Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Limbas islavas

Artìculu in LSC

partzidura in grupos de is limbas islavas: in birde sas orientales, in birde craru sas otzidentales, in birde iscuru sas meridionales
Is **limbas islavas** sunt unu grupu de limbas indo-europeas faeddadas dae sos pòpulos islàvos. Si pentzat chi derìvent dae una proto-limba narada proto-islavu de s'Edade Mèdia, chi si pentzat derìvet issa e totu dae su prus antigu proto-balto-islavu, chi diat annatare is limbas islavas cun is limbas bàlticas in sinu a sa famìllia indo-europea.

Is limbas islavas sunt partzidas in tres suta-grupos: orientales, otzidentales, meridionales, chi in s'impare costiuent prus che binti limbas definidas. De custas, deghe tenet a su mancu unu millione de faeddadores e istatus ufitziale che limbas natzionales de sos paisos in ue sunt faeddadas de sa majoria de sos bividores: russu, bielorussu e ucrainu (de su grupu orientale), polacu, cecu, islovacu (de su grupu otzidentale), islovenu, serbu-croatu, matzèdonu, bùlgaru (de su grupu meridionale).

Sa isparghidura geogràfica de is limbas islavas atuale amuntat s'Europa orientale, is Balcanos, s'Europa tzentrale e totu su territòriu de sa Rùssia, chi contat duncas s'Àsia tzentale e setentrionale. Is emigrados andant a costituire minorias isoladas in totu su mundu. Su nùmeru de faeddadores de totu is limbas islavas pigadas impare est istimadu de azùnghere a unos 315 milliones de pessones. Contrassemper a s'istèrrida manna, cada limba islava si diferèntziat s'una cun s'àtera meda prus pagu chi non is limbas germànicas e is limbas romanzas is unas cun is àteras.
# Limba ceca

Artìculu in LSC

Ispainadura de sa limba ceca
Sa **limba ceca** o **tzeca** (*čeština*) est una limba islava otzidentale faeddada de prus de 10 milliones de pessones. Est limba uffitziale de sa Repùblica Ceca (in ue est cuntzentrada sa prus parte de is faeddadores), e est limba de minoria in Islovàchia e in sa Vojvodina, regione autònoma de sa Sèrbia.

Sa limba prus costrinta a su cecu est s'islovacu, sunt difatis intelligibiles parebare. Simbillàntzia manna dda tenet fintzas cun su polonesu, chi est àtera limba islava otzidentale. Is àteras limbas comente russu o is limbas islavas meridionales sunt intames meda prus istesiadas.

Sa limba at mantentu pro meda tempus rolu minore, sende chi in s'àrea de sa Boèmia, in ue est faeddadu, fiat su tedescu sa limba de is istudiados. At torradu a cunchistare importu in su sèculu de 18.

Oe est limba mama de su 98% de is cecos e sa limba istrangia impitada prus fitianamente in Islovàchia. Is chimbe istados in ue b'at s'usu majore de sa limba sunt sa Repùblica Ceca (98.77%), s'Islovàchia (24.86%), su Portugallu (1.93%), sa Polònia (0.98%) e sa Germània (0.47%).
# Colonialismu

Artìculu in LSC

Evolutzione e espansione de sos possedimentos coloniales partende dae s'època moderna
Su **colonialismu** est definidu comente a s'espansione de una natzione subra territòrios e pòpulos foras de sas làcanas suas, mescamente pro balangiare domìniu econòmicu in sas risursas, su traballu e su cummèrtziu a dannu de custos ùrtimos.

Su trèmene inditat fintzas, in sentidu istrintu, su domìniu coloniale mantentu dae diversos istados europeos in unos àteros territòrios extra-europeos durante s'edade moderna e inditat tando su currespetivu perìodu istòricu, cumintzadu in su de 16 sèculos, in paris tempus a sas esploratziones geogràficas europeas, assumende in su de 19 sèculos su trèmene de imperialismu, e concluende·si·nche formalmente in sa segunda metade de su de 20 sèculos, cun sa vitòria de sos movimentos anti-coloniales.

