Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bertrand Russell

Articulu in logudoresu

Bertrand Russell| Filosofia otzidentale Filosofia de su XXesimu seculu |
| --- |
| Nomene | Bertrand Arthur William Russell |
| Naschidu | 18 de maiu 1872 Trellech, Rennu Aunidu |
| Mortu | 2 de frealzu 1970 Penrhyndeudraeth, Galles  |
| Scola/traditzione | Filosofia analitiga |
| Interesses printzipalis | Etica, epistemologia, logica, matematica, filosofia de su limbazu, filosofia de s'iscentzia, religione |
| Ideas printzipalis | Filosofia analitiga, Atomismu logicu, Teoria de sas descriziones, connoschenzia pro descrizione, Paradosso de Russell, Sa teiera de Russell. |
|
Influentzadu dae
Euclide·Platone·Leibniz·Hume·Shelley·Moore·Mill·Frege·Wittgenstein·Santayana·A.N. Whitehead·Paine·Peano
 |
|
Ada influentzadu
Wittgenstein·Ayer·Carnap·Gödel ·Popper·Quine·Chomsky·Austin·Kripke·Schlick·Tarski·Waismann·Davidson· Eddington·Turing·Arendt·Vuillemin·McDowell·Kumar·Evans· Chisholm·Narhar Ambadas Kurundkar·Ernest Gellner
 |

Bertrand Russell in su 1907
**Bertrand Arthur William Russell**, (Trellech, 18 de maiu 1872 – Penrhyndeudraeth, 2 de frealzu 1970), est istadu unu filosofu, unu logicu, matematicu, un'istoricu e unu pacifista. Fit unu importante attivista contra a de sas gherras, sustenidore de su liberu cumerciufra sos istados e antimperialista. Durante sa prima gherra mundiale Russell est istadu arrestadu pro s'attividade sua de pacifista. Calchi annu a poi at fattu una campagna contra a Adolf Hitler, pro su disarmu nucleare, at criticadu su regime sovietigu e s'intrada in gherra de sos Istados Unidos contra a su Vietnam. In su 1950 at binkidu su Premiu Nobel pro sa literatura.

|  |  |
| --- | --- |
| Controllu de autoridade | VIAF (EN) 36924137 · ISNI (EN) 0000 0001 2100 6514 · BIBSYS (EN) 90052932 · BNC 000041225 · BNE (ES) XX986609 (data) · BNF (FR) cb11923140h (data) · BAV (IT) ADV10191660 · CiNii (JA, EN) DA00236823 · Europeana agent/base/188 · GND (DE) 118604287 · LCCN (EN) n79056054 · LNB (LV, EN) 000015245 · MusicBrainz d90bd17d-7720-4c93-b386-ec8080672241 · MGP 66811 · NDL (EN, JA) 00454997 · NKC (EN, CS) jn20000604734 · NLA (EN) 35468761 · NLG (EN) 289003 · NLI (EN, HE) 000114833 · NLK (KO) KAC199623789 · NLP (PL)  · NLR (RO) 000194375 · NSK (HR) 000076399 · NTA (EN) 068213352 · OL OL112912A · Su valore A024429963 de RERO no est vàlidu. · SBN (IT) CFIV000585 · SELIBR (SE) 88516 · SNAC (EN) w62r3qbb · SUDOC (FR) 027419762 · Trove (EN) 964251 · WorldCat Identities (EN) n79-056054 |
# Gerusalemme

Articulu in logudoresu

Panorama de sa tzitade
**Gerusalemme** (in ebraicu: **ירושלים**,*Yerushalayim*; in àrabu|القُدس|al-Quds, "sa (tzitade) santa") est una citade in Palestina, cunsiderada capitale de s'Istadu de Israele chentza 'e reconnoschimentu internatzionale chi nddi ocupat sa parte palestinesa, Gerusalemme Est.

## Artìculos ligados

* Gerusalemme Est
# Maryland

Artìculu in LSC

Su Maryland, inditadu in ruju in sa mapa de sos Istados Unidos de Amèrica
Bandera de su Maryland
Su **Maryland** (/ˈmɛrɨlənd/) est unu istadu federadu de sos Istados Unidos de Amèrica chi s'agatat in sa regione de Atlànticu Mèdiu. Sa capitale est Annapolis, sa prus manna tzitade Baltimora.

Su nòmene ddi fiat dadu uffitzialmente in onore de sa reina Henrietta Maria, ma segundu is istòricos diat bènnere prus a prestu de Maria, mamma de Gesus.

Allàcanat in su Sud e in s'Ovest cun Virgìnia, Virgìnia Otzidentale e Distritu de Columbia, in su Nord cun sa Pennsylvania, in s'Est cun su Delaware. In su Sud-Est tenet bessida in s'Ocèanu Atlanticu.

Su Maryland est unu de sos istados federados minores, ma noantamas unu de sos cun prus arta densidade de populatzione.

Est cunsideradu pro sos Istados Unidos su logu de nàschida de sa libertade de religione. A primìtziu de su colonialismu difatis sos catolicos, persighidos in Inghilterra, bi emigraiant sende chi George Calvert, I Barone de Baltimore e mere de sa colònia de Maryland, ddis daiat acòstiu.

Su Maryland fiat su de 7 istados a ratificare sa costitutzione de sos Istados Unidos.

Est s'istadu cun sas intradas mèdias peròmine prus artas, e su prus ricu de sa natzione.

