Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sahara

Artìculu in LSC

Bista satellitare de su Sahara
Su **Sahara** (in àrabu الصحراء الكبرى, *aṣ-Ṣaḥrāʾ* e *al-Kubrà*, literalmente 'su Desertu Mannu') est unu desertu de tipu caente postu in su norte de s'Àfrica. Cun prus de 9 milliones de km², est su desertu non polare prus mannu de su mundu. Ocupat sa parte majore de Àfrica de su Norte e unu su 27% de su continente africanu, cosa chi ddu faghet mannu comente de s'Europa o de is Istados Unidos. Su Sàhara s'isterret dae su mare Ruju, includende partes de sas costeras mediterràneas, fintzas a s'Otzèanu Atlànticu. Cara a sud est allindadu dae su Sahel, unu territòriu costituidu de savanas semiàrrides postu in su nord de s'Àfrica sub-sahariana. In custu desertu sunt istados filmados infinidades de filmes e reportatges.

Is làcanas de su Sahara sunt s'Otzèanu Atlànticu in s'ovest, s'Atlante e su Mediterràneu a cara de su norte, su mare Ruju e Egitu cara a s'estu, e su Sahel in su sud. Su Sàhara si costumat a dividire in Sahara otzidentale, Montes de Ahaggar, Montes de su Tibesti, Montes de Aïr (una regione de montes e artos montigros de su desertu), su desertu de su Teneré e su desertu Líbicu (sa regione prus àrrida). Su puntu prus artu in su Sàhara est s'Emi Koussi, unu vulcanu de 3.415 metros postu in is montes de su Tibesti, in su norte de su Ciàd.
# Singapore

Artìculu in LSC

Bandera
Posidura in su mundu
**Singapore** (AFI: /sinɡaˈpore/) ufitzialmente **Repùblica de Singapore** (in malesu *Republik Singapura*; in inglesu *Republic of Singapore*; in tzinesu 新加坡共和国, trasliteradu *Xīnjiāpō Gònghéguó*; in tamil சிங்கப்பூர் குடியரசு, trasliteradu *Ciŋkappūr Kudiyarasu*), est una tzitade-istadu de su sud-estu asiàticu, posta in s'estrema atza meridionale de sa penìsula malesa, 152 km a norte de s'ecuadore. Tenet istèrrida de 725.1 km2 e s'isvilupat in un'artzipèlagu formadu dae unas 60 ìsulas, sa prus manna e printzipale de sas cales est s'ìsula de Singapore in ue s'agatat sa metròpoli. In su norte Singapore est seberada dae sa Malaysia de s'Istrintu de Johor, in su sud est separada dae sas ìsulas Riau indonesianas dae s'Istrintu de Singapore.

Sa tzitade-istadu est su de bator printzipales tzentros finantzieris de su mundu e est una de sas printzipales tzitades cosmopolitas de su globu, cun un'importante rolu in su cummèrtziu internatzionale e in sa finàntzia. Su suo portu est intre de sos primos chimbe pro fainas e tràficu subra iscala mundiale.

Singapore est unu Paisu cun una longa istòria de immigratzione. Tenet una populatzione bària e sos prus de 5 milliones de bividores sunt prevalentemente de etnia tzinesa, malesa, indiana e unas àteras iscratzas de asiàticos e europeos.

Su 42% de sa populatzione est istràngia, inoghe presente pro traballu o istùdiu. Sos traballadores istràngios costituint su 50% de su setore de sos servìtzios.

Singapore est su segundu istadu prus densamente pobuladu de su mundu a pustis de su Printzipadu de Mònaco e in su 2009 est imbàtidu a sa prus arta cuntzentratzione de millionàrios in raportu a sa populatzione, in antis de Hong Kong, Isvìtzera, Qatàr e Kuwait.

## Notas

## Àteros progetos
# Ghana

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

Bandera
Localizatzione in su continente africanu
Su **Ghana** (AFI: /ˈɡana/), ufitzialmente **Repùblica de Ghana** (in inglesu: *Republic of Ghana*), est un'Istadu de Àfrica otzidentale cun capitale Accra.