Su trèmene inditat fintzas s'impare de cumbènnidos impreados pro legitimare o promòvere custu sistema, in piessignu su creu chi sos balores èticos e culturales de sos colonizadores siant superiores a cussos de sos colonizados.

## Artìculos ligados

* Decolonizatzione

## Àteros progetos
# Chilòmetru

Su Chilometru (km) est una unidade de medida de s'ispàtziu: curripondet a 1000 metres.

### Cunversiones

1 km ecuivalet a:

* 0,6213712 mìglias
* 0,5400 miglias marinas
* 1 093,613 iardas
* 3 280,840 pees
* 39 370,08 uncias
* 1000 metrus
* 100 decametrus
* 10 ettometrus
* 0,1 miriametrus (non prus imperadu)

### Sìmbulu

Su sìmbulu de su chilòmetru est *km*, formadu dae sa k minùscola (imperadu pro definire multiplos con fattore de scala 10³) e sa lìtira m minùscola pro si refèrrere a is metrus.
# Paleolìticu

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

Stonehenge

| Istòria universale |
| --- |
|  |
| **Preistòria** |
| Paleolìticu - Neolìticu Edade de su ràmene - Edade de su brunzu Edade de su ferru |
| **Edade antiga** |
| Mesopotàmia - Egitu Antigu Tziviltade de sa badde de s'Indus Tziviltade nuraghesa Fenìtzios - Etruscos - Cartaginesos Antighidade clàssica (Gregos, Romanos)
Tzina antiga - Ìndia antiga  |
| **Edade mèdia** |
| Edade Mèdia Arta Edade Mèdia Tzentrale Edade Mèdia Bàscia Impèriu Romanu de Oriente  |
| **Edade moderna** |
| Edade de sas esploratziones Rinaschimentu Barocu - Illuminismu Rivolutzione frantzesa Rivolutzione industriale  |
| **Edade cuntemporànea** |
| Prima Gherra Mundiale Segunda Gherra Mundiale Gherra frida
Istòria de su tempus presente |
|

---

v • d • e |

Su **paleolìticu** (de su gregu παλαιός, palaiós, antigu, e λίθος, líthos, pedra, "edade de sa pedra segada") est una tapa de sa preistòria de sos umanos caraterizada dae s'impreu de istrumentos de pedra segada, mancari puru s'utilizaiant àteras matèrias primas orgànicas (male cunserbadas e pagu connotas) pro fàghere vàrios trastos: ossu, corru, linna, còiru, fibras vegetales, etz
Est su perìodu prus longu de s'istòria umana, sende chi s'iscàmpiat dae 2,5 milliones de annos faghet (in Àfrica) fintzas a unos 9.000 annos faghet tzirca e si partzit in tres fases: su paleolìticu inferiore, su paleolìticu mèdiu e su paleolìticu superiore, a su cale s'annanghet unu perìodu terminale mentovadu epipaleolìticu (sa tapa a sighire a s'epipaleolìticu e pretzedente a su neolìticu est su mesolìticu).

Su paleolìticu si caraterizat, aprossimadamente, pro s'impreu de istrumentos grussos, pesantes, difìtziles de usare e, in generale, male traballados. Galu no ant isvilupadu una capatzidade prena a fraigare. S'òmine de su paleolìticu est nòmade, est a nàrrere, pigat aposentamentu in unu logu e si nche abarrat fintzas a nde consumare sas risorsas naturales.

Su tèrmine paleolìticu est istadu creadu dae s'archeòlogu John Lubbock in su 1865, in opositzione a neolìticu ('edade moderna de sa pedra'). Ambas duas costituint su chi si ddi narat edade de sa pedra (s'elaboratzione de istrumentos de pedra definit sa diferèntzia cun s'edade de sos metallos).

