Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Hayao Miyazaki

Custu artìculu est iscritu in sa grafia **logudoresa**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · LSC · nugoresu

| Hayao Miyazaki 宮崎 駿 |
| --- |
| Hayao Miyazaki in su 2009 |
| Àteros nùmenes | * Akitsu Saburō (秋津 三朗)
* Teruki Tsutomu (照樹 務)
 |
| Nàschida | 5 de ennalzu 1941 Tokio |
| Natzionalidade | giaponesa |
| Còjube | Akemi Ōta |
| Fìgiu/a(os/as) | * Goro Miyazaki
* Keisuke Miyazaki
 |
| *Alma mater* | Universidade Gakushūin |
| Traballu | mangaka, regista, iscienegiadore, animadore e produtore cinematogràficu |
| Prèmios | * Prèmiu Oscar
* Leone d'Oro a sa carriera
 |
| Religione | Shintoismu |
| Firma  |

**Hayao Miyazaki** (Tokio, 5 de ennalzu 1941) est unu mangaka, regista, iscienegiadore, animadore e produtore cinematogràficu giaponesu.

Est unu **manga-ka** (漫画家), o **mangaka**, chi in giaponesu cheret narrer una persone chi faghet manga, est a nàrrere sos tìpicos fumetos giaponesos.

Est unu regista e produtore de animatziones: in su 2003 at bìnchidu su Oscar cun su film *La città incantata* (tìtulu originale:千と千尋の神隠し|Sen to Chihiro no Kamikakushi) e su Leone d'Oro a sa carriera in sa Mostra internazionale d'arte cinematografica di Venezia in su 2005. At fundadu su Studio Ghibli umpare a su collega Isao Takahata.

|  |  |
| --- | --- |
| Controllu de autoridade | VIAF (EN) 85117053 · ISNI (EN) 0000 0001 2096 522X · BIBSYS (EN) 4031965 · BNE (ES) XX1140208 (data) · BNF (FR) cb12534287b (data) · CiNii (JA, EN) DA04336579 · Europeana agent/base/146897 · GND (DE) 123015529 · LCCN (EN) nr93013379 · LNB (LV, EN) 000253981 · MusicBrainz d6ad7116-a85f-48e7-bae1-60ef8d8602c4 · NCL 001247399 · NDL (EN, JA) 00131702 · NKC (EN, CS) pna2007389172 · NLA (EN) 40010939 · NLI (EN, HE) 002322323 · NLK (KO) KAC200209054 · NLP (PL)  · NTA (EN) 186711883 · OL OL724022A · Su valore A006084951 de RERO no est vàlidu. · RKD (EN) 228796 · SBN (IT) CFIV180788 · SELIBR (SE) 235291 · SNAC (EN) w6k944jj · SUDOC (FR) 034603980 · Trove (EN) 1441776 · ULAN (EN) 500372800 · WorldCat Identities (EN) nr93-013379 |
# Dwight Eisenhower

Dwight Eisenhower (1959)
**Dwight David “Ike” Eisenhower** (Denison, 14 santugaìne 1890 - Washington, 28 martzu 1969) est istadu su de 34 Presidentes de sos Istados Aunidos, dae su 1953 a su 1961. Anteriormente, fiat istadu unu zenerale de chimbe isteddos in s’Armada IAA in tempus de sa segunda gherra mundiale e aiat tentu sas funtziones de cumandadore supremu de sas fortzas armadas in Europa, cun sa responsabilidade de programmare e superbisare s’interventu a s’Àfriga de su Nordu in s’Operadura Intortza de su 1942-43 e s’interventu esitosu a Frantza e Alemània de su 1944-45 dae su fronte otzidentale. In su 1.951, fiat devènnidu su primu cumandadore supremu de s’OTAN.

