Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Jinja

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

Su santuàriu Ohtsu-Jinja (Hida)
**Jinja** o *jingū,* *taisha* (in giaponesu 神社), cun custa paràula si intendet indicare su santuàriu de sa religione shintoista pro s'adoru de sas divinidade "*kami*".

|  |  |
| --- | --- |
| Controllu de autoridade | GND (DE) 4244971-6 · NDL (EN, JA) 00574844 · NKC (EN, CS) ph423588 |
# Otaku

Articulu in nugoresu

Otaku fachende fotografìas a trenos ind unu eventu de istatziones (Tokyo).
Unu **otaku** (*おたく*), foras de su Giapone, est connotu pro èsser una pessone chind unu interessu marcàu pro anime e manga. In Giapone etotu, peròe, su favèddu tènet connotassiòne negativa meda e bolet inditare a una pessone chi pro s'interessu suo bi tenet una vera e pròpria ossessione e pro chi bi andat macu: bi podet èssere s'otaku de sas màchinas, de sa mùsica, de sos computer e gai sichinde. Su vocàbulu a Ponente, imbetzes, est colau a bòler narrer "amantiosu de manga/anime" e bo'. In Giapone su faveddu est prus chi àteru negativu ma oje in die, sicomente an dau bida a una subcurtura chi est a fundamentu de su mercau de intertenimentu giaponesu, bi at zènte in cughe puru chi si narat "otaku" chin fieresa. A Ponente sa paràgula podet esser bona o mala, a secundu de chie la impreat.

"Otaku" benit dae su giaponesu *お* (o, una partichedda onorìfica) + *宅* (taku, dommo): si impreabat comente pronùmene de secunda pessone singulare tra amantiosos de fotografia, chi sa zente bidiat semper sotzialmente "pacu abbistos", reservaos e ossessionaos dae s'interessu issoro: dae cughe, chin cussu sinnìficu negativu, sa paràgula est in impreu pro calesisiat tenzat unu carchi interessu pacu sanu. Unu istereòtipu de otaku est s'òmine chi est semper in dommo, isfainau de su totu, e non tenet perunu amicu chi non siat otaku che a issu. A commo, pro distingher su sinnìficu modernu dae cussu anticu, sa paràgula est iscrita o in hiragana (*おたく*) o katakana (*オタク*).

|  |  |
| --- | --- |
| Controllu de autoridade | GND (DE) 7698432-1 · NDL (EN, JA) 01163039 · NKC (EN, CS) ph1079536 |
# 1871

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|       | XVIII sèculu - **XIX sèculu** - XX sèculu |  |
|       | annos 1850 - annos 1860 - **annos 1870** - annos 1880 - annos 1890 |
|       | 1867 - 1868 - 1869 - 1870 - 1871 - 1872 - 1873 - 1874 - 1875 |

S'annu **1871** (MCMLXXI in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in domìniga segundu su calendàriu gregorianu.
# Identidade non binària

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

Sa bandera de is identidades non binàrias
Is **identidades non binàrias** sunt cuddas identidades de gènere chi sunt a foras de s'aici-naradu binarismu de gènere, est a nàrrere non de su totu maschiles o feminiles. Is identidades non binàrias a bortas podent intrare in su faeddu generale *transessuale*, ca is persones non binàrias s'identìficant in manera tìpica cun unu gènere diferente dae su gènere assignadu, ma podent fintzas èssere petzi non cunformes a tale gènere.

Is persones non binàrias si podent identificare comente a apartenende a prus de unu gènere (bigènere), a perunu gènere (agènere), o flùidos.

S'identidade de gènere est distinta e indipendente dae s'orientamentu sessuale.

## Riferimentos

## Bibliografia

* *Gender Queer. Voices From Beyond the Sexual Binary*, Joan Nestle, Clare Howell, Riki Wilchins (2002) Alyson Books, New York.
* *The Transgender Studies Reader* Susan Stryker, Stephen White (2006) Routledge, New York.
* *Non-binary or genderqueer genders* Christina Richards, Walter Pierre Bouman, Leighton Seal, Meg-John Barker, Timo O. Nieder & Guy T’Sjoen (
* *Genderqueer and Non-Binary Genders* Christina Richards, Walter Pierre Bouman, Meg-John Barker (2017) Palgrave Macmillan UK.
# Baton Rouge

Artìculu in LSC

Baton Rouge, panorama
Posidura de Baton Rouge in sa Parrochia de East Baton Rouge, Louisiana
**Baton Rouge** est una tzitade de unos 230.000 bividores de sos Istados Unidos de Amèrica, capitale de s'istadu federadu de Louisiana e sea de sa *Parròchia de East Baton Rouge*.