## Àteros progetos

|  |
| --- |
| **Preistòria e Protoistòria de su Mundu Betzu** |
| **Edade de sa Pedra** | **Edade de sos Metallos** |
| **Paleolìticu** | Mesolìticu Epipaleolìticu | Neolìticu | Edade de su Ràmene (franca s'África subsahariana) | Edade de su Brunzu (franca s'África subsahariana) | Edade de su Ferru |
| Paleolìticu inferiore | Paleolìticu mèdiu | Paleolìticu superiore |
# Bielorùssia

Artìculu in LSC

Bandèlla de sa Bielorùssia
Posidura in Europa
Sa **Bielorùssia** o **Belarus** (in bielorussu: **Белару́сь**, *Bielaruś*, [bʲɛlaˈrusʲ]; in limba russa: **Белару́сь**, *Belarus’*; [bʲɪlɐˈrusʲ]), ufitzialmente **Repùbbrica de Bielorùssia** est unu istadu de s'Europa orientale, nàschidu in su 1991 cun s'iscontzu de s'Unione Soviètica. Sa capitale est Minsk.

Est unu de is istados fundadores de su CSI e dae su 1996 faghet parte de s'Unione Russia-Bielorussia, ente subra-natzionale chi torrat a acostare is duos istados.

Tenet istèrrida de 207.595 km2 e populatzione de unos 9.481.000 bividores. Làcanat a ovest cun Polònia e Lituània, a est cun sa Rùssia, a sud con s'Ucraina e a nord con sa Letònia; est unu istadu chentza bessida a mare, ma bi sunt frumenes navigabiles.

Prus de su 70% de is bielorussos bivet in àreas urbanas. Sa populatzione est cumposta pro s'80% dae bielorussos, cun minorias cunsideràbiles de russos, polonesos e ucrainos.

A partire dae su referendum de su 1995 s'istadu at adotadu duas limbas uffitziales, chi benint a èssere su bielorussu e su russu, ma sa prus parte de sa populatzione faeddat susetotus in russu. Sa costitutzione de sa Bielorùssia non decrarat religione ufitziale peruna, ma sa fide prus ispainada est su cristianèsimu ortodossu, sighida dae unu nùmeru meda prus bassu de catòlicos. Paschighedda e Pasca Manna sunt nointames festadas che festas natzionales.

Sa Bielorùssia est solu istadu in Europa chi sighit a tènnere e praticare sa pena capitale.

## Àteros progetos
# Lògica

Sa **lògica** est sa iscièntzia chi tene pro progetu s'istudiu de sa valididade et s'articulatzione de unu discorsu pro cussu chi cuncernat sas inferentzias sua - in particulare deduttivas.

## Temas Correlados

* Lògica matematica
	+ George Boole
	+ Gottlob Frege
	+ Lògica furmale
	+ Operatore logicu
	+ Lògica booleana
	+ Lògica trascendentale
	+ Lògica intuizionista
	+ Lògica predicativa
* Lògica descrittiva
* Lògica fuzzy

Template:C
# Georg Wilhelm Friedrich Hegel

Articulu in logudoresu

Georg Wilhelm Friedrich Hegel

|  |  |
| --- | --- |
|  | **«** Totu cussu chi est reale est ratzionale; e su chi est ratzionale est reale **»** |
|  | (Georg Wilhelm Friedrich Hegel, de sa *Prefazione* a is *Lineamentos de filosofia de su diritu*) |

**Georg Wilhelm Friedrich Hegel** (Stoccarda, 27 de austu 1770 – Berlinu, 14 de santandria 1831) est istadu unu filosofu tedescu, cunsideradu su filosofu prus importante de s'Idealismu tedescu.

## Bibliografia

### Tradutzionis italianas de is oberas prus mannas

* *Fenomenologia dello spirito*, a c. de E. De Negri, Firenze, 1933, mera editzionis torra.
* *La scienza della logica*, a c. de A. Moni, Bari, 1924, mera editzionis torra.
* *Enciclopedia delle scienze filosofiche in compendio*, a c. de B. Croce, Bari, 1907, mera editzionis torra.
* *Lineamenti di filosofia del diritto*, a c. de F. Messineo, Bari, 1913, noa editzioni a c. de A. Plebe, 1954, mera editzionis torra.

