Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Limba sànscrita

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

| **Sànscritu**
संस्कृतम् (saṃskṛtam) |
| --- |
| Regiones |  Ìndia
 Nepàl
 |
| Chistionadores |
| Totale | non b'ant faeddadores nadios
 |
| Tassonomia |
| Filogenesi | Limbas indo-europeas  Limbas indoriànicas   Limba indoaria
 |
| Còdighe de classificatzione |
| ISO 639-1 | `sa` |
| ISO 639-2 | `san` |
| ISO 639-3 | `san` (**EN**)
 |
| Glottolog | `sans1269` (**EN**)
 |
| Estratu in limba |
| **Decraratzione Universale de sos Deretos de s'Òmine, art. 1** सर्वे मानवाः स्वतन्त्राः समुत्पन्नाः वर्तन्ते अपि च, गौरवदृशा अधिकारदृशा च समानाः एव वर्तन्ते। एते सर्वे चेतना-तर्क-शक्तिभ्यां सुसम्पन्नाः सन्ति। अपि च, सर्वेऽपि बन्धुत्व-भावनया परस्परं व्यवहरन्तु।
**Trasliteratzione:**
Sarvē mānavāḥ svatantratāḥ samutpannāḥ vartantē api ca, gauravadr̥śā adhikāradr̥śā ca samānāḥ ēva vartantē. Ētē sarvē cētanā-tarka-śaktibhyāṁ susampannāḥ santi. Api ca, sarvē'pi bandhutva-bhāvanayā parasparaṁ vyavaharantu.
 |
|

Su **sànscritu** ( संस्कृतम् *saṃskṛtam*) est sa limba clàssica de Ìndia,​ in prus de una de is limbas indoeuropeas prus antigas e documentadas a pustis de sa hitita e su gregu mitzeneu.​ Su sànscritu apartenet a sa suta-famìlia indoeuropea de is limbas indo-irànicas e in s'ispetzìficu indoària.

Sa limba prus antiga de su brancu indoàriu, su sànscritu vèdicu (o limba rituale de sa religione vèdica), est unu de is membros prus antigos de sa famìlia indoeuropea. Su testu suo prus antigu connotu est su Rigveda, cumpostu e cunsolidadu intre su 1500 e su 1000 a.C., in sa prima parte de su perìodu vèdicu.

In sa segunda parte de su perìodu vèdicu si fiat isvilupada una traditzione rigorosa e sofisticada de s'anàlisi linguìstica, mescamente respetu a sa fonètica e sa gramàtica, in unu tentativu de firmare su cambiamentu de sa limba, sende chi sa literadura vèdica si fiat faghende a bellu a bellu difìtzile de resare e cumprèndere. Custa traditzione fiat aiat agiuntu a su màssimu in s'òpera Aṣṭādhyāyī de Pāṇini, chi sìngiat su puntu de cumintzu de su sáncritu clàssicu. Difatis, su nùmene 'saṃskṛta' signìficat literalmente ‘perfetzionadu, rafinadu’: sam: ‘comente-, de su totu’; kṛtá: ‘fatu, òpera’ (de sa raighina √kṛ-).

Su sànscritu est sa limba de sa filosofia e sos istùdios sientìficos in s'Ìndia clàssica, e s'usat in die de oe comente limba litùrgica in is ritos de s'induismu, in forma de innos e mantras. Est fintzas limba de su buddhismu e su Giainismu. Oe in die est una de is bintiduas limbas ufitziales de Ìndia, utilizadu cun propòsitos particulares e in minore mesura comente limba veiculare de cultura. Sa positzione sua in sa cultura de s'Ìndia e de su sud-estu asiàticu est simigiante a sa de su latinu e su gregu ellenìsticu in Europa.

Sa majoria de is testos sànscritos cunservados fintzas a s'atualidade est istada trasmìtida in manera orale (cun mètrica e ritmu mnemotècnicos) durante sèculos vàrios, fintzas a cando fiant istados iscritos in s'Ìndia medievale.

## Riferimentos

## Àteros progetos
# Alla Rakha

Articulu in logudoresu

Alla Rakha cun sa tabla

**Alla Rakha** (Ratangarh, 29 de abrile 1919 – Bombay, 3 de frealzu 2000) est istadu  unu Musicista, percussionista e sonadore de tabla indianu.
Est istadu unu sonadore de tabla de su genere classigu de sa mùsica indiana aiat collaboradu meda cun su sonadore de sitar Ravi Shankar.
# Sa die de Santu Balentinu

Articulu in logudoresu

Sa **die de Santu Balentinu** est una festa dedigada a sos inamorados e tzelebrada in su bonu de su mundu (mescamente in Europa, in sas Amèriga e in su Levante Larganu) su 14 de frearzu.