Est sa segunda prus manna tzitade de s'istadu in fatu a New Orleans e s'agatat in su tzentru de una area metropolitana de unos 820.000 residentes.

Sa fundatzione de Baton Rouge torrat a coa a su 1719.
# Fòsforu

Artìculu in LSC

Su fòsforu in sa tàula periòdica de is elementos
Fòsforu
Su **fòsforu** est unu elementu chìmicu de nùmeru atòmicu 15 e sìmbulu **P**. Est unu non-metallu multivalente chi pertenet a su grupu de s'azotu (grupu 15) chi s'agatat in sa natura cumbinadu in fosfatos inorgànicos e in organismos bividores ma mai in istadu nadiu. Est reativu meda e s'òssidat de ispontu in cuntatu cun s'ossìgenu atmosfèricu emitende lughe, dende nùmene a su fenòmenu de sa fosforescèntzia.

## Àteros progetos
# Telepeazu

Su telepeazu est unu sistema de coberadura automàtiga de su peazu autocaminale, chi esistit in diferentes paìsos. In Sardinna non b’est, dadu chi non bi sunt autocaminos. In Itàlia continentale fiat istadu introduìdu in su 1.989. Installadu a sa prima in s’arrogu Pradu Calenzano-Frorèntzia Nordu in cuntzetu isperimentale, est intradu in funtzionamentu posteriormente in s’Autocaminu A1 inche sas istassiones de peazu de sas tzidades prus importantes (Milanu, Roma e Nàpule) in s’ocasione de su Mundiale de fùbalu de 1.990, e prus a tardu s’aprigadura s’est istèrrida a totu sos peazos de sa retza autocaminale terramannesa.

Binculadu orizinarmente a su beìculu individuale e destinadu a sos chi biazant pro traballu, dae su 1.998 est istadu istèrridu a sos crientes privados e, dae su 2.005, ant ammanitzadu su servìtziu finas pro sas mototzicretas.

Cunforme a sos datos atualizados a s’abrile de 2.008, in s’Itàlia continentale tzìrculant 6 milliones de aparitzos de telepeazu, cun unu totale de unos 2 milliones de trànsitos sa die.

Peri su telepeazu, est possìbile finas a pagare su peazu pro sa trapadura ordinària de su Zovo, sos aparcadorzos de sos abioportos de Malpensa e Linate, sa fèria de Bolonna e sa Zona cun Tràfigu Limitadu Area C de Milanu.
# Beirut

Artìculu in LSC

Beirut
Posidura in su Lìbanu
**Beirut** (in àrabu: بيروت‎, Bayrūt; in frantzesu Beyrouth) est sa capitale de su Lìbanu, de chi est sa tzitade prus manna e portu printzipale. Beirut tenet una populatzione de unos 1,2 milliones de persones (2,1 annanghende·nche is trighìngios), e est su tzentru cummertziale, bancàriu e finantzieri de su Lìbanu. In Beirut bivet aprosimadamente sa metade de sa populatzione de su Lìbanu.

Mancari una diversidade religiosa inusuale in s'Oriente Mèdiu, cun cunbivèntzia de cristianos (maronitas, ortodossos gregos, ortodossos armenos, catòlicos armenos, catòlicos romanos, protestantes), musulmanos (sunnitas e sciitas), ebreos e drusos, sa tzitade s'agatat divìdida intre unu cantone estu cristianu e unu de ovest musulmanu che cunsighèntzia de sa gherra tzivile su 1975. Sa majoria de is ebreos nde sunt fuidos.

## Àteros progetos
# Postale

Postale
Benz-Omnibus, 1896
Su **postale** est unu beìculu motorizadu chi trasportat iscrusivamente pessones e sos bagazos pessonales issoro.

Unu postale pùbrigu podet esser urbanu o interurbanu.

Su postale chi biazat peri distàntzias longas est mutidu purma, cando chi unu postale chi trasportat turistas est unu turipostale.

In su limbazu familiare, s'impreat finas sa paraula “saìca”, dae su nùmene de sa sotziedade chi zestionaiat una bia sos trasportos pùbrigos interurbanos in Sardinna.

Unu postale timanzera, o petzi timanzera, trasportat cun regularidade passizeris dae unu puntu a un'àteru, pro narrer intre un'abioportu e su tzentru de sa tzitade.

Cunforme a sa leze italiana, si podet definire postale unu beìculu pro trasportu de pessones chi tenzat prus de otu seidorzos addae de su de su ghiadore.