Sos nomìngios sunt *"The Old Line State"* (S'Istadu a s'Antiga), *"Free State"* (Istadu Liberu), *"Cheaspeake Bay State"* (Istadu de sa Baia Cheaspeake).

## Àteros progetos
# Majorca

Artìculu in LSC

**Majorca**, (in catalanu e ispagnolu **Mallorca**) est sa prus istèrrida de is ìsulas Baleares.

Majorca
Majorca in is Baleares
Portat subrafache de 3.640 Km² e contat populatzione de unos 859.289 bividores (2015). Sa bidda prus manna, chi est fintzas su cabulogu de sa comunidade autònoma est Palma de Majorca.

## Àteros progetos
# Istròntziu

Artìculu in LSC

S'istròntziu in sa tàula periòdica de is elementos
Istròntziu
S'**istròntziu** est s'elementu chìmicu de nùmeru atòmicu 38 e cun sìmbulu **Sr**. Pertenet a su grupu de sos metallos alcalinu-terrosos e si presentat comente unu metallu modde, colore de prata, biancu o in lebiamente grogu; cando espostu a s'ària format unu pìgiu de òssidu iscuru.

S'istròntziu possedit propiedades fìsicas e chìmicas pròssimas a cussas de sos duos elementos chi dd'istant verticalmente a costadu in sa tàula periòdica: su càlciu e bàriu. In natura si presentat printzipalmente in sa tzelestite e in s'istrontzianite. Mentras s'istròntziu naturale est istàbile, s'isòtopu 90Sr est radioativu cun un' emivida de 28 annos e est unu de sos cumponentes prus perigulosos de su ''fallout'' nucleare, bidu chi est surbidu dae su corpus in unu modu pròpiu a su càlciu. De àteru cantone, s'istròntziu istàbile naturale no est perigulosu pro sa salude.

Siat s'istròntziu siat s'istrontzianite pigant su nùmene de Strontian, una bidda de Iscòtzia in sos intòrinos de chi su minerale est istadu iscobertu in su 1790 de Adair Crawford e William Cruickshank.

## Àteros progetos
# Talete

Talete de Miletu
**Talete de Miletu**  (in gregu, Θαλῆς ὁ Μιλήσιος) (c. 624/3 a. C.-c. 548/5 a. C.) est istétiu unu filosofu gregu, cunsiderau su fundadòri de sa filosofia otzidentali, e in s'antigòria nomenau commenti unu de is seti sabius de s'antiga Greghia. Est nàsciu e mortu a Miletu, polis grega de sa costa Jonia (òi in Turchia). Est su fundadòri de s'iscola filosófica de Miletu. De issa ant fatu parti Anassimandru (discenti suu) e Anassimene. No s'agatat nimmancu unu iscritu suu i est possibbili chi no apit iscritu nudda in vida sua. De importu mannu funt puru is istudius fatus in matemàtica, astronomia e fìsica.

## Pentzamentu

Talete de Miletu est cunsiderau su primmu filosofu de otzidènti poita est istétiu su primmu a giài una ispiegatziòni de su mudamentu continu de su mundu e de totu is cosas chi si agatant a intru suu chentza de ndi bogai a pillu mitus e divinidàdis. Est cunsiderau commenti su chi at cummintzau sa filosofia otzidentali puru poita est su primmu chi s'est postu su probbrèma de s'*arché*, est a nai, su de agatai s'unidàdi a intru de sa multiplitzidàdi chi si presentat in sa realidàdi.

Intàmas de si cunformai a sa mitología grega, Talete cunsiderat s'àbba su printzípiu de ònnia cosa e s'eleméntu chi fait a fundaméntu de totu is cosas chi esistint. S'àbba benit cunsiderada commenti sustàntzia (su chi est a suta e a fundamentu de ònnia cosa) e commenti essèntzia (su chi a intru suu ònnia cosa est); est a nai, s'eleméntu chi totu is cosas tenint in comunu: de ònnia cosa cambiat sa fòrma ma sa sustàntzia abarrat sempiri sa matessi. Talete sceberat s'àbba commenti printzípiu seguramènti po s'importu mannu chi tenit po sa vida de ònnia cosa chi esistit, po is mudaduras de fòrma ca issa atotu tenit in natura (ghiàciu, papòri, umidàdi) e puru po s'importu mannu chi a su tempus aiat su Nilu in Egitu.

## Bibbliografía

* *Fragmentos presócraticos. De Tales a Demócrito*. Alianza editorial. Madrid. 2010.
* *Historia de la filosofía griega. Tomo I*, W. K. C. Guthrie, Ed. Gredos.
* G S Kirk: *Los filósofos presocráticos*, ed.Gredos, Madrid 1987.
* N. Abbagnano, *Storia della filosofia*, Torino, UTET, 1993.
* Le Garzantine, *Enciclopedia di Filosofia*, Garzanti Editore, Milano, 1981.
# Lisàndria (Egitu)

Articulu in logudoresu

Stanley Bridge, Lisandria de Egitu
Posidura in Egitu
**Lisàndria** (in arabu: **الإسكندريةal-Iskandariyya*in gregu: **Ἀλεξάνδρεια**) cun 4,1 milliones de abitantes este sa segunda tzitade pius manna de s'Egittu, poi de Cairo. In alessandria b'est su portu pius mannu inue passat s'80% de s'import e export nazionale.

Alessandria est istada fundada in su mese de abrile de su 331 d.C. dae Lisandru Mannu.

## Àteros progetos