Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Malaìsia

Artìculu in LSC

Bandera
Posidura in su mundu
Sa **Malaìsia** est un'istadu federale de s'Àsia sud-orientale. Cunsistet de trèighi istados e tres territòrios federales, cun un'àrea de 329.847 km². Sa capitale est Kuala Lumpur ma Putrajaya est sa sede de su guvernu. Tenet una populatzione de 20 milliones de bividores ispaniada in unu territòriu divididu in duas regiones dae su mare de sa Tzina Meridionale. Sa Malaìsia peninsulare s'agatat in sa penìsula de Malaìsia e làcanat in su norte cun sa Tailàndia e in su sud cun Singapore. Sa Malaìsia orientale, est situada a sa zona setentrionale de Bòrneu e làcanat in su sud cun s'Indonèsia e in su norte cun su Brunei. Est posta a curtzu de s'ecuadore e su clima est tropicale.

Su cabu de Istadu est su monarca Yang Pertuan Agong, e su de su Guvernu est su primu ministru. Sos fundamentos de su guvernu suo pigant a puntu de riferimentu su sistema parlamentare de Westminster.

Su paisu at comintzadu a esìstere comente a istadu unidu petzi in su 1963; in antis (partende dae su de 18 sèculos) fiat istadu unu territòriu dominadu dae su Rennu Unidu mediante s'apodentamentu de una sèrie de colònias. Sa metade orientale fiat cumposta dae rènnios separados, connotos comente a Malaìsia britànnica fintzas a s'isparzimentu suo su 1946, e s'est torradu a ordingiare che Unione de Malaìsia. A causa de s'opositzione manna, s'est torrada a organizare un'àtera borta comente Federatzione Malaìsia in s'annu 1948, e at otentu s'indipendèntzia su 31 de austu de su 1957. Singapore, Sarawak, su Bòrneu Setentrionale e sa Federatzione si sunt unidas pro cunformare Malaìsia su 16 de cabudanne de su 1963. Ma dae primìtziu si sunt presentadas tensiones fortes chi ant cunduidu a unu cunflitu armadu cun s'Indonèsia e a s'espulsione de Singapore. Durante sa segunda metade de su de 20 sèculos su paisu a bìvidu unu boom econòmicu chi l'at permìtidu de s'isvilupare cun lestresa. Sa crèschida de sos annos 1980 e 1990, cun una mèdia de su 8% dae su 1991 a su 1997, at mudadu sa Malaìsia in unu paisu de reghente industrializatzione. Sende chi est unu de sos tres paisos chi cuntrollant s'istrintu dae Malaca, su cummèrtziu internatzionale est parte essentziale de s'economia sua. Est arribada agiomai a èssere s'esportadore printzipale de istàngiu, gomma e ògiu de prama. A s'atividade industriale currispondet unu perchentu de sa richesa econòmica. Contat fintzas subra una biodiversidade manna de flora e fàuna, e est cunsideradu unu de sos degheoto paisos megadiversos.

Sos malesos costituint sa parte majore de sa populatzione natzionale. Puru b'ant de cunsiderare comunidades tzinesas e indianas.

Sa Malaìsia est unu de sos membros fundadores de s'ASEAN e est membru de àteros organismos internatzionales comente sas Natziones Unidas. Comente a ex-colònia britànnica est parte de su Commonwealth de sas Natziones.
# Kuwait

Artìculu in LSC

Bandera
Posidura in su mundu
Su **Kuwait** (pronuntziadu [kuˈwait]) est un'emiradu soberanu, situadu in s'Àsia sud-otzidentale (Oriente Mèdiu), in un'àrea particularmente rica de petròliu. Sa capitale est Al Kuwait.

S'istadu tenet istèrrida de 17 818 km² e populatzione de unos 4.052.584 bividores. Si ghetat in s'estu in su golfu Pèrsicu, làcanat cun s'Aràbia Saudita in su sud e cun s'Iràq in su norte. Su nùmene est su diminutivu de una paràula àraba chi signìficat fortilesa minore (a longu de su litorale). S'antigu nùmene de sa regione fiat *Qurayn*.