|  |  |
| --- | --- |
| Controllu de autoridade | VIAF (EN) 89774942 · ISNI (EN) 0000 0001 2282 8149 · BIBSYS (EN) 90069382 · BNC 000040449 · BNE (ES) XX840648 (data) · BNF (FR) cb11907123g (data) · BAV (IT) ADV10158887 · CERL (IT) cnp01428202 · CiNii (JA, EN) DA00157465 · Europeana agent/base/204 · GND (DE) 118547739 · HDS (DE, FR, IT) 047710 · LCCN (EN) n79021767 · LNB (LV, EN) 000029466 · MusicBrainz 1923602f-e93c-47fc-a342-fb1ca10250f5 · MGP 107498 · NDL (EN, JA) 00442872 · NKC (EN, CS) jn19990003303 · NLA (EN) 35184267 · NLG (EN) 84240 · NLI (EN, HE) 000061451 · NLK (KO) KAC199611965 · NLP (PL)  · NLR (RO) 000335288 · NSK (HR) 000100730 · NTA (EN) 068268068 · OL OL53216A · Su valore A000079150 de RERO no est vàlidu. · RKD (EN) 444620 · RSL (EN, RU) 000085036 · SBN (IT) CFIV015048 · SELIBR (SE) 190350 · SNAC (EN) w6dj5m46 · SUDOC (FR) 026917467 · Trove (EN) 855824 · ULAN (EN) 500221954 · WorldCat Identities (EN) n79-021767 |
# Creja

Articulu in logudoresu

Creja
**Creja**, cun custa paraula chi derivada dae su gregu ἐκκλησία (*ekklēsía*), e dae su latinu *ecclesĭa*, si intendet indicare sa comunidade. In su grecu classicu si intendiada sa comunidade tzivile. In su Nou Testamentu si intendet sa comunidade de fide, reunida po tzelebrare sos ritos religiosos o su cultu, po iscultare sa paraula de sos profetas o de Cristos, chi beniat annuntziada a su populu. Cun custa paraula s'intendet puru su fraigu inue sos cristianos si reuniant e si reunint. In sos primos tempos sos cristianos no aiant crejas.

Si reuniant in sas domos, o in sas catacumbas in tempu de persecutzione. A poi de s'Edittu de Costantinu imperadore (Edittu de Milanu, 313) chi daiat libertade a sa creja cristiana, s'est incomintzadu a fraigare crejas mannas e minores.

Como presentamos una creja manna comente bi nd'aiant in Roma, Costantinopoli e in ateros logos. A denanti de sa creja bi fut su vestibulu, dae su vestibulu si intraiat in su chiostro, e in su tzentru bi fut una funtana; s' intraiat in sacreja, in sa navada (ca fut allongada comente una nave); sa navada podiat essere unica o divisa dae colunnas. In fundu a sa navada bi fut presbiteriu, su logu riservadu a sos preideros.

In su presbiteriu bi fut s'altare, e a dasegus de s'altare su coro. Crejas meda funt pius semplitzes (cun sa navada e-i su presbiteriu). Sas formas de sas crejas ant variadu in sos seculos. Bi sunt istadas crejas in istile bizantinu, romanicu, goticu, baroccu.

In tzeltas crejas b'est su transetto, sa gupula, cappellas, e s'abside (in fundu a forma de semicerchiu).
# Proscritzione

Articulu in nugoresu

Sa **proscritziòne** (in latinu: *proscriptio*), a su cumintzu fit in su mundu anticu romanu unu bandu prùbicu in ube si notificabat sa bèndia de sos benes de unu depidòre.

In s'urtimu periodu repubricanu de Roma (I° seculu innantis de Cristu) sa proscritzione fit bènnia a mèdiu de pelèa politica. Fit difattist unu istrumentu pro che bocare a fora, chin s'esiliu, o che ispèrder fisicamente sos inimicos politicos e pessonales, e sos benes issoro los intregaban in s'erariu prubicu o impreaban pro pacare sos sordaos. Bi aìat àppiu duas proscritziones mannas: cussa de su dittatore *Lucius Cornelius Sulla Felix* contr'a sa classe de caddos in s'82 a.C. e cussa de sos triumviros *Octavianus*, *Marcus Antonius* e *Marcus Aemilius Lepidus* a dannu de sos inimicos issoro in su 43 a.C., a ube che aìat ruttu finas s'oradore *Marcus Tullius Cicero*.

