# Vatzinu

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

Vatzinu contra sa pigota
Mapa de sa cunfiàntzia in is vatzinos in su mundu (2019). A colore prus iscuru currespondet prus bàscia cunfiàntzia.
Unu **vatzinu** est unu preparadu biològicu produtu cun su fine de ingennerare un'immunidade achirida ativa contras unu tipu piessignu de infetzione a is sugetos a is cales est suministradu.

Sa pràtica de sa suministratzione de vatzinos, denumenada vatzinatzione o vatzinu-profilassi, tenet su fine de isfrutare in manera ativa sa memòria immunològica de su sistema immunitàriu, permitende a su corpus de isvilupare unu sistema de defensa contra unu batèriu, unu virus o àteru microrganismu (massimamente contras is formas issoro *wild type* opuru contras diversas intre is variantes prus patogènicas) ancora in antis de bènnere a cuntatu cun issu. In custu si distinghet dae s'immunidade artifitziale passiva, chi si basat subra s'impreu de soros, est a nàrrere de flùidos de su corpus bènnidos de unu àteru indivìduu umanu (soru omòlogu) o animale (soru eteròlogu) chi est giai intradu in cuntatu cun s'agente patògenu.

I vatzinos sunt presìdios preventivos fundamentales pro sa salude, sa cale introduida at permìtidu de reduire in pagos deghes de annos, in manera segura e estremadamente rilevante, su pesu de maladias graes e potentzialmente letales chi fiant ispaniadas dae millis de annos, sa mortalidade infantile e vàrias formas de disabilidades in su mundu.

Unu de is traguardos prus de importu cunsighidos gràtzias a sa vatzinatzione est istadu cròmpidu in su 1980 cando s'Organizatzione Mundiale de sa Salude aiat decraradu isperdidu dae sa Terra sa pigota (*Variola virus*). In die de oe sunt disponìbiles tipos diferentes de vatzinos contra maladias medas, sa cale aplicatzione est regulada dae is legislatziones sanitàrias de is diversas natziones de su mundu.

## Genias de vatzinos

Foras de sa patologia dae chi amparant, sa distintzione intre vatzinos est acapiada a sa manera cun sa cale sunt otentos e prodùidos is cumponentes capatzos de iscadenare sa risposta immunitària. Esistent vatzinos chi cuntenent:

* *organismos atenuados*, comente is vatzinos pro sa poliomielite de Sabin (OPV), calentura groga, ermigiolu, paròtigas, pigone de sa rosa, pigota burda, rotavirus e pigota.
* *organismos inativados* o *mortos*, comente is vatzinos pro s'arràbiu, s'anti-poliomielite de Salk (IPV), anti-influentzales, tussi caninu, còlera, epatite A, calentura tifòide e peste;
* *antìgenos purificados* (o *vatzinos a subunidades*), comente is vatzinos (costituidos dae anatossinas) contra de su tètanu o sa difterite;
* *antìgenos ricombinantes* e *pèptidos sintèticos*, comente su vatzinu contra s'epatite B;
* DNA o RNA, comente diversos vatzinos contra su SARS-CoV2;
* *carradores protèicos coniugados a sos antìgenos* chi permitent una risposta immunitària prus manna e sunt s'ispissu impreados in is vatzinos chi cuntentent antìgenos polisacarìdicos (prus difìtziles de reconnòschere pro is linfotzitas) comente cussos contra de meningococos, pneumococos e Haemophilus influenzae de tipu B.

Medas de is vatzinos in impreu oe atuant mescamente induende una risposta umorale.

## Riferimentos

## Àteros progetos