Eisenhower fiat nàschidu in Texas e creschidu in Kansas dae babos de orìzine olandesa, chi l’aiant crèschidu in una famìlia numerosa dende importu mannu a s’ètiga e a sa relizione. Comente unu de ses fizos, fiat cundissionadu dae un’atmosfera cumpetitiva chi daiat autocunfiàntzia. Aiat frechentadu s’Acadèmia militare de West Point indutorende-si in cue e posteriormente si fiat cojuadu tenende duos fizos. A pustis de sa segunda gherra mundiale, Eisenhower fiat istadu Cabu de Istadu Mazore in tempus de sa presèntzia de Harry Truman e in fatu aiat leadu sa posissione de reghidore de sa Columbia University.
# Bruvurera

Bruvurera in Virgìnia, Istados Aunidos
Una **bruvurera** est un'installadura o unu fraigu pro su tentonzu de materiale isprosivu.

In manera zenerale, si podet narrer chi sa bruvurera est un'installadura particulare aparitzada a depòsitu de muniduras, isprosivos, mertzes detonadoras e inzinnos bariados, realizadu e ubigadu cun critèrios particulares pro evitare, o a su nessi minimare, sos perìgulos de arrepentamentos eventuales.

Una bruvurera podet finas esser tzivile, cuntenende finas zogos pirotènnigos che pro narrer sos fogos artifitziales, peroe su tèrmine est impreadu fitianu pro inditare s'installadura militare puru.

Difatis, issa fiat su logu in ue si fragaiant sas armas de s'armada. De frechente, custas installaduras sunt istofadas in intro de sos montes o a s'arrimu de bùncheros. Onzi installadura individuale deviat prebider un'ambiente assutu e semper aeradu bene, in prus de una cobertura protèghida adeguadamente dae sos rajos. In una bruvurera, su servìtziu contrafogos fiant semper cussideradu comente unu servìtziu de primu importu.
# Latinos (USA)

Articulu in nugoresu

Paràda cubàna in Union City, New Jersey.
**Latinos** est su faveddu chi ìnditat sos ispanoamericanos (est a nàrrer, sos chi bènint dae s'America Latina de limba ispagnòla e portughèsa) chi vìvent in sos Istados Unidos de America.

Sicundu a sas urtimas istìmas, sos latinos sunt unos 23 miliones; bi nde at de cada casta sotziale, ma sos ateros americanos los identificant a su sòlitu comente a sos ispanicos chi vìvent in sos cuartièris prus poveros de sas tzitades mannas, e chi favèddant pro su prus de sas bòrtas sa limba issoro. Sunt unu grupu etnicu de su totu, chi est oje creschènde semper de prus: in Miami, in Florida, su 45% de sa populassione sunt ispanicos, contra su 35% de àrbos e su 20% de nighèddos. Fìntzas in Los Angeles sos latinos sunt a puntu de bènner a majorìa etnica.

In sos ghettos metropolitanos, bi at meda abbolòtu tra ghèngas de latinos e afroamericanos. In Miami, in su 1988, sa bochidùra de unu pitzòccu nigheddu dae parte de unu pulitzòtu che at pesàu unu abbolòtu de sos afroamericanos contra a sos arbos e latinos. In su 1992 sos latinos, a pùstis chi bi at colàu s'uraganu Andrew, sunt istàos protagonistas de un'arrempèllu etnicu a chìrrios de Los Angeles.
# Limba ebrea

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

Ispaniadura

S'**ebreu** (in limba ebrea: **עִבְרִית**, trasliteradu: *ʿivrit,* pronùntzia: [ʔivˈʁit] o [ʕivˈɾit]) est una limba semìtica de sa famìllia afro-asiática, iscrita e lèghida de prus de 6 milliones de pessones in Israele e de is comunidades ebreas de sa *Diàspora*, ispainadas in prus de 80 paisos. S'ebreu, impare a s'àrabu est limba uffitziale in Israele.

De s'antighidade, s'ebreu est sa limba iscrita, litùrgica e de oratzione impreada de s'ebraismu, pro chi balet che limba sacra, denominada "Lashon ha-Kodesh " (לשון הקודש).

Fintzas de antighidade, mancari non faeddadu in manera sighida in su cursu de s'istòria sua, sa limba ebrea at mantentu chi non fintzas crèschidu rolu de aunimentu e de elementu comunu intre is grupos bàrios ebreos de Israele e de foras.