Su favèddu est abbarrau pro inditare, peri sos tempos chi aìan sichìu, s'atzione de unu regime chi, a sa falada de su chi lu aìat pretzédiu, che bocat a fora e a fortza classes dirigentes intrègas.
# Mare Jòniu

Artìculu in LSC

Mapa cun inditadu su mare Jòniu
Su **Mare Jòniu**, o fintzas **Iòniu**, (*Ιόνιο Πέλαγος*, Iónio Pélagos, in gregu; *Mare Ionio* in italianu, *Mari Ioniu* in sitzilianu e *Deti Jon* in albanesu) est un'àrea de su mare Mediterràneu posta intre sa penìsula Itàliana meridionale (sa Calàbria, sa Basilicata e sa Pùglia) e Sitzìlia, in s'ovest, e Albània e Grètzia in s'est, in su sud de su canale de Òtranto, chi dd'unit cun su Mare Adriàticu.

Bogada sa Sitzìlia in s'ovest, si bi agatant unu nùmeru mannu meda de ìsulas, totus a inghìriu de sas costeras gregas, intre sas cales Corfú, Zatzintu, Tzefalònia, Ítaca e Lèucada, chi in annantu sunt connotas che a ìsulas Jònicas, e àteras comente Strofades, Sfaktiria, Skhiza, Sapientza e Citera.

Est una de sas printzipales àreas sìsmicas de su mundu.

Is portos majores sunt is de Siracusa e Catània, in Sitzìlia.

## Àteros progetos

## Referèntzias
# Lecce

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

|  |
| --- |
|  **Lecce**  |
|  |
| Nùmene ufitziale: | Lecce |
| Istadu: | Itàlia |
|  Regione: | Pùglia  |
|  Provìntzia: |
Lecce (LE)  |
| Ladiore: | 40°21′07.24″ Nord |
| Longhiore: | 18°10′08.9″ Est |
| Artiore: | 49 m. subra su mare |
| Tirada: | 241 km² |
| Populatzione: | 93 889 389,58 biv./km² |
|  Apendìtzios: | Frigole, San Cataldo, San Ligorio, Torre Chianca, Torre Rinalda, Villa Convento  |
| Comunes lacanantes: | Arnesano, Cavallino, Lequile, Lizzanello, Monteroni di Lecce, Novoli, San Cesario di Lecce, Squinzano, Surbo, Torchiarolo (BR), Trepuzzi, Vernole  |
| Còdighe postale: | 73100  |
|  Prefissu telefònicu: |  0832  |
| Còdighe istat: | 075035  |
| Còdighe catastale: | E506  |
| Bividores: | Letzesos  |
| Patronu:  - Santu  - Die |  santos Oronzo, Giusto e Fortunato 26 austu |
| Giassu web: |   |
|  |

**Lecce** (*Lécce* in dialetu salentinu; Λουππίου, *Luppìu* in griko) est unu comunu italianu de 93 889 bividores, bidda manna de sa provìntzia omònima de sa Pùglia. Posta in positzione agiumai tzentrale de sa penìsula salentina, intre sa costa adriàtica e sa iònica, est sa prus bidda manna de provìntzia orientale de Itàlia.

S'orìgine mesàpica antiga e is restos archeològicos de su domìniu romanu nde faghent una de is tzitades de arte de Itàlia. Lecce si distinghet pro sa richesa de s'istile barocu de is crèsias e de is palatzos de su tzentru, tìpicu de su Seschentos, fraigados cun sa pedra tìpica de sa zona: calcare bonu meda de traballare cun su su puntzotu. S'isvilupu architetònicu e s'arrichimentu decorativu de is fatzadas fiat curadu meda in su perìodu de su Rennu de Nàpoli e caraterizat sa tzitade, a su puntu de èssere definidu *barocu lecese*.

Est sede de s'Universidade de su Salento e est istada capitale italiana de sa cultura in su 2015.

