Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Diplomazìa

Articulu in logudoresu

Ger van Elk, *Symmetry of Diplomacy*, 1975, Groninger Museum.
Sa **diplomazia** est sa conducta de negotziados tra sas personas, o grupos 'e sos istados.
# Massachusetts

Artìculu in LSC

Inditadu in ruju s'Istadu de se Massachusetts
Bandera de su Massachusetts
Su **Massachusetts** (mæsəˈtʃuːsɨts), uffitzialmente *Commonwealth of Massachusetts*, est unu istadu federadu de sos Istados Unidos de Amèrica chi s'agatat in sa regione de sa Noa Inghilterra, a su Nord-Est de sa natzione. Sa capitale est Boston.

Pigat làcana a Sud cun is istados federados de Connecticut e Rhode Island, a Ovest cun su de New York, a Nord cun is de Vermont e New Hampshire, a Est si ghetat in s'Ocèanu Atlanticu.

Su Massachusetts est su de 7 istados prus pitios de sa federatzione, ma su de 14 in bividores e su 3 in densidade. Est su prus populosu istadu de sa Noa Inghilterra e su de 6 prus ricu de is Istados Unidos.

Si podent iscerare duas àreas metropolitanas pretzisas: *Greater Boston* a s'Est in ue bivent is duas partes de tres de sa populatzione de s'istadu, e s'àrea metropolitana de Springfield in s'Ovest. Medas tzitades, biddas e conteas in su Massachusetts tenent metessi nòmene de àteras in Inghilterra.

In s'istòria americana at giogadu unu rolu meda importante, siat pro is acuntèssias istòricas siat pro cultura e cummèrtzios.

Plymouth est su logu de sa colònia fundada de is pilligrinos in su 1620; s'Harvard University, fundada in su 1692 est sa prus antiga universidade de sos Istados Unidos.

In su 1692 in sa bidda de Salem e intòrinos at tentu logu unu famosu protzessu pro brusceria. A sa fine de su seculu XVIII, sa tzitade de Boston fiat nodia comente "bàntzigu de Libertade" pro sas rebellias chi ant pois betidu a sa Rivolutzione Americana e a s'indipendèntzia de is colònias de su Rènniu Aunidu. In su 1777, su Generale Henry Knox aiat fundadu s'Armeria de Springfield, chi at permìtidu de faghere importantes avantzamentos tecnològicos cun sa rivolutzione industriale. In 1786, sa Rebellia de Shays, at betidu a sa Cunventzione Costitutzionale de sos Istados Unidos.

In antis de sa Gherra Tzivile Americana, su Massachusetts fiat s'istadu de is movimentos moralistas e abolitzionistas.

In su 1837, su Mount Holyoke College, fiat abertu su primu college pro fèminas. In su 2004 su Massachusetts fiat su primu istadu in sa federatzione a reconnòschere sa cogiada intre pessones de paris sessu. Su Massachusetts est fintzas s'istadu de in ue benint importantes figuras polìticas de is Istados Unidos, comente sa famillia Kennedy.

In custu istadu fiant fintzas imbentados is giogos de su basketball e volleyball.

S'economia de su Massachusetts s'apoderat subra de s'arta educatzione, sas tecnologias sanitàrias e servìtzios finatziàrios.

## Immàgines

*
*
*

## Àteros progetos
# Tzeltos

Artìculu in LSC

Ispainadura de is populos tzeltos e limbas:
In is territòrios de colore grogu  s'agataiat sa cultura Hallstatt in su sèculu de 6 i.C.
Cun colore birde craru est inditada s'ispraghidura majore de is celtos in su 275 i.C. In s'àrea de sa Lusitània, no est seguru chi bi esserent cussòrgias tzèlticas.
Cun su colore birde sunt inditadas is  „ses natziones tzèlticas“, in ue fintzas a tempos reghentes s'agataiant nùmeros significativos de faeddadores in limba tzèltica.
Cun su colore birde iscuru est inidtada s'ispainadura de is limbas tzèlticas in die de oe

Mapa de is natziones tzèlticas in die de oe: in biaitu s'Iscotzia, in birde s'Irlanda, in aràngiu s'ìsula de Man, in ruju su Galles,in grogu sa Cornovàllia in nieddu sa Bretagna

Cun nùmene de **Tzeltos** (o **Celtos** o fintzas **Cheltos**) sunt inditados unu grupu de pòpulos indoeuropeos chi in su perìodu de lughidore majore (sèculos IV-III i.C), biviant un'àrea istèrrida de s'Europa, de is ìsulas Britànnicas, a su lutone de su frùmene Danùbiu, impare a unas cantas cussòrgias assoladas prus a sud, a manu de sa penìsula Ibèrica, Itàlia e Anatòlia.

Culturalmente fiant acomunados de is orìgines ètnicas, de limba de matessi brancu linguìsticu, e matessi religione, abarraiant noantimes ispartzidos politicamente. Intre is bàrios grupos s'iscerant Britànnos, Gallos, Pannonos, Celtiberos, Galatos, acusorgiados respetivamente in is ìsulas Britànnicas, Frantza e Itàlia tzentru-setentrionale, penìsula Ibèrica e Anatòlia.

De su sèculu de 2 i.C. is tzeltos sunt istados sugetos a pressiones polìticas, militares e culturales de àteros duos grupos indoeuropeos: de norte is Germanos e de sud is Romanos. Fiant abbadinados e assimilados progressivamente, e giai de edade tàrdiu-antiga sa cultura issoro fiat in decaimentu.

S'incuida comente pobulu autònomu agatat testimonia de s'allindadura de sa limba issoro a is ìsulas britànnicas (chi s'agataiant a sa làcana ùrtima de s'impèriu Romanu).

Est in ie chi s'agatant is eredes issoro: is populos de Irlanda, de is territòrios otzidentales e setentrionales de sa Britànnia Manna e de Bretagna sighint a faeddare limbas e a aguardare culturas chi dependent de is abos antigos.
# Gherra tzivile russa

Sordaos in gherra.
Sa gherra tzivile russa fit iscopiada deretu deretu a pustis chi sos bolscevicos (muttios "rujos") aian picau su potere in su mese de Sant'Andria de su 1917, e aiat bidu a issos cuntrappostos a sos chi si opponian a sa Revolussione, muttios "arbos". Sa gherra tzivile est durada fintzas a su 1921, cando sos rujos aian bintu.
# Terra de nemos

Custu artìculu est iscritu in sa grafia **logudoresa**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · LSC · nugoresu

Terra de nemos a palas de su Muru de Berlinu, 1985
Sa **terra de nemos** est una terra inabitada, chi podet esser cuntierrada intre partes chi la dassant sena ocupare pro timòria o inseguràntzia. Su tèrmine fiat orizinarmente impreadu pro definire unu territòriu cuntierradu o unu muntonarzu intre feudos. In sos tempos modernos, est normarmente assotziadu a sa segunda gherra mundiale pro descrier sa zona de terra intre trintzeramentos de duos inimigos, no cuntrollada dae peruna de sas partes.

## Riferimentos