## Referèntzias

* Zuckermann, Ghil'ad, 2003. *Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew*. Palgrave Macmillan. (ISBN 9781403917232 / ISBN 9781403938695)
# Tuareg

Articulu in nugoresu

Su mere de sa cunfederatzione tuareg Kel Ahaggar, Mousa Ag Amastane, lompiu a Parigi in su 1910.
Sos **Tuareg** (/ˈtwɑːrɛɡ/ ; fintzas iscritu Twareg o Touareg) sunt unu populu berberu fatu a cunfederatzione ind unu tretu mannu meda de s'Africa otzidentale, pro su prus in su Sahel, dae sa Lìbia meridionale a s'Algerìa de jossu, Niger, Mali e Burkina Faso; calicunu si podet acatare fintzas in sa Nigéria de susu. De traditzione, sos tuareg fachent sos pastores e andantanos, comente semper ant fatu peri sos seculos; si narant **Kel Tamasheq** o **Kel Tagelmust** intra issos, a sa lìtera "sos chi chistionant su Tamasheq", una limba issoro de sa familia afro-asiatica.

A sos tuareg sos istranzos los mutint "sos omines bestìos in biaitu cotu", pro su colore totu biaitu de sa bestimenta chi si ponent cada die. Si credet chi siant issos s'erentzia de sa primarja zente berbera in su Nordafrica. Sunt istaos issos a isparghere meda s'islam peri totu sa regione saheliana e su capu setentrionale de s'Africa, mancari medas non siant nemancu islamizaos.

Sa sotziedade tuareg est fata de apartenentzia a unu clan, classe sotziale e gerarchia de casta in dontzi cunfederatzione. In s'era coloniale europea e post-coloniale, ant tentu una parte de importu meda in sos abolotos de sa regione sahariana.
# Acrònimu

Articulu in logudoresu

Vocàbulu formadu ponzende umpare partes de nessi duas paràulas, costituidu dae su cumintzu de sa prima e dae s'agabu de sa segunda, p. es., informàtica dae infor(matzione auto)màtica, o dae su cumintzu de ambas paràulas, p. es., modem dae s'ingl. mod(ulator) dem(odulator) o, a su sòlitu, dae àteras cumbinatziones, p. es., radar, dae s'ingl. ra(dio) d(etection) a(nd) r(anging) o, finas, p. es., sonar dae so(und) n(avigation) a(nd) r(anging).
# Megali Idea

Artìculu in LSC

Territòrios pretèndidos dae sa Grèghia in su 1919, segundu sa Megali Idea
Sa **Megali Idea** (in gregu **Μεγάλη Ιδέα**, in sardu *Idea Manna*) est istadu unu cuntzetu de su natzionalismu gregu chi espressaiat sa voluntade de annessionare a s'istadu ellènicu totu sos territòrios bìvidos dae populatzione de etnia grega in suta de un'ùnicu stadu mannu unitàriu, cun Costantinòpoli capitale in logu de Atene. S'Idea si referiat a su tentativu de ammanniare sa soberania grega in sa regione, recuperende unos carchis territòrios pèrdidos de s'Imperu bizantinu, s'Anatòlia de su sud, Tzipru e de liberare Costantinòpoli, sede de su Patriarcadu ecumènicu, pro nde fàghere su tzentru de su cristianèsimu ortodossu. Su cuntzetu de sa Megali Idea torraiat a cunsertare sa traditzione ellenìstica cun cussa religiosu-ortodossa.

Cun s'unificatzione grega acontèssida in su 1821-1829, sa Megali Idea at giogadu unu ruolu majore in sa polìtica èstera grega, in su primu logu a òpera de su primu ministru costitutzionale de orìgine arumena, Ioannis Kolettis. Su progetu, abarradu unu obietivu polìticu primàriu pro casi totu sos guvernos gregos finas a su 1922, est arribbadu a puntu de cumprimentu cun su Tratadu de Sèvres, ma est istadu abbandonadu a su tèrmine de sa Gherra gregu-turca de su 1919-1922 cun sa iscontzada militare de sos gregos. Su cuntzetu de *Megali Idea* est istadu torradu a bogare a allega dae su partidu polìticu de dereta estrema Arverschida Dorada.