## Riferimentos
# Convenience store

Articulu in logudoresu

*Convenience store* in Fukushima, Giappone.
Unu convenience store (faeddu inglesu chi bolet prus o mancu nàrrer "buttega a discassu") est una butteghitta chi bendet medas ozettos de impreu de dontzi die, subratottu cosa de mandigare e buffare, ma poden esser puru tzigarros, fozu de paperi, liberos, giogos, CD e / o DVD audio e video, cosmeticos e gai sighinde.

Sos *convenience stores* sun a diversu dae sas atteras buttegas, ca custas sun abberu minores, non si poden agattare in logu de campagna e non serbin pro si impreare in logu de cussas prus mannas: prusaprestu, faghen appuntu de buttega a ue si podet andare pro comporare una cosa a discassu, ispetzie pro more de s'ora (sun abertos meda prus a longu de sas buttegas prus mannas, ma in calchi istadu lu sun adderettura bintibàttor oras in subra de bintibàttor), o a si isboligare un'attera casta di servìtziu si sa buttega lu permittit, comente cussu bancariu (a bortas, sos *convenience stores* sun parte issos etottu de un'attera istruttura, comente un'istatzione de bentzina).

Sos *convenience stores*, mancari chi su nùmen podat nàrrer atteramente, non sun pro nudda a discassu cando si faeddat de pretzios, chi sun belle semper prus artos de sos chi si poden agattare in atteras buttegas o supermercados, ca in cue sas cosas si las pigan prus pagas e si las comporan dae su grossista a unu pretziu prus artu pro unidade. Peròe, custas buttegas tenden a si fagher unu tzertu balanzu comùncas ca sun medas e cumbenit a bi andare cando sas atteras sun serradas.
# YouTube

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

| YouTube situ web |
| --- |
| Logo |
| Ischermada de su situ |
| URL | www.youtube.com/
 |
| Casta de situ | prataforma in lìnia pro sos vìdeos
 |
| Limba | multiple languages
 |
| Mere | YouTube LLC e Google
 |
| Abertura | 14 freàrgiu 2005
 |
| Islogan | *Broadcast Yourself* |
|

**YouTube** est unu situ web pro cumpartzire videos chi tenet sea in San Bruno, Califòrnia. Su servìtziu l'ant imbentadu tres ex-impiegados de PayPal in su mese de freàrgiu de su 2005 e lu mantenet Google dae tardu 2006. Su giassu permitit de pònnere, abbaidare e cumpartzire vìdeos, e faghet impreu de sas tecnologias *Adobe Flash Video* e *HTML5* pro fàghere bìdere una variedade manna de videos chi sos utentes nche ponent a intro. Su chi bi at sunt pelliculeddas minores (*video clips*), videos in ue si ascurtat mùsica, ma fintzas vìdeos educativos e de àtera genia.

Su prus de su chi b'at in YouTube est de persones sìngulas, ma bi at fintzas su contributu de siendas che sa CBS, BBC, Vevo e Hulu a mustrare unu pagu de materiale issoro pro mèdiu de su canale Youtube issoro, gràtzias a su programma de *partnership*. Gente chi no est registrada podet puru abbaidare videos, ma sos chi lu sunt nche podent pònnere una cantidade manna. Totus sas pellìculas chi sa comunidade diat pòdere cunsiderare comente ofensivas o ingiuliosas sunt petzi pro sa gente chi est registrada e tenet a su nessi 18 annos.

Youtube, LLC si ddu at comporadu Google pro unu milliardu e 65 milliones de dòllaros in su mese de santandria de su 2006 e como est parte de su servìtziu chi Google ponet a disposta de su pùblicu.

## Ligàmenes esternos

* Pàgina printzipale, in youtube.com.

|  |  |
| --- | --- |
| Controllu de autoridade | VIAF (EN) 144469555 · BNF (FR) cb155961009 (data) · GND (DE) 7597411-3 · LCCN (EN) n2007018166 · NDL (EN, JA) 01090646 · NKC (EN, CS) ph659134 · WorldCat Identities (EN) n2007-018166 |
# Thimphu

Artìculu in LSC

Panorama
**Thimphu** (in limba dzongkha ཐིམ་ཕུུུུ) est sa capitale e sa tzitade prus pobulada de su Bhutan, cabulogu de su distretu a cale dat su nùmene. Est posta in su cantone tzentru-otzidentale de s'istadu.

