Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kirgizistàn

Articulu in logudoresu

Bandera
Posidura in su mundu
Su **Kirgizistàn**, **Kirghisistàn** o **Chirghisistàn** (in chirghisu e puru in russu: *Кыргызстан*) est un'istadu de s'Àsia. Tenet una populatzione de 5.334.223 persones e sa capitale sua est Bishkek. Sas limbas ofitziales sunt su chirghisu e su limba russa. Sa populatzione est formada printzipalmente dae chirghisos e uzbecos, cun minorias de russos, cuntzentrados in sas tzitades de Bishkek e Osh.

## Istoria

S'istoria chirghisa est nàschida cun su pòpulu de sos Scitis intre su de 4 sèculos a.C. In su 800 p.C. sunt bènnidos sos chirghisos, chi ant gobernau fintzas a su 1207, cando in su territòriu chirghisu fiat arribadu Gengis Khan, chi aiat tentu su territòriu fintzas a su 1500 tzirca. A pustis de custa data sos chirghisos si sunt autoguvernados, ma fintzas a su 1876 su Kirghizistan (data de annessione a s' Impèriu Russu) sas bardanas de sos uzbecos sunt sighidas. In su 1919 su Kirghizistan est divènnidu parte de sa republica sovietica de su Turkmenistan, dae sa cale si fiat ischirriada in su 1936. In su 1991 sa repùbrica dibenniat indipendente dae sa Russia. Dae su 2010-2011 s'istadu est gobernau dae un semi-ditadore.
# Provìntzia

Sa **provìntzia** est in generale una divisione territoriale o aministrativa de unu Istadu. Su ruolu de sa provìntzia rispetu a su guvernu centrale est diferente sigundu s'istadu.

Sa peraula benit da su termine latinu *provincia*, cumpostu de *pro* + *victa*, "vinta nantzu". Difati sas provìntzias rumanas fiant sos territorios conchistados chi non tenias mica deretu a sa *civitas* (sa tzitadinantzia rumana).

## Referentzias

* Provìntzias de sa Sardigna
* Provìntzias de s'Itàlia
# Lituània

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

Sa bandera de Lituània

Sa **Lituània** (in lituanu: Lietuva; [lʲɪɛtʊˈvɐ]), ufitzialmente *Repùblica de Lituània* (in lituanu: Lietuvos Respublika; [lʲɪɛtʊˈvoːs rʲɛsˈpʊblʲɪkɐ]), est un'istadu membru de s'Unione Europea, chi pigat làcana a norte cun sa Letònia, a estu cun sa Bielorùssia, a sud cun sa Polònia e a sud-ovest cun s'exclave russa de s'Oblast' de Kaliningrad, mentras a ovest si ghetat a su mare Bàlticu. Tenet una superfìtzie de 65.200 km² e unos 2.793.397 bividores. Faghet parte de s'àrea geopolìtica de is Paisos Bàlticos, de is cales est s'istadu prus meridionale e su prus populosu.

Populada pro sèculos de tribùs numerosas, sa Lituània fiat unificada in su de 13 sèculos dae Mindaugas, costituende in antis unu Regnu e a pustis unu Ducadu. Ùrtima natzione europea a abbandonare su paganèsimu, intre su de 14 e su de 15 sèculos at tentu una ispaniadura territoriale lestra, fintzas si fàghere sa natzione prus istèrrida de Europa, su cale controllu ammuntaiat fintzas s'odierna Bielorùssia e is regiones otzidentales de s'Ucràina. In su 1569 su Granducadu de Lituània aiat formadu una cunfederatzione cun su Regnu de Polònia chi dd'istaiat a costadu e paris a custu ùrtimu at padèssidu, in sa segunda metade de su de 18 sèculos, ispartziduras territoriales vàrias, fintzas a s'annessione a s'Impèriu Russu in su 1795.

Torrada indipendente in su 1918, sa Lituània, paris a Letònia e Estònia, fiat ocupada e annessionada a s'Unione Soviètica in su 1940, in base a cantu prevìdidu dae su Patu Molotov-Ribbentrop, che RSS Lituània. A pustis de s'ocupatzione tedesca, signada dae sa persighida de is giudeos e de vàrios boghdòrgios, in su 1944 fiant torrados is tropas sovièticas, contra de is cales aiat operadu pro unos deghe annos una resistèntzia armada. In su 1990 est istadu sa prima intre is repùblicas sovièticas a decrarare indipendèntzia.

Sa Lituània est un'istadu membru de s'ONU, de sa NATO, de su Cussìgiu de Europa, de s'OCSE. Su 1º ghennàrgiu 2015 at adotadu s'euro, rempasende a su litas. Est una repùblica semipresidentziale.
# Ierru

Artìculu in LSC

S'**ierru** o fintzas **iberru** (de su latinu *hibernus*) est una de sas bator istasones de sas zonas temperadas. Astronòmicamente comintzat cun su solstìtziu de ierru (su 21 de nadale in s'emisfèriu norte e su 21 de làmpadas in s'emisfèriu sud), e acabat cun s'ecuinòtziu de beranu (su 21 de martzu in s'emisfèriu norte e su 21 de cabudanne in s'emisfèriu sud). A bortas est cunsideradu comente sos meses intreos de nadale, ghennàrgiu e freàrgiu in s'emisfèriu norte e làmpadas, trìulas e austu in s'emisfèriu sud.

|  |
| --- |
| **Istajones** |
| Beranu | Istiu | Atòngiu | Ierru |
|  |  |  |  |
# Tirana

Artìculu in LSC

Panorama de Tirana
Posidura de Tirana in Albania
**Tirana** (in albanesu **Tiranë**) est una tzitade de 421 290 abitantes, capitale de s'Albania.