Unu 80% de sa populatzione est de etnia àraba, sos immigrados sunt mescamente egitzianos e pròfugos chentza de tzitadinàntzia peruna (*bidun*). Sa limba ufitziale est s'àrabu ma est meda connotu fintzas s'inglesu.

Su Kuwait est una monarchia costitutzionale cun sistema de guvernu parlamentare, su prus antigu de su golfu. Su cabu de istadu est s'Emiru, cun tìtulu semi-ereditàriu.

## Àteros progetos
# Qatàr

Artìculu in LSC

Bandera
Posidura in su mundu
Su **Qatàr** o ufitzialmente **Istadu de su Qatàr** (in àrabu قطر, Qaṭar, pronuntziadu [ˈqɑtˤɑr]) est un'emiradu de s'Oriente Mèdiu. Sa capitale est Doha.

Postu in una penìsula pitica de sa meda prus manna penìsula Aràbica tenet istèrrida de 11.437 km² e contat unos 2.168.273 bividores. Làcanat in su sud cun s'Aràbia Saudita e est pro su restu inghiriadu dae su golfu Pèrsicu. Manna parte de s'istadu est una campura istèrile de arena. In su sud-estu b'at s'impressionante *Khor al'Adaid* o "mare interiore", un'àrea de dunas de arena chi inghìriant una baja de su golfu.

Est un'emiradu (monarchia ereditària assoluta *de facto*), guvernadu dae sa famìlia reale Al Thani, chi guvernat s'istadu de su 1825. Indipendente de su Regnu Unidu dae su 1971, at varadu una costitutzione provisòria s'annu a sighire. A pustis de su referendum costitutzionale de su 2003 fiat fata formalmente monarchia costitutzionale chi previdet s'eletzione dereta de 30 de is 45 membros de s'Assemblea consultiva mentras 15 sunt seberados dae s'emiru. Is primas eletziones sunt istadas in prus furriadas perlongadas; de fatu su pòdere est cuntzentradu in is manos de s'emiru e non sunt permìtidos is partidos polìticos.

Diferentemente de sa majore parte de is emirados a curtzu, su Qatàr at refudadu de intrare in s'Aràbia Saudita - cuntantu chi ambaduos cumpartzint comunu orientamentu wahhabitu.

Durante sos annos otanta aiat apoderadu s'isfortzu bèllicu de s'Iràq in sa gherra Iràn-Iràq, in su 1991 s'aiat opostu a s'invasione irachena de su Kuwait e s'aiat postu a su costadu de sas fortzas chi aiant cumbàtidu in s'Iràq in sa gherra de su Golfu.

## Àteros progetos
# Informàtica

Articulu in logudoresu

S'**informàtica** (paraula chi benit dae su frantzesu informatique, contrassione de informatzione automatica) est s'istùdiu de sos fundamentos teoricos de s'informatzione, de su càrculu a livellu lógicu e de sas maneras pro achere e impreare sistemas eletronicos automatizados, chi son finzas muttìos **sistemas informaticos**.
# Bombay

Articulu in logudoresu

"Mumbai" iscrittu in Marathi ainnanti a su Taj Mahal Palace & Tower.
Sos distritos de Mumbai: in grogu sa tzitade; in birde sos subúrbios.
**Mumbai** (Marathi: मुंबई, Mumbaī), est s'antiga zittade de Bombay, est sa capitale de s'istadu indianu de su Maharashtra e d'este sa capitale finanziaria de s'India. Ada guasi 13 milliones de abitantes, e d'est una de sa zittades pius populadas de su pianeta.
Ma contende sos subúrbios de Navi Mumbai e Thane arrividi a 19 milliones, chi est sa quinta area metropolitana pius populada de su mundu.

