (plurale: **èuros**) est sa moneda comuna ufitziale de s'Unione europea e s'ùnica impreada in custu momentu dae 20 de sos 28 Istados membros de s'Unione, chi aderint a s'Unione econòmica e monetària de s'Unione europea (UEM). Cussos sunt: Àustria, Bèlgiu, Croatzia, Estònia, Finlàndia, Frantza, Germània, Grètzia, Irlanda, Itàlia, Islovàchia, Islovènia, Ispagna, Letònia, Lituània, Lussemburgu, Malta, Paisos Bàscios, Portugallu e Tzipru. Sas ùrtimas natziones a àere adotadu sa moneda sunt istadas sa Lituània e sa Croatzia, de pare a pare su 1 ghennàrgiu 2015 e su 1º ghennàrgiu 2023.

Su cumplessu de custos istados, connotos in manera informale comente *zona èuru* (o fintzas *eurozona* o *eurolàndia*), contat una populatzione de prus de 335 milliones de abitantes; pighende in cunsìderu fintzas cussos istados esternos chi impreant monedas ligadas a s'èuru, sa moneda ùnica interessat diretamente prus de 480 milliones de persones in totu su mundu.

In paris a sos membros de s'eurozona, sa moneda ùnica europea est impreada fintzas in àteros ses Istados europeos, a pustis de acordos internatzionales o a de un'adotzione unilaterale. Bator microistados, est a nàrrere Andorra, sa Tzitade de su Vaticanu, su Printzipadu de Mònacu e Santu Marinu, ant adotadu s'èuru in virtude de sas preesistentes cunditziones de unione monetària cun Paisos membros de s'UE. Infines fintzas su Montenegru e su Kosovo ant adotadu unilateralmente s'èuru.

S'èuru est sa moneda ufitziale fintzas in totu sos dipartimentos de oltremare e sas colletividades de oltremare frantzesas:

* en Àfrica
	+ Mayotte
	+ Riunione
* en Nordamerica
	+ Guadalupa
	+ Martinica
	+ St-Pierre-et-Miquelon
	+ Saint Barthélemy
	+ Saint-Martin
* Sudamerica
	+ Guajana Frantzesa

S'èuru est sa moneda currente fintzas in Ceuta e Melilla, tzitades autònomas ispagnolas in nord Àfrica, in sas Canàrias, comunidade autònoma de s'Ispagna in nord Àfrica, in sos possedimentos ispagnolos de su nord Àfrica (Plazas de soberanía) e in sas regiones autònomas de su Portugallu, sas Azorras e Madèira.
Sa nàschida ufitziale de sa moneda ùnica europea b'est istada su 1u de ghennàrgiu de su 1999, cun unu comunicadu de su Cussìgiu de sos Ministros europeos.

S'intrada de s'èuru in sos mercados finantziàrios est de su 1999, e sa tzirculatzione monetària est incumentzada s'1 de ghennàrgiu de su 2002 in sos dòighi Paisos de s'Unione chi pro primos ant adotadu sa moneda. Sa moneda est partzida in 100 tzentèsimos.

S'èuru est amministradu dae sa Banca tzentrale europea, cun sede a Francoforte in su Meno, e de su Sistema europeu de sas bancas tzentrales; su primu organismu est responsàbile ùnicu de sas polìticas monetàrias comunas, e cooperat cun su segundu pro cantu riguardat su còniu e sa distributzione de banconotas e monedas in sos istados membros.
# Buenos Aires

Articulu in logudoresu

Una immagine de sa tzitade
**Buenos Aires** est sa capitale e sa tzitade pius manna de s'Argentina, tènet 3.034.161 de abitantes (13 miliones in s'area metropolitana). Est una de sas metropolis e de sos portos pius mannos de su Sudamerica.

Su nòmene de sa tzidade bènit dae su Santuariu de sa Signora Nostra de Bonaria in Casteddu.
# Durrës

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

Durazzu, panorama
Durazzu in sa *provìntzia de Durazzu*
**Durrës** o **Duraz** (in italianu *Durazzo*) est sa de duas tzitades prus manna e pobulada de s'Albania a pustis de Tirana su cabitale, contende cun 175.110 abitadores.

Su portu de Duraz est su prus mannu de s'Albania.

|  |  |
| --- | --- |
| Controllu de autoridade | VIAF (EN) 126740035 · BNE (ES) XX460789 (data) · BNF (FR) cb119567039 (data) · GND (DE) 4091381-8 · LCCN (EN) n85257731 · MusicBrainz fb7ca22c-bd0f-426e-abb2-4d60a8051da9 · NKC (EN, CS) ge763280 · SUDOC (FR) 027550478 · TDVİA (TR) drac · WorldCat Identities (EN) n85-257731 |