Sa tzitade est fraigada in diretzione norte-sud in sa parte otzidentale de sa badde formada dae su Raidāk e est sa de tres capitales a su mundu pro artària, prima in Àsia cun un' artària chi bàriat de 2.248 a 2.648 m.s.l.m. Annotamala, cosa insòlita pro una capitale, no est serbida dae un'aeroportu pròpiu, prusaprestu de s'Aeroportu Internatzionale de Paro, chi dd'istat casi 54 km a tesu.

Thimphu, tzentru polìticu e econòmicu de s'istadu, si fundat subra s'agricultura e sa pasadia de bestiamene, chi costuit su 45% de su PNB bhutanesu. Su turismu, mancari risursa importante pro sa tzitade e prus in generale pro s'istadu, est severamente reguladu pro more de sa chirca de un'echilìbriu intre s'abbisòngiu de mantènnere sa traditzione e s'abbisòngiu de s'abèrrere a s'isvilupu e a sa modernizzazione. Sa tzitade acasàgiat totu sos edifìtzios sede de su pòdere polìticu, foras de su Palatzu Dechencholing, residèntzia istiale de su Cabu de Istadu. De su 1998 est annotamala in cursu unu pranu, sustentadu dae sa Banca Mundiale e de s'Asian Development Bank, pro s'isvilupu e s'ampliamentu de su tzentru urbanu in su respetu de s'ecologia delicada de sa badde a inghìriu.

Sa cultura de su Bhutan agatat sa prena espressione in Thimphu pro cantu pertocat sa literadura, sa religione, sos costùmenes e totu cantu costituit s'identidade natzionale de s'istadu. Su monastèriu de Tashichoedzong, postu in sa periferia norte, acasàgiat unu de sos prus importantes tshechu de su paisu e oferret sa possibilidade de assistire a sa famada dantza cham.

## Àteros progetos
# Zingu

Artìculu in LSC

Su zingu in sa tàula periòdica de is elementos
Zingu
Su **zingu** est s'elementu chìmicu de nùmeru atòmicu 30 e sìmbulu **Zn**. Est sòlidu a temperadura ambiente. Est unu metallu moderadamente reativu, chi si cumbinat cun s'ossìgenu e unos àteros non metallos; reagit cun àtzidos diluidos generende idrògenu. S'ùnicu istadu de ossidatzione de su zingu est +2. Tenet caraterìsticas simigiantes a su càlciu, ma minore reatividade.

In presèntzia de dititzone assumet unu colore ruju intensu. Su zingu est un'elementu in rastas essentziale, presente in s'organismu in cantidade superiore a sa de cale si siat àteru oligoelementu foras de su ferru.

## Àteros progetos
# Aomori

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

|  |
| --- |
|  **Aomori 青森市**  |
|  |
|  |
| Nùmene ufitziale: | 青森市 (Aomori-shi) |
| Istadu: |  Giapone |
|  Regione: | Tōhoku  |
|  Provìntzia: |
青森県 (Aomori-ken)  |
| Ladiore: | 40°49′ Nord |
| Longhiore: | 140°45′ Est |
| Artiore: | 2 m. subra su mare |
| Tirada: | 824,61 km² |
| Populatzione: | 264.428 (1/10/2023) 321 biv./km² |
| Giassu web: | Giassu Istitutzionale  |
|  |

**Aomori** (in giaponesu 青森市 Aomori-shi, "Tzitade de Aomori"), est una tzitade giaponesa in s'ìsula de Honshū. Est su cabu-de-logu de sa prefetura omònima.

|  |  |
| --- | --- |
| Controllu de autoridade | VIAF (EN) 153614531 · CiNii (JA, EN) DA05848882 · LCCN (EN) n81058559 · MusicBrainz 63becc13-0988-45c2-80fa-9d8a1361fb0d · NARA 10044814 · NDL (EN, JA) 00276505 · WorldCat Identities (EN) n81-058559 |