Mumbai est in sa costa ovest de s'India, supra su Mare Arabicu e in su portu sou passat oltre su 50% de su trafficu de sa merces via mare de sa natzione intrea.
Mumbai est su centru commerciale e de sos ispettaculos de s'India, ada su 25% de sa produtzione industriale, su 40% de su cummerciu marittimu, e su 70% de sas transaziones de s'economia indiana.
Pro su flussu finantziariu custa tzitade est in sos primos deghe centros de cummerciu mundiale, est sede de importantes istitutziones finantziarias comente sa Reserve Bank of India, sa Borsa printzipale de s'India jamada Bombay Stock Exchange, e sa sede printzipale meda cumpagnias indianas e multinatzionales. In pius in sa tzitade b'est su centru pius importante de s'Asia de produtziones cinematografigas e televisivas, connottu comente Bollywood.

Su palattu de su Municipiu
### Tzitades Gemelladas

|  |
| --- |
| * Smirne, Turchia
* Karachi, Pakistán
* Londra, Inghilterra
* Los Ángeles, Istados Unidos
* San Petersburgo, Russia
* Stuttgart, Germania
* Yokohama, Giappone
 |
# Ìndia

Articulu in campidanesu

Bandera

S'**Ìndia** (hindi: भारत *Bhārat*), ufitzialmenti **Repùblica de Ìndia** (hindi: भारत गणराज्य *Bhārat Gaṇarājya*), est un'Istadu federali de s'Àsia meridionali, cun capitali Noa Delhi. Cun 3.287.263 km² s'Ìndia est su de 7 istadus de su mundu po superfìtzi mentras cun 1.380.004.385 bividoris est su 2° prus populosu a pustis de Cina.. Est infusta de s'otzèanu Indianu a sud, de su mari Aràbicu a ovest e de su golfu de su Bengala a estu, possedit una lìnia costera chi s'iscàmpiat po 7.517 km., e allàcanat cun su Pakistàn a ovest, Cina, Nepàl e Bhutàn a nord-estu, Bangladèsh e Myanmàr a estu. Bixinus de acanta, istesiaus de s'otzèanu Indianu, funt su Sri Lanka a sud-estu e is Maldivas a sud-ovest.

Sedi de sa civiltadi de sa baddi de s'Indu e regioni de bias cumertziales istòricas e de impèrius mannus, su subcontinenti indianu est istètiu identificau cun su cummèrtziu e sa richesa culturali po una parti manna de s'istòria longa sua. Cuatru religionis mannas de su mundu (su buddismu, s'induismu, su giainismu e su sikhismu) funt nàscias inoi, mentras su zoroastrismu, s'ebraismu, su cristianèsimu e s'islam ddui sunt arribaus intra de su primu millènniu p.C., donende forma in sa regione a una diversidadi culturali manna a diaderus, espressada massimamenti de su Sultanau de Delhi, de s'Impèriu Moghul, de s'Impèriu de Vijayanagara e de s'Impèriu maratha.

Suta de su regnu de s'imperadori Aurangzeb, s'Ìndia est istètia s'economia prus forti e produtiva de su mundu, balendi su de cuatr'unu (25%) de su PIB mundiali, cun un'intrada po annu dexi bortas prus mannas de s'Impèriu francesu.. A pagu a pagu annessionada a sa Cumpangia britànnica de is Ìndias orientalis de is primus dexi de annus de su de 18 sèculus e colonizada de su Regnu Unidu de sa metadi de su de 19 sèculus, s'Ìndia s'est fata un'Istadu natzionali modernu in su 1947, a pustis de una gherra pro s'indipendèntzia chi est istètia caraterizada de una resistèntzia non violenta difusa dereta de Gandhi.

S'Ìndia est sa de doxi prus economias mannas de su mundu in tèrminis nominalis e sa de cuatru in tèrminis de pòdere de achistu. Reformas econòmicas ant trasformau s'Istadu in sa segunda economia a prus crèschida lestra (est unu de is cincu Paisus in ui si fait referimentu cun s'acrònimu BRICS), ma cun totu custu, su Paisu sufrit ancora de livellus de poberesa, analfabetismu e malu nudriamentu artus, foras de tenni unu sistema sotziali basau a sus de is castas. Sotziedadi pluralìstica, multilìngui e multiètnica, s'Ìndia est annotamala rica suta su pranu naturali, cun una diversidadi de fera aresti e de habitat amparaus.

## Notas

## Àteros progetos