Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# George Washington

Pintura de George Washington
**George Washington** (Bridges Creek, Virginia, 22 de freargiu 1732 – Mount Vernon, Virginia, 14 de nadale 1799) est istadu unu de sos babos fundadores de sos Istados Aunidos, isvilupende su rolu de cumandadore cabu de s’armada continentale in tempus de sa gherra rebolussionària amerigana. Aiat finas presìdidu subra de su cumbèniu chi aiat redatadu su custituimentu, su cale aiat sustituìdu s’istatutu de sa cunfederadura. Su custituimentu aiat istabilidu sa funtzione de presidente de sa repùbriga, chi Washington fiat istadu su primu mantenende-la.

Washington fiat istadu elèghidu presidente a issèberu unànime de sos 69 eleghidores in su 1788, e aiat cumpretadu duos mandatos. Aiat presìdidu subra de sa formadura de una gubernu nassionale forte e finantziadu bene, chi mantènneret sa neutralidade in sas gherras pilisende in Europa, suprìmeret sa rebellia e lograrat atzetadura intre sos ameriganos de onzi casta. S’istilu suo de lìderu aiat apostivigadu medas formas e rituales gubernamentales impreados dae tando, che su sistema de gubernu e su pronuntziamentu de s’arresonu inagurale. In prus de custu, sa transidura paghiosa dae sa presidèntzia sua a sa de John Adams aiat istabilidu una tradissione galu como in esistèntzia. Istorigamente, Washington est cussideradu ampramente comente su babu de sos Istados Aunidos.
# Limba giudeu-ispagnola

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

| Giudeu-ispagnolu |
| --- |
| Regiones | Istados vàrios de su Mediterràneu e de is Balcanos, intre chi Israele, Marrocu, Turchia e Bulgaria, ma fintzas in su continente americanu
 |
| Chistionadores |
| Totale | 200.000
 |
| Àteras informatziones |
| Casta | SVO + VSO sillàbica |
| Tassonomia |
| Filogenesi | Limbas indo-europeas  Limbas itàlicas   Limba latina    Romanzas     Romanzas otzidentales      **giudeu-ispagnolu** |
| Còdighe de classificatzione |
| ISO 639-1 | `lad` |
| ISO 639-2 | `lad` |
| ISO 639-3 | `lad` (**EN**)
 |
| Glottolog | `ladi1251` (**EN**)
 |
| Estratu in limba |
| **Decraratzione Universale de sos Deretos de s'Òmine, art. 1** קאדה בנאדם נאסי פ'ורו אי איגואל אין דיניידאד אי אין דיריג'וס. טודוס סון באאלי ראזון אי קונסיינסיה אי דיב'ין. קומפורטארסין לוס אונוס ב'ירסו לוס אוטרוס קון פ'ראטירנידאד.
**Trasliteratzione**
Kada benadam nase forro i igual en dinyidad i en derechos. Todos son baale razon i konsiensia i deven komportarsen los unos verso los otros kon fraternidad. |
|  |
|

Su **giudeu-ispagnolu** (ג'ודיאו-איספאניול; trasliteradu: djudeo-espanyol), tambene **ladino**, **djudezmo** [pronuntziadu /d͡ʒuˈdezmo/] o **ispagnolu sefaradita**, est una limba faeddada dae is comunidades giudeas de iscratza de ebreos denominados sefarditas, chi aiant bìvidu in sa penìsula ibèrica fintzas a su 1492, cando fiant bogados dae Ispagna pro chèrrere de is Gurreis Catòlicos. Su giudeu-ispagnolu, mancari derivet dae su castillianu medievale, presentat fintzas in proportziones diferentes rastos de àteras limbas peninsulares e mediterràneas. Essende una limba giudea, cuntenet carchi contributu de s'ebràicu, cun carchi influèntzia de su turcu e pro fintzas de su gregu, mescamente, dipendende dae sos ambientes in ue s'est isvilupadu. In prus, su giudeu-ispagnolu cuntemporàneu tenet una cantidade notàbile de vocàbulos frantzesos, pro influèntzia de s'Alliàntzia Israelita Universale in tzitades comente Thessaloniki, Istanbùl e İzmir.