In Itàlia, est a dies de oe proibidu a pipare in intro de sos postales.
# Foresta tropicale

Articulu in logudoresu

Localizazione de sas forestas tropicales in su mundu (in colore birde iscuru).
Sa **foresta tropicale** est unu tipu de ecosistema chi si isviluppada tra sa latitudine de 28 grados a sud e a nord de s'euqadeore. Sa foresta pluviale tropicale s'agatada in Asia, Australia, Africa, Sud America, America centrale e in meda isolas de su Oceanu Pacificu, e de s'Oceanu indianu.
# Sotziedade de Natziones

Artìculu in LSC

Sìmbolu de sa Sotziedade de is Natziones
Istados chi ant fatu parte de sa Sotziedade de Natziones
Sa **Sotziedade de Natziones** fiat una organizatzione interguvernamentale fundada su 20 de ghennàrgiu 1920, a resurtu de sa cunferèntzia de paghe de Parigi chi aiat postu fine a sa prima gherra mundiale. Est istada sa prima organizatzione internatzionale chie tènneret punna primàrgia de mantènnere sa paghe in su mundu. Obietivos suos fiant de prebènnere is gherras peri una seguràntzia colletiva e sa negotziatzione de is perricas internatzionales. Àteras chistiones chi ddi pertocaiant fiant is cunditziones de is traballadores, su tratamentu de is populatziones nadias, tràfficu de umanos, de drogas e de armas, sa salude globale, is presoneris de gherra e s'amaparu de is minorias in Europa. In su perìodu de massima addillida, intre su 28 de cabudanne 1934 e su 23 de freàrgiu 1935, nde faghiant parte 58 membros.

Sa filosofia diplomàtica subra chi s'apoderaiat sa Sotziedade rapresentaiat unu càmbiu de passu fundamentale, postu in cumparàntzia cun is polìticas de su sèculu cabudianu. Sa Sotziedade ammancaiat de fortzas armadas propias e dipendiat dae is potèntzias majores de s'època pro aplicare is resolutziones suas, mantènnere is santziones econòmicas o mòvere unu esèrtzitu cando abbisongaiat. Nointames , is istados membros fiant fatuvatu relutantes a nd'apogiare is cumbennidos, sende chi is santziones podiant andare contra issos etotu.

A pustis de disvariados sutzessos importantes e carchi fallimentu in is primos annos '20 de su de 20 sèculos, a s'acabu de s'istòria sua sa Sotziedade de Natziones aiat dadu proba de non pòdere acarare o prebènnere is gherras chi fiant aprontende in is annos '30 e istados comente Germània, Giapone, Itàlia e Ispagna si nde fiant retirados.

Sa Sotziedade de Natziones at tentu durada de 26 annos e a s'incras de s'acabu de sa segunda gherra mundiale fiat sutzèdida dae is Natziones Unidas, fundadas su 20 de abrile 1946.

## Àteros progetos
# Tibet

Artìculu in LSC

Bandera
Mapa istòrica de su Tibet
Su **Tibet** (in tibetanu: བོད་, bod, /pø/; in tzinesu: 西藏, Xīzàng) est una regione istòricu-geogràfica de s'Àsia tzentrale, localizada in s'omònimu pranu, atualmente annessionada dae sa Tzina, cun totu chi pretendet un'autonomia pròpia e indipendèntzia polìtica. Cun una populatzione de unos 3 180 000 bividores, sa tzitade printzipale est Lhasa e, a càusa de s'artària mèdia de 4 900 m s.l.m. si ddi narat fintzas *Paisu de sas Nies* e *Cobertura de su Mundu*.

S'istòria propriamente connota e documentàbile de su Tibet incumentzat in su 617 d.C; a pustis de sèculos de autonomia est arribadu a s'ispaniare cumprendende partes de s'atuale Tzina; de su de 13 sèculos si fiat fatu un'istadu vassallu de s'Impèriu mòngolu (chi cumprendiat fintzas sa Tzina), a segus - de su 1368 a su 1644 - de sa dinastia tzinesa Ming e, pro ùrtima, de sa dinastia tzinesa Qing de su 1644 a su 1911 cando, cun sa fine de s'Impèriu Tzinesu e sa nàschida de sa Repùblica de Tzina, si fiat autoproclamadu indipendente. In su 1949, a s'acabu de sa gherra tzivile - a fatu de chi su guvernu de sa Repùblica de Tzina s'aiat dèpidu retirare a s'ìsula de Taiwàn paris cun milliones de pròfugos - fiat proclamada sa Repùblica Populare Tzinesa chi aiat protzedidu a s'ocupatzione de su Tibet in su 1949-1950. Sa casi totalidade de su territòriu tibetanu est oe in die parte de sa Repùblica Populare Tzinesa mentras una parte minore sud-otzidentale, su Ladakh, est una regione indiana.

## Àteros progetos
# Pàpua Noa Guinea

Artìculu in LSC

Bandera
Posidura in su mundu
Sa **Pàpua Noa Guinea** (in hiri motu: *Pàpua Niu Gini*), ufitzialmente **Independent State of Papua New Guinea** est un'istadu indipendente de s'Otzeània in s'àmbitu de su Commonwealth dae su 16 de cabudanne 1975.