Sa festa reliziosa orizinale leat su nùmene dae su santu e màrtire cristianu Santu Balentinu de Terni e fiat istada istituìda in su 496 dae su Paba Zelàsiu su de I, intrende in parte a sa festa pagana anteriore de sas “lupercalia”. Sa pràtiga moderna de tzelebradura de sa festa, intames, cuntzentrada in su tràmunu de missadas de istima e donos intre inamorados, remontat cun probabilidade a sa prima idade mèdia, e in particulare diat poder esser relassionada cun su tzìrculu de Geoffrey Chaucer, in ue si fiat formada sa tradissione de s’istima amàbile.

A s’ispainadura sua, prus chi totu in Frantza e in Inghirterra, aiant cuntribuìdu sos bentinos, peri sos numerosos monastèrios issoro, sende istados cunfiadàrios de sa Basìliga de Santu Balentinu in Terni dae s’agabu de sa segunda metade de su de VII sègulos.

Ispetziarmente in sos paìsos de curtura angrosassone, e pro imitadura finas in aterue, sa caraterìstiga printzipale de sa die de Santu Balentinu est su tràmunu de balentinetes, notigheddas de istima chi sunt fitianu a forma de coros istilizados o cunforme a àteros temas tìpigos de sa rapresentadura pobulare de s’istima romàntiga (sa culumba, s’imàzine de Cùpidu cun arcu e fritzas, e gasi sighende). Moende cun su de XIX sègulos, custa tradissione at alimentadu sa produidura industriale e sa mercadizadura in iscala basta de notas de uras dedigados a custa die. Sa Greeting Card Association at abaliadu chi, onzi annu, s’imbient su 14 de frearzu unos milli milliones de notas de uras, unu nùmeru chi ponent custa die a su de duos logos, pro nùmeru de notas comporadas e imbiadas, a pustis de Pasca de Nadale.

Sa die a pustis de Santu Balentinu, su 15 de frearzu, si tzèlebrat Santu Faustinu, patronu de sos baghianos.
# Kuala Lumpur

Artìculu in LSC

Kuala Lumpur
Posidura in Malaìsia
**Kuala Lumpur** (in Jawi:كوالا لمڤور; in tzinesu: 吉隆坡; in tàmil: கோலாலம்பூர்) est sa capitale legislativa de sa Malaìsia e sa tzitade prus pobulada dae s'istadu. Situada in su tzentru de s'istadu de Selangor, in sa costera cuntzentro-otzidentale de sa penìsula de Malaìsia, Kuala Lumpur est puru unu de sos tres territòrios federales malesos.

Tenet una populatzione de 1.627.172 bividores distribuidos in una subrafache de 243,65 km², e un'àrea metropolitana de 7,2 milliones de bividores. In generale, Kuala Lumpur est a livellu mundiale connota pro èssere su logu in ue s'agatant sas Turres Petronas, sos fàbricos prus artos de su mundu dae su 1998 finas a su 2003, e in die de oe sos fàbricos copiolos prus artos de su mundu.

## Àteros progetos
# Jiddu Krishnamurti

Articulu in logudoresu

Jiddu Krishnamurti in su 1920

**Jiddu Krishnamurti** (Manadapalle, 12 de maju 1895 – Ojai, 17 de freàlzu 1986) est istadu  unu mistigu e filosofu indianu. Est istadu unu oratore e iscritore subra de argumentos filosoficos e ispirituales.
# Idaho

Artìculu in LSC

S'istadu de Idaho in sos Istados Unidos de Amèrica
Bandera de s'Idaho
S'**Idaho** (/ˈaɪdəhoʊ/) est unu istadu federadu de sos Istados Unidos de Amèrica chi s'agatat in sa regione de Nord-Ovest. Sa capitale e prus manna tzitade est Boise.

Allàcanat in su Nord cun sa provìntzia canadesa de Colùmbia Britànnica, in su Nord-Est cun su Montana, in s'Est cun su Wyoming, in su Sud cun Nevada e Utah, in s'Ovest cun Washington e Oregon. Non tenet duncas bessida a mare e noantamas, unu sistema de digas in su frùmene Colùmbia e in su frùmene Snake faghet de sa tzitade de Lewiston su portu intranàbile prus a tesu de mare in sa natzione.

S'Idaho est unu istadu montosu chentza bessida a s'ocèanu, ma mancari custu dd'istet a tesu de unos 560 Km, resessit a abonatzare su clima, prus de totu in ierru chi est caraterizadu de umidade e proinosidade. Fintzas sas temperaduras non sunt bàscias comente diat bènnere de creere, cunsiderende ca est unu istadu de montes chi s'agatat in su Nord. S'efetu de s'ocèanu est intèndidu mascamente in s'Ovest, a s'Est su clima pigat carateres cuntientales.

Est su de 14 prus istèrridos istados, su de 39 prus populados e su de 7 cun prus bàscia densidade de bividores in sos USA.

S'Idaho fiat ammìtidu in s'Unione su 3 de làmpadas 1890. Fiat su de 43 istados a b'intrare.

Su nomìngiu est *"The Gem State"* (S'Istadu Gemma), pro ite casi totu sas genias de pedras pretziadas bi sunt istadas agatadas.

## Àteros progetos