Tenet istèrrida de 238.540 km² pro unos 27 milliones de bividores. Allàcanat a ovest cun sa Costa de Marfilu, a norte cun su Burkina Faso, a est cun su Togo, e a sud cun su golfu de Guinea. Est unu paisu multiculturale e multiètnicu, sende chi sa populatzione s'agatat ispartzida intre grupos ètnicos, linguìsticos e religiosos varios. Su 71,2% de sa populatzione est cristiana, su 17,6% musulmana e su 5% est animista.

Su territòriu de sa Costa de Oro (nùmene de su Ghana durante sa colonizatzione europea, in riferimentu a is setziduras de oro mannas chi si bi agataiant), abitadu dae millis de annos (is primos rastos de presèntzia umana àrtziant torra a su sèculu XI a.C.), fiat intradu in is mìrios de is colonizadores europeos giai de su sèculu XV. Cara a sa fine de su sèculu XIX su territòriu fiat intradu suta de su controllu de is britànnicos e su 6 de martzu 1957 su paisu aiat otentu, primu intre is natziones de s'Àfrica subsahariana, s'indipendèntzia dae su Regnu Unidu. Su Ghana est unu de sos istados de s'Àfrica otzidentale in ue fiat presente sa trata de is iscraos cara a Amèrica, susetotus in sa *central region* de s'Istadu, comente testimòniant monumentos e fortilesas numerosos cales Cape Coast Castle e Elmina Castle, is prus connotos e bisitados.

Su Ghana est una repùblica democràtica ghiada dae unu presidente chi est siat cabu de Istadu siat cabu de su guvernu. Su paisu est membru de medas organizatziones internatzionales intre cales su Commonwealth de is natziones, sa Comunidade econòmica de sos Istados de Àfrica otzidentale, s'Unione africana, sa Francofonia (membru assotziadu) e is Natziones Unidas. Su paisu bantat una de sas economias prus istàbiles e pròsperas de su continente e est su segundu majore produtore mundiale de cacau.

Subra de su territòriu suo est istadu realizadu su lagu Volta, su lagu artifitziale prus mannu de su mundu.

## Riferimentos

## Àteros progetos
# Otzèanu Atlànticu

Articulu in nugoresu

Mapa de s'Otzèanu Atlànticu
S'**Otzèanu Atlànticu** (o **Atlànticu**, comente si nat meda negossiande) est su secundu otzeanu prus mannu de su mundu, est mannu su de chimbe unu de su corju de su Praneta Terra.

Su numene benit dae sa mitologia greca, Ἀτλαντικῷ πελάγει (Atlantikôi pelágei), chi cheret narrere "su mare de Atlas".

## Referèntzias

|  |
| --- |
| **Is chimbe otzèanos de sa Terra** |
|  Patzìficu |  Atlànticu |  Indianu |  Àrticu |  Antàrticu |
# Balcanos

Artìculu in LSC

Mapa de is istados balcànicos. Is de colores grogu craru tenent petzi partes minores de territòriu chi nde faghent parte
Is **Balcanos** sunt una de is tres penìsulas chi cumponent s'Europa meridionale e de custas, sa chi s'agatat in su chirru prus s'estu.

Sa regione tenet istèrrida de 666,700 km2 e contat populatzione de casi 53 milliones de pessones. Est partzida dae su restu de su cuntinente peri is montes Balcanos in s'estu (cadena de montes de chi pigat nùmene) e dae is Alpes Dinàricas in s'uestu. In s'uestu si ghetat a is mares Adriàticu e Jonicu, in su sud a su mare Egeu e in s'estu a su mare de Màrmara e a su mare Nieddu. Is istrintos de Dardanellos e de Bòsforu dda ischirriant. dae s'Asia. Cunventzionalmente sa làcana setentrionale est dada de su cursu de sos frùmenes Danùbiu, Sava e Kupa.

## Istados balcànicos

* - Albania (totalmente)
* - Bòsnia e Ertzegòvina (totalmente)
* - Bulgaria (totalmente)
* - Croàtzia (unu 50% de su territòriu totale: Ìstria, Dalmàtzia e sa regione posta a sud de su frùmene Sava)
* - Grèghia (francas sas ìsulas)
* - Islovènia (petzi sa parte prus meridionale de s'Ìstria)
* - Italia (petzi sa provìntzia de Trieste e de Gorizia)
* - Kosovo (totalmente)
* - Matzedònia de su Norte (totalmente)
* - Montenegro (totalmente)
* - Romania (petzi sa Dobrùgia)
* - Sèrbia (franca sa Vojvodina)
* - Turchia (petzi sa Tràchia)

Is istados chi postos totalmente intro de is Balcanos sunt Albania, Bòsnia e Ertzegòvina, Bulgaria, Kosovo, Matzedònia e Montenegro. Partes de is territòrios de Croàtzia, Islovènia e Sèrbia s'agatant in s'àrea de s'Europa tzentrale. Sa Romania est prus a totu insertada intro de s'Europa tzentrale o orientale. Sa prus parte de Turchia e unas cantas ìsulas gregas s'agatant postas in Àsia. S'Itàlia est mescamente insertada in s'Europa meridionale.
# Lìbia

Articulu in logudoresu

Bandera
Posidura in su mundu
Sa **Lìbia** (in àrabu ليبيا, Lībiyā), puru connota che a **Istadu de Lìbia** (in àrabu دولة ليبيا, Dawlat Lībiyā), est una repùblica de su norte de s'Àfrica. Allàcanat in su norte cun su mare Mediterràneu, in s'ovest cun Tunisia e Algeria, in su sud-ovest cun su Niger, in su sud cun su Ciàd, in su sud-estu cun su Sudàn e in s'estu cun Ezitu. At istèrrida de 1.759.540 km² e contat unos 6.778.000 abitantes. Su clima est mediterràneu in sa costera e desèrticu a su restu de su territòriu.

Sa capitale est Trìpoli, cun pius de unu millione de abitantes, e sas tzitades chi la sighint in importu sunt Bengasi (650.000 ab.) e Misratah (380.000 ab.).

Finas a su 2011, su paisu aiat s'ispera de vida pius arta de su continente africanu (a segus de sas tzitades de Ceuta e Melilla, sas ìsulas Canàrias e Sant'Alena) cun un'isperu de vida de 77,65 annos. Puru, pro su chi pertocat su continente africanu, aiat su segundu postu de su PIB peròmine e unu de sos inditos de isvilupu umanu pius artos, mancari dae su 2011 at pèrdidu medas positziones in totu sas classìficas.

## Àteros progetos
# Repùblica Tzentrafricana

Artìculu in LSC

Bandera
Posidura in su continente africanu
S' istema
Sa positzione
Sa **Repùblica Tzentrafricana** (frantzesu: *République Centrafricaine*; sango: *Ködörösêse tî Bêafrîka*) est un'Istadu de s'Àfrica tzentrale, cun capitale in Bangui.

Tenet istèrrida de 622.984 km² e populatzione de unos 5.166.510 bividores. Faghet làcana a norte cun su Ciàd, a nord-estu cun su Sudàn, a estu cun su Sudàn de su Sud, a sud cun sa Repùblica Democràtica de su Congo, a sud-ovest cun sa Repùblica de su Congo e a ovest cun su Camerùn; est un'istadu chene essida mare.

In passadu est istadu una colònia frantzesa cun su nùmene de *Ubangi-Sciari* (o *Oubangui-Chari*); at assùmidu su nùmene atuale a s'atu de s'indipendèntzia, in su 1960. A pustis de trinta annos de guvernu prevalentemente militare, in su 1993 aiat pigadu logu unu guvernu tzivile duradu deghe annos.

In su martzu 2003 su presidente Patassé e su guvernu suo sunt istados depostos cun unu corpu de Istadu dae su generale François Bozizé, chi at formadu unu guvernu de transitzione. In is contestadas eletziones generales de su 2005 su generale Bozizé est istadu elègidu presidente. Su guvernu non tenet però su cumpletu controllu de su territòriu e sacas de illegalidade sunt registradas in is campagnas e in is provìntzias de su norte, in ue sighint is cumbatos intre is duos grupos rebeldes majores e su guvernu. S'instabilidade de is paisos chi ddi faghent làcana (Ciàd, Sudàn, Sudàn de su Sud e Repùblica Democràtica de su Congo) influit annotamala in manera negativa subra s'istabilidade interna de sa Repùblica Tzentrafricana.

Est unu de is istados prus pòberos de sa Terra, cun un'inditze de isvilupu umanu intre is prus bàscios de su praneta.

## Àteros progetos
# Otzèanu Àrticu

Artìculu in LSC

Mapa de s'Òtzèanu Àrticu
S'**Otzèanu Àrticu** est unu mare postu pro intreu in sa regione de su Polu Norte, allindadu dae sas estremas regiones setentrionales de Europa, Àsia e Amèrica.

Sa caraterìstica printzipale de cust'otzèanu est su fatu de tènnere, in sa parte tzentrale, sa subrafache permanentemente astragada, a inghìriu de su Polu Norte. Si tratat de sa banchisa àrtica, chi padessit variatziones in base a s'istasone, isterrende·si cara a sud durante sos meses de ierru.

S'otzèanu Àrticu tenet istèrrida intermèdia intre sos tres otzèanos e sos prus mannos mares mediterràneos, puru essende meda de prus prossimu a custos ùrtimos: Patzìficu: 179 milliones de km²; Atlànticu: 120 milliones de km²; Indianu: 73 milliones de km²; Àrticu: 14 milliones de km²; Mediterràneu Australasiàticu: 9,08 milliones de km². Est pro custa resone chi contrasemper a sa definitzione de s'Organizatzione Idrogràfica Internatzionale - màssima autoridade internatzionale in àmbitu idrogràficu - in Itàlia est prus nodiu che Mare Glatzale Àrticu (*Mar Glaciale Artico*).

## Referèntzias

|  |
| --- |
| **Is chimbe otzèanos de sa Terra** |
|  Patzìficu |  Atlànticu |  Indianu |  Àrticu |  Antàrticu |
# Mare de Aral

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

Mare de Aral in su 1989 e is su 2014 a cumparàntzia
Evolutzione de su mare de Aral intre su 1960 e su 2010
Su **mare** o fintzas **lagu de Aral** (in kazaku Арал теңізі, *Aral tengizi*; in uzbecu *Orol dengizi*, in russu Аральское море, *Aràlskoie more*, o Арал, *Aral*) est istadu unu mare interiore de s'Àsia Tzentrale, puru cunsideradu unu lagu de abba salida. Tenet istèrrida manna (unos 27.000 km²) e s'agatat intre su Karakalpakstan (repùblica autònoma de s'Uzbekistàn) in su sud, e is regiones de sa Kizilòrdia e Aktubinsk de su Kazachistàn in su norte. Su nùmene benit dae su turcu *aral* (ìsula). Originiariamente si ddi naraiat gasi a su logu chi currispondiat a sa buca de su frùmene Amu Darya, e a pustis de totu su lagu.

Sa depressione de su mare de Aral s'est comintzada che cunsighèntzia de una pinnigadura de su còrgiu terrestre a su Pliotzene tardu. Tenet comente a afluentes is rios Sir Darya e Amu Darya, chi, nointames non faghent cambiare sa salinidade sua.

Partende dae is annos 1960, su mare de Aral andat perdende de tirada meda, dae chi is rios chi si nche ghetant sunt istados disviados dae s'URSS (chi tando guvernaiat su Kazachistàn e s'Uzbekistàn) pro sa criatzione de arrosiaduras; difatis, dae su 1987 su mare de Aral est partzidu in duas partes, cun sa meridionale (sa prus manna) sichende·si meda de prus in presse chi non sa setentrionale.

