Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Costa Rica

Artìculu in LSC

Bandera
Posidura in su mundu
Sa **Costa Rica** (o **Costarica**, ufitzialmente **Repùblica de Costa Rica**) est un'istadu de s'Amèrica Tzentrale. Sa capitale est San José, cun unos 885.000 bividores. Àteras tzitades de s'àrea metropolitana sua sunt Heredia, Cartago e Alajuela. Est una repùblica presidentziale e sa limba prus impreada est s'ispagnolu, mancari ufitzialmente siat plurilìngue partende dae su guvernu de Luis Guillermu Solís.

Incluende s'àrea insulare (Ìsula de su Cocu) tenet istèrrida de 51 100 km² e populatzione de unos 4.805.000 de bividores. Làcanat in su norte cun su Nicaràgua, in s'estu cun su mare de sos Caràibes e Panamà, in su sud e in s'ovest cun s'otzèanu Patzìficu.

Sa Costa Rica est una de sas democratzias prus cunsolidadas dae Amèrica. At balangiadu su reconnoschimentu mundiale pro àere abolidu s'esèrtzitu su primu de nadale de su 1948, abolitzione chi est istada perpetuada in sa Costitutzione Polìtica de su 1949. In sa classificatzione de s'inditu de cumpetitividade turìstica de 2011 sa Costa Rica est lòmpidu a ocupare sa de 44 posiduras de su mundu e su segundu in s'iscala latinoamericana, superadu petzi dae su Mèssicu. Sa Costa Rica est istadu catalogadu in su 2011 che s'istadu cun prus manna libertade de imprenta de Amèrica Latina, ocupende su nùmeru 19 a livellu mundiale, segundu sa classificatzione de Reporters chene Fronteras. Segundu s'inditu de sa Paghe Globale de su 2012 su Costa Rica est su de tres istados prus seguros de Amèrica Latina, cun petzi Cile e Uruguay in antis.

## Àteros progetos

## Notas
# Mare Caraìbicu

Artìculu in LSC

Mare Caraìbicu
Su **Mare Caraìbicu** o su **Mare Carìbicu** (naradu fintzas "Mare de is Caràibes, de is Caraìbes o de sos Caribes"), est unu mare tropicale chi s'agatat in s'emisfèriu otzidentale, parte de s'ocèanu Atlànticu, a su sud de su golfu de su Mèssicu.

Est unu mare de tipu mediterràneu, chi tirat a manna parte de s'àrea caraìbica. S'agatat serradu in su sud de s'Amèrica Meridionale, in s'uestu e sud-uestu de s'Amèrica Tzentrale, in su norti e in s'estu de is Antillas. Totu s'àrea de su mare caraìbicu est connota cun nùmene de Caràibes.

Su mare Caraìbicu est unu de is prus mannos de sa Terra, cun isterrida de unos 2.754.000 km². Su puntu prus funduru est a illargu de s'ìsula de Cayman, intre Cuba e sa Giamàica, cun fundigu de 7.686 metros a suta de su mare.

## Istados chi s'agatant in su mare Caraìbicu

* Antigua e Barbuda
* Barbados
* Belize
* Colòmbia
* Costa Rica
* Cuba
* Giamàica
* Grenada
* Guatemala
* Haiti
* Honduras
* Mèssicu
* Nicaràgua
* Panamá
* Repùblica Dominicana
* Saint Kitts e Nevis
* Saint Vincent e sas Grenadinas
* Saint Lucia
* Trinidad e Tobago
* Istados Unidos de Amèrica
* Venezuela

## Referèntzias

## Àteros progetos
# Panamá (tzitade)

Artìculu in LSC

Panamá, bista a de note

Provìntzia de Panamá
**Panamá** (nùmene integru: *Nuestra Señora de la Asunción de Panamá*), est una tzitade de unos 708.738 bividores, capitale de Panamá, in ue est tzentru printzipale econòmicu, polìticu e culturale. Est fintzas cabulogu de sa provìntzia omònima.

Panamá s'agatat in sa costera de su Patzìficu, a s'intrada de su Canale de Panamá.

S'àrea metropolitana contat prus de unu millione de residentes.

## Àteros progetos
# Ecuadòr

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

Bandera de Ecuadòr
Posidura de s'Ecuadòr in su munduS'**Ecuadòr**, ufitzialmente **Repùblica de s'Ecuadòr**, est una repùblica presidentziale de su Sudamèrica. Sa capitale est Quito, sa limba ufitziale e interculturale est s'ispagnolu, mancari sa costitutzione de su 2010 reconnoschet ufitzialmente fintzas limbas amerìndias che a su quechua, su shuar, su tsafiki e unas àteras, chi sunt impreadas a s'internu de is grupos indìgenos.

Cun istèrrida territoriale de 283.561 km² e populatzione de 16.866.664 bividores, s'Ecuador s'agatat postu in s'ala nord-otzidentale de su Sudamerica, allacanende a norte cun sa Colòmbia, a estu e a sud cun su Perù, e a ovest s'incarat a s'Otzèanu Patzìicu; est rugradu dae s'ecuadore, desu cale pigat su nùmene.

Sa capitale est Quito, sa tzitade prus populada est Guayaquil, mentras Cuenca, sa de tres prus tzitades mannas, est impare a sa capitale Patrimòniu de s'Umanidade, ca est un'esempru òtimu de tzitade pranificada in istile coloniale ispagnolu. Faghet parte de s'Ecuadòr fintzas s'artzipelagu de sas Ìsulas Galápagos, situadu a unos 1.000 km a illargu de sa costa e ricu de ispètzies endèmicas, chi in su sèculu XIX fiant istados ogetu de istùdiu de su naturalista britànnicu Charles Darwin, chi fiat elaborende sa teoria de s'evolutzione, descrita a pustis in su libru nodidu S'orìgine de sas ispètzies.

S'Ecuadòr, indipendente de su 1830, est una repùblica de su 1832, a pustis de èssere istada colònia ispagnola pro una iscuta manna de tempus e a pustis de fàghere parte, durante unos cantos annos, de sa Colòmbia Manna, un'istadu chi cumprendiat fintzas is atuales Colòmbia, Venezuela e Panamà e fundadu dae Simón Bolívar, su liberadore de sas Amèricas (Libertador) dae su domìniu ispagnolu.

Foras de s'ispagnolu sa limba prus allegada est su quechua, prus propiamente *kichwa* in Ecuadòr, isparghinadu mescamente in s'àrea andina.

## Riferimentos

## Àteros progetos
# 1831

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|       | XVIII sèculu - **XIX sèculu** - XX sèculu |  |
|       | annos 1800 - annos 1810 - **annos 1820** - annos 1830 - annos 1840 |
|       | 1827 - 1828 - 1829 - 18230 - 1831 - 1832 - 1833 - 1834 - 1835 |

S'annu **1831** (MDCCCXXXI in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu sàpadu segundu su calendàriu gregorianu.