Sende chi no est istada mai armonizada dae una programatzione linguìstica, est ogetu de cuntierras giai fintzas sa denominatzione sua pròpia. Su nùmene *ladino* (dae «latinu») naschet de su costùmene de is rabbinos de bortare sas iscrituras dae s'originale ebràicu a su castillianu faeddadu dae sa comunidade de is sefarditas, *fazer en latino.* Custa espressione fiat a pustis usada pro si refèrrere a totu su chi fiat iscritu in custa limba. Sende gasi, is sefarditas si referiant a issa in generale comente *espanyol* o *djudezmo*. Su trèmene giudeu-ispagnolu naschet de su bisòngiu de ddu diferentziare de s'ispagnolu modernu. In su casu de sa bariedade haketia, faeddada mescamente in su Marrocu, s'osservat un'influèntzia forte meda de s'àrabu.

## Ligàmenes a foras

* lad.wikipedia.org, La Vikipedya en Judeo-Español, לה בֿיקיפידייה אין גֿודיו־איספאנײל

## Àteros progetos
# Yamaguchi

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

|  |
| --- |
|  **Yamaguchi 山口市**  |
|  |
|  |
| Nùmene ufitziale: | 山口市 (Yamaguchi-shi) |
| Istadu: |  Giapone |
|  Regione: | Chūgoku  |
|  Provìntzia: |
山口県 (Yamaguchi-ken)  |
| Ladiore: | 34°10′42″ Nord |
| Longhiore: | 131°28′26″ Est |
| Tirada: | 1.023,23 km² |
| Populatzione: | 191.074 (1/11/2023) 187 biv./km² |
| Giassu web: | Giassu Istitutzionale  |
|  |

**Yamaguchi** (in giaponesu 山口市 Yamaguchi-shi, "Tzitade de Yamaguchi"), est una tzitade giaponesa in s'ìsula de Honshū. Est su cabu-de-logu de sa prefetura omònima.

|  |  |
| --- | --- |
| Controllu de autoridade | VIAF (EN) 151282931 · CiNii (JA, EN) DA06201730 · GND (DE) 4317936-8 · LCCN (EN) n81108832 · MusicBrainz 34f56b0c-22bd-4ff5-8050-97a88a1ba3b7 · NDL (EN, JA) 00262780 · NKC (EN, CS) ge690510 · WorldCat Identities (EN) n81-108832 |
# Vìlnius

Artìculu in LSC

Vìlnius, panorama
Posidura in Lituània
**Vìlnius** ([ˈvʲɪlʲnʲʊs]) est sa capitale de sa Lituània. Posta in su sud-estu de sa natzione, sa tzitade tenet unos 540.000 bividores e est duncas sa prus manna de Lituània e sa segunda prus manna (in fatu a Riga) de is Repùblicas Bàlticas.

Sa parte antiga de sa tzitade est istada decrarada patrimòniu de s'UNESCO in su 1994. In su 2009 est fintzas istada Capitale europea de sa Cultura impare a sa tzitade austrìaca de Linz.

In s'istòria de Vìlnius, is bividores ebreos ant tentu influèntzia manna fintzas a su sèculu de 20, tantis ca fiat mentuada comente "Gerusalemme de Lituània".
# Monte Fuji

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

Su Monte Fuji
Su Monte **Fuji** (富士山 *Fuji-san*) est unu vulcanu de 3.776 metros, e est su monte prus mannu de su Giapone. S'agatat in sa regione de Chūbu in s'ìsula de Honshū.

|  |  |
| --- | --- |
| Controllu de autoridade | VIAF (EN) 316431618 · BNE (ES) XX4800429 (data) · BNF (FR) cb145229406 (data) · GND (DE) 4018768-8 · LCCN (EN) sh85052253 · NARA 10038421 · NDL (EN, JA) 00645560 · NKC (EN, CS) ge570812 · SUDOC (FR) 076131378 · WorldCat Identities (EN) 316431618 |
# Kansai

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

Su Kansai
**Kansai** (in giaponesu: 関西, かんさい) puru **Kinki** (近畿地方, Kinki-chihō) o **Kinai,** est una de sas 8 regiones de su Giapone. Sa populatzione est de 22 milliones de bividores.

In su Kansai bi sunt sas prefeturas de Nara, Wakayama, Mie, Kyōto, Ōsaka, Hyōgo, e Shiga. Sas tzitades printzipales sunt Kyōto, Ōsaka, Kōbe.