Costituida dae su chirru orientale de s'ìsula de sa Guinea Noa e dae una sèrie de ìsulas chi apartenent a s'archipèlagu de Bismarck (intre chi sa Noa Britannia, sa Noa Irlanda e Bougainville), pertenet a sa aici narada Otzeània bighina, una regione de su sud-ovest de s'Otzèanu Patzìficu a norte de s'Austràlia, e faghet làcana petzi in s'ovest cun s'Indonèsia. Est inghiriada dae sa Otzèanu Patzìficu.

S'istadu tenet istèrrida de 462 840 km² e contat populatzione de unos 7.300.000 bividores, de chi s'84% est autòctonu, su 13% de orìgine europea e s'1% indonesianu.

Sa capitale, chi s'agatat a cara de sa costera sud-orientale, est Port Moresby. Sa metade otzidentale de sa Guinea Noa format sas provìntzias indonesianas de Pàpua e Pàpua otzidentale. Finas su 1919 su chirru setentrionale de s'atuale istadu fiat connotu cun nùmene de *Kaiser-Wilhelms-Land* (*Terra de s'imperadore Gulliermu*), colònia de sa Impèriu tedescu*.*

## Àteros progetos
# Victòria (Austràlia)

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

Bandera
Posidura in Austràlia
Su **Victòria** est un'istadu federadu de Austràlia, su segundu prus pagu istèrridu de su continente (su primu est su Territòriu de sa capitale), infùndidu a sud-ovest de s'otzèanu Indianu e a sud est de s'otzèanu Patzìficu, comunichende intre issos in s'istrintu de Bass chi ddu istèsiat de sa Tasmània. Tenet istèrrida de 227.444 km² e unos 5.926.624 bividores.

Faghet làcana a norte e nord-estu cun su Nou Galles de su Sud, cun sa lìnia de làcana intre is duos istados singiada pro sa majoria de su riu Murray, a ovest cun s'Austràlia Meridionale: su territòriu est ocupadu dae sa pranura istèrrida de su Murray a nord-ovest chi s'àrtziat a sud-est in sa parte meridionale de sa Cadena Divisòria Manna chi cùlminat in is Alpes australianos (m. Feathertop, 1922 m). Is costas sunt generalmente bàscias e articuladas, mentras in su tzentru s'aberit sa baja fundura de Port Phillip in ue est istada pesada sa capitale de istadu, Melbourne.

## Àteros progetos
# Darwin (Territòriu de su Norte)

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

Bista de Darwin
Posidura in Austràlia
**Darwin** est sa capitale e sa tzitade prus populada dae su Territòriu de su Norte, Austràlia. Si sìtuat in sa costera setentrionale de su paisu e tenet populatzione de unos 109.478 bividores (istima de su làmpadas de su 2004). In sa tzitade s'agatat una base navale de s'esèrtzitu australianu, chi fiat istada atacada dae sa Marina Imperiale Giaponesa su 19 de freàrgiu de su 1942. Darwin tenet unu clima tropicale chi pròvocat fortes temporadas e tziclones tropicales.

## Riferimentos

## Àteros progetos
# El Salvadòr

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

Bandera
Posidura de in su mundu
**El Salvadòr**, ufitzialmente **Repùblica de El Salvadòr** (in ispagnolu *República de El Salvadòr*), est un'Istadu de Amèrica tzentrale. Sa capitale est San Salvador, sa limba ufitziale s'ispagnolu.

S'istadu tenet isterrida de 21.041 km² e contat unos 6.520.675 bividores. Allàcanat a nord-ovest cun su Guatemala, a norte e a est cun su Honduras, est infùndidu a sud e a ovest dae s'otzèanu Patzìficu. A sud-est est separadu dae su Nicaràgua de su golfu de Fonseca. Est s'istadu prus pagu estèrridu, ma fintzas su prus densamente populadu de sa regione tzentru-americana.

Dae su 1980 a su 1992 est istadu teatru de una gherra tzivile intre is fortzas armadas guvernativas e is fortzas insurretzionales de su Fronte Farabundo Martí pro sa Liberatzione Natzionale (FMLN), a pustis de sa cale est incumentzadu su protzessu de apaghiamentu e democratizatzione de su Paisu.

S'istrutura econòmica est istada pro tempus longu basada in manna parte subra una agricultura forte de prantedos (cafè, cotone, canna de tzùcaru), cun sa majoria de is terras cuntzentrada in is manos de pagos latifondistas. In tempos prus reghentes at aviadu unu protzessu de industrializatzione e de diversificatzione de s'economia.

## Àteros progetos