In su 1995 sunt istadas torradas a acapiar is duas partes cun unu canale chi asseguraiat su cuncàmbiu de abba. Sende gasi, sa sicadura at sighidu tropu lestru.

Sa superfìtzie at minimadu dae unu 60%, e su volùmene de abba de unu 80%. In su 1960, su mare de Aral fiat su de bator lagos prus mannos de su mundu, cun una superfìtzie de unos 68.000 km² (prus o mancu comente Emìlia-Romagna, Lombardia e Vènetu postos impare) e unu volùmene de 1.100 km³ de abba; in su 1998, sa superfìtzie aiat basciadu a 28.687 km² e giai fiat s'oto unu prus mannu de su mundu. In su matessi perìodu, sa salinidade de su mare de Aral s'est aumentadu dae unos 10 g/l a unos 45 g/l.

In su 2003 su Mare de Aral si situaiat a 31 mslm, sa profundidade màssima fiat de 45 m. Su volùmene de abba fiat de 112,8 km³, cun un'àrea de lutone de 690.000 km².

In su 2006, su cantone de sud s'est partzidu in orientale e otzidentale, cunformende tres partes: su Mare de Aral de su Norte, sa parte Orientale e sa parte Otzidentale fundura. Sa parte sud-otzidentale però s'aisetat chi imbatat a s'isperdimentu cumpridu, ca non tenet afluente perunu. S'imparis de is tres partes cobertas dae abba tenet atualmente tirada de unos 18.240 km² (unu pagu prus pagu de sa Pùglia).

## Referèntzias

## Àteros progetos
# Ìsulas Salomone

Artìculu in LSC

Bandera
Posidura in su mundu
Sas **ìsulas Salomone** est un'istadu insulare de Otzeània, postu in su Patzìficu meridionale, a estu de Pàpua Noa Guinea, chi ocupat sa parte majore de s'artzipèlagu omònimu; est parte de su Commonwealth. Tenet istèrrida de 28.450 km² e populatzione de 470.000 bividores (2004). Sa capitale est Honiara.

Antiga colònia britànnica dae sa dècada de 1890, Salomone ant otentu s'indipendèntzia su 7 de trìulas de su 1978. Salomone est una monarchia parlamentare. Su cabu de istadu est sa reina de Inghilterra rapresentada dae unu guvernadore generale.

Formadu dae prus de 990 ìsulas. Sa distàntzia intre s'ìsula prus otzidentale e sa prus orientale est de unos 1.500 km. In calicunas ìsulas printzipales b'ant vulcanos cun diversos grados de atividade, mentras chi medas de sas ìsulas prus minores sunt simpres atollos minùsculos de arena, cannas e pramas.

## Àteros progetos
# Figi

Artìculu in LSC

Bandera
Posidura in su mundu
Sa **Repùblica de Figi** est un'istadu insulare de s'Otzeània chi òcupat totu un'artzipèlagu de su Patzìficu Sud, in sa Melanèsia, postu a estu de Vanuatu, a ovest de Tonga e a sud de Tuvalu. Sa capitale est Suva.

S'artzipèlagu de Figi cunsistet de 322 ìsulas, pro una istèrrida totale de 18.270 km², su tres unu de sas cales sunt populadas. Sas duas ìsulas prus importantes sunt Viti Levu e Vanua Levu. A Viti Levu s'agatat sa capitale, Suva, e puru su de bator tres de sa populatzione, chi contat unos 850.000 bividores in totale. Sas ìsulas sunt montosas, formadas sas ìsulas pro su vulcanismu tertziàriu, chi altèrnat materiales vulcànicos in sos setores montosos chi tenent pitzos chi propassant sos 1.200 mslm, e cun su sedimentàriu detríticu e coraddinu, in sos setores prus bàscios, e sunt ammuntadas dae padentes tropicales. S'ìsula de Viti Levu est montosa meda e la atraessant rios meda. Su clima est tropicale ùmidu.

Sos primos bividores de sas Figi sunt arribados dae su sud-estu de Àsia meda in antis chi sas ìsulas esserent iscobertas dae esploradores europeos in su de 17 sèculos, s'olandesu Abel Tasman in su 1643 e sos britànnicos James Cook (1774) e William Bligh (1789). No est istadu fintzas a su de 19 sèculos, però, chi nche sunt imbàtidos europeos pro si nche istabilire permanentemente. Sas ìsulas fiant fatas una colònia britànnica su 1874. In su 1937 sas Figi ant otentu s'autonomia e su 1966 su guvernu britànnicu at emanadu una costitutzione chi introduiat su sufràgiu universale. Su multiètnicu Alliance Party (AP) de Ratu Kamisese Mara, chi s'est mantentu a su pòdere fintzas a su 1987, at chircadu un'echilìbriu intre ambas comunidades pro costituire un'istadu indipendente.

Ant otentu s'indipendèntzia in su 1970. Su guvernu democràticu est istadu interrùmpidu dae duos corpos de istadu in su 1987, a causa de problemas intre sa comunidade indo-figiana e sa nadia melanesiana. Custu at provocadu carchi tentativu separatista, comente su de s'ìsula de Rotuma.

Sas duas etnias dominadoras sunt s'indù e s'indìgena melanèsia (partzida intre sa figiana e sa rotumanesa), onniuna de sas cales rapresentat unu 50% de sa populatzione totale. S'inditu de crèschida naturale est artu (21,8‰), cun totu chi sa natalidade, puru arta (26,8‰), s'est abascendi in presse a causa de sas campagnas de pranificatzione familiare. Sa populatzione est urbana pro 38,7% tzirca. Sa limba ufitziale est s'inglesu. Unu 53% de sa populatzione est cristiana, su 38% indù e aciomai unu 8% musulmana. S'analfabetismu est de su 13%.

## Àteros progetos
# Tonga

Artìculu in LSC

Bandera
Posidura in su mundu
Su **Regnu de Tonga** est un'istadu de sa Polinèsia, in s'otzèanu Patzìficu, postu unos 700 km a sud-estu de sas Figi e 2.000 a nord-estu de Noa Zelanda. Contat prus de 160 ìsulas e isuleddas (36 de sas cales sunt populadas permanentemente), partzidos in bator artzipèlagos printzipales (Tongatapu, Ha'apai, Vava'u, Niuas). Su nùmene Tonga signìficat «bentu de su sud». Sa capitale est Nuku'alofa.

Su 96% de sa populatzione est de orìgine polinesiana tongalès. Sa religione de majoria, cun unu 41,3%, est sa metodista wesleyana.

S'istadu tenet istèrrida de 748,5 km² e contat unos 105.323 bividores. Sas ìsulas sunt populadas, dae unos 6000 annos faghet, dae sos polinesianos originàrios de su pòpulu lapita, in su sud-estu de s'Àsia. Si bi agatant sas rastas archeològicas prus antigas de sa Polinèsia. Sos tongans ant creadu monumentos megalìticos intre sos cales si distìnghet s'At‘amonga. Est un'arcu de tres pedras de coraddu de 8.900 kg.

Sos primos europeos a agatare sas ìsulas sunt istadas sos olandesos. viàgiu Le Maire e Schouten aiant iscobertu, in su 1616, sas tres ìsulas de su grupu norte. Abel Tasman aiat esploradu, in su 1643, sas ìsulas prus mannas in su sud.

S'inglesu James Cook bi fiat istadu diferentes bortas intre 1773 e 1777, numenende a su grupu *ìsulas Amistosas* (*Friedly Islands) dèpidu a s'acollida calorosa chi bi aiat agatadu.*

In s'annu 1900 fiat istabilidu su protetoradu britànnicu, e dae su 1970 est regnu indipendente in s'àmbitu de su Commonwealth. Est sa sola monarchia de sa Polinèsia.

In su Regnu de Tonga s'economia, in sos ùrtimos annos, at connotu unu forte progressu. S'agricultura est su setore printzipale. In s'ìsula de Tongatapu s'est isvilupadu unu parcu industriale, dominadu dae s'indùstria e de s'artesania navale. Su turismu tenet unu rolu fundamentale.

## Àteros progetos
# Seattle

Articulu in logudoresu

Sa tzitade in d'una foto de su 1884
**Seattle** est una tzitade posta in s’Istadu de Washington in sos Istados Unidos, cuncretamente in su contadu de King County, e custituit unu portu de mare importante in s’oru de s’Otzèanu Pacificu. Cun una populazione de 620.778 abitantes in su 2011, Seattle est sa tzitade prus manna in sa rezione norduamerigana de su Pacific Northwest, gasi etotu che sa tzitade prus manna de sa costera otzidentale a su nordu de Santu Frantziscu. S’arzola metropolitana de Seattle de unos bator milliones de abitadores est sa de 15 arzolas metropolitanas prus istèrrida de sos Istados Aunidos. Sa tzidade est situada in un’istmu astrintu intre Puget Sound (un’insenada de s’Otzèanu Paghiosu) e Lake Washington, a unos 160 km. dae sa làcana cun su Cànada. Zanna de importu de su cumèrtziu cun s’Àsia, Seattle est su de otu portos prus mannu de sos IAA in tèrmines de zestione de cunteneris.

S’arzola de Seattle fiat istada abitada dae pedderujos a su nessi pro 4.000 annos in antis de sos primos assentadores arbos istàbiles. Arthur A. Denny e su grupu suo de biazadores, cunnotos posteriormente comente su Denny Party, fiant arribados a Alky Point su 13 de santandria de 1.851. S’assentadorzu fiat istadu iscostiadu a su logu suo atuale e mutidu “Seattle” in 1.853, in s’ondra de Si’ahl, cabu de sas tribùs logales de sos Duwamish e de sos Suquamish.
Sa cumèrtziu de linnas fiant s’indùstria prus importante de Seattle, peroe a bias de s’agabu de su de 19 sègulos sa tzitade fiat devènnida unu tzentru cumertziale e de fraigamentu de naes comente zanna chirru a s’Alasca, in tempus de sa calentura de s’oro de su Klondike. In su 1.910, Seattle fiat una de sas 25 tzitades prus mannas de su paìsu. Sende gasi, sa Depressura Manna aiat dannadu in manera grae s’economia de sa tzitade. Sa crèschida fiat torrada in tempus e a pustis de sa segunda gherra mundiale, gràssias in parte a s’impresa logale Boeing, chi aiat mudadu Seattle in unu tzentru de fraigamentu de aparèchios. Sa bidda si fiat isvilupada comente tzentru tecnolòzigu in sos annos otanta de su sègulu coladu. Su frussu de software nou, biotecnolozias e impresas de Internet nch’aiat zutu a una releada econòmiga, chi aiat aumentadu sa pobuladura de sa tzidade de belle 50.000 unidades intre su 1.990 e su 2.000. Prus reghentemente, Seattle s’est fata un’agrugadorzu de s’indùstria “birde” e unu modellu de isvilupu sustentàbile.

Seattle tenet un’istòria musigale de sinnìfigu. Dae su 1.918 a su 1.951, b’aiat prus de binti clubes de jazz a longu de Jackson Street, dae su Chinatown International District atuale a su Central District. In s’issena de su jazz si fiant isvilupadas a su cumintzu sas carreras de Ray Charles, Quincy Jones, Ernestine Anderson e àteros. Seattle est finas su logu de nàschida de Jimi Hendrix sa paristòria de su rock e de s’istile musigale rock cunnotu comente “grunge”, pobularizadu dae grupos logales che Melvins, Nirvana, Soundgarden, Alice in Chains e Pearl Jam.

Seattle est cunnotu comente sa cabitale istadunidesa de su cafè.