## Boghes curreladas

* Hokkaidō
* Tōhoku
* Kantō
* Chūbu
* Chūgoku
* Shikoku
* Kyūshū
# Anatòlia

Artìculu in LSC

Anatòlia
S'**Anatòlia** o **Àsia Minore** (in turcu *Anadolu*) est sa penìsula chi s'agatat a s'estremu otzidentale de s'Àsia.

Su faeddu Anatòlia dependet de su grecu *Anatolē* (ἀνατολή), chi cheret nàrrere *Oriente*, o literalmente *abreschere*. S'àteru faeddu de Àsia Minore (in latinu *Asia Minor*) est galu meda usadu, ma sa provìntzia romana chi teniat custu nùmene no ammuntaiat chi sa parte de tres uesta de s'Anatòlia.

In sensu istrintamente geogràficu, cun custu faeddu s'afiotant is terras chi s'agatant a s'uestu de sa lìnia *Çoruh-Oronte*, intre su Mediterràneu, su mare de Màrmara e su mare Nieddu, ma oe est impitadu fatuvatu pro inditare totu sa parte asiàtica de sa Turchia (chi rapresentat unu 97% de su territòriu, cun su 3% chi abarrat dadu de sa Tràchia orientale).

## Àteros progetos
# Produtu Internu Brutu

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

Mapa de su Protutu Internu Brutu pro cada istadu in su 2014
In economia, su **produtu internu brutu**  (incurtzadu **PIB**) est una mannària macroeconòmica chi mesurat sa bàlida agregada, a prètzios de mercadu, de totu is benes e is servìtzios finales (est a nàrrere bogados is produtos intermèdios) prodùidos in su territòriu de un'Istadu in unu perìodu temporale dadu (normalmente s'impreat a riferimentu s'annu solare, ma sunt impreados fintzas unos àteros arcos temporales). S'est balangiadu una posidura de primore a pitzu de sa capatzidade sua de espressare o simbolegiare su benistare de una colletividade natzionale relativamente a su livellu suo de isvilupu o progressu.

Su tèrmine *internu* inditat ca custa variàbile cumprendet is fainas econòmicas acumpridas a s'internu de s'Istadu, escluende duncas is benes e servìtzios prodùidos dae sas impresas, de is traballadores e de unos àteros operadores natzionales in s'èsteru (sunt esclùdidas fintzas is prestatziones a tìtulu gratùitu o s'autoconsumu), mentras sunt apo inclùdidos is produtos realizados dae operadores èsteros a s'internu de s'Istadu. Su trèmene *brutu* inditat imbetzes ca sa bàlida de sa produtzione est a su totale de sos ammortamentos, overas de sa naturale depretziadura de su stock de capitale fìsicu intervènnidu in su perìodu; custa depretziadura cumportat chi, pro non reduire tale dotatzione a disponimentu de su sistema, parte de su produtu depat èssere destinada a s'integru torra suo. Sutraende de su PIB is ammortamentos, s'otenet su PIN (Produtu Internu Netu).

## Riferimentos
# Sydney

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

Panorama de Sydney
Posidura in Austràlia
**Sydney** est sa tzitade prus pobulada dae Austràlia, cun una populatzione in s'àrea metropolitana sua de unos 4,34 milliones de bividores (istimados in su 2008). Est sa capitale de s'istadu de Nou Galles de su Sud e est istadu su logu in ue fiat fundada sa prima colònia britànnica in Austràlia, sa Colònia de Nou Galles de su Sud. Fiat fundada in su 1788 in sa baja de Sydney dae Arthur Philip, capitanu de la First Fleet e est sa tzitade prus antiga de su paisu.

Est situada in su sud-estu de Austràlia, a s'oru de sa Baja de Jackson. In sa tzitade, s'iscerat s'Òpera de Sydney, su Ponte de su Portu de Sydney e is marinas suas. S'àrea metropolitana est inghiriada dae parcos natzionales chi cuntenent bajas e rios.

Sydney est una de is tzitades prus multiculturales de su mundu, e si rifletet cun su rolu suo de printzipale destinatzione pro is emigrantes de Austràlia. Segundu un'istùdiu subra su costu de vida, Sydney resurtat èssere sa tzitade prus cara de Austràlia e sa de bìndighi a livellu mundiale. Sydney puru istat in sa top 10 de is tzitades cun mègius calidade de vida de su mundu.

## Riferimentos

## Àteros progetos