Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Karate

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

Su **karate** o **karate-dō** (in giaponesu 空手道 lett. "*bia de sa manu bóida*") est un'arte martziale nàschida in s'ìsula de Okinawa, in su Regnu de sas Ryūkyū, chi in su 1879 est istadu unidu a su Giapone cun su nùmene de "*Prefetura de Okinawa*".
Su karate est nàschidu dae s'unimentu de sas artes martziales tzinesas cun s'Okinawa-**te** (手 "te" lit. "*manu*").

## Boghes curreladas

* Aikido
* Judo
* Kendo
* Sumo
* Giapone

|  |  |
| --- | --- |
| Controllu de autoridade | BNF (FR) cb119468877 (data) · GND (DE) 4029630-1 · LCCN (EN) sh85071611 · LNB (LV, EN) 000155319 · NDL (EN, JA) 00565037 · NKC (EN, CS) ph135646 |
# Corèa

Articulu in logudoresu

Sa **Corea** est una penisula insulare de s'Asia Orientale partida in duas natziones: Corea de su Sud e Corea de su Nord. S'agatat in mesu a sa Manciuria e su Giappone.
# Enciclopedia

Articulu in logudoresu

Sa cobertina de sa prima edizione de su 1751 de su primu volume
S' **Enciclopedìa** est un obera de riferimentu e unu compendiu chi cuntenit diversas notizias de diversos ramos de s'ischire. E amustrat sos varios argumentos in òrdine alfabèticu. Su nùmene benit dae su grecu *enkyklopaideia*, est a nai *imparu cumpridu*.
Sas enciclopedìas esistin dae pius de 2000 annos; sa pius antiga podet esse cunsiderada sa Naturalis Historia de Plinio.
Meda importante est istada in s' istòria moderna (sa Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers) criada in Frantza in su periodo de s'Illuminismu dae Denis Diderot e Jean le Rond D'Alembert.
Sa Enciclopedìa fit istada pubricada a volumes singolos a partire dae su 1751 a su 1772.

* Sinònimos: enciclopedia, entziclopedia
# Caràibes

Artìculu in LSC

Caràibes
Is **Caràibes** sunt una regione de is Amèricas chi tirat a totu is paisos chi si gehtant in su mare Caraìbicu, chi benint a èssere totu is ìsulas de is Antillas e is litorales de unas cantas natziones cuntinentales de s'Amèrica tzentrale e meridionale.

S'àrea caraìbica est costituida de unu pore de ìsulas chi chirriant su gulfu de su Mèssicu de su mare de is Caraibes e custu etotu de s'ocèanu Atlànticu. Is ìsulas s'agatant aburdonadas in archipèlagos, chi s'agatant insertados issos etotu in àteros prus istèrridos.

S'iscerant:

* is Antillas Majores; formadas de is ìsulas de Cuba, Hispaniola, Giamàica, Portu Rico
* is Antillas Minores; formant sa metade orientale de s'arcu insulare
* is ìsulas Bahamas; de orìgine coraddina, s'agatant a su norti de is Antillas Majores.

Su clima est tropicale, meda proinosu e cun temperaduras costantes pro totu sa durada de s'annu, ablandadas de sa presèntzia de su mare.

## Paisos de is Caraibes

### Istados indipendentes

* Antigua e Barbuda
* Bahamas
* Barbados
* Cuba
* Dominica
* Giamàica
* Grenada
* Haiti
* Repùblica Dominicana
* Saint Kitts e Nevis
* Saint Vincent e sas Grenadinas
* Saint Lucia
* Trinidad e Tobago

### Dipendèntzias

* Anguilla, Rennu Unidu
* Aruba, Paisos Bàscios
* Bonaire, Paisos Bàscios
* Curaçao, Paisos Bàscios
* Guadalupa, Frantza
* Ìsulas Cayman, Rennu Unidu
* Ìsulas Vìrgines Americanas, Istados Unidos de Amèrica
* Ìsulas Vìrgines Britànnicas, Rennu Unidu
* Martinica, Frantza
* Monserrat, Rennu Unidu
* Puerto Rico, USA
* Saba, Paisos Bàscios
* Sint Maarten, Paisos Bàscios
* Saint-Bathélemy, Frantza
* Saint-Martin, Frantza
* Sint Eustatius, Paisos Bàscios
* Turks e Caicos, Rennu Unidu

### Istados cuntinentales cun costera e ìsulas caraìbicas

* Belize
* Colombia
* Costa Rica
* Guatemala
* Honduras
* Mèssicu
* Nicaràgua
* Panamà
* Venezuela
# Panamá

Artìculu in LSC

Posidura de Panamá in s'Amèrica Tzentrale
Bandera de Panamá
**Panamá**  [panaˈma], ufitzialmente **Repùblica de Panamá** (in ispagnolu: **República de Panamá** [reˈpuβlika ðe panaˈma]), est s'istadu prus meridionale de Amèrica Tzentrale. Sa capitale est Panamá, sa limba uffitziale s'ispagnolu.

## Geografia

S'istadu tenet istèrrida de 78.200 km² e populatzione de unos 3.700.000 bividores. S'agatat postu in s'istmu chi unit su sub-continentenordamericanu cun su sudamericanu. Allacanat in su norti cun su Costa Rica e in su su cun sa Colòmbia.

## Istòria

In antis de s'arribu de is ispagnolos in su sèculu XVI, su territòriu de Panamá fiat bìvidu de medas tribùs indìgenas.

S'indipendentzia de s'Ispagna dd'at balangiada in su 1821, unida cun Colòmbia (tando narada *Noa Granada*), Ecuador e Venezuela in sa *Repùblica de Colombia* *Manna*.

A s'iscontzu de *Colòmbia Manna* in su 1832, isceti Panamá fiat abarrada unida a Noa Granada chi a coa aiat pigadu su nùmene de *Repùblica de Colòmbia*. Cun s'apògiu de Istados Unidos Panamá s'est pois pòdida ischirriare e faghee istadu indipendente in su 1903.

A s'indipendèntzia est cussighida sa fraigadura de su Canale de Panamá, chi est istada fata de s'esèrtzitu USA intre de su 1904 e su 1914. In su 1977, est istadu firmadu unu acòrdiu chi afiantziaiat sa tramudadura de su canale de is Istados Unidos a Panamá cun s'acabu de su sèculu de 20. Sa tramudadura at tentu atu su 31 de nadale 1999.

## Economia

Su traficu atraessu su canale rapresentat galu una parte importate de sa richesa de s'istadu, chi bantat sa segunda economia prus manna de s'Amèrica Tzentrale, sa cun crèschida prus lestra e su prus consumu peròmine artu.

In su 2013 Panamá est imbàtida a sa de 5 posiduras in sa classìfica de s'isvilupu umanu intre de is istados latinu-americanos e a sa de 20 posiduras in sa classìfica mundiale